# data[].attributes.headline
Zanieczyszczenie powietrza na świecie: Wskaźnik jakości powietrza w czasie rzeczywistym

# data[].attributes.subject
Zanieczyszczenie powietrza na świecie: Wskaźnik jakości powietrza w czasie rzeczywistym

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Niezdrowy dla wrażliwych grup

Witryna jest dostarczana przez projekt World Air Quality Index

Powyższa mapa pokazuje jakość powietrza w czasie rzeczywistym dla ponad 10 000 stacji na świecie.

Dzielić: Jak zanieczyszczone jest dziś powietrze? Sprawdź mapę zanieczyszczenia powietrza w czasie rzeczywistym dla ponad 80 krajów.

-or-

pozwól nam zlokalizować najbliższą stację

Latest sharing:

Chcesz mieć własną stację monitorowania jakości powietrza?

Stacje monitorujące jakość powietrza GAIA wykorzystują nowoczesne laserowe czujniki cząstek do pomiaru zanieczyszczenia PM2,5 w czasie rzeczywistym, które jest jednym z najbardziej szkodliwych zanieczyszczeń powietrza.

Bardzo łatwe w konfiguracji wymagają tylko punktu dostępowego WIFI i zasilacza USB. Po podłączeniu poziom zanieczyszczenia powietrza jest raportowany natychmiastowo i na bieżąco na naszych mapach

Jak korzystać z tej aplikacji internetowej

Aby uzyskać więcej informacji o określonym mieście, przenieś swój ruch na dowolne flagi na powyższej mapie, a następnie kliknij, aby uzyskać pełne dane historyczne dotyczące zanieczyszczenia powietrza.

Dobry

Niezdrowy dla wrażliwych grup

Bardzo niezdrowe

Umiarkowany

Niezdrowy

Niebezpieczny

Obliczanie wskaźnika jakości powietrza (AQI)

Wskaźnik jakości powietrza opiera się na pomiarze pyłu zawieszonego ( PM 2.5 i PM ₁₀ ), Ozon ( O ₃ ), dwutlenku azotu ( NO ₂ ), dwutlenku siarki ( SO ₂ ) i emisji tlenku węgla (CO). Większość stacji na mapie monitoruje dane PM 2,5 i PM 10 , ale jest kilka wyjątków, w których tylko PM 10 jest dostępne.

Wszystkie pomiary są oparte na odczytach godzinnych: Na przykład, AQI raportowane o 8 rano oznacza, że ​​pomiar był wykonywany od 7 rano do 8 rano.

Dalsze informacje i linki

Skala jakości powietrza

Skala AQI używana do indeksowania zanieczyszczeń w czasie rzeczywistym na powyższej mapie jest oparta na najnowszym standardzie US EPA , korzystając z formuły raportowania Instant Cast .

IQA

Skutki zdrowotne

Oświadczenie ostrzegawcze

uznanie

Szczególne podziękowania kierujemy do ogólnoświatowej EPA (Enviromental Protection Agencies), ponieważ nasza praca była możliwa tylko dzięki ich działaniom. Sprawdź pełną listę EPA na świecie .

Wszystkie dane dotyczące jakości powietrza mogą być nieważne w chwili publikacji, a w celu zapewnienia jakości dane te mogą być w dowolnym momencie zmieniane bez powiadomienia. Projekt World Air Quality Index wykorzystuje wszystkie przydatne umiejętności, dba o rzetelność przy kompilowaniu treści tych informacji, ale w żadnym wypadku zespół projektowy World Air Quality Index lub jego agenci nie są odpowiedzialni za umowę, delikt lub w inny sposób za jakiekolwiek straty, obrażenia lub szkody wynikające bezpośrednio lub pośrednio z dostarczania tych danych.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
światowy wskaźnik jakości powietrza w czasie rzeczywistym

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wskaźnik jakości powietrza w czasie rzeczywistym

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
światowy wskaźnik jakości powietrza w czasie rzeczywistym

# data[].attributes.attachment_link.title
Zanieczyszczenie powietrza na świecie: Wskaźnik jakości powietrza w czasie rzeczywistym

# data[].attributes.attachment_link.description
Niezdrowy dla wrażliwych grup Witryna jest dostarczana przez projekt World Air Quality Index Powyższa mapa pokazuje jakość powietrza w czasie rzeczywistym dla ponad 10 000 stacji na świecie. Dzielić: Jak zanieczyszczone jest dziś powietrze? Sprawdź mapę zanieczyszczenia powietrza w czasie rzeczywistym dla ponad 80 krajów.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem a następnie wykonaj polecenie w następnym oknie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych. Najdrobniejsze cząsteczki pyłów z płuc mogą przenikać do krwiobiegu, a wraz z nim dostają się do innych organów. Oprócz pyłów smog zawiera silnie rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), np. benzo(a)piren (BaP).

Powstawanie smogu zależy nie tylko od emisji do atmosfery substancji powstających przede wszystkim w wyniku spalania paliw stałych i ciekłych, ale także od czynników środowiskowych. Najważniejszymi z nich są temperatura powietrza i związane z nią stany inwersji, wilgotność, prędkość wiatru oraz ukształtowanie terenu. Do powstania smogu przyczyniają się zwłaszcza obniżenia, kotliny czy doliny rzeczne o słabym przewietrzaniu. W zależności od struktury zanieczyszczeń i uwarunkowań przyrodniczych może powstawać (londyński) lub .

Długoletnie badania wskazują, że głównym źródłem smogu są zanieczyszczenia pochodzące z tzw. . Jej źródłem są przede wszystkim indywidualne paleniska domowe, piece, kotłownie i inne instalacje grzewcze wyposażone w kotły nieodpowiedniej klasy, w których wykorzystuje się niskiej jakości węgiel, muł i miał węglowy, a czasem nawet odpady. Szacuje się, że z tych źródeł pochodzi 46% zanieczyszczeń pyłowych (PM10) będących składnikiem smogu.

Znacznie mniejszy udział mają źródła przemysłowe wyposażone w filtry kominowe i posiadające wysokie emitory, które umożliwiają dalekie wynoszenie zanieczyszczeń i ich rozpraszanie. Jeżeli smog występuje w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów przemysłowych, to zwykle jego źródłem jest tzw. pochodząca z nieszczelności instalacji. Pewne znaczenie w generowaniu smogu ma także transport drogowy. Pozostałe źródła (energetyka, rolnictwo i inne) charakteryzują się znacznie mniejszym udziałem w dostawie zanieczyszczeń pyłowych. Podobna struktura źródeł emisji występuje w przypadku benzo(a)pirenu. Przeważający udział ma w niej również niska emisja (84%).

Ta specyficzna struktura źródeł zanieczyszczeń jest wynikiem występowania smogu głównie na obszarze miast.

Smog nie jest w Polsce problemem nowym. Zanieczyszczenie to pojawiało się już w latach 80. XX w. Już wtedy ostrzegali przed nim lekarze i ekolodzy. Stężenia pyłów i węglowodorów były niejednokrotnie wyższe niż obecnie.

Nagłośnienie problemu w ostatnich latach wynikało z kilku czynników, do których należała publikacja raportów Europejskiej Agencji Środowiska pokazujących, że Polska jest najbardziej zanieczyszczonym pyłami i benzo(a)pirenem krajem w Europie. Innym faktorem był wzrost społecznej świadomości zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem powietrza, a także nagłaśnianie problemu przez media. Rekordowy poziom zanieczyszczeń w czasie tzw. epizodów smogowych przyczynił się natomiast do intensywnej działalności informacyjnej organizacji ekologicznych. Jak się okazuje, ta „smogowa histeria" była całkowicie uzasadniona.

W świetle raportów Europejskiej Agencji Środowiska i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2018 roku dotyczących jakości powietrza w Europie i na świecie z 50 miast w Unii Europejskiej o największym stężeniu pyłu PM2,5, aż 36 znajduje się w Polsce. Najbardziej zanieczyszczonymi miastami są Opoczno i Żywiec - ten ostatni w poprzednich latach znajdował się na czele listy. W miastach tych nie ma rozbudowanego przemysłu, smog powodowany jest więc niską emisją i występuje głównie w sezonie grzewczym (wrzesień-kwiecień), czemu sprzyja dodatkowo położenie obu miast w obniżeniach terenu. Według szacunków WHO długotrwałe zamieszkanie na obszarze dotkniętym smogiem skraca życie średnio o 20%. Z kolei dane Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że życie przeciętnego mieszkańca Polski jest krótsze w stosunku do mieszkańca UE o kilka miesięcy z uwagi na występujące w naszym kraju większe zanieczyszczenie pyłem.

Czy zatem możemy podjąć skuteczną walkę ze smogiem? Wydaje się, że tak, dysponujemy bowiem odpowiednimi i zróżnicowanymi narzędziami, które potencjalnie przyczynić się mogą do poprawy stanu atmosfery.

Efektywne zmniejszanie emisji zanieczyszczeń wymaga odpowiednich podstaw prawnych. W Polsce zostały one stworzone w nowelizacji Ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 poz. 1434), zwanej powszechnie Ustawą antysmogową. Umożliwia ona samorządom podejmowanie uchwał antysmogowych. Dzięki temu wiele polskich miast wskazało rodzaj urządzeń grzewczych dopuszczonych do stosowania oraz rodzaj paliw, których użycie jest zakazane. Należą do nich z reguły muł węglowy, będący w istocie zanieczyszczonym metalami ciężkimi odpadem kopalnianym, miał węglowy, węgiel brunatny, a także niesezonowane drewno. Natomiast dozwolone jest opalanie grubym węglem kamiennym dobrej jakości, ekogroszkiem, nieimpregnowanym drewnem, brykietami ze słomy, zbożem, łupinami orzechów lub pestkami. Można wykorzystywać także gaz ziemny lub lekki olej opałowy.

