# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Cecile dachary
Mensfiguren van verschillende stoffen die ze met elkaar verbind.

# data[].attributes.body
Caty cullis
Borduursels op stof, veel middeleeuwse voorstellingen.

# data[].attributes.body
Inspiratie kunstenaar

Rieko Koga - Japanse kunstenares maakt grote werken van stof en draad/ borduursels. hiermee uit ze haar gedachten haar werk ontstaan voornamelijk uit spontaniteit.

# data[].attributes.body
Inspiratie kunstenaar

GUNVOR NERVOLD ANTONSEN. Noorse beeldende kunstenaar, ze maakt ook grote werken van stof die ze bewerkt.

# data[].attributes.body
Inspiratie kunstenaar

Karl Blossfeldt - bekende Duitse planten fotograaf.
Hij maakte ongeveer 6000 gedetailleerde zwart-witfoto's gemaakt van plantendelen, bladeren, stengels, bloemen, knoppen, takjes en vruchten.

Hij gebruikte de foto's als inspiratie tijdens zijn beeldhouwlessen.

# data[].attributes.body
Insiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
Inspiratiebeeld

# data[].attributes.body
IN EEN INTERVIEW MET WILIAM KENTRIDGE..

''Home is a place where when you arrive, they have to let you in.''

What makes a place a home, where do you feel at home, and have you ever felt like your home has disappeared?
“Home is a place where when you arrive, they have to let you in. When estate agents are […] trying to sell you a home, you say to them: ‘No, a home [is something] one has, what one wants to buy is a house’. So, there’s a sentimentality and nostalgia implicit in the word ‘home’ – as I suppose shown clearly in E.T. with ‘Phone Home, Phone home’ – which makes me a little bit weary.

Where does one feel comfortable and at ease in the world? [For me it’s in] many different places: in the physical home in which I live in, in my studio – which feels like home – and in the context of collaborators […] where there is the ease of contact, of communication and familiarity, of not being on your guard, that makes one feel at home.

Conversely of course, in South Africa one is much less at ease at home than one is when traveling abroad. There’s a sense of danger at street corners, around the house at night: a product of the violent crime levels in Johannesburg. Which means there’s a vigilance associated with being at home in Johannesburg […]. Which is why, when sometimes arriving in a European city where one can walk the streets at night and spend one’s time in outdoor cafes, one feels: ‘Ah, this is what home could be.’”

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
You mentioned earlier that the art of animation, almost automatically, builds in an element of uncertainty. For the films don't have a script or storyboard but evolve naturally in a process of adding, erasing and experimenting with drawings and images. They show a process of thinking. By not knowing the answer in advance, it demonstrates the agency we all have in understanding the world. Are there some certainties you can always fall back on, despite using the positive force of uncertainty?
"Yes, uncertainty is often used rhetorically. So, there's no uncertainty in what it was to oppose apartheid for all the years of my childhood, adolescence and younger adulthood. But there's a big uncertainty in how one constructs a society afterwards. Uncertainty means also leaving the space for many different possible answers and solutions. It's easier to be more certain about critiques, than positive programs. As we know, all the questions about development and foreign aid are not certainties, they're full of vexed questions: whether you give people fishing nets, whether you give them fish or whether you give them food aid - we often know the way in which food aid has destroyed farming economies of people. So, the things which one assumes should be certainties: we know people shouldn't starve and people should all have food, but the long-term ways of the consequences give us pause. They're are often different solutions to big questions and there one should try to make a space for a multiplicity of answers."

My experience - and this is the experience of making art - is that there are many projects which start off as projects we should not give our serious attention to.

The work The Head & the Load combines a horrible history of (unrecorded) death and suffering with a manner of storytelling related to Dadaism and the absurd. How did you bring these two elements together? Or how are they already related?
" The Head & the Load has both the kind of a sober history and the absurd, as you correctly point out. Our experience from working of Ubu and the Truth Commission - which was a combination of documentary evidence from the Truth and Reconciliation Commission in South Africa and the absurdist form of Alfred Jarry's Ubu - was that the closer we bought the documentary material together with the comic-grotesque or Jarry, the more the comic-grotesque was given a gravitas by the documentary material and the form of the comic-grotesque made us see and hear the documentary material in a different and deeper way.

There's also a deeper answer to the question and that has to do with the belief in the absurd as a way of describing the world. The absurd as a kind of naturalism. If one wants to describe apartheid, one falls into the absurd immediately, because the whole system of the racial segregation became absurd. There's a break in logic and then you follow this broken logic to the nth degree. So, you end up testing who people are by whether a pencil or stick is in their hair or not. The absurd is not the English idea of the joke or the stupid or the silly, but the understanding of a logic that shifted out of a cartesian rationality."

If one wants to describe apartheid, one falls into the absurd immediately, because the whole system of the racial segregation became absurd.

What does 'being an associate artist' to the Holland Festival mean to you? Do you feel these kinds of roles are important to play as an artist, anno 2019, within a manifestation like the Holland Festival?
"It's the first time I've done this. I'm discovering what it is. I was interested to do it because there's a particular work from The Centre for the Less Good Idea, the small art centre we have in Johannesburg, which I thought should be seen by a wider audience than the audience we get in Johannesburg. Both in itself and for the artists involved to have a chance of showing their work more widely and hopefully getting other invitations to show that, and other work that they would make.

I think Faustin and I, we share the need and the pleasure in making studio spaces or art centres in each of our cities.

What is the best advice you have ever received?
"I think the only advice I never received is what one kind of already knows and the advice serves to reaffirm or to confirm an impulse. [...] But I think the most helpful piece of advice I got was from the great South African photographer, David Goldblatt, who died in the last six months. When I was a young artist and I asked him how he knew what to photograph, he said: 'In the end it doesn't matter what you photograph, what you'll always be photographing are your fears and your desires and whatever the subject; in the end the work will be about you. If it's pretentious, that tells you about yourself, if it's too modest it tells you who you are also.' So, in the end the work becomes a sort of self-portrait of the longue durée."

In the end it doesn't matter what you photograph, what you'll always be photographing are your fears and your desires and whatever the subject; in the end the work will be about you.

William Kentridge and Faustin Linyekula are the associate artists of the Holland Festival 2019. Kentridge's latest production: The Head & The Load opens the festival on the 29th of May.

# data[].attributes.attachment_link.title
A QUIET STUDIO DAY WITH WILLIAM KENTRIDGE: AN INTERVIEW

# data[].attributes.attachment_link.description
Doing an interview via email and recorded audio might seem as a really distant way of communicating, but it can actually feel really personal and up close. The distant approach makes it possible to hear someone speak his mind directly into your ear, without any distractions a regular personal interaction can bring about.

