# data[].attributes.body
Geboren in Thiergarten, Kreis Ohlau, regio Breslau, Schlesien, Pruissen op 31 maart 1875. Zoon van Gottlieb Pfitzner en Dorothea Hoffmann. Thiergarten heet nu Zwierzyniec Duzy en ligt in Polen in de provincie Neder-Silezië. Het dorp is een klein eiland in de de rivier de Oder grenzend aan de stad Ohlau/Oława. De aangifte van de geboorte is gedaan het dorpje Polnisch Stein. Bij de aangifte was er nog geen voornaam bekend, pas in maart 1875, waarschijnlijk na de doop, is de voornaam geregistreerd. Het document komt uit het regionale archief uit Wroclaw.

# data[].attributes.body
Pytsje voor vrienden en familie

# data[].attributes.body
Muzikant

# data[].attributes.headline
Pytsje met Oetie Maurits en vriendin (1928)

# data[].attributes.subject
Pytsje met Oetie Maurits en vriendin (1928)

# data[].attributes.body
Foto uit de Bothastraat bij de vriendin van Pytsje, rond april 1928. In deze tijd woonde Pytsje in de Eekhoffstraat, waar ook Jan Maurits (halfbroer van Pytsje) en zijn echtgenote Geeske Maurits-Jelgersma en kinderen woonden.

# data[].attributes.body
Vlak na de 1e wereldoorlog, Ernst draagt zijn Pruisische ‘Einheitsmantel’ en ‘Schirmmütze’.

# data[].attributes.body
Geboren in Leeuwarden, 12 oktober 1879, dochter van Lipkje de Lang, vader niet gemeld/erkend. Pytsje wordt geboren voordat Lipkje met Pieter Maurits trouwt. Vader Jan Martens de Lang doet aangifte en Johannes Jeelof (koperslager) en Siebe Bersée (bediende) zijn getuigen.

# data[].attributes.body
12 april 1902 schrijft hij zich in Leeuwarden in, zijn eerste adres is Hoeksterachteromweg A9.

# data[].attributes.body
In januari 1899 vertrekt Pytsje uit Leeuwarden, eerst naar Enschede en daarna naar Gronau in Duitsland. In oktober 1899 komt ze weer terug in Leeuwarden. In de archieven van Enschede en Gronau is hierover helaas niets terug te vinden.

# data[].attributes.body
Nadat Pytsje terugkomt uit Gronau gaat als huishoudster aan het werk op diverse adressen. Ze begint op een adres in de Monnikenmuurstraat.

Streetview: https://goo.gl/maps/D2zhXsbyPJhCDA9bA

# data[].attributes.headline
Pytsje als huishoudster bij Ernst (1902)

# data[].attributes.subject
Pytsje als huishoudster bij Ernst (1902)

# data[].attributes.body
In juli 1902 begint Pytsje als huishoudster bij Ernst in huis. Was dit echt als huishoudster of een alternatieve manier om samen te wonen zonder te trouwen? Dit is 3 maanden nadat Ernst in Leeuwarden is komen wonen.

# data[].attributes.headline
Lipkje de Lang, moeder van Pytsje (~1870)

# data[].attributes.subject
Lipkje de Lang, moeder van Pytsje (~1870)

# data[].attributes.body
Lipkje (vrouw staande voor het raam) aan het aardappelen schillen bij de Frederik Kazerne in de binnenstad van Leeuwarden.

# data[].attributes.headline
De sluizen in de Oder bij Thiergarten en Ohlau

# data[].attributes.subject
De sluizen in de Oder bij Thiergarten en Ohlau

# data[].attributes.body
Vlak bij het huis waar Ernst geboren is in 1875.
Streetview: Zwierzyniec Duży, 55-200 Oława, Polen
https://goo.gl/maps/P6eDVdPG7AGrDRDj8

# data[].attributes.headline
Ernst wordt aangevallen met een mes en verwond (1905)

# data[].attributes.subject
Ernst wordt aangevallen met een mes en verwond (1905)

# data[].attributes.body
In september 1905 wordt Ernst in de Amelanderstraat aangevallen door de 20-jarige opperman Johannes W met een mes. Ernst raakt verwond op het achterhoofd. Johannes W krijgt een strafeis van 3 maanden gevangenis. Rond deze tijd was Ernst straatmuzikant.