Do tej pory najbardziej restrykcyjne przepisy wprowadził Kraków, co jest do pewnego stopnia zrozumiałe, bowiem miasto to od dawna ma problem ze smogiem. Od 1 września 2019 roku obowiązuje zakaz spalania węgla i drewna w kotłach, piecach, kominkach i stacjonarnych grillach. Za złamanie zakazu przewidziane są wysokie kary pieniężne. W większości województw przepisy są mniej restrykcyjne. Zakazy dotyczą np. tylko odpadów węglowych (mułu i miału węglowego), mokrego drewna i biomasy.

Podstawowe znaczenie w zwalczaniu smogu ma bieżące kontrolowanie stanu zanieczyszczenia atmosfery. Służą do tego systemy pomiarowe nadzorowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska. W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska od lat prowadzone są stałe pomiary pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska. Dane ze stacji pomiarowych udostępniane są na bieżąco w internecie. Sieć czujników rozbudowała także firma Airly. Od niedawna do prowadzenia pomiarów bezpośrednio nad źródłami emisji zaangażowano także drony wyposażone w urządzenie pomiarowe analizujące skład chemiczny dymu.

Wyniki pomiarów porównywane są z obowiązującymi normami. Poziom dopuszczalny PM10 wynosi 50 µg/mIndeks górny 3 ³ (dobowy, dopuszczalna częstość przekraczania 35 dni w roku) i 40 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), PM2,5 - 25 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), a BaP 1 ng/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny).

Niezwykle ważne jest także bieżące informowanie o zagrożeniu, pozwalające zmniejszyć narażenie ludzi na zanieczyszczenia. Polska do niedawna miała najbardziej tolerancyjne zasady określania społeczeństwa o zanieczyszczeniu powietrza spośród krajów Unii Europejskiej. Alarm smogowy był bowiem ogłaszany w sytuacji, gdy poziom stężenia pyłu PM10 osiągał 300 µg/mIndeks górny 3 ³, podczas gdy np. we Francji następował już przy poziomie 80 µg/mIndeks górny 3 ³. Gdyby jednak w Polsce zastosowano ten próg alarmowania o smogu, to w wielu miastach alarm smogowy trwałby przez kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt dni w roku.

Od października 2019 roku próg ten został obniżony do 150 µg/mIndeks górny 3 ³. Drugi z progów, próg informowania, także uległ obniżeniu z 200 do 100 µg/mIndeks górny 3 ³. Są to działania służące co prawda tylko pośrednio poprawie sytuacji, ale niezwykle skuteczne. Wraz z obniżeniem progów zapewne częściej niż dotychczas będą pojawiać się informacje o przekroczeniu norm, co z jednej strony uwrażliwi opinię społeczną na zagrożenie smogiem i jednocześnie wymusi stosowanie przez władze bezpośrednich działań zapobiegających jego występowaniu. W przypadku przekroczenia władze lokalne i regionalne powinny bowiem podjąć specjalne doraźne działania na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza na danym obszarze takie jak wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej, intensywne kontrole palenisk, ograniczenie ruchu samochodowego w centrum miast czy nadzwyczajną kontrola zakładów przemysłowych.

Wiele miast w okresie występowania niekorzystnych warunków aerosanitarnych ogranicza transport samochodowy. Coraz więcej aglomeracji zamierza całkowicie lub częściowo wyeliminować ruch samochodowy (np. Hamburg, Helsinki). W Atenach, Madrycie i Paryżu podczas zagrożenia smogiem po mieście mogą poruszać się, zależnie od dnia, auta z parzystymi i nieparzystymi numerami rejestracyjnymi. Po 2025 roku z ulic tych miast znikną samochody z silnikiem diesla, które emitują więcej zanieczyszczeń niż pojazdy benzynowe.

Kolejnym niecierpiącym zwłoki działaniem w Polsce jest likwidacja niespełniających norm pieców i kotłów. Według szacunków obecnie użytkuje się ich ponad 3 mln. Jest to przedsięwzięcie kosztowne, przekraczające możliwości przeciętnego mieszkańca Polski. W ramach rządowego programu „Czyste powietrze", którego celem jest zmniejszenie lub wręcz uniknięcie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez domy jednorodzinne, można uzyskać dofinansowanie do kosztów wymiany starych pieców i kotłów na paliwo stałe oraz termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Program zapoczątkowany w 2018 roku ma być realizowany do 2027 roku.

W zwalczaniu smogu pomocne może być odpowiednie planowanie zabudowy, które uwzględniać będzie obecność korytarzy przewietrzających w strukturze miasta. Sposobem na walkę ze smogiem, niestety nie w pełni wykorzystywanym, jest utrzymywanie i zakładanie terenów zieleni w miastach. Duże i zwarte skupiska drzew zatrzymują cząsteczki pyłów i gazów, wzbogacając przy tym powietrze w tlen. Rozproszona zieleń powoduje z kolei mieszanie powietrza i rozpraszanie zanieczyszczeń.

Coraz częściej stosuje się także metody eksperymentalne. Na przykład w miejscach, gdzie narażenie na smog jest największe, stawia się wieże antysmogowe, tworzy się „zielone ściany" i montuje panele wypełnione mchem (mech charakteryzujący się bardzo dużą zdolnością pochłaniania pyłów, działa więc jak filtr powietrza). Prowadzi się także pilotażowe prace mające na celu montaż „antysmogowych" chodników. Pod wpływem promieni słonecznych na ich powierzchni dochodzi do reakcji chemicznych, dzięki czemu następuje redukcja związków azotu pochodzących ze spalin samochodowych.

Należy także podkreślić rolę, jaką w walce ze smogiem odgrywają organizacje pozarządowe i ruchy społeczne, które inicjują wiele działań prawnych i organizacyjnych, nagłaśniając problem zanieczyszczenia powietrza i stawiając politykom oraz władzom konkretne pytania o możliwości poprawy sytuacji. Bez ich działania wiele z wprowadzonych już rozwiązań nie byłoby możliwych. Najbardziej znaną instytucją tego typu jest Polski Alarm Smogowy - ruch społeczny działający w celu poprawy jakości powietrza na poziomie lokalnym i ogólnopolskim. Polski Alarm Smogowy przyczynił się m.in. do nowelizacji ustawy o ochronie środowiska, która pozwala samorządom na przyjmowanie uchwał antysmogowych. Ruch ten działa prężnie m.in. dzięki temu, że zrzesza lokalne inicjatywy obywatelskie - w połowie 2019 roku w strukturach Polskiego Alarmu Smogowego znajdowało się ich aż 40.

Na szczęście dotychczas w Polsce nie wystąpiła tragedia na miarę Wielkiego Smogu Londyńskiego z 1952 roku. Pozostaje mieć nadzieję, że działania władz, samorządów, organizacji pozarządowych i zwykłych ludzi przyniosą oczekiwaną poprawę sytuacji. W przeciwnym razie mieszkańców miast czeka życie w maskach.

Słownik

# data[].attributes.attachment_link.description
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem i odpowiedz na następujące zagadnienia:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych. Najdrobniejsze cząsteczki pyłów z płuc mogą przenikać do krwiobiegu, a wraz z nim dostają się do innych organów. Oprócz pyłów smog zawiera silnie rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), np. benzo(a)piren (BaP).

Powstawanie smogu zależy nie tylko od emisji do atmosfery substancji powstających przede wszystkim w wyniku spalania paliw stałych i ciekłych, ale także od czynników środowiskowych. Najważniejszymi z nich są temperatura powietrza i związane z nią stany inwersji, wilgotność, prędkość wiatru oraz ukształtowanie terenu. Do powstania smogu przyczyniają się zwłaszcza obniżenia, kotliny czy doliny rzeczne o słabym przewietrzaniu. W zależności od struktury zanieczyszczeń i uwarunkowań przyrodniczych może powstawać (londyński) lub .

Długoletnie badania wskazują, że głównym źródłem smogu są zanieczyszczenia pochodzące z tzw. . Jej źródłem są przede wszystkim indywidualne paleniska domowe, piece, kotłownie i inne instalacje grzewcze wyposażone w kotły nieodpowiedniej klasy, w których wykorzystuje się niskiej jakości węgiel, muł i miał węglowy, a czasem nawet odpady. Szacuje się, że z tych źródeł pochodzi 46% zanieczyszczeń pyłowych (PM10) będących składnikiem smogu.

Znacznie mniejszy udział mają źródła przemysłowe wyposażone w filtry kominowe i posiadające wysokie emitory, które umożliwiają dalekie wynoszenie zanieczyszczeń i ich rozpraszanie. Jeżeli smog występuje w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów przemysłowych, to zwykle jego źródłem jest tzw. pochodząca z nieszczelności instalacji. Pewne znaczenie w generowaniu smogu ma także transport drogowy. Pozostałe źródła (energetyka, rolnictwo i inne) charakteryzują się znacznie mniejszym udziałem w dostawie zanieczyszczeń pyłowych. Podobna struktura źródeł emisji występuje w przypadku benzo(a)pirenu. Przeważający udział ma w niej również niska emisja (84%).

Ta specyficzna struktura źródeł zanieczyszczeń jest wynikiem występowania smogu głównie na obszarze miast.

Smog nie jest w Polsce problemem nowym. Zanieczyszczenie to pojawiało się już w latach 80. XX w. Już wtedy ostrzegali przed nim lekarze i ekolodzy. Stężenia pyłów i węglowodorów były niejednokrotnie wyższe niż obecnie.

Nagłośnienie problemu w ostatnich latach wynikało z kilku czynników, do których należała publikacja raportów Europejskiej Agencji Środowiska pokazujących, że Polska jest najbardziej zanieczyszczonym pyłami i benzo(a)pirenem krajem w Europie. Innym faktorem był wzrost społecznej świadomości zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem powietrza, a także nagłaśnianie problemu przez media. Rekordowy poziom zanieczyszczeń w czasie tzw. epizodów smogowych przyczynił się natomiast do intensywnej działalności informacyjnej organizacji ekologicznych. Jak się okazuje, ta „smogowa histeria" była całkowicie uzasadniona.