# data[].attributes.body
Adopted kids. Het niet verbonden voelen met een land waar je niet bent geboren maar opgegroeid. Is thuis genetisch bepaald?

# data[].attributes.body
thuis als een vorm van veiligheid.

# data[].attributes.body
Alicia, een docu die een meisje volgt in het een kindertehuis in afwachting van plaatsing in een nieuw gezin. Zoeken naar een thuis.

Hier is duidelijk thuis niet alleen een eindbestemming in de zin van een plek van spullen en een huis maar een verlangen naar het horen bij een groep van mensen die je familie kan noemen.
Thuis is niet voor iedereen van zelf sprekend het kan ook negatieve punten hebben.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De documentaire ALICIA kwam hard aan bij zijn publiek. De vele reacties maakten dat Filmmaakster Maasja Ooms en producent Willemijn Cerutti het plan opgevat hebben de impact van de film te vergroten door tien bijeenkomsten door het hele land op te zetten om zo de kans te creëren alle actoren rond kinderen als Alicia bij elkaar te brengen. Kinderrechters, juristen, ervaringsdeskundigen, jeugdbeschermers, beleidsmedewerkers, wethouders en pedagogische medewerkers gaan met elkaar in dialoog.

# data[].attributes.attachment_link.description
Alicia is één jaar oud als ze uit huis wordt geplaatst. Via een pleeggezin komt ze op vijfjarige leeftijd in een kindertehuis terecht en als ze negen is zit ze daar nog steeds, in afwachting van plaatsing bij een nieuw gezin.

# data[].attributes.body
wat ik al eerder benoemde kan thuis ook een kring van mensen zijn die voor jou het thuis gevoel creeren waar jij je tot toe identificeert. Je bouwt met deze mensen aan herinneringen op een bepaalde plek. Soms kunnen mensen uit deze kring weg vallen maar worden ze ook aangevuld met nieuwe engergieen. ik denk hierbij aan bijvoorbeeld mijn opa en oma die uiteindelijk overlijden, broers en zussen die het thuis gaan verlaten om ergens anders een nieuw thuis op te bouwen of het word aangevuld met een nieuw leven. Thuis is in een cyclus die continue veranderd

# data[].attributes.body
In het eerste werk wil ik vooral ook duidelijk maken dat voor mij thuis niet alleen word gesuggereerd als spullen en de plek binnen de 4 muren maar ook vooral de omgeving buiten mijn huis. Waar ik thuis erg van kan genieten en waarom ik me ook zo thuis voel is de ruimte en rust om het huis.

De collage van foto’s die ik heb verzameld gaat ook meer in op voorwerpen waarbij voor mij herkenbaarheid naar boven komt, herkenbaarheid naar thuis. Koffie en theemoment staan voor de gezelligheid en momenten dat we samen aan tafel zitten en gesprekken tot stand komen. De eieren heeft vooral een verwijzing naar het weekend, samen aan tafel ontbijten (vandaar ook de tafel in het eerste werk wat een belangrijke functie heeft voor mij). De deurklink de plek waar nieuwe gezichten en bekende gezichten achter te voorschijn komen voordat ze zich begeven in mijn thuisomgeving. De weilanden natuurlijk zoals ik al eerde benoemde de omgeving, de rust en ruimte om mijn huis.

# data[].attributes.body
Wat is thuis voor mij.. het voelt cliché om te zeggen het ‘’huis’’ waar ik ben geboren en opgegroeid, ja deels maar ik denk dat thuis meer dan materiaal is of een dak met 4 muren. Thuis kan een bepaalde omgeving zijn die we niet in kilometers uitzetten of in voelbaar materiaal maar een kring van mensen waar jij midden in staat. De mensen in mijn omgeving die het dichts bij mij staan geven mij dat thuis gevoel. Zal ik die kring verlaten krijg ik naar mij weten dan heimwee naar spullen of connecties die ik met vrienden/familie heb opgebouwd. Waarschijnlijk dat laatste je voelt je thuis als je je veilig voelt, je voelt je veilig als je jezelf kan zijn, ik kan mijzelf zijn bij mensen die dicht bij mij staan en waar ik een connectie mee heb. Dus niet naar voelbaar materiaal (uitzondering van mijn bed). Noem een voorbeeld, studeren, je kunt nog zo’n grote kamer hebben mooi ingericht alles dik voor elkaar maar woon je samen met mensen waar je niet jezelf kan zijn en je geen klik mee hebt ga je je waarschijnlijk nooit echt thuis voelen. Daarnaast denk ik dat thuis een omgeving is die gevoed is door momenten en herinneringen die jij met die kring van mensen hebt gecreëerd zal dat dan het voelbare materiaal zijn…Ik weet niet of je thuis meerdere plekken/locaties kan hebben, waarschijnlijk voel je de door de een altijd wel sterke verbonden omdat daar de meeste momenten en herinneringen zijn gecreëerd, daar zijn je wortels geplant en die blijven daar je hele leven liggen. In mijn wereld zijn die twee plekken op dit moment Groningen en Bentelo, het dorp waar ik ben opgegroeid en waar mijn kring van mensen die belangrijk voor mij zijn zich bevind. Ik ben daar welk weekend het is een soort vanzelf sprekend om terug te gaan en zit haast in mijn systeem dat als het weekend nadert ik weer naar huis kan gaan. Dit zegt haast alles dat dat dan wel een belangrijke plek voor mij is. Groningen voelt inmiddels ook wel als thuis maar in mijn achterhoofd zie ik dit meer als een plek voor waar ik mijn studie volg en is het voor mij vanzelf sprekend dat wanneer mijn studie voorbij is ik weer terug naar mijn dorp ga ‘’thuis’’. Thuis als in Groningen heeft meer een functionele betekenis waar ik ook minder gevoel bij leg en redelijk afgescheiden hou van de rest. Ik merk ook dat ik geen behoeftes voel om me echt te integreren in deze stad, ‘’het is de plek waar ik studeer’’ meer niet.

# data[].attributes.body
Inspiratiebeelden

# data[].attributes.attachment_link.title
De 0 beste afbeeldingen van Dummy in 2020

# data[].attributes.attachment_link.description
17-jun-2020 - Bekijk het bord "Dummy" van demi_pierik op Pinterest.

# data[].attributes.body
Rieko Koga

# data[].attributes.body
Rieko Koga

# data[].attributes.body
Stephen Gill

# data[].attributes.body
Stephen Gill

# data[].attributes.body
Stephen Gill

# data[].attributes.body
David Lych

# data[].attributes.attachment_link.title
DAVID LYNCH. THE ART OF LIFE. SUBTITULADO AL ESPAÑOL POR MONSIEUR HANIKELL

# data[].attributes.body
Outsider-art

# data[].attributes.attachment_link.description
Alan Yentob travels the world to discover why so-called "Outsider Art" has gone from being one of the most overlooked art-forms of the late 20th century, to one of the most essential of the 21st century.