# data[].attributes.body
Op 6 maart 1909 trouwen Ernst en Pytsje. Ernst heeft uit Freystadt in Pruissen een verklaring meegenomen naar het huwelijk dat hij oa inwoner is. De ouders van Ernst waren beide al overleden.

# data[].attributes.headline
Ernst heeft gevochten in de 1e Wereldoorlog

# data[].attributes.subject
Ernst heeft gevochten in de 1e Wereldoorlog

# data[].attributes.body
Volgens het artikel in de LC bij zijn overlijden heeft Ernst in de 1e wereldoorlog gevochten, 3 jaren aan verschillende fronten. Aan een eerdere portretfoto met Pytsje is te zien dat hij een uniform draagt van het Pruisische leger. Interessant is dat hij zich niet heeft uitgeschreven in Leeuwarden in de periode 1914-1917. Deze foto toont een Pruisisch uniform uit de 1e wereldoorlog, de jas en laarzen komen overeen.

# data[].attributes.body
Pytsje veroordeeld voor heling, 1 maand gevangenisstraf.

# data[].attributes.body
Elisabeth is de nicht van Ernst en komt ook uit de regio Breslau. Zij komt in januari 1923 naar Leeuwarden en woont ruim 2 jaar bij Ernst en Pytsje tot april 1925. Op deze kaart staat dat ze verblijft aan de Stationsweg 10 bij Rosenbaum, dit was hotel de Pauw. David Rosenbaum was onderwijzer uit Drenthe en had het hotel 3 jaar, hierna verkocht hij het aan de familie Boelens.

# data[].attributes.body
In april 1916 verhuizen Ernst en Pytsje naar Berlikum. Dit is kort na het overlijden van halfzus Dirkje Maurits, slechts 28 jaar oud. In Berlikum wonen ze een maand samen met de echtgenoot, Elle Boskma en de kinderen van Dirkje. In september 1916 verhuizen Ernst en Pytsje weer naar Leeuwarden. Ernst werkt net als Elle Boskma als arbeider in de melkfabriek in Berlikum bij de Lijempf.

# data[].attributes.body
Dirkje, de halfzus van Pytsje met haar echtgenoot Elle Boskma en de kinderen.

# data[].attributes.headline
Ernst bij de muziekvereniging van de Leijmpf

# data[].attributes.subject
Ernst bij de muziekvereniging van de Leijmpf

# data[].attributes.body
Ernst en Pytsje verhuisden in september 1916 weer terug naar Leeuwarden. Ernst werkt nu bij de Lijempf in Leeuwarden (Leeuwarder IJs en MelkProdukten Fabriek). Bij dit bedrijf wordt hij muzikant bij de muziekvereniging als slagwerker en hoornblazer. Op deze foto de man met snor helemaal links bij het slagwerk.

# data[].attributes.headline
Bij de muziekvereniging van de Lijempf als hoornblazer

# data[].attributes.subject
Bij de muziekvereniging van de Lijempf als hoornblazer

# data[].attributes.body
Ernst was van alle markten thuis, hier als hoornblazer, maar het slagwerk was toch zijn favoriet lezen we later. Bovenste rij, 2e man van rechts met snor.

# data[].attributes.headline
Concert van de muziekvereniging Lijempf in 1928

# data[].attributes.subject
Concert van de muziekvereniging Lijempf in 1928

# data[].attributes.body
Ernst speelde in deze tijd bij de muziekvereniging.

# data[].attributes.headline
Directeur van het fanfarekorps Ons Ideaal uit Oosterwierum.

# data[].attributes.subject
Directeur van het fanfarekorps Ons Ideaal uit Oosterwierum.

# data[].attributes.body
De titel directeur werd destijds gebruikt voor dirigent.

# data[].attributes.headline
Vermelding van Ernst in het 100-jarig bestaan boek van Ons Ideaal

# data[].attributes.subject
Vermelding van Ernst in het 100-jarig bestaan boek van Ons Ideaal

# data[].attributes.body
Ernst is een jaar dirigent bij het fanfarekorps.

# data[].attributes.headline
Muzikant bij de Friesche Orkest Vereniging (1932)

# data[].attributes.subject
Muzikant bij de Friesche Orkest Vereniging (1932)

# data[].attributes.body
Aanvankelijk als hoornist en later als slagwerker; dit was een betaalde baan. Op deze foto als hoornist 5e van links onderaan. Ook op de foto Willem Zonderland, in het midden vooraan met omgedraaid gezicht, dirigent van het orkest en hoofd van de muziekschool in Leeuwarden. Later zal hij ook spreken bij de begrafenis van Ernst.