W świetle raportów Europejskiej Agencji Środowiska i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2018 roku dotyczących jakości powietrza w Europie i na świecie z 50 miast w Unii Europejskiej o największym stężeniu pyłu PM2,5, aż 36 znajduje się w Polsce. Najbardziej zanieczyszczonymi miastami są Opoczno i Żywiec - ten ostatni w poprzednich latach znajdował się na czele listy. W miastach tych nie ma rozbudowanego przemysłu, smog powodowany jest więc niską emisją i występuje głównie w sezonie grzewczym (wrzesień-kwiecień), czemu sprzyja dodatkowo położenie obu miast w obniżeniach terenu. Według szacunków WHO długotrwałe zamieszkanie na obszarze dotkniętym smogiem skraca życie średnio o 20%. Z kolei dane Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że życie przeciętnego mieszkańca Polski jest krótsze w stosunku do mieszkańca UE o kilka miesięcy z uwagi na występujące w naszym kraju większe zanieczyszczenie pyłem.

Czy zatem możemy podjąć skuteczną walkę ze smogiem? Wydaje się, że tak, dysponujemy bowiem odpowiednimi i zróżnicowanymi narzędziami, które potencjalnie przyczynić się mogą do poprawy stanu atmosfery.

Efektywne zmniejszanie emisji zanieczyszczeń wymaga odpowiednich podstaw prawnych. W Polsce zostały one stworzone w nowelizacji Ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 poz. 1434), zwanej powszechnie Ustawą antysmogową. Umożliwia ona samorządom podejmowanie uchwał antysmogowych. Dzięki temu wiele polskich miast wskazało rodzaj urządzeń grzewczych dopuszczonych do stosowania oraz rodzaj paliw, których użycie jest zakazane. Należą do nich z reguły muł węglowy, będący w istocie zanieczyszczonym metalami ciężkimi odpadem kopalnianym, miał węglowy, węgiel brunatny, a także niesezonowane drewno. Natomiast dozwolone jest opalanie grubym węglem kamiennym dobrej jakości, ekogroszkiem, nieimpregnowanym drewnem, brykietami ze słomy, zbożem, łupinami orzechów lub pestkami. Można wykorzystywać także gaz ziemny lub lekki olej opałowy.

Do tej pory najbardziej restrykcyjne przepisy wprowadził Kraków, co jest do pewnego stopnia zrozumiałe, bowiem miasto to od dawna ma problem ze smogiem. Od 1 września 2019 roku obowiązuje zakaz spalania węgla i drewna w kotłach, piecach, kominkach i stacjonarnych grillach. Za złamanie zakazu przewidziane są wysokie kary pieniężne. W większości województw przepisy są mniej restrykcyjne. Zakazy dotyczą np. tylko odpadów węglowych (mułu i miału węglowego), mokrego drewna i biomasy.

Podstawowe znaczenie w zwalczaniu smogu ma bieżące kontrolowanie stanu zanieczyszczenia atmosfery. Służą do tego systemy pomiarowe nadzorowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska. W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska od lat prowadzone są stałe pomiary pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska. Dane ze stacji pomiarowych udostępniane są na bieżąco w internecie. Sieć czujników rozbudowała także firma Airly. Od niedawna do prowadzenia pomiarów bezpośrednio nad źródłami emisji zaangażowano także drony wyposażone w urządzenie pomiarowe analizujące skład chemiczny dymu.

Wyniki pomiarów porównywane są z obowiązującymi normami. Poziom dopuszczalny PM10 wynosi 50 µg/mIndeks górny 3 ³ (dobowy, dopuszczalna częstość przekraczania 35 dni w roku) i 40 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), PM2,5 - 25 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), a BaP 1 ng/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny).

Niezwykle ważne jest także bieżące informowanie o zagrożeniu, pozwalające zmniejszyć narażenie ludzi na zanieczyszczenia. Polska do niedawna miała najbardziej tolerancyjne zasady określania społeczeństwa o zanieczyszczeniu powietrza spośród krajów Unii Europejskiej. Alarm smogowy był bowiem ogłaszany w sytuacji, gdy poziom stężenia pyłu PM10 osiągał 300 µg/mIndeks górny 3 ³, podczas gdy np. we Francji następował już przy poziomie 80 µg/mIndeks górny 3 ³. Gdyby jednak w Polsce zastosowano ten próg alarmowania o smogu, to w wielu miastach alarm smogowy trwałby przez kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt dni w roku.

Od października 2019 roku próg ten został obniżony do 150 µg/mIndeks górny 3 ³. Drugi z progów, próg informowania, także uległ obniżeniu z 200 do 100 µg/mIndeks górny 3 ³. Są to działania służące co prawda tylko pośrednio poprawie sytuacji, ale niezwykle skuteczne. Wraz z obniżeniem progów zapewne częściej niż dotychczas będą pojawiać się informacje o przekroczeniu norm, co z jednej strony uwrażliwi opinię społeczną na zagrożenie smogiem i jednocześnie wymusi stosowanie przez władze bezpośrednich działań zapobiegających jego występowaniu. W przypadku przekroczenia władze lokalne i regionalne powinny bowiem podjąć specjalne doraźne działania na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza na danym obszarze takie jak wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej, intensywne kontrole palenisk, ograniczenie ruchu samochodowego w centrum miast czy nadzwyczajną kontrola zakładów przemysłowych.

Wiele miast w okresie występowania niekorzystnych warunków aerosanitarnych ogranicza transport samochodowy. Coraz więcej aglomeracji zamierza całkowicie lub częściowo wyeliminować ruch samochodowy (np. Hamburg, Helsinki). W Atenach, Madrycie i Paryżu podczas zagrożenia smogiem po mieście mogą poruszać się, zależnie od dnia, auta z parzystymi i nieparzystymi numerami rejestracyjnymi. Po 2025 roku z ulic tych miast znikną samochody z silnikiem diesla, które emitują więcej zanieczyszczeń niż pojazdy benzynowe.

Kolejnym niecierpiącym zwłoki działaniem w Polsce jest likwidacja niespełniających norm pieców i kotłów. Według szacunków obecnie użytkuje się ich ponad 3 mln. Jest to przedsięwzięcie kosztowne, przekraczające możliwości przeciętnego mieszkańca Polski. W ramach rządowego programu „Czyste powietrze", którego celem jest zmniejszenie lub wręcz uniknięcie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez domy jednorodzinne, można uzyskać dofinansowanie do kosztów wymiany starych pieców i kotłów na paliwo stałe oraz termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Program zapoczątkowany w 2018 roku ma być realizowany do 2027 roku.

W zwalczaniu smogu pomocne może być odpowiednie planowanie zabudowy, które uwzględniać będzie obecność korytarzy przewietrzających w strukturze miasta. Sposobem na walkę ze smogiem, niestety nie w pełni wykorzystywanym, jest utrzymywanie i zakładanie terenów zieleni w miastach. Duże i zwarte skupiska drzew zatrzymują cząsteczki pyłów i gazów, wzbogacając przy tym powietrze w tlen. Rozproszona zieleń powoduje z kolei mieszanie powietrza i rozpraszanie zanieczyszczeń.

Coraz częściej stosuje się także metody eksperymentalne. Na przykład w miejscach, gdzie narażenie na smog jest największe, stawia się wieże antysmogowe, tworzy się „zielone ściany" i montuje panele wypełnione mchem (mech charakteryzujący się bardzo dużą zdolnością pochłaniania pyłów, działa więc jak filtr powietrza). Prowadzi się także pilotażowe prace mające na celu montaż „antysmogowych" chodników. Pod wpływem promieni słonecznych na ich powierzchni dochodzi do reakcji chemicznych, dzięki czemu następuje redukcja związków azotu pochodzących ze spalin samochodowych.

Należy także podkreślić rolę, jaką w walce ze smogiem odgrywają organizacje pozarządowe i ruchy społeczne, które inicjują wiele działań prawnych i organizacyjnych, nagłaśniając problem zanieczyszczenia powietrza i stawiając politykom oraz władzom konkretne pytania o możliwości poprawy sytuacji. Bez ich działania wiele z wprowadzonych już rozwiązań nie byłoby możliwych. Najbardziej znaną instytucją tego typu jest Polski Alarm Smogowy - ruch społeczny działający w celu poprawy jakości powietrza na poziomie lokalnym i ogólnopolskim. Polski Alarm Smogowy przyczynił się m.in. do nowelizacji ustawy o ochronie środowiska, która pozwala samorządom na przyjmowanie uchwał antysmogowych. Ruch ten działa prężnie m.in. dzięki temu, że zrzesza lokalne inicjatywy obywatelskie - w połowie 2019 roku w strukturach Polskiego Alarmu Smogowego znajdowało się ich aż 40.

Na szczęście dotychczas w Polsce nie wystąpiła tragedia na miarę Wielkiego Smogu Londyńskiego z 1952 roku. Pozostaje mieć nadzieję, że działania władz, samorządów, organizacji pozarządowych i zwykłych ludzi przyniosą oczekiwaną poprawę sytuacji. W przeciwnym razie mieszkańców miast czeka życie w maskach.

Słownik

# data[].attributes.attachment_link.description
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem a następnie wykonaj polecenie w następnym oknie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych. Najdrobniejsze cząsteczki pyłów z płuc mogą przenikać do krwiobiegu, a wraz z nim dostają się do innych organów. Oprócz pyłów smog zawiera silnie rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), np. benzo(a)piren (BaP).

Powstawanie smogu zależy nie tylko od emisji do atmosfery substancji powstających przede wszystkim w wyniku spalania paliw stałych i ciekłych, ale także od czynników środowiskowych. Najważniejszymi z nich są temperatura powietrza i związane z nią stany inwersji, wilgotność, prędkość wiatru oraz ukształtowanie terenu. Do powstania smogu przyczyniają się zwłaszcza obniżenia, kotliny czy doliny rzeczne o słabym przewietrzaniu. W zależności od struktury zanieczyszczeń i uwarunkowań przyrodniczych może powstawać (londyński) lub .