In this episode from the acclaimed BBC documentary strand "Imagine", Yentob travels from Japan's Miho Mountains to Creative Growth in California, encountering self-taught artists like Shinichi Sawada, Ionel Talzapan, George Widener and William Scott, alongside Joe Coleman, Heinrich Reisenbauer, Dan Miller and Paul Laffoley.

There are contributions from some of the genre's many activists and admirers, including Johann Feilacher (Gugging, Vienna), James Brett (The Museum of Everything, London), curators Massimiliano Gioni (New Museum, NY) and Ralph Rugoff (Hayward Gallery, London) and art critics Roberta Smith (New York Times) and Jerry Saltz (New York Magazine).

They are joined by gallerists Frank Maresca (Ricco Maresca, NY) and Henry Boxer (Henry Boxer Gallery, London) and pioneers John Maizels (Raw Vision, London) and Rebecca Hoffberger (American Visionary Art Museum, Baltimore), who together try to assess the challenges posed by an alternative art historical narrative.

Turning the Art World Inside Out has already been seen by over one million viewers.

# data[].attributes.body
Florence Hutchings

# data[].attributes.body
florence Hutchings

# data[].attributes.body
Florence Hutchings

# data[].attributes.body
Igor Moritz

# data[].attributes.body
Tijdens de les van ''kunstgeschiedenis'' had Hein deze afbeelding in zijn presentatie, dit werk sprak mij erg aan namelijk het illustratieve en de chineze invloeden in de beeldentaal.

# data[].attributes.body
Theorie onderwijskundig

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als docent ben je altijd opzoek naar nieuwe manieren om leerlingen te helpen om beter te leren. Daarbij horen ook onderzoeken en instrumenten, en een instrument waar vaak naar verwezen wordt is de Taxonomie van Bloom. Er is alleen een groot probleem: de welbekende piramide klopt niet! Hoe zit het nu precies met deze Bloom en wat klopt er wel van? In dit artikel zoeken we het uit.
De Taxonomie

Het is een instrument wat bij veel docenten bekend is: de taxonomie van Bloom. Het lijkt een handig overzicht waarin het verschil wordt gemaakt tussen 'hogere orde denken' en 'lagere orde denken'. Simpel gezegd: reproduceren en toepassen is makkelijk, pas vanaf analyse en synthese wordt het interessant. Het hoogste niveau is 'creëren'. Klinkt allemaal logisch toch? Daarom zijn er ontzettend veel lessenseries, opdrachten, en soms bijna complete onderwijshervormingen bedacht op basis van Bloom's taxonomie. Er is alleen een ding: het klopt niet...

Een afbeelding of 1000 woorden?

Het is een bekend gezegde: een afbeelding zegt meer dan 1000 woorden. En in dit geval is dat ook eigenlijk precies wat er fout is gegaan. Benjamin Bloom was voorzitter van een comité dat tussen 1949 en 1953 onderzoek deed naar 'leren', en daarbij kwam tot een aantal verschillende onderdelen binnen het cognitieve domein. Het comité kwam daarbij op 6 verschillende onderdelen:

Onthouden: het herkennen en onthouden van feiten, termen, basale concepten of antwoorden op vragen zonder het precies te begrijpen.

Begrip: het laten zien van begrip van feiten en ideeën, door te organiseren, te vergelijken of uitleg te geven.

Toepassing: het gebruiken van kennis om dit toe te passen in nieuwe situaties.

Analyse: het verder kunnen kijken dan wat je weet, feiten en de onderlinge relatie analyseren en hier bewijzen bij zoeken.

Synthese: vanuit de kennis die je hebt kun je nieuwe systemen en patronen bedenken. In de nieuwste versie is dit veranderd in 'creëren'.

Evaluatie: op basis van kennis een mening vormen, waarbij je verschillende meningen en argumenten tegen elkaar kunt afwegen.

Al snel werd hier door anderen een visuele versie van gemaakt, en dat is de taxonomie van Bloom zoals we die kennen: de piramide.

En toen ging het fout: van een concept met verschillende onderdelen werd het ineens een rangschikking, waarbij er een splitsing kwam in 'hogere orde' en 'lagere orde'. De ideeën van het team van Bloom verdwenen, en werden vervangen door 6 begrippen en een duidelijke afbeelding.

Wat is het dan eigenlijk?

De taxonomie van Bloom is dus anders dan de meesten denken. De belangrijkste misvatting is eigenlijk de afbeelding. Door de piramide lijkt het een bouwwerk te zijn, waarbij de hoogste stap het belangrijkste doel is. In de praktijk betekent dit al snel dat er dan twee dingen gebeuren: docenten die hameren op de belangrijke rol van kennis en dat dit de basis is: zonder kennis kun je niks. En aan de andere kant: docenten die afgeven op kennis omdat dit 'slechts' de basis is: je moet zo snel mogelijk 'naar boven' in de piramide.

Bloom bedoelde dit natuurlijk niet. De enige richtinggevende uitspraak in dit kader is dat kennis wel de basis vormt van de andere onderdelen. Beter gezegd: zonder deze kennis en het begrip ervan is het best ingewikkeld om iets anders te doen. Maar zit er dan een oplopende moeilijkheidsgraad in? Moet je altijd starten bij kennis? Nee dus.

Zoals de schrijvers van de Taxonomie zelf stellen: het is vooral een beschrijving van verschillende soorten 'leer-gedrag'. Hierbij vonden ze zelf te weinig bewijzen te hebben en gaven ze zelf aan dat het misschien niet eens mogelijk is om een sluitende theorie te hebben op dit gebied.

Verkeerd begrepen

Uiteindelijk kun je dus stellen dat de Taxonomie van Bloom vaak verkeerd begrepen wordt. Als je dan goed kijkt naar de verschillende manieren waarop de taxonomie gebruikt wordt zie je dat het vooral op de volgende punten neer komt:

Hiërarchie: Er zit geen hiërarchie in de taxonomie. Het gaat om een verzameling aan termen die gedrag beschrijven wat je kunt zien bij een leerling. Je kunt wel stellen dat in de meeste gevallen kennis nodig is, maar het hoeft niet te beginnen bij kennis.

Hogere orde/lagere orde: Er is geen 'hogere orde' of 'lagere orde' in de piramide. Dit is later pas bedacht en heeft eigenlijk niets met de taxonomie van Bloom te maken.

Toepassen en creatie: Het is niet noodzakelijk om iets te schilderen om te laten zien dat je het snapt. Dat betekent niet dat dit geen mogelijkheid is, maar de begrippen 'toepassen' en 'creatie' slaan op alle vormen, ook gewoon op het schrijven van een essay bijvoorbeeld.

De taxonomie is compleet: De makers geven zelf aan dat het een aanzet is tot het beschrijven van verschillende onderdelen. Ze zien het als een richtlijn, maar zeker niet als 'de waarheid'.

Een betere Bloom

Met deze punten kun je dus anders naar het werk van de schrijvers van de Taxonomie van Bloom kijken. Als je het dan op een andere manier visualiseert is het ineens veel logischer, en daardoor ook veel bruikbaarder. In deze 'nieuwe Bloom' staan de verschillende onderdelen naast elkaar, waarbij er geen rangorde is. Daarnaast staan er een aantal begrippen bij die passen bij elk onderdeel, zodat het nog handiger is om te gebruiken.

Daarbij staat kennis onder de rest. Reden hiervoor is dat (basis)kennis vaak de fundering is oftewel noodzakelijk is voor de rest (Wiliam, 2017).

Werk je veel met deze taxonomie? Of heb je andere voorbeelden in het onderwijs van onderzoeken die verkeerd geïnterpreteerd zijn? Laat het dan vooral weten in een reactie! Wil je meer voorbeelden van dit soort misconcepties of voorbeelden van hoe je onderzoek toepast in de klas? Dan is het boek ' Klaskit' van onze boekenlijst zeker de moeite waard.

# data[].attributes.attachment_link.title
De Taxonomie van Bloom: inhoudelijk goed, maar vaak fout gebruikt - Vernieuwenderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
Als docent ben je altijd opzoek naar nieuwe manieren om leerlingen te helpen om beter te leren. Daarbij horen ook onderzoeken en instrumenten, en een instrument waar vaak naar verwezen wordt is de Taxonomie van Bloom. Er is alleen een groot probleem: de welbekende piramide klopt niet!

# data[].attributes.body
theorie onderwijskundig

# data[].attributes.attachment_link.title
Dual Coding: Codeer leerstof dubbel in je brein

# data[].attributes.attachment_link.description
Door beelden te combineren met woorden, onthouden leerlingen de leerstof een stuk beter. In dit artikel lees je hoe je optimaaal dubbel kan coderen.

# data[].attributes.body
Charlotte Ager

# data[].attributes.body
Charlotte Ager

# data[].attributes.body
Charlotte Salomon
illustratie en tekst

# data[].attributes.body
charlotte mutsaers

# data[].attributes.body
Inspirerend maakproces/ experimenteren met materialen

# data[].attributes.attachment_link.title
Arteviste in the Studio with Faye Wei Wei

# data[].attributes.attachment_link.description
Arteviste in the south London studio of artist Fay Wei Wei; a discussion of her influences and obsessions. Our short film was sponsored by S W Mitchell Capital, screened by Soho House, directed by Connor MacLeod and produced by Flora Alexandra Ogilvy. Follow @arteviste_ for more original content.

# data[].attributes.body
Faye Wei Wei

# data[].attributes.body
Faye Wei Wei

# data[].attributes.body
Faye Wei Wei (chinese kunst/illustratief)

# data[].attributes.body
Well my daddy left home when I was three
And he didn't leave much to Ma and me
Just this old guitar and an empty bottle of booze
Now, I don't blame him 'cause he run and hid
But the meanest thing that he ever did
Was before he left, he went and named me "Sue"Well, he must o' thought that is quite a joke
And it got a lot of laughs from a' lots of folk
It seems I had to fight my whole life through
Some gal would giggle and I'd get red
And some guy'd laugh and I'd bust his head
I tell ya, life ain't easy for a boy named "Sue"Well, I grew up quick and I grew up mean
My fist got hard and my wits got keen
Roam from town to town to hide my shame
But I made me a vow to the moon and stars
I'd search the honky-tonks and bars
And kill that man who gave me that awful nameWell, it was Gatlinburg in mid-July
And I just hit town and my throat was dry
I thought I'd stop and have myself a brew
At an old saloon on a street of mud
There at a table, dealing stud
Sat the dirty, mangy dog that named me "Sue"Well, I knew that snake was my own sweet dad
From a worn-out picture that my mother'd had
And I knew that scar on his cheek and his evil eye
He was big and bent and gray and old
And I looked at him and my blood ran cold
And I said: "My name is 'Sue!' How do you do!?
Now you gonna die!"
Yeah that's what I told 'emWell, I hit him hard right between the eyes
And he went down, but to my surprise
He come up with a knife and cut off a piece of my ear
But I busted a chair right across his teeth
And we crashed through the wall and into the street
Kicking and a' gouging in the mud and the blood and the beerI tell ya, I've fought tougher men
But I really can't remember when
He kicked like a mule and he bit like a crocodile
I heard him laugh and then I heard him cuss
He went for his gun and I pulled mine first
He stood there lookin' at me and I saw him smileAnd he said, "Son, this world is rough
And if a man's gonna make it, he's gotta be tough
And I know I wouldn't be there to help ya along
So I give ya that name and I said goodbye
I knew you'd have to get tough or die
And it's the name that helped to make you strong"Yeah he said, "Now you just fought one hell of a fight
And I know you hate me, and you got the right
To kill me now, and I wouldn't blame you if you do
But ya ought to thank me, before I die
For the gravel in ya guts and the spit in ya eye
'Cause I'm the son-of-a-bitch that named you "Sue"
Yeah what could I do, what could I doI got all choked up and I threw down my gun
Called him my Pa, and he called me his son
And I come away with a different point of view
And I think about him, now and then
Every time I try and every time I win
And if I ever have a son, I think I'm gonna name him
Bill or George! Anything but Sue! I still hate that name! Yeah

# data[].attributes.body
Danny Fox

# data[].attributes.body
Simon Sinek - millennials

# data[].attributes.attachment_link.title
Simon Sinek on Millennials in the Workplace

# data[].attributes.body
Grayson Perry

# data[].attributes.attachment_link.description
Grayson Perry is een van de bekendste en opvallendste hedendaagse Britse kunstenaars. Hij kleedt zich regelmatig, zowel privé als in het openbaar, als zijn alter-ego Claire.

# data[].attributes.body
Miroco Machiko

# data[].attributes.body
Miroco Machiko

# data[].attributes.body
Miroco Machiko

# data[].attributes.body
Miroco Machiko

# data[].attributes.body
Miroco Machiko

# data[].attributes.body
Minder interesse in schoolvakken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De onderwijsinspectie waarschuwde in 2018 al voor deze ontwikkeling: de gemiddelde prestaties van Nederlandse leerlingen dalen ten opzichte van andere landen. Die daling is twintig jaar geleden al ingezet en is vooral te zien bij wiskunde en natuurwetenschappen.

De verklaring ligt volgens Qompas in het feit dat de havo en het vwo sowieso meer leerlingen trekken ten opzichte van tien jaar geleden. Daardoor daalt het gemiddelde niveau iets.

"Bovendien bestaan Nederlandse gezinnen steeds vaker uit tweeverdieners. Het beeld van de moeder die het kind opvangt met de traditionele theepot, komt steeds minder voor." En minder hulp bij het huiswerk kan leiden tot lagere cijfers.

Hoewel het om een ogenschijnlijk lichte daling gaat, denkt Eustatia dat het belangrijk is dat deze trend wordt opgemerkt. "Er is geen aanleiding om acuut in paniek te raken, kinderen hebben na de derde klas nog een enorme loopbaan voor de boeg. Maar als je een jarenlange daling ziet, moet dat niet doorzetten."

Interesse in bètavakken

Er zijn ook vakken die juist in trek zijn. Zo zijn gym en Engels al jaren populair. Opvallend is dat meisjes zich steeds meer interesseren voor bètavakken zoals wiskunde, techniek, natuurkunde en biologie. Vooral bij wiskunde wordt het verschil tussen jongens en meisjes steeds kleiner, ook biologie is populair.

De inhaalslag van meisjes is goed nieuws voor de technieksector, die al langer op zoek is naar meer vrouwelijke werknemers. Een resultaat van de jarenlange campagne die gevoerd is om bètavakken te promoten, denkt Eustatia. Exacte vakken zijn taliger geworden. "Dat past over het algemeen beter bij meisjes dan bij jongens."

Wake-upcall

In oktober presenteerde een vakgroep al nieuwe adviezen voor de herziening van het vakkenpakket op scholen. Zo moet er meer aandacht komen voor burgerschap en digitale geletterdheid. Eustatia is blij met die vernieuwingen en hoopt dat dit onderzoek een wake-upcall zal zijn om lesstof weer interessanter te maken voor leerlingen. "Niets doen is geen optie."

# data[].attributes.attachment_link.title
Steeds minder interesse in schoolvakken, cijfergemiddelde daalt

# data[].attributes.attachment_link.description
De onderwijsinspectie waarschuwde in 2018 al voor deze ontwikkeling: de gemiddelde prestaties van Nederlandse leerlingen dalen ten opzichte van andere landen. Die daling is twintig jaar geleden al ingezet en is vooral te zien bij wiskunde en natuurwetenschappen. De verklaring ligt volgens Qompas in het feit dat de havo en het vwo sowieso meer leerlingen trekken ten opzichte van tien jaar geleden.

# data[].attributes.body
Henry Darger

# data[].attributes.body
zwart/wit illustratie

# data[].attributes.body
illumination

# data[].attributes.body
middeleeuwse kunst

# data[].attributes.body
painting, vorm/restvorm

# data[].attributes.body
Danny Fox

# data[].attributes.body
Danny Fox

# data[].attributes.body
Ik heb een afspraak,
misschien liefde in de maak ?
SPANNING in de buik !
.
Ik had een afspraak,
misschien is het wederzijds !
VLINDERS in de buik ?
.
Nu geen afspraak meer,
misschien komt er wel geen meer.
KRAMPEN in de buik.

# data[].attributes.body
Richard Learoyd

# data[].attributes.attachment_link.title
Richard Learoyd takes us inside his giant homemade camera...

# data[].attributes.body
De oorlogservaringen van kunstenaar Armando vormen zijn werk.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kunstenaar Armando is zondag op 88-jarige leeftijd overleden. Dat heeft de Armando Stichting laten weten. Hij overleed in de Duitse plaats Potsdam, waar hij een woning had en hij vaak was om te schilderen.

Armando werd als Herman Dirk van Dodeweerd geboren op 18 september 1929 in Amsterdam. Hij behoorde tot een van de belangrijkste naoorlogse Nederlandse kunstenaars. Nationaal en internationaal werd hij gewaardeerd als beeldend kunstenaar, schrijver, documentairemaker en violist.

Oorlogservaringen

Hij groeide op in Amersfoort, vlakbij een concentratiekamp van de Duitse bezetters. Hij zag hoe gevangenen naar het kamp werden gevoerd en deed daarvan verslag in het boek De straat en het struikgewas, waarvoor hij in 1988 de Multatuli-prijs kreeg. Zijn oorlogservaringen vormden ook de basis van zijn andere werk.

Hollandse Meesters in de 21e eeuw

In Kunstuur waren in 2014 portretten te zien van toonaangevende Nederlandse kunstenaars gemaakt door gerenommeerde filmmakers in de rubriek Hollandse Meesters. Regisseur Boudewijn Koole maakte destijds een korte docu over het uiteenlopende werk van de kunstenaar.

Macht en machteloosheid

Armando groeide op bij Kamp Amersfoort, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog meer dan 35.000 Nederlanders in erbarmelijke omstandigheden gevangen zaten. Deze plek heeft bij het maken van zijn kunstwerken vaak een grote rol gespeeld. Het leed van slachtoffers, macht en machteloosheid en ook de denkbeelden van daders zijn terugkerende thema's. Armando hield de beklemmende geschiedenis van het kamp levend en zorgde ervoor, mede dankzij de documentaire Geschiedenis van een plek, dat Kamp Amersfoort weer landelijke bekendheid kreeg.

Kort na de oorlog trad Armando 's nachts op als violist voor Amerikaanse militairen, overdag studeerde hij. In het begin stond hij onder invloed van de experimentelen. Zijn eerste eenmanstentoonstelling had hij in 1954. In deze tijd debuteerde hij ook als dichter. Later werd hij kunstredacteur bij de Haagse Post en zat hij in de redactie van het tijdschrift De Nieuwe Stijl. In de jaren 70 en 80 schreef hij voor televisie en was hij te zien in de tragikomische serie Herenleed van de VPRO, met Cherry Duyns en Johnny van Doorn.

We treuren om het verlies van deze bijzondere persoonlijkheid, die decennialang nauw betrokken is geweest bij Kamp Amersfoort.

Willemien Meershoek, directeur Kamp Amersfoort

Koninklijke onderscheiding

Armando heeft in zijn carriére verschillende belangrijke prijzen gewonnen. Zo ontving hij in 1977 de Herman Gorter-prijs en in 1985 de eerste Jacobus van Looy-prijs. In 1987 kreeg hij de Gouden Ganzenveer voor zijn bijdrage aan het Nederlands cultureel bezit en de verspreiding daarvan in Europa. In 2009 kreeg hij de Eremedaille voor Kunst en Wetenschap, uitgereikt door voormalig koningin Beatrix.

Armando Museum

Als beeldend kunstenaar richtte hij in de jaren 60 de kunstgroepering Nul op, samen met Jan Hendrikse, Henk Peeters en Jan Schoonhoven. Eind 1998 kreeg de kunstenaar een eigen, permanente tentoonstellingsplek in Het Armando Museum in Amersfoort. Een groot deel van dit werk werd in 2007 vernietigd toen het museum afbrandde. Een deel van de collectie werd gered en ging naar het Museum Oud Amelisweerd in Bunnik.

In het bezoekerscentrum van Kamp Amersfoort in Leusden wordt dagelijks een verkorte versie van Geschiedenis van een plek getoond. Op deze plek zijn ook foto's te zien van fotografe Cara Louwman, die geïnspireerd zijn op werk van Armando. Ook zijn de boombladeren verkrijgbaar, die Armando belangeloos beschikbaar stelde. De opbrengst van de verkoop komt direct en geheel ten goede aan de vernieuwingsplannen van Kamp Amersfoort.

Postuum eerbetoon in Museum Voorlinden

De tentoonstelling die Museum Voorlinden dit najaar wijdt aan Armando, wordt een eerbetoon aan de overleden kunstenaar. Directeur Suzanne Swarts van het Wassenaarse museum bezocht Armando nog geen twee weken geleden in zijn studio in het Duitse Potsdam om afspraken te maken over de expositie. Hoewel zijn gezondheid te wensen overliet, was hij helder en stelde hij meteen zijn recente werk ter beschikking, aldus het museum.

De kunstenaar wilde zelfs naar de opening van de tentoonstelling komen. 'Voorlinden geeft Armando in 2019 het podium dat hij heeft verdiend', zegt Swarts. 'Het is verdrietig dat Armando dit niet meer kan meemaken, Voorlinden zal er een waardig postuum eerbetoon van maken'.

# data[].attributes.attachment_link.title
De oorlogservaringen van kunstenaar Armando vormden zijn werk

# data[].attributes.attachment_link.description
Kunstenaar Armando is zondag op 88-jarige leeftijd overleden. Dat heeft de Armando Stichting laten weten. Hij overleed in de Duitse plaats Potsdam, waar hij een woning had en hij vaak was om te schilderen. Armando werd als Herman Dirk van Dodeweerd geboren op 18 september 1929 in Amsterdam.

# data[].attributes.body
Alexandra Duprez

# data[].attributes.body
Alexandra Duprez

# data[].attributes.body
Het grootste probleem in onderwijs is...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De kwaliteit van het Nederlandse onderwijs Eén op de vier leraren heeft wisten we dat het onderwijs op een gigantisch lerarentekort afstevende - maar niemand die er wat aan deed.

En er is nog nooit een minister van Onderwijs om gesneuveld.

Het échte probleem ligt dieper. De overheid kreeg de afgelopen dertig jaar steeds minder te zeggen over het onderwijs. Daardoor raakte het maatschappelijk belang van onderwijs uit het zicht, en werd het meer en meer een product dat aan de wensen van ouders en kinderen moest voldoen.

Wie gaat er over het onderwijs?

In 2018 had ik een ervaring die me de ogen opende. In een overvolle evenementenhal keek ik naar de presentatie van De Staat van het Onderwijs - een rapport dat de Onderwijsinspectie jaarlijks uitbrengt.

De PO-Raad had daar zelfs al 'een voorschot op genomen', want de Raad had 'vorig jaar met haar leden afgesproken de regie op onderwijs te pakken'.

Ho eens even.

Als het ministerie de kwaliteit van het onderwijs afdoet als een kwestie van 'ambitie' van schoolbesturen, en die besturen pas vorig jaar eens besloten 'de regie op onderwijs te pakken' - whatever that may be - wie zorgde er de afgelopen twintig jaar dan voor goed onderwijs?

Hoe schoolbesturen de regie op onderwijs kregen

Concurrentie tussen bedrijven zou tot betere resultaten leiden dan de overheid kon leveren. Burgers zouden meer te kiezen hebben en die keuzevrijheid zou ervoor zorgen dat ziekenhuizen, postdiensten en energiemaatschappijen beter aan de wensen van de klant konden voldoen.

Het onderwijs werd niet geprivatiseerd, maar die marktwerkingsgedachte kreeg er wel vat op.

De belangrijkste verandering was de 'lumpsumfinanciering' - in het voortgezet onderwijs in 1995 ingevoerd en in het basisonderwijs in 2006. Schoolbesturen, die steeds groter werden, kregen voortaan een zak geld gebaseerd op het aantal leerlingen en konden zelf bepalen hoe ze dat uitgaven.

Niet het ministerie maar het schoolbestuur ging bepalen welke leraar in welke loonschaal thuishoorde. Geld werd niet meer door de overheid geoormerkt voor specifieke doelen. Besturen werden vrijer dat geld naar eigen inzicht te besteden, zelf beleid te maken.

Het ministerie ging sterker sturen op de resultaten. Dat maakte van onderwijsministers leraren zonder lesboek. Leraren die geen les geven maar wel de toets afnemen. Die opgeven wanneer de toets is, zeggen op welke bladzijden de toetsstof staat, onduidelijke uitleg geven, geen orde houden en de klas gebrek aan ambitie verwijten als de toetscijfers tegenvallen.

Bedrijven concurreren met scholen

Wat we wel weten is dat het onderwijs steeds slechtere cijfers haalt. Dat onderwijs de sector is met de meeste burn-outs. Dat er te weinig leraren zijn. En dat dat al heel lang aan de gang is. Dat hoeft niet te verbazen als het ministerie schoolbesturen de schuld geeft en die besturen vorig jaar eens besloten de regie te pakken.

Het is veelzeggend dat allerhande bedrijven zich nu in het onderwijs beginnen te mengen. Het van belastinggeld betaalde onderwijs kon altijd goed concurreren met bedrijven die onderwijs aanboden. Het particulier onderwijs was in Nederland niet zo groot. Maar dat is aan het veranderen.

Steeds meer leerlingen krijgen bijles, huiswerkbegeleiding of examentraining via een particulier instituut - inmiddels één op de drie. Ouders gaven er vorig schooljaar Vorig jaar waren er ruim 600 bedrijven die bijscholing organiseerden.

En die bedrijven vinden ook steeds meer hun weg ín scholen. Als leraar maakte ik in zes jaar mee hoe snel dat ging.

Toen ik begon met lesgeven, acht jaar terug, volgden een paar leerlingen examentraining. In de jaren daarna gingen ze steeds vaker in groepjes naar bijlesinstituut Lyceo. In het laatste jaar mailde de schoolleiding rond dat leerlingen zich weer konden opgeven voor de Lyceo-examentrainingen - en dat die gewoon op school gegeven zouden worden. Op LinkedIn werd ik steeds vaker benaderd door uitzendbureaus voor leraren. Toen ik overspannen raakte, werd ik vervangen door zo'n gedetacheerde docent.

Marktwerking werkt! Toch?

Je kunt het zien als hét bewijs dat marktwerking werkt. De kwaliteit daalt, dus ontstaan er initiatieven die in die gaten in de markt springen.

Het is het logische gevolg van onderwijs dat is georganiseerd volgens vraag en aanbod, waarin onderwijs als voornaamste doel heeft aan de wensen van ouders en kinderen te voldoen. Als scholen meer op bedrijven moeten lijken die een product leveren, kun je het onderwijs net zo goed aan die bedrijven overlaten.

'Kortom', schreef ze in de inleiding van het rapport, 'wie neemt verantwoordelijkheid voor het collectieve belang?'

Beter beleid maak je met betere ideeën

Het ministerie van Onderwijs en schoolbesturen in ieder geval niet, bleek toen de Onderwijsinspectie in 2018 haar rapport presenteerde. En juist doordat niemand daar meer verantwoordelijkheid voor neemt en onderwijs meer en meer een product is geworden dat aan de wensen van ouders en kinderen moet voldoen, is het onderwijs nu in crisis.

Want leraren nemen die verantwoordelijkheid wél, dag in dag uit in hun klas.

Ze staan niet alleen voor de klas om zo goed mogelijk aan de wensen van ouders en leerlingen te voldoen, ze zien dat ze ook een maatschappelijke taak hebben. Dat ze leerlingen met allerlei achtergronden met elkaar om moeten leren gaan.

Dat kinderen die het moeilijk hebben thuis soms wat extra aandacht nodig hebben, en dat dat ook weleens ten koste gaat van leerlingen die tussen de hockey en de pianoles door nog naar hun bijles moeten.

Die wereld verandert niet met extra geld, niet met 460 miljoen en ook niet met 460 miljard.

Als de kwaliteit van het onderwijs al zo lang daalt, de sector al zo lang overwerkt is en het al in 2007 voorspelde lerarentekort niet op tijd kon worden tegengegaan, is het niet genoeg om het werk neer te leggen voor meer geld en nieuw beleid. Het is tijd dat leraren ook de ideeën achter het beleid dat dertig jaar terug werd ingezet bevragen.

Het idee dat concurrentie tot kwaliteit leidt bijvoorbeeld - zorgt dat niet ook voor werkdruk en burn-outs? Het idee dat ouders meer te kiezen zouden moeten hebben - leidt dat niet tot veeleisende ouders die vinden dat hun kind alle aandacht verdient, en dus tot overwerkte leraren en ontevreden vaders en moeders? Dat de minister geen verantwoordelijkheid neemt voor het collectief belang en dus scholen een gebrek aan ambitie verwijt - wat doet dat met de status van de leraar?

Als problemen in het onderwijs veroorzaakt worden door slechte ideeën, los je die niet op met extra geld. Dan los je die op met betere ideeën.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het grootste onderwijsprobleem is niet het lerarentekort

# data[].attributes.attachment_link.description
Als de kwaliteit van het onderwijs twintig jaar daalt, de sector al zo lang overwerkt is en het al in 2007 voorspelde lerarentekort niet op tijd kon worden tegengegaan, is meer geld niet de oplossing. Dan is het tijd de ideeën te bevragen waar het onderwijsbeleid op stoelt.

# data[].attributes.body
Angelique van der Valk - experimenteel werk van gedroogde groente.

# data[].attributes.body
organische vormen, dikke/dunne lijnen.

# data[].attributes.body
Kunstvakken hebben geen antwoordenboekjes

# data[].attributes.body
opgebouwd uit elementen.

# data[].attributes.body
opgebouwd uit verschillende kleine illustraties, kleurcontrasten.

# data[].attributes.body
vervreemding

# data[].attributes.body
Qi Baishi

# data[].attributes.body
experimenteel werk, transparantie

# data[].attributes.body
textile experiment

# data[].attributes.body
Dan Hollings.

# data[].attributes.body
Dan Hollings.

# data[].attributes.body
Couveusekind ontwikkelt vaker leer- en gedragsstoornissen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zorg over de latere ontwikkeling van kinderen die veel te vroeg geboren worden of die een extreem laag geboortegewicht hebben, leidde begin jaren '80 tot een samenwerkingsproject van Nederlandse kinderartsen: POPS geheten. De letters staan voor Project On Preterm and Small for gestational age infants (te vroeg geboren en in verhouding tot de zwangerschapsduur te lichte baby's).

In eerste instantie was het project gericht op de frequentie en oorzaken van ernstige vroeggeboorte, de effecten van behandeling en de toestand van de kinderen na twee jaar. De onderzoeksgroep bestond uit 1338 kinderen, geboren in 1983 na een zwangerschap van minder dan 32 weken en/of met een geboortegewicht minder dan 1500 gram.

Vervolgonderzoek vond plaats na 2, 5, 9, 10-11 en 14 jaar. Op de leeftijd van 10-11 jaar werd gewerkt met vragenlijsten die ouders, leerkrachten en de kinderen zelf invulden. Het aantal handicaps bleek groter dan onder leeftijdsgenoten uit de totale bevolking, namelijk 27 tegen 17 procent. Van de overige 90 procent ondervond de helft problemen in het dagelijks leven, eveneens meer dan de totale bevolking. Lichte ontwikkelingsstoornissen, vastgesteld op jonge leeftijd, bleken met de jaren toe te nemen. Vroege signalering en interventie zouden de gevolgen van die stoornissen op latere leeftijd kunnen beperken, nemen de onderzoekers vooralsnog aan.

Andere invalshoek

Ook orthopedagoge Elske Sigmond-de Bruin leverde een bijdrage aan POPS, en wel met een onderzoek waarop ze volgende week hoopt te promoveren. "Het is een multidisciplinair project waaraan ik als niet-medicus graag meewerk. Zo wordt er ook eens vanuit een andere invalshoek naar deze groep gekeken." Zij onderzocht de overgeblevenen van de POPS-groep. Van de 1338 kinderen met wie het onderzoek begon, waren er na vijf jaar nog 966 in leven. Van hen deden er 927 mee aan het onderzoek op vijfjarige leeftijd. De laatste groep kreeg op 10- tot 11-jarige leeftijd een vragenlijst toegezonden, evenals hun ouders en leerkrachten. Bijna driekwart van hen reageerde. Sigmond nam bovendien uit de 927 kinderen een aselecte steekproef van 220 kinderen. Daarmee hield ze er 181 over, van wie de ouders toestemden in nader onderzoek door middel van huisbezoek.

"Ouders van ernstig gehandicapte kinderen deden relatief vaker niet mee", zegt Sigmond. "Ze willen vermoedelijk met rust gelaten worden." Bovendien is de respons iets beter onder hoogopgeleiden. Een hogere opleiding van de ouders is op zichzelf weer een factor van betekenis in de cognitieve en sociale ontwikkeling van de kinderen, zo bleek uit het onderzoek. Sigmond wijst erop dat de resultaten dus enigszins geflatteerd zijn.

Als orthopedagoge richtte Sigmond zich vooral op cognitieve en sociale vaardigheden en de rol van de opvoeders bij het ontwikkelen daarvan. "Een bredere benadering dus dan toen ze op vijfjarige leeftijd onderzocht werden. Toen keek men vooral naar de aanwezigheid van stoornissen, beperkingen en handicaps en daarmee samenhangende factoren." Sigmond legt uit: "Een stoornis kan iedere lichamelijke afwijking zijn die verder geen gevolgen voor je functioneren hoeft te hebben. Lichte bijziendheid bijvoorbeeld. Als je erg slecht ziet, kun je bepaalde normale taken niet uitvoeren, dan heb je een beperking. Als je blind of bijna blind bent, dan heb je een handicap, je moet naar een speciale school, enzovoort."

Vaker leer- en gedragsstoornissen

Onder de groep vijfjarigen had 14 procent een handicap, een veel hoger percentage dan bij de totale bevolking. De handicaps waren meestal van neurologische aard, bijvoorbeeld spasticiteit. Uiteraard hadden de kinderen op tienjarige leeftijd deze handicap nog steeds. En dat geldt ook voor de beperkingen en stoornissen die evenzeer meer dan gemiddeld voorkwamen bij deze groep. Sigmond: "Voor mij was nu de vraag: in hoeverre presteerden deze kinderen ook afwijkend op school en was hun sociaal-emotionele ontwikkeling anders? Hoe was het in die vijf jaar met ze gegaan? Handicaps en stoornissen speelden daarbij natuurlijk wel een rol."

De uitkomsten van het onderzoek hebben inmiddels in alle kranten gestaan. Sigmond vertelt dat hierbij niet alleen haar eigen uitkomsten, maar ook die van voorgaande studies en de inmiddels bekende resultaten op veertienjarige leeftijd zijn betrokken. Te vroeg en te licht geboren kinderen ontwikkelen vaker leer- en gedragsstoornissen. Sigmond: "Veel meer dan gemiddeld volgen ze speciaal onderwijs. Daarnaast zie je vooral twee soorten probleemgedrag. Moeilijkheden in de sociale omgang en problemen met concentratie en aandacht." ADHD misschien? "Nee, dat kun je niet zomaar zeggen. Daar zou je de groep speciaal op moeten onderzoeken."

Bij het beoordelen van de vragenlijsten viel op dat ouders veel moeilijkheden met jongens signaleren en leerkrachten meer probleemgedrag zien bij meisjes. De kinderen zelf geven een rooskleuriger kijk op hun eigen toestand dan hun leeftijdgenoten uit de totale bevolking. Hoe komt dat? Sigmond: "Ze hebben een sterke neiging tot sociaal wenselijke antwoorden. Ze zeggen graag dat alles goed gaat. Die neiging is sterker dan hun beoordelingsvermogen. Het kan natuurlijk ook zijn dat ze zichzelf minder goed kennen."

Sterke verwevenheid met ouders

Sigmond constateerde dat op vijfjarige leeftijd de kaarten geschud zijn. "Wat toen aan stoornissen en handicaps is gevonden, bleek een grote voorspellende waarde te hebben voor de cognitieve en sociale ontwikkeling op tienjarige leeftijd. Dat stemt overeen met wat we weten van de neurologische ontwikkeling van een kind. Bij twee jaar is het neurologisch systeem nog volop aan het groeien, bij tien jaar is die ontwikkeling grotendeels afgerond. Dus bij tienjarigen vind je hetzelfde. Een handicap kun je natuurlijk niet weg-opvoeden."

Toch gaat het niet alleen om problemen van het kind zelf, volgens Sigmond. "We ontdekten dat ouderlijke stress ook een belangrijke factor is bij ontwikkelingsproblemen. Dat maakt het ingewikkeld. Enerzijds hebben stoornissen grotere gevolgen als ze niet adequaat worden opgevangen door de ouders, anderzijds komt de stress van de ouders natuurlijk vaak voort uit de problemen van hun kind." Een van Sigmonds stellingen luidt dan ook: 'De sterke samenhang tussen opvoedingsstress bij de ouders van tienjarige te vroeg geboren kinderen en de ontwikkeling van deze kinderen, wijst op een sterke verwevenheid tussen ouders en kind: hulpverlening moet daarom op kind én ouder gericht zijn.'

Onlangs sloot één van Sigmonds promotoren en projectleider van POPS, prof. dr. Pauline Verloove-Vanhorick, zich in een interview bij deze conclusie aan: "Interventie en steun zijn belangrijk. Er zijn opvoedingsprogramma's met een bewezen positief effect." Zelfs kinderen die geen stoornis of handicap overhielden aan hun couveuseperiode, hebben een slechte start gehad. "En hun ouders ook", zegt Sigmond. "Het is en blijft voor hen een zorgenkindje. Ze zijn vanzelf geneigd tot overprotectie, en dat is juist weer niet bevorderlijk voor de ontwikkeling van een kind. En dan zitten er ook nog een aantal meerlingen bij. Je zult het maar meemaken!"

# data[].attributes.attachment_link.title
Bekijk: Couveusekind ontwikkelt vaker leer- en gedragsstoornissen

# data[].attributes.attachment_link.description
Steeds meer kinderen die veel te vroeg of te licht geboren worden, blijven leven. De mogelijkheden om in de couveuse de omstandigheden van de baarmoeder na te bootsen nemen toe en de zorg rond couveusekinderen wordt steeds beter. De vraag rijst: hoe ver kun je gaan?

# data[].attributes.body
Meg lipke.

# data[].attributes.body
Merel Jansen.

# data[].attributes.body
grafische lijnen spel, abstractie, vervreemding.