# data[].attributes.headline
 Ο Ήλιος ο η

# data[].attributes.body
Ο Ήλιος ο ηλιάτορας ( Οδυσσέας Ελύτης )

Ε, σεις στεριές και θάλασσες, τ’ αμπέλια κι οι χρυσές ελιές,
ακούστε τα χαμπέρια μου μέσα στα μεσημέρια μου.
Σ’ όλους τους τόπους κι αν γυρνώ,
μόνον ετούτον αγαπώ.

# data[].attributes.headline
ύμνος στην ελιά

# data[].attributes.subject
ύμνος στην ελιά

# data[].attributes.body
Φοίβος Ανατολέας
Γκρίζα κι ασημοπράσινη, απ’ τον ήλιο χρυσωμένη,

ελιά, περνά από πάνω σου η αμέτρητη αιωνιότη

κι ούτε ένα φύλλο σου σκορπά κι ούτε λαφριά σ’ αγγίζει·

τα γερατειά σου σέβεται, πανίερη, κάθε πλάσμα.

Το σύμβολο είσαι μιας ζωής ειρηνικιάς κι ωραίας

― η ομορφιά σου αρρενωπή, ασήμι η καλωσύνη ―

πίσω από τα ξανοίγματα των μπράτσων σου μ’ αρέσει

το βαθυγάλαζο ουρανό, τα σύγνεφα να βλέπει.

Σου πρέπει πράσινο χαλί, τις ρίζες σου ν’ απλώνεις

και τ’ οργωμένο κόκκινο το χώμα σου ταιριάζει.

Του τρύγου είναι τρελή η χαρά, η δική σου ξεχωρίζει

όταν σε τριγυρίζουνε μαζώχτρες, ραβδιστάδες.

Λιγνά στα νιάτα και κομψά τα μπράτσα σου υψώνεις

κι όταν γεράσεις και σκεβρή πάνω στο χώμα γύρεις,

δεν παραδίνεις την ψυχή ― την ιερή ψυχή σου ―

πριν νια βλαστάρια πεταχτούν στη γέρική σου ρίζα.

Λιτή, αυστηρή, γαληνική, σα ενάρετη κοπέλα,

μακαρισμένη μια χαρά και ειρήνη συμβολίζεις.

Είναι ευλογία του σπιτιού ο καρπός σου και το ξύλο

όταν στο τζάκι το χειμώνα ωραία λαμπαδίζει.

# data[].attributes.headline
Σταθης πετρου 

# data[].attributes.subject
Σταθης πετρου 

# data[].attributes.body
Δημοτικό τραγούδι
Πουλάκι εβγήκε από τη γη και βγήκε
από τον Άδη και πήγε κι έκαμε φωλιά
σε μιας ελιάς κλωνάρι,
που είναι τα φύλλα της πικρά
και τα’ άνθια της φαρμάκι.
Το’ μάθαν οι βαριόμοιρες
και παν και το ρωτάνε:
-Πες μας, να ζεις, πουλάκι μου,
στον Άδη πως περνάνε;
Τάχα είν’ οι νιοι με τα’ άρματα
και οι νιες με τα στολίδια;
Τάχα είν’ και τα μικρά παιδιά με τα πολλά παιχνίδια;
-Εκεί στολίδια δε φορούν
κι άρματα δε βαστούνε
και τα καημένα τα παιδιά
τη μάνα τους ζητούνε.

# data[].attributes.headline
(ΤΣΕΤΑ ΝΕΦΕΛΗ) Μίλτος Σαχτούρης «το Ψωμί»

# data[].attributes.subject
(ΤΣΕΤΑ ΝΕΦΕΛΗ) Μίλτος Σαχτούρης «το Ψωμί»

# data[].attributes.body
«Ένα τεράστιο καρβέλι, μια πελώρια φραντζόλα ζεστό
ψωμί, είχε πέσει στο δρόμο από τον ουρανό,
ένα παιδί με πράσινο κοντό βρακάκι και με μαχαίρι
έκοβε και μοίραζε στον κόσμο γύρω,
όμως και μια μικρή, ένας μικρός άσπρος άγγελος. κι αυτή
μ’ ένα μαχαίρι έκοβε και μοίραζε
κομμάτια γνήσιο ουρανό
κι όλοι τώρα τρέχαν σ’ αυτή, λίγοι πηγαίναν στο ψωμί,
όλοι τρέχανε στον μικρόν άγγελο που μοίραζε ουρανό!
Ας μην το κρύβουμε.
Διψάμε για ουρανό.»

# data[].attributes.body
Λορέντζος Μαβίλης

Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι,

Γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη
πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει
Σα νάθελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι στο μεθύσι
Της αγάπης πιπίζοντας ανοίγει
Στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι.
Στο κλαρί σου που δεν θα ξανανθίσει.
Ώ πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν,
Με τη μαγευτική βοή που κάνουν,
Ολοζώντανες νιότης ομορφάδες
Που θύμησες μέσα σου πληθαίνουν
Ώ να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν
Κι άλλες ψυχές της ψυχής σου αδερφάδες.

# data[].attributes.body
Κωστής Παλαμάς
Είμαι του ήλιου η θυγατέρα
Η πιο απ’ όλες χαϊδευτή
Χρόνια η αγάπη του πατέρα
Σ΄ αυτό τον κόσμο με κρατεί
Όσο να πέσω νεκρωμένη
Αυτόν το μάτι μου ζητεί.
Είμ’ η ελιά η τιμημένη

Όπου και αν λάχει κατοικία
Δε μ’ απολείπουν οι καρποί.
Ως τα βαθιά μου γηρατειά,
Δεν βρίσκω στην δουλειά ντροπή.
Μ’ έχει ο θεός ευλογημένη,
Και είμαι γεμάτη προκοπή.
Είμ’ η ελιά η τιμημένη.

Εδώ στον ίσκιο μου μ’ αποκάτω
Ήρθ’ ο Χριστός να αναπαυθεί
Κι ακούστηκ’ η γλυκιά λαλιά του
Λίγο προτού να σταυρωθεί.
Το δάκρυ του, δροσιά αγιασμένη,
Έχει’ ς τη ρίζα μου χυθεί.
Είμ’ η ελιά η τιμημένη.

Και φως πράστατο χαρίζω
Εγώ στην άγρια τη νύχτα.
Τον πλούτο πα δεν τον φωτίζω,
Συ μ’ ευλογείς φτωχολογιά.
Κι αν απ’ τον άνθρωπο διωγμένη,
Με φέγγω μπρος στην Παναγιά.
Είμ’ η ελιά η τιμημένη.

# data[].attributes.headline
(ΣΚΕΥΟΦΥΛΑΚΑ Φ.) 'Εργο του λαϊκού ζωγράφου ΘΕΟΦΙΛΟΥ με θέμα το ψωμί

# data[].attributes.subject
(ΣΚΕΥΟΦΥΛΑΚΑ Φ.) 'Εργο του λαϊκού ζωγράφου ΘΕΟΦΙΛΟΥ με θέμα το ψωμί

# data[].attributes.body
Λιομάζωμα στη Λέσβο, σε πίνακα του Θεόφιλου, Νίκος & Μαρία Ψιλάκη - Ηλίας Καστανάς, Ο πολιτισμός της ελιάς, εκδ. Καρμάνωρ, Ηράκλειο, 1999.

# data[].attributes.headline
Η ελιά καρπός ζωής για τον άνθρωπο

# data[].attributes.subject
Η ελιά καρπός ζωής για τον άνθρωπο

# data[].attributes.body
https://slideplayer.gr/slide/5646526/

# data[].attributes.headline
"Η ελιά στην τέχνη και τη λογοτεχνία" Κωνσταντίνα Τσιούλου

# data[].attributes.subject
"Η ελιά στην τέχνη και τη λογοτεχνία" Κωνσταντίνα Τσιούλου

# data[].attributes.body
https://www.slideshare.net/maritina97/ss-36120820

# data[].attributes.headline
ΕΛΙΑ & ΤΕΧΝΗ

# data[].attributes.subject
ΕΛΙΑ & ΤΕΧΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
H ελιά και το λάδι εμφανίζονται σταθερά και διαχρονικά σε όλες τις εκφάνσεις του ελληνικού βίου, ατομικού και συλλογικού: θρησκεία, τέχνη, κοινωνικές και πολιτικές εκδηλώσεις, αθλητισμός και φυσικά, γαστρονομία. Όποιο τομέα της ελληνικής καθημερινότητας κι αν εξετάσει κάποιος και σε όποια εποχή, θα συναντήσει την πληθωρική παρουσία του ελαιόδεντρου και του καρπού του. Λόγω του σημαντικού ρόλου που έπαιξε η ελιά ανά τους αιώνες στην καθημερινότητα των λαών της Μεσογείου και ειδικότερα στην Ελλάδα, τα κλαδιά, ο καρπός αλλά και το ελαιόλαδο, ο "χυμός" του ελαιόδεντρου,έχουν συμβολικό χαρακτήρα και κατέχουν τιμητική θέση σε διάφορες