Długoletnie badania wskazują, że głównym źródłem smogu są zanieczyszczenia pochodzące z tzw. . Jej źródłem są przede wszystkim indywidualne paleniska domowe, piece, kotłownie i inne instalacje grzewcze wyposażone w kotły nieodpowiedniej klasy, w których wykorzystuje się niskiej jakości węgiel, muł i miał węglowy, a czasem nawet odpady. Szacuje się, że z tych źródeł pochodzi 46% zanieczyszczeń pyłowych (PM10) będących składnikiem smogu.

Znacznie mniejszy udział mają źródła przemysłowe wyposażone w filtry kominowe i posiadające wysokie emitory, które umożliwiają dalekie wynoszenie zanieczyszczeń i ich rozpraszanie. Jeżeli smog występuje w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów przemysłowych, to zwykle jego źródłem jest tzw. pochodząca z nieszczelności instalacji. Pewne znaczenie w generowaniu smogu ma także transport drogowy. Pozostałe źródła (energetyka, rolnictwo i inne) charakteryzują się znacznie mniejszym udziałem w dostawie zanieczyszczeń pyłowych. Podobna struktura źródeł emisji występuje w przypadku benzo(a)pirenu. Przeważający udział ma w niej również niska emisja (84%).

Ta specyficzna struktura źródeł zanieczyszczeń jest wynikiem występowania smogu głównie na obszarze miast.

Smog nie jest w Polsce problemem nowym. Zanieczyszczenie to pojawiało się już w latach 80. XX w. Już wtedy ostrzegali przed nim lekarze i ekolodzy. Stężenia pyłów i węglowodorów były niejednokrotnie wyższe niż obecnie.

Nagłośnienie problemu w ostatnich latach wynikało z kilku czynników, do których należała publikacja raportów Europejskiej Agencji Środowiska pokazujących, że Polska jest najbardziej zanieczyszczonym pyłami i benzo(a)pirenem krajem w Europie. Innym faktorem był wzrost społecznej świadomości zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem powietrza, a także nagłaśnianie problemu przez media. Rekordowy poziom zanieczyszczeń w czasie tzw. epizodów smogowych przyczynił się natomiast do intensywnej działalności informacyjnej organizacji ekologicznych. Jak się okazuje, ta „smogowa histeria" była całkowicie uzasadniona.

W świetle raportów Europejskiej Agencji Środowiska i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2018 roku dotyczących jakości powietrza w Europie i na świecie z 50 miast w Unii Europejskiej o największym stężeniu pyłu PM2,5, aż 36 znajduje się w Polsce. Najbardziej zanieczyszczonymi miastami są Opoczno i Żywiec - ten ostatni w poprzednich latach znajdował się na czele listy. W miastach tych nie ma rozbudowanego przemysłu, smog powodowany jest więc niską emisją i występuje głównie w sezonie grzewczym (wrzesień-kwiecień), czemu sprzyja dodatkowo położenie obu miast w obniżeniach terenu. Według szacunków WHO długotrwałe zamieszkanie na obszarze dotkniętym smogiem skraca życie średnio o 20%. Z kolei dane Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że życie przeciętnego mieszkańca Polski jest krótsze w stosunku do mieszkańca UE o kilka miesięcy z uwagi na występujące w naszym kraju większe zanieczyszczenie pyłem.

Czy zatem możemy podjąć skuteczną walkę ze smogiem? Wydaje się, że tak, dysponujemy bowiem odpowiednimi i zróżnicowanymi narzędziami, które potencjalnie przyczynić się mogą do poprawy stanu atmosfery.

Efektywne zmniejszanie emisji zanieczyszczeń wymaga odpowiednich podstaw prawnych. W Polsce zostały one stworzone w nowelizacji Ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 poz. 1434), zwanej powszechnie Ustawą antysmogową. Umożliwia ona samorządom podejmowanie uchwał antysmogowych. Dzięki temu wiele polskich miast wskazało rodzaj urządzeń grzewczych dopuszczonych do stosowania oraz rodzaj paliw, których użycie jest zakazane. Należą do nich z reguły muł węglowy, będący w istocie zanieczyszczonym metalami ciężkimi odpadem kopalnianym, miał węglowy, węgiel brunatny, a także niesezonowane drewno. Natomiast dozwolone jest opalanie grubym węglem kamiennym dobrej jakości, ekogroszkiem, nieimpregnowanym drewnem, brykietami ze słomy, zbożem, łupinami orzechów lub pestkami. Można wykorzystywać także gaz ziemny lub lekki olej opałowy.

Do tej pory najbardziej restrykcyjne przepisy wprowadził Kraków, co jest do pewnego stopnia zrozumiałe, bowiem miasto to od dawna ma problem ze smogiem. Od 1 września 2019 roku obowiązuje zakaz spalania węgla i drewna w kotłach, piecach, kominkach i stacjonarnych grillach. Za złamanie zakazu przewidziane są wysokie kary pieniężne. W większości województw przepisy są mniej restrykcyjne. Zakazy dotyczą np. tylko odpadów węglowych (mułu i miału węglowego), mokrego drewna i biomasy.

Podstawowe znaczenie w zwalczaniu smogu ma bieżące kontrolowanie stanu zanieczyszczenia atmosfery. Służą do tego systemy pomiarowe nadzorowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska. W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska od lat prowadzone są stałe pomiary pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska. Dane ze stacji pomiarowych udostępniane są na bieżąco w internecie. Sieć czujników rozbudowała także firma Airly. Od niedawna do prowadzenia pomiarów bezpośrednio nad źródłami emisji zaangażowano także drony wyposażone w urządzenie pomiarowe analizujące skład chemiczny dymu.

Wyniki pomiarów porównywane są z obowiązującymi normami. Poziom dopuszczalny PM10 wynosi 50 µg/mIndeks górny 3 ³ (dobowy, dopuszczalna częstość przekraczania 35 dni w roku) i 40 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), PM2,5 - 25 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), a BaP 1 ng/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny).

Niezwykle ważne jest także bieżące informowanie o zagrożeniu, pozwalające zmniejszyć narażenie ludzi na zanieczyszczenia. Polska do niedawna miała najbardziej tolerancyjne zasady określania społeczeństwa o zanieczyszczeniu powietrza spośród krajów Unii Europejskiej. Alarm smogowy był bowiem ogłaszany w sytuacji, gdy poziom stężenia pyłu PM10 osiągał 300 µg/mIndeks górny 3 ³, podczas gdy np. we Francji następował już przy poziomie 80 µg/mIndeks górny 3 ³. Gdyby jednak w Polsce zastosowano ten próg alarmowania o smogu, to w wielu miastach alarm smogowy trwałby przez kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt dni w roku.

Od października 2019 roku próg ten został obniżony do 150 µg/mIndeks górny 3 ³. Drugi z progów, próg informowania, także uległ obniżeniu z 200 do 100 µg/mIndeks górny 3 ³. Są to działania służące co prawda tylko pośrednio poprawie sytuacji, ale niezwykle skuteczne. Wraz z obniżeniem progów zapewne częściej niż dotychczas będą pojawiać się informacje o przekroczeniu norm, co z jednej strony uwrażliwi opinię społeczną na zagrożenie smogiem i jednocześnie wymusi stosowanie przez władze bezpośrednich działań zapobiegających jego występowaniu. W przypadku przekroczenia władze lokalne i regionalne powinny bowiem podjąć specjalne doraźne działania na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza na danym obszarze takie jak wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej, intensywne kontrole palenisk, ograniczenie ruchu samochodowego w centrum miast czy nadzwyczajną kontrola zakładów przemysłowych.

Wiele miast w okresie występowania niekorzystnych warunków aerosanitarnych ogranicza transport samochodowy. Coraz więcej aglomeracji zamierza całkowicie lub częściowo wyeliminować ruch samochodowy (np. Hamburg, Helsinki). W Atenach, Madrycie i Paryżu podczas zagrożenia smogiem po mieście mogą poruszać się, zależnie od dnia, auta z parzystymi i nieparzystymi numerami rejestracyjnymi. Po 2025 roku z ulic tych miast znikną samochody z silnikiem diesla, które emitują więcej zanieczyszczeń niż pojazdy benzynowe.

Kolejnym niecierpiącym zwłoki działaniem w Polsce jest likwidacja niespełniających norm pieców i kotłów. Według szacunków obecnie użytkuje się ich ponad 3 mln. Jest to przedsięwzięcie kosztowne, przekraczające możliwości przeciętnego mieszkańca Polski. W ramach rządowego programu „Czyste powietrze", którego celem jest zmniejszenie lub wręcz uniknięcie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez domy jednorodzinne, można uzyskać dofinansowanie do kosztów wymiany starych pieców i kotłów na paliwo stałe oraz termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Program zapoczątkowany w 2018 roku ma być realizowany do 2027 roku.

W zwalczaniu smogu pomocne może być odpowiednie planowanie zabudowy, które uwzględniać będzie obecność korytarzy przewietrzających w strukturze miasta. Sposobem na walkę ze smogiem, niestety nie w pełni wykorzystywanym, jest utrzymywanie i zakładanie terenów zieleni w miastach. Duże i zwarte skupiska drzew zatrzymują cząsteczki pyłów i gazów, wzbogacając przy tym powietrze w tlen. Rozproszona zieleń powoduje z kolei mieszanie powietrza i rozpraszanie zanieczyszczeń.

Coraz częściej stosuje się także metody eksperymentalne. Na przykład w miejscach, gdzie narażenie na smog jest największe, stawia się wieże antysmogowe, tworzy się „zielone ściany" i montuje panele wypełnione mchem (mech charakteryzujący się bardzo dużą zdolnością pochłaniania pyłów, działa więc jak filtr powietrza). Prowadzi się także pilotażowe prace mające na celu montaż „antysmogowych" chodników. Pod wpływem promieni słonecznych na ich powierzchni dochodzi do reakcji chemicznych, dzięki czemu następuje redukcja związków azotu pochodzących ze spalin samochodowych.