# data[].attributes.headline
Concert van de Friesche Orkest Vereniging in Dokkum (1933) 

# data[].attributes.subject
Concert van de Friesche Orkest Vereniging in Dokkum (1933) 

# data[].attributes.body
Optreden in Dokkum waar Ernst ook bij speelde.

# data[].attributes.headline
Ernst heeft toch voorkeur voor slagwerk bij FOV (1933)

# data[].attributes.subject
Ernst heeft toch voorkeur voor slagwerk bij FOV (1933)

# data[].attributes.body
De orkestcommissie van de Friesche Orkest Vereniging stelt aan het bestuur voor dat Ernst als slagwerker verder gaat en de rol als hoornist achter zich laat. Ernst houdt hetzelfde salaris.

# data[].attributes.headline
Adreslijst van de leden van de Friesche Orkest Vereniging (1932)

# data[].attributes.subject
Adreslijst van de leden van de Friesche Orkest Vereniging (1932)

# data[].attributes.body
Met het adres van Ernst en Pytsje op de Nieuweburen in Leeuwarden.

# data[].attributes.headline
Het salaris van Ernst bij de Friesche Orkest Vereniging (1934)

# data[].attributes.subject
Het salaris van Ernst bij de Friesche Orkest Vereniging (1934)

# data[].attributes.body
Het salaris van Ernst was fl. 27,50. Het salaris van Ernst is niet afgetekend, wellicht was hij te zwak of te ziek. Bij zijn vroege overlijden word vermeld dat Ernst aan een ziekte leed. Pytsje haalt in maart 1934 het geld op.

# data[].attributes.headline
Pytsje haalt het salaris van het FOV op (1934)

# data[].attributes.subject
Pytsje haalt het salaris van het FOV op (1934)

# data[].attributes.body
In April haalt het salaris op.

# data[].attributes.headline
Machtiging om salaris van het FOV op te halen (1934)

# data[].attributes.subject
Machtiging om salaris van het FOV op te halen (1934)

# data[].attributes.body
April 1934

# data[].attributes.headline
Ernst en Pytsje vieren hun 20 jarig huwelijk (1929)

# data[].attributes.subject
Ernst en Pytsje vieren hun 20 jarig huwelijk (1929)

# data[].attributes.body
Georganiseerd door een ‘goede vriendin’ op de Nieuwekade 64 in Leeuwarden. Dit is het huisadres van Ernst en Pytsje van september 1928 tot oktober 1929.

# data[].attributes.body
Vermelding in de krant, maar geen uitbundig feest.

# data[].attributes.headline
In hun woning op de Weaze zoeken ze kostgangers

# data[].attributes.subject
In hun woning op de Weaze zoeken ze kostgangers

# data[].attributes.body
Er wordt kostgangers gezocht voor in hun woning op de Weaze in Leeuwarden. Tevens een oude motorfiets te koop.

# data[].attributes.body
Ernst en Pytsje verhuizen naar de Noordersingel 8. Dit is voor beide hun laatste adres. Vlak om de hoek, in de Singelstraat, wonen ook Jan Maurits (halfbroer van Pytsje), Geeske Maurits-Jelgersma en de kinderen.

# data[].attributes.headline
Op 19 januari 1935 komt Ernst te overlijden

# data[].attributes.subject
Op 19 januari 1935 komt Ernst te overlijden

# data[].attributes.headline
Overlijdensartikel (1) in de krant (1935)

# data[].attributes.subject
Overlijdensartikel (1) in de krant (1935)

# data[].attributes.body
Overlijdensartikel in de kracht van de Friesche Orkest Vereniging. Ernst is overleden in het Diaconessenhuis, vlakbij hun huis.

# data[].attributes.headline
Overlijdensartikel (2) in de krant (1935)

# data[].attributes.subject
Overlijdensartikel (2) in de krant (1935)

# data[].attributes.body
Journalistiek krantartikel over het overlijden, de begrafenis en het leven van Ernst. Spreker Willem Zonderland, namens FOV.