Należy także podkreślić rolę, jaką w walce ze smogiem odgrywają organizacje pozarządowe i ruchy społeczne, które inicjują wiele działań prawnych i organizacyjnych, nagłaśniając problem zanieczyszczenia powietrza i stawiając politykom oraz władzom konkretne pytania o możliwości poprawy sytuacji. Bez ich działania wiele z wprowadzonych już rozwiązań nie byłoby możliwych. Najbardziej znaną instytucją tego typu jest Polski Alarm Smogowy - ruch społeczny działający w celu poprawy jakości powietrza na poziomie lokalnym i ogólnopolskim. Polski Alarm Smogowy przyczynił się m.in. do nowelizacji ustawy o ochronie środowiska, która pozwala samorządom na przyjmowanie uchwał antysmogowych. Ruch ten działa prężnie m.in. dzięki temu, że zrzesza lokalne inicjatywy obywatelskie - w połowie 2019 roku w strukturach Polskiego Alarmu Smogowego znajdowało się ich aż 40.

Na szczęście dotychczas w Polsce nie wystąpiła tragedia na miarę Wielkiego Smogu Londyńskiego z 1952 roku. Pozostaje mieć nadzieję, że działania władz, samorządów, organizacji pozarządowych i zwykłych ludzi przyniosą oczekiwaną poprawę sytuacji. W przeciwnym razie mieszkańców miast czeka życie w maskach.

Słownik

# data[].attributes.attachment_link.description
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem a następnie wykonaj polecenie w następnym oknie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych. Najdrobniejsze cząsteczki pyłów z płuc mogą przenikać do krwiobiegu, a wraz z nim dostają się do innych organów. Oprócz pyłów smog zawiera silnie rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), np. benzo(a)piren (BaP).

Powstawanie smogu zależy nie tylko od emisji do atmosfery substancji powstających przede wszystkim w wyniku spalania paliw stałych i ciekłych, ale także od czynników środowiskowych. Najważniejszymi z nich są temperatura powietrza i związane z nią stany inwersji, wilgotność, prędkość wiatru oraz ukształtowanie terenu. Do powstania smogu przyczyniają się zwłaszcza obniżenia, kotliny czy doliny rzeczne o słabym przewietrzaniu. W zależności od struktury zanieczyszczeń i uwarunkowań przyrodniczych może powstawać (londyński) lub .

Długoletnie badania wskazują, że głównym źródłem smogu są zanieczyszczenia pochodzące z tzw. . Jej źródłem są przede wszystkim indywidualne paleniska domowe, piece, kotłownie i inne instalacje grzewcze wyposażone w kotły nieodpowiedniej klasy, w których wykorzystuje się niskiej jakości węgiel, muł i miał węglowy, a czasem nawet odpady. Szacuje się, że z tych źródeł pochodzi 46% zanieczyszczeń pyłowych (PM10) będących składnikiem smogu.

Znacznie mniejszy udział mają źródła przemysłowe wyposażone w filtry kominowe i posiadające wysokie emitory, które umożliwiają dalekie wynoszenie zanieczyszczeń i ich rozpraszanie. Jeżeli smog występuje w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów przemysłowych, to zwykle jego źródłem jest tzw. pochodząca z nieszczelności instalacji. Pewne znaczenie w generowaniu smogu ma także transport drogowy. Pozostałe źródła (energetyka, rolnictwo i inne) charakteryzują się znacznie mniejszym udziałem w dostawie zanieczyszczeń pyłowych. Podobna struktura źródeł emisji występuje w przypadku benzo(a)pirenu. Przeważający udział ma w niej również niska emisja (84%).

Ta specyficzna struktura źródeł zanieczyszczeń jest wynikiem występowania smogu głównie na obszarze miast.

Smog nie jest w Polsce problemem nowym. Zanieczyszczenie to pojawiało się już w latach 80. XX w. Już wtedy ostrzegali przed nim lekarze i ekolodzy. Stężenia pyłów i węglowodorów były niejednokrotnie wyższe niż obecnie.

Nagłośnienie problemu w ostatnich latach wynikało z kilku czynników, do których należała publikacja raportów Europejskiej Agencji Środowiska pokazujących, że Polska jest najbardziej zanieczyszczonym pyłami i benzo(a)pirenem krajem w Europie. Innym faktorem był wzrost społecznej świadomości zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem powietrza, a także nagłaśnianie problemu przez media. Rekordowy poziom zanieczyszczeń w czasie tzw. epizodów smogowych przyczynił się natomiast do intensywnej działalności informacyjnej organizacji ekologicznych. Jak się okazuje, ta „smogowa histeria" była całkowicie uzasadniona.

W świetle raportów Europejskiej Agencji Środowiska i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2018 roku dotyczących jakości powietrza w Europie i na świecie z 50 miast w Unii Europejskiej o największym stężeniu pyłu PM2,5, aż 36 znajduje się w Polsce. Najbardziej zanieczyszczonymi miastami są Opoczno i Żywiec - ten ostatni w poprzednich latach znajdował się na czele listy. W miastach tych nie ma rozbudowanego przemysłu, smog powodowany jest więc niską emisją i występuje głównie w sezonie grzewczym (wrzesień-kwiecień), czemu sprzyja dodatkowo położenie obu miast w obniżeniach terenu. Według szacunków WHO długotrwałe zamieszkanie na obszarze dotkniętym smogiem skraca życie średnio o 20%. Z kolei dane Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że życie przeciętnego mieszkańca Polski jest krótsze w stosunku do mieszkańca UE o kilka miesięcy z uwagi na występujące w naszym kraju większe zanieczyszczenie pyłem.

Czy zatem możemy podjąć skuteczną walkę ze smogiem? Wydaje się, że tak, dysponujemy bowiem odpowiednimi i zróżnicowanymi narzędziami, które potencjalnie przyczynić się mogą do poprawy stanu atmosfery.

Efektywne zmniejszanie emisji zanieczyszczeń wymaga odpowiednich podstaw prawnych. W Polsce zostały one stworzone w nowelizacji Ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 poz. 1434), zwanej powszechnie Ustawą antysmogową. Umożliwia ona samorządom podejmowanie uchwał antysmogowych. Dzięki temu wiele polskich miast wskazało rodzaj urządzeń grzewczych dopuszczonych do stosowania oraz rodzaj paliw, których użycie jest zakazane. Należą do nich z reguły muł węglowy, będący w istocie zanieczyszczonym metalami ciężkimi odpadem kopalnianym, miał węglowy, węgiel brunatny, a także niesezonowane drewno. Natomiast dozwolone jest opalanie grubym węglem kamiennym dobrej jakości, ekogroszkiem, nieimpregnowanym drewnem, brykietami ze słomy, zbożem, łupinami orzechów lub pestkami. Można wykorzystywać także gaz ziemny lub lekki olej opałowy.

Do tej pory najbardziej restrykcyjne przepisy wprowadził Kraków, co jest do pewnego stopnia zrozumiałe, bowiem miasto to od dawna ma problem ze smogiem. Od 1 września 2019 roku obowiązuje zakaz spalania węgla i drewna w kotłach, piecach, kominkach i stacjonarnych grillach. Za złamanie zakazu przewidziane są wysokie kary pieniężne. W większości województw przepisy są mniej restrykcyjne. Zakazy dotyczą np. tylko odpadów węglowych (mułu i miału węglowego), mokrego drewna i biomasy.

Podstawowe znaczenie w zwalczaniu smogu ma bieżące kontrolowanie stanu zanieczyszczenia atmosfery. Służą do tego systemy pomiarowe nadzorowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska. W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska od lat prowadzone są stałe pomiary pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska. Dane ze stacji pomiarowych udostępniane są na bieżąco w internecie. Sieć czujników rozbudowała także firma Airly. Od niedawna do prowadzenia pomiarów bezpośrednio nad źródłami emisji zaangażowano także drony wyposażone w urządzenie pomiarowe analizujące skład chemiczny dymu.

Wyniki pomiarów porównywane są z obowiązującymi normami. Poziom dopuszczalny PM10 wynosi 50 µg/mIndeks górny 3 ³ (dobowy, dopuszczalna częstość przekraczania 35 dni w roku) i 40 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), PM2,5 - 25 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), a BaP 1 ng/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny).

Niezwykle ważne jest także bieżące informowanie o zagrożeniu, pozwalające zmniejszyć narażenie ludzi na zanieczyszczenia. Polska do niedawna miała najbardziej tolerancyjne zasady określania społeczeństwa o zanieczyszczeniu powietrza spośród krajów Unii Europejskiej. Alarm smogowy był bowiem ogłaszany w sytuacji, gdy poziom stężenia pyłu PM10 osiągał 300 µg/mIndeks górny 3 ³, podczas gdy np. we Francji następował już przy poziomie 80 µg/mIndeks górny 3 ³. Gdyby jednak w Polsce zastosowano ten próg alarmowania o smogu, to w wielu miastach alarm smogowy trwałby przez kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt dni w roku.

Od października 2019 roku próg ten został obniżony do 150 µg/mIndeks górny 3 ³. Drugi z progów, próg informowania, także uległ obniżeniu z 200 do 100 µg/mIndeks górny 3 ³. Są to działania służące co prawda tylko pośrednio poprawie sytuacji, ale niezwykle skuteczne. Wraz z obniżeniem progów zapewne częściej niż dotychczas będą pojawiać się informacje o przekroczeniu norm, co z jednej strony uwrażliwi opinię społeczną na zagrożenie smogiem i jednocześnie wymusi stosowanie przez władze bezpośrednich działań zapobiegających jego występowaniu. W przypadku przekroczenia władze lokalne i regionalne powinny bowiem podjąć specjalne doraźne działania na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza na danym obszarze takie jak wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej, intensywne kontrole palenisk, ograniczenie ruchu samochodowego w centrum miast czy nadzwyczajną kontrola zakładów przemysłowych.

Wiele miast w okresie występowania niekorzystnych warunków aerosanitarnych ogranicza transport samochodowy. Coraz więcej aglomeracji zamierza całkowicie lub częściowo wyeliminować ruch samochodowy (np. Hamburg, Helsinki). W Atenach, Madrycie i Paryżu podczas zagrożenia smogiem po mieście mogą poruszać się, zależnie od dnia, auta z parzystymi i nieparzystymi numerami rejestracyjnymi. Po 2025 roku z ulic tych miast znikną samochody z silnikiem diesla, które emitują więcej zanieczyszczeń niż pojazdy benzynowe.

Kolejnym niecierpiącym zwłoki działaniem w Polsce jest likwidacja niespełniających norm pieców i kotłów. Według szacunków obecnie użytkuje się ich ponad 3 mln. Jest to przedsięwzięcie kosztowne, przekraczające możliwości przeciętnego mieszkańca Polski. W ramach rządowego programu „Czyste powietrze", którego celem jest zmniejszenie lub wręcz uniknięcie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez domy jednorodzinne, można uzyskać dofinansowanie do kosztów wymiany starych pieców i kotłów na paliwo stałe oraz termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Program zapoczątkowany w 2018 roku ma być realizowany do 2027 roku.

W zwalczaniu smogu pomocne może być odpowiednie planowanie zabudowy, które uwzględniać będzie obecność korytarzy przewietrzających w strukturze miasta. Sposobem na walkę ze smogiem, niestety nie w pełni wykorzystywanym, jest utrzymywanie i zakładanie terenów zieleni w miastach. Duże i zwarte skupiska drzew zatrzymują cząsteczki pyłów i gazów, wzbogacając przy tym powietrze w tlen. Rozproszona zieleń powoduje z kolei mieszanie powietrza i rozpraszanie zanieczyszczeń.

Coraz częściej stosuje się także metody eksperymentalne. Na przykład w miejscach, gdzie narażenie na smog jest największe, stawia się wieże antysmogowe, tworzy się „zielone ściany" i montuje panele wypełnione mchem (mech charakteryzujący się bardzo dużą zdolnością pochłaniania pyłów, działa więc jak filtr powietrza). Prowadzi się także pilotażowe prace mające na celu montaż „antysmogowych" chodników. Pod wpływem promieni słonecznych na ich powierzchni dochodzi do reakcji chemicznych, dzięki czemu następuje redukcja związków azotu pochodzących ze spalin samochodowych.

Należy także podkreślić rolę, jaką w walce ze smogiem odgrywają organizacje pozarządowe i ruchy społeczne, które inicjują wiele działań prawnych i organizacyjnych, nagłaśniając problem zanieczyszczenia powietrza i stawiając politykom oraz władzom konkretne pytania o możliwości poprawy sytuacji. Bez ich działania wiele z wprowadzonych już rozwiązań nie byłoby możliwych. Najbardziej znaną instytucją tego typu jest Polski Alarm Smogowy - ruch społeczny działający w celu poprawy jakości powietrza na poziomie lokalnym i ogólnopolskim. Polski Alarm Smogowy przyczynił się m.in. do nowelizacji ustawy o ochronie środowiska, która pozwala samorządom na przyjmowanie uchwał antysmogowych. Ruch ten działa prężnie m.in. dzięki temu, że zrzesza lokalne inicjatywy obywatelskie - w połowie 2019 roku w strukturach Polskiego Alarmu Smogowego znajdowało się ich aż 40.

Na szczęście dotychczas w Polsce nie wystąpiła tragedia na miarę Wielkiego Smogu Londyńskiego z 1952 roku. Pozostaje mieć nadzieję, że działania władz, samorządów, organizacji pozarządowych i zwykłych ludzi przyniosą oczekiwaną poprawę sytuacji. W przeciwnym razie mieszkańców miast czeka życie w maskach.

Słownik

# data[].attributes.attachment_link.description
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem a następnie wykonaj polecenie w następnym oknie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych. Najdrobniejsze cząsteczki pyłów z płuc mogą przenikać do krwiobiegu, a wraz z nim dostają się do innych organów. Oprócz pyłów smog zawiera silnie rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), np. benzo(a)piren (BaP).

Powstawanie smogu zależy nie tylko od emisji do atmosfery substancji powstających przede wszystkim w wyniku spalania paliw stałych i ciekłych, ale także od czynników środowiskowych. Najważniejszymi z nich są temperatura powietrza i związane z nią stany inwersji, wilgotność, prędkość wiatru oraz ukształtowanie terenu. Do powstania smogu przyczyniają się zwłaszcza obniżenia, kotliny czy doliny rzeczne o słabym przewietrzaniu. W zależności od struktury zanieczyszczeń i uwarunkowań przyrodniczych może powstawać (londyński) lub .

Długoletnie badania wskazują, że głównym źródłem smogu są zanieczyszczenia pochodzące z tzw. . Jej źródłem są przede wszystkim indywidualne paleniska domowe, piece, kotłownie i inne instalacje grzewcze wyposażone w kotły nieodpowiedniej klasy, w których wykorzystuje się niskiej jakości węgiel, muł i miał węglowy, a czasem nawet odpady. Szacuje się, że z tych źródeł pochodzi 46% zanieczyszczeń pyłowych (PM10) będących składnikiem smogu.

Znacznie mniejszy udział mają źródła przemysłowe wyposażone w filtry kominowe i posiadające wysokie emitory, które umożliwiają dalekie wynoszenie zanieczyszczeń i ich rozpraszanie. Jeżeli smog występuje w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów przemysłowych, to zwykle jego źródłem jest tzw. pochodząca z nieszczelności instalacji. Pewne znaczenie w generowaniu smogu ma także transport drogowy. Pozostałe źródła (energetyka, rolnictwo i inne) charakteryzują się znacznie mniejszym udziałem w dostawie zanieczyszczeń pyłowych. Podobna struktura źródeł emisji występuje w przypadku benzo(a)pirenu. Przeważający udział ma w niej również niska emisja (84%).

Ta specyficzna struktura źródeł zanieczyszczeń jest wynikiem występowania smogu głównie na obszarze miast.

Smog nie jest w Polsce problemem nowym. Zanieczyszczenie to pojawiało się już w latach 80. XX w. Już wtedy ostrzegali przed nim lekarze i ekolodzy. Stężenia pyłów i węglowodorów były niejednokrotnie wyższe niż obecnie.

Nagłośnienie problemu w ostatnich latach wynikało z kilku czynników, do których należała publikacja raportów Europejskiej Agencji Środowiska pokazujących, że Polska jest najbardziej zanieczyszczonym pyłami i benzo(a)pirenem krajem w Europie. Innym faktorem był wzrost społecznej świadomości zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem powietrza, a także nagłaśnianie problemu przez media. Rekordowy poziom zanieczyszczeń w czasie tzw. epizodów smogowych przyczynił się natomiast do intensywnej działalności informacyjnej organizacji ekologicznych. Jak się okazuje, ta „smogowa histeria" była całkowicie uzasadniona.

W świetle raportów Europejskiej Agencji Środowiska i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2018 roku dotyczących jakości powietrza w Europie i na świecie z 50 miast w Unii Europejskiej o największym stężeniu pyłu PM2,5, aż 36 znajduje się w Polsce. Najbardziej zanieczyszczonymi miastami są Opoczno i Żywiec - ten ostatni w poprzednich latach znajdował się na czele listy. W miastach tych nie ma rozbudowanego przemysłu, smog powodowany jest więc niską emisją i występuje głównie w sezonie grzewczym (wrzesień-kwiecień), czemu sprzyja dodatkowo położenie obu miast w obniżeniach terenu. Według szacunków WHO długotrwałe zamieszkanie na obszarze dotkniętym smogiem skraca życie średnio o 20%. Z kolei dane Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że życie przeciętnego mieszkańca Polski jest krótsze w stosunku do mieszkańca UE o kilka miesięcy z uwagi na występujące w naszym kraju większe zanieczyszczenie pyłem.

Czy zatem możemy podjąć skuteczną walkę ze smogiem? Wydaje się, że tak, dysponujemy bowiem odpowiednimi i zróżnicowanymi narzędziami, które potencjalnie przyczynić się mogą do poprawy stanu atmosfery.

Efektywne zmniejszanie emisji zanieczyszczeń wymaga odpowiednich podstaw prawnych. W Polsce zostały one stworzone w nowelizacji Ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 poz. 1434), zwanej powszechnie Ustawą antysmogową. Umożliwia ona samorządom podejmowanie uchwał antysmogowych. Dzięki temu wiele polskich miast wskazało rodzaj urządzeń grzewczych dopuszczonych do stosowania oraz rodzaj paliw, których użycie jest zakazane. Należą do nich z reguły muł węglowy, będący w istocie zanieczyszczonym metalami ciężkimi odpadem kopalnianym, miał węglowy, węgiel brunatny, a także niesezonowane drewno. Natomiast dozwolone jest opalanie grubym węglem kamiennym dobrej jakości, ekogroszkiem, nieimpregnowanym drewnem, brykietami ze słomy, zbożem, łupinami orzechów lub pestkami. Można wykorzystywać także gaz ziemny lub lekki olej opałowy.

Do tej pory najbardziej restrykcyjne przepisy wprowadził Kraków, co jest do pewnego stopnia zrozumiałe, bowiem miasto to od dawna ma problem ze smogiem. Od 1 września 2019 roku obowiązuje zakaz spalania węgla i drewna w kotłach, piecach, kominkach i stacjonarnych grillach. Za złamanie zakazu przewidziane są wysokie kary pieniężne. W większości województw przepisy są mniej restrykcyjne. Zakazy dotyczą np. tylko odpadów węglowych (mułu i miału węglowego), mokrego drewna i biomasy.

Podstawowe znaczenie w zwalczaniu smogu ma bieżące kontrolowanie stanu zanieczyszczenia atmosfery. Służą do tego systemy pomiarowe nadzorowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska. W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska od lat prowadzone są stałe pomiary pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska. Dane ze stacji pomiarowych udostępniane są na bieżąco w internecie. Sieć czujników rozbudowała także firma Airly. Od niedawna do prowadzenia pomiarów bezpośrednio nad źródłami emisji zaangażowano także drony wyposażone w urządzenie pomiarowe analizujące skład chemiczny dymu.

Wyniki pomiarów porównywane są z obowiązującymi normami. Poziom dopuszczalny PM10 wynosi 50 µg/mIndeks górny 3 ³ (dobowy, dopuszczalna częstość przekraczania 35 dni w roku) i 40 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), PM2,5 - 25 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), a BaP 1 ng/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny).

Niezwykle ważne jest także bieżące informowanie o zagrożeniu, pozwalające zmniejszyć narażenie ludzi na zanieczyszczenia. Polska do niedawna miała najbardziej tolerancyjne zasady określania społeczeństwa o zanieczyszczeniu powietrza spośród krajów Unii Europejskiej. Alarm smogowy był bowiem ogłaszany w sytuacji, gdy poziom stężenia pyłu PM10 osiągał 300 µg/mIndeks górny 3 ³, podczas gdy np. we Francji następował już przy poziomie 80 µg/mIndeks górny 3 ³. Gdyby jednak w Polsce zastosowano ten próg alarmowania o smogu, to w wielu miastach alarm smogowy trwałby przez kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt dni w roku.

Od października 2019 roku próg ten został obniżony do 150 µg/mIndeks górny 3 ³. Drugi z progów, próg informowania, także uległ obniżeniu z 200 do 100 µg/mIndeks górny 3 ³. Są to działania służące co prawda tylko pośrednio poprawie sytuacji, ale niezwykle skuteczne. Wraz z obniżeniem progów zapewne częściej niż dotychczas będą pojawiać się informacje o przekroczeniu norm, co z jednej strony uwrażliwi opinię społeczną na zagrożenie smogiem i jednocześnie wymusi stosowanie przez władze bezpośrednich działań zapobiegających jego występowaniu. W przypadku przekroczenia władze lokalne i regionalne powinny bowiem podjąć specjalne doraźne działania na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza na danym obszarze takie jak wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej, intensywne kontrole palenisk, ograniczenie ruchu samochodowego w centrum miast czy nadzwyczajną kontrola zakładów przemysłowych.

Wiele miast w okresie występowania niekorzystnych warunków aerosanitarnych ogranicza transport samochodowy. Coraz więcej aglomeracji zamierza całkowicie lub częściowo wyeliminować ruch samochodowy (np. Hamburg, Helsinki). W Atenach, Madrycie i Paryżu podczas zagrożenia smogiem po mieście mogą poruszać się, zależnie od dnia, auta z parzystymi i nieparzystymi numerami rejestracyjnymi. Po 2025 roku z ulic tych miast znikną samochody z silnikiem diesla, które emitują więcej zanieczyszczeń niż pojazdy benzynowe.

Kolejnym niecierpiącym zwłoki działaniem w Polsce jest likwidacja niespełniających norm pieców i kotłów. Według szacunków obecnie użytkuje się ich ponad 3 mln. Jest to przedsięwzięcie kosztowne, przekraczające możliwości przeciętnego mieszkańca Polski. W ramach rządowego programu „Czyste powietrze", którego celem jest zmniejszenie lub wręcz uniknięcie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez domy jednorodzinne, można uzyskać dofinansowanie do kosztów wymiany starych pieców i kotłów na paliwo stałe oraz termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Program zapoczątkowany w 2018 roku ma być realizowany do 2027 roku.

W zwalczaniu smogu pomocne może być odpowiednie planowanie zabudowy, które uwzględniać będzie obecność korytarzy przewietrzających w strukturze miasta. Sposobem na walkę ze smogiem, niestety nie w pełni wykorzystywanym, jest utrzymywanie i zakładanie terenów zieleni w miastach. Duże i zwarte skupiska drzew zatrzymują cząsteczki pyłów i gazów, wzbogacając przy tym powietrze w tlen. Rozproszona zieleń powoduje z kolei mieszanie powietrza i rozpraszanie zanieczyszczeń.

Coraz częściej stosuje się także metody eksperymentalne. Na przykład w miejscach, gdzie narażenie na smog jest największe, stawia się wieże antysmogowe, tworzy się „zielone ściany" i montuje panele wypełnione mchem (mech charakteryzujący się bardzo dużą zdolnością pochłaniania pyłów, działa więc jak filtr powietrza). Prowadzi się także pilotażowe prace mające na celu montaż „antysmogowych" chodników. Pod wpływem promieni słonecznych na ich powierzchni dochodzi do reakcji chemicznych, dzięki czemu następuje redukcja związków azotu pochodzących ze spalin samochodowych.

Należy także podkreślić rolę, jaką w walce ze smogiem odgrywają organizacje pozarządowe i ruchy społeczne, które inicjują wiele działań prawnych i organizacyjnych, nagłaśniając problem zanieczyszczenia powietrza i stawiając politykom oraz władzom konkretne pytania o możliwości poprawy sytuacji. Bez ich działania wiele z wprowadzonych już rozwiązań nie byłoby możliwych. Najbardziej znaną instytucją tego typu jest Polski Alarm Smogowy - ruch społeczny działający w celu poprawy jakości powietrza na poziomie lokalnym i ogólnopolskim. Polski Alarm Smogowy przyczynił się m.in. do nowelizacji ustawy o ochronie środowiska, która pozwala samorządom na przyjmowanie uchwał antysmogowych. Ruch ten działa prężnie m.in. dzięki temu, że zrzesza lokalne inicjatywy obywatelskie - w połowie 2019 roku w strukturach Polskiego Alarmu Smogowego znajdowało się ich aż 40.

Na szczęście dotychczas w Polsce nie wystąpiła tragedia na miarę Wielkiego Smogu Londyńskiego z 1952 roku. Pozostaje mieć nadzieję, że działania władz, samorządów, organizacji pozarządowych i zwykłych ludzi przyniosą oczekiwaną poprawę sytuacji. W przeciwnym razie mieszkańców miast czeka życie w maskach.

Słownik

# data[].attributes.attachment_link.description
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych.

# data[].attributes.body
Zapoznaj się z załączonym materiałem a następnie wykonaj polecenie w następnym oknie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych. Najdrobniejsze cząsteczki pyłów z płuc mogą przenikać do krwiobiegu, a wraz z nim dostają się do innych organów. Oprócz pyłów smog zawiera silnie rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), np. benzo(a)piren (BaP).

Powstawanie smogu zależy nie tylko od emisji do atmosfery substancji powstających przede wszystkim w wyniku spalania paliw stałych i ciekłych, ale także od czynników środowiskowych. Najważniejszymi z nich są temperatura powietrza i związane z nią stany inwersji, wilgotność, prędkość wiatru oraz ukształtowanie terenu. Do powstania smogu przyczyniają się zwłaszcza obniżenia, kotliny czy doliny rzeczne o słabym przewietrzaniu. W zależności od struktury zanieczyszczeń i uwarunkowań przyrodniczych może powstawać (londyński) lub .

Długoletnie badania wskazują, że głównym źródłem smogu są zanieczyszczenia pochodzące z tzw. . Jej źródłem są przede wszystkim indywidualne paleniska domowe, piece, kotłownie i inne instalacje grzewcze wyposażone w kotły nieodpowiedniej klasy, w których wykorzystuje się niskiej jakości węgiel, muł i miał węglowy, a czasem nawet odpady. Szacuje się, że z tych źródeł pochodzi 46% zanieczyszczeń pyłowych (PM10) będących składnikiem smogu.

Znacznie mniejszy udział mają źródła przemysłowe wyposażone w filtry kominowe i posiadające wysokie emitory, które umożliwiają dalekie wynoszenie zanieczyszczeń i ich rozpraszanie. Jeżeli smog występuje w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów przemysłowych, to zwykle jego źródłem jest tzw. pochodząca z nieszczelności instalacji. Pewne znaczenie w generowaniu smogu ma także transport drogowy. Pozostałe źródła (energetyka, rolnictwo i inne) charakteryzują się znacznie mniejszym udziałem w dostawie zanieczyszczeń pyłowych. Podobna struktura źródeł emisji występuje w przypadku benzo(a)pirenu. Przeważający udział ma w niej również niska emisja (84%).

Ta specyficzna struktura źródeł zanieczyszczeń jest wynikiem występowania smogu głównie na obszarze miast.

Smog nie jest w Polsce problemem nowym. Zanieczyszczenie to pojawiało się już w latach 80. XX w. Już wtedy ostrzegali przed nim lekarze i ekolodzy. Stężenia pyłów i węglowodorów były niejednokrotnie wyższe niż obecnie.

Nagłośnienie problemu w ostatnich latach wynikało z kilku czynników, do których należała publikacja raportów Europejskiej Agencji Środowiska pokazujących, że Polska jest najbardziej zanieczyszczonym pyłami i benzo(a)pirenem krajem w Europie. Innym faktorem był wzrost społecznej świadomości zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem powietrza, a także nagłaśnianie problemu przez media. Rekordowy poziom zanieczyszczeń w czasie tzw. epizodów smogowych przyczynił się natomiast do intensywnej działalności informacyjnej organizacji ekologicznych. Jak się okazuje, ta „smogowa histeria" była całkowicie uzasadniona.

W świetle raportów Europejskiej Agencji Środowiska i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2018 roku dotyczących jakości powietrza w Europie i na świecie z 50 miast w Unii Europejskiej o największym stężeniu pyłu PM2,5, aż 36 znajduje się w Polsce. Najbardziej zanieczyszczonymi miastami są Opoczno i Żywiec - ten ostatni w poprzednich latach znajdował się na czele listy. W miastach tych nie ma rozbudowanego przemysłu, smog powodowany jest więc niską emisją i występuje głównie w sezonie grzewczym (wrzesień-kwiecień), czemu sprzyja dodatkowo położenie obu miast w obniżeniach terenu. Według szacunków WHO długotrwałe zamieszkanie na obszarze dotkniętym smogiem skraca życie średnio o 20%. Z kolei dane Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że życie przeciętnego mieszkańca Polski jest krótsze w stosunku do mieszkańca UE o kilka miesięcy z uwagi na występujące w naszym kraju większe zanieczyszczenie pyłem.

Czy zatem możemy podjąć skuteczną walkę ze smogiem? Wydaje się, że tak, dysponujemy bowiem odpowiednimi i zróżnicowanymi narzędziami, które potencjalnie przyczynić się mogą do poprawy stanu atmosfery.

Efektywne zmniejszanie emisji zanieczyszczeń wymaga odpowiednich podstaw prawnych. W Polsce zostały one stworzone w nowelizacji Ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 poz. 1434), zwanej powszechnie Ustawą antysmogową. Umożliwia ona samorządom podejmowanie uchwał antysmogowych. Dzięki temu wiele polskich miast wskazało rodzaj urządzeń grzewczych dopuszczonych do stosowania oraz rodzaj paliw, których użycie jest zakazane. Należą do nich z reguły muł węglowy, będący w istocie zanieczyszczonym metalami ciężkimi odpadem kopalnianym, miał węglowy, węgiel brunatny, a także niesezonowane drewno. Natomiast dozwolone jest opalanie grubym węglem kamiennym dobrej jakości, ekogroszkiem, nieimpregnowanym drewnem, brykietami ze słomy, zbożem, łupinami orzechów lub pestkami. Można wykorzystywać także gaz ziemny lub lekki olej opałowy.

Do tej pory najbardziej restrykcyjne przepisy wprowadził Kraków, co jest do pewnego stopnia zrozumiałe, bowiem miasto to od dawna ma problem ze smogiem. Od 1 września 2019 roku obowiązuje zakaz spalania węgla i drewna w kotłach, piecach, kominkach i stacjonarnych grillach. Za złamanie zakazu przewidziane są wysokie kary pieniężne. W większości województw przepisy są mniej restrykcyjne. Zakazy dotyczą np. tylko odpadów węglowych (mułu i miału węglowego), mokrego drewna i biomasy.

Podstawowe znaczenie w zwalczaniu smogu ma bieżące kontrolowanie stanu zanieczyszczenia atmosfery. Służą do tego systemy pomiarowe nadzorowane przez Inspekcję Ochrony Środowiska. W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska od lat prowadzone są stałe pomiary pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska. Dane ze stacji pomiarowych udostępniane są na bieżąco w internecie. Sieć czujników rozbudowała także firma Airly. Od niedawna do prowadzenia pomiarów bezpośrednio nad źródłami emisji zaangażowano także drony wyposażone w urządzenie pomiarowe analizujące skład chemiczny dymu.

Wyniki pomiarów porównywane są z obowiązującymi normami. Poziom dopuszczalny PM10 wynosi 50 µg/mIndeks górny 3 ³ (dobowy, dopuszczalna częstość przekraczania 35 dni w roku) i 40 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), PM2,5 - 25 µg/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny), a BaP 1 ng/mIndeks górny 3 ³ (średni‑roczny).

Niezwykle ważne jest także bieżące informowanie o zagrożeniu, pozwalające zmniejszyć narażenie ludzi na zanieczyszczenia. Polska do niedawna miała najbardziej tolerancyjne zasady określania społeczeństwa o zanieczyszczeniu powietrza spośród krajów Unii Europejskiej. Alarm smogowy był bowiem ogłaszany w sytuacji, gdy poziom stężenia pyłu PM10 osiągał 300 µg/mIndeks górny 3 ³, podczas gdy np. we Francji następował już przy poziomie 80 µg/mIndeks górny 3 ³. Gdyby jednak w Polsce zastosowano ten próg alarmowania o smogu, to w wielu miastach alarm smogowy trwałby przez kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt dni w roku.

Od października 2019 roku próg ten został obniżony do 150 µg/mIndeks górny 3 ³. Drugi z progów, próg informowania, także uległ obniżeniu z 200 do 100 µg/mIndeks górny 3 ³. Są to działania służące co prawda tylko pośrednio poprawie sytuacji, ale niezwykle skuteczne. Wraz z obniżeniem progów zapewne częściej niż dotychczas będą pojawiać się informacje o przekroczeniu norm, co z jednej strony uwrażliwi opinię społeczną na zagrożenie smogiem i jednocześnie wymusi stosowanie przez władze bezpośrednich działań zapobiegających jego występowaniu. W przypadku przekroczenia władze lokalne i regionalne powinny bowiem podjąć specjalne doraźne działania na rzecz zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza na danym obszarze takie jak wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej, intensywne kontrole palenisk, ograniczenie ruchu samochodowego w centrum miast czy nadzwyczajną kontrola zakładów przemysłowych.

Wiele miast w okresie występowania niekorzystnych warunków aerosanitarnych ogranicza transport samochodowy. Coraz więcej aglomeracji zamierza całkowicie lub częściowo wyeliminować ruch samochodowy (np. Hamburg, Helsinki). W Atenach, Madrycie i Paryżu podczas zagrożenia smogiem po mieście mogą poruszać się, zależnie od dnia, auta z parzystymi i nieparzystymi numerami rejestracyjnymi. Po 2025 roku z ulic tych miast znikną samochody z silnikiem diesla, które emitują więcej zanieczyszczeń niż pojazdy benzynowe.

Kolejnym niecierpiącym zwłoki działaniem w Polsce jest likwidacja niespełniających norm pieców i kotłów. Według szacunków obecnie użytkuje się ich ponad 3 mln. Jest to przedsięwzięcie kosztowne, przekraczające możliwości przeciętnego mieszkańca Polski. W ramach rządowego programu „Czyste powietrze", którego celem jest zmniejszenie lub wręcz uniknięcie emisji zanieczyszczeń do atmosfery przez domy jednorodzinne, można uzyskać dofinansowanie do kosztów wymiany starych pieców i kotłów na paliwo stałe oraz termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Program zapoczątkowany w 2018 roku ma być realizowany do 2027 roku.

W zwalczaniu smogu pomocne może być odpowiednie planowanie zabudowy, które uwzględniać będzie obecność korytarzy przewietrzających w strukturze miasta. Sposobem na walkę ze smogiem, niestety nie w pełni wykorzystywanym, jest utrzymywanie i zakładanie terenów zieleni w miastach. Duże i zwarte skupiska drzew zatrzymują cząsteczki pyłów i gazów, wzbogacając przy tym powietrze w tlen. Rozproszona zieleń powoduje z kolei mieszanie powietrza i rozpraszanie zanieczyszczeń.

Coraz częściej stosuje się także metody eksperymentalne. Na przykład w miejscach, gdzie narażenie na smog jest największe, stawia się wieże antysmogowe, tworzy się „zielone ściany" i montuje panele wypełnione mchem (mech charakteryzujący się bardzo dużą zdolnością pochłaniania pyłów, działa więc jak filtr powietrza). Prowadzi się także pilotażowe prace mające na celu montaż „antysmogowych" chodników. Pod wpływem promieni słonecznych na ich powierzchni dochodzi do reakcji chemicznych, dzięki czemu następuje redukcja związków azotu pochodzących ze spalin samochodowych.

Należy także podkreślić rolę, jaką w walce ze smogiem odgrywają organizacje pozarządowe i ruchy społeczne, które inicjują wiele działań prawnych i organizacyjnych, nagłaśniając problem zanieczyszczenia powietrza i stawiając politykom oraz władzom konkretne pytania o możliwości poprawy sytuacji. Bez ich działania wiele z wprowadzonych już rozwiązań nie byłoby możliwych. Najbardziej znaną instytucją tego typu jest Polski Alarm Smogowy - ruch społeczny działający w celu poprawy jakości powietrza na poziomie lokalnym i ogólnopolskim. Polski Alarm Smogowy przyczynił się m.in. do nowelizacji ustawy o ochronie środowiska, która pozwala samorządom na przyjmowanie uchwał antysmogowych. Ruch ten działa prężnie m.in. dzięki temu, że zrzesza lokalne inicjatywy obywatelskie - w połowie 2019 roku w strukturach Polskiego Alarmu Smogowego znajdowało się ich aż 40.

Na szczęście dotychczas w Polsce nie wystąpiła tragedia na miarę Wielkiego Smogu Londyńskiego z 1952 roku. Pozostaje mieć nadzieję, że działania władz, samorządów, organizacji pozarządowych i zwykłych ludzi przyniosą oczekiwaną poprawę sytuacji. W przeciwnym razie mieszkańców miast czeka życie w maskach.

Słownik

# data[].attributes.attachment_link.description
Smog to mieszanina różnych substancji - pyłów zawieszonych o różnej granulacji, metali ciężkich, gazów (np. dwutlenku siarki i tlenków azotu), węglowodorów i wielu innych składników. Szczególnie szkodliwe dla zdrowia, a nawet życia ludzi, są pyły zawieszone o średnicach mniejszych od 10 μ mum (PM10) i 2,5 μ mum (PM2,5), które powodują uciążliwy kaszel, objawy alergiczne, a przy większych stężeniach - przewlekłe choroby dróg oddechowych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stwórz własną mapę myśli, za pomocą której uporządkujesz swoją wiedzę na temat smogu. Weź pod uwagę m.in. przyczyny powstawania i skutki, ale wyraź także własny pogląd na temat związanego ze smogiem zagrożenia i określ możliwości przeciwdziałania.