Hij was een goede en een hartelijke collega. Altijd goed gehumeurd en altijd genegen anderen te helpen. Hij was een man, die zijn plicht met toewijding deed, iemand waarop, vooral als mensch, te rekenen viel.

Een broer van den overledene uit Breslau dankte allen voor de betoonde belangstelling en in het bizonder de sprekers voor hun gevoelige woorden. Met den bekenden Hitlergroet nam hij van zijn betreurden broer afscheid.

# data[].attributes.body
In het overlijdensartikel wordt geschreven dat de broer de sprekers bedankt en afscheid neemt met de hitlergroet. Over deze groet wordt na de 2e wereldoorlog nog lang over gesproken binnen de familie Maurits.

# data[].attributes.headline
Verslag van gesprek met Jan Maurits (2020)

# data[].attributes.subject
Verslag van gesprek met Jan Maurits (2020)

# data[].attributes.body
Jan Maurits, geboren 1929, zoon van Pieter Maurits en Baukje Maurits-De Haan. Met Jan heb ik gesproken over Ernst en Pytsje, hij heeft ze beide nog gekend en kwam bij ze thuis.

“Oom Ernst was een aristocatisch man, in zijn uitstraling en doen.

Met oud en nieuw mochten hij en zijn broers langskomen voor middernacht om een botsen (2,5 ct) te ontvangen. Kwam je na middernacht dan kreeg je niets.

Oom Ernst was dirigent bij het vrouwenkoor in de grote kerk in Leeuwarden.”

Tante Pytsje was thuis waarzegster en verdiende hiermee een beetje geld.

# data[].attributes.body
Op de Noordergegraafplaats in Leeuwarden

# data[].attributes.body
Helaas zijn de grafrechten verlopen in 2012 en zal het graf in de nabije toekomst geruimd worden.

# data[].attributes.headline
Pytsje in de woonkamer aan de Noordersingel (~1938)

# data[].attributes.subject
Pytsje in de woonkamer aan de Noordersingel (~1938)

# data[].attributes.headline
Pytsje hertrouwt met Gerardus Koopman (1938)

# data[].attributes.subject
Pytsje hertrouwt met Gerardus Koopman (1938)

# data[].attributes.body
Op 58-jarige leeftijd hertrouwd Pytsje met de 47-jarige ijscoventer Gerardus Koopman geboren te Assen. Gerardus was eerder al 2 keer getrouwd en had ook een zoon uit het vorige huwelijk, Piet Koopman (1923)

# data[].attributes.body
In juli 1945 overlijdt Pytsje op 65-jarige leeftijd.

# data[].attributes.body
* Digitale foto’s verkregen via Hanneke Faber
* Oorsprong foto’s, tante Oetie (Oedsche Onsman-Maurits) en opoe Geeske (Geeske Maurits-Jelgersma)
* Allefriezen
* Wiewaswie
* Myheritage
* Historisch Centrum Leeuwarden, dossier Friesche Orkest Vereniging
* Tresoar, dossier Lijempf
* Regionaal Archief Wroclaw
* Delpher
* CBG Verzamelingen
* Gemeente Leeuwarden, Begraafplaatsen
* Fanfarekorps Ons Ideaal
* Verhalen van Simon Maurits en Jan Maurits
* Diverse internet media: Pruisisch Uniform, Tarrot kaart en antieke ansichtkaart Ohlau

# data[].attributes.headline
De voornamen Karl Gottlieb Ernst in de familie Maurits

# data[].attributes.subject
De voornamen Karl Gottlieb Ernst in de familie Maurits

# data[].attributes.body
Binnen de familie Maurits maken de voornamen Karl Gottlieb Ernst een bijzondere indruk. Een zoon (1912) van Jan Maurits en Geeske Maurits-Jelgersma wordt vernoemd. Ook een zoon (1951) van Pieter Maurits en Baukje Maurits-de Haan krijgt deze voornamen.

# data[].attributes.headline
Feestelijke opening van de expositie op 27 december 2020

# data[].attributes.subject
Feestelijke opening van de expositie op 27 december 2020

# data[].attributes.body
Feestelijke opening van de expositie ‘Oom Ernst en tante Pytsje’ die een blik geeft in het leven van de Duitse muzikant Karl Gottlieb Ernst Pfitzner (1875-1935) en Petronella de Lang (1879-1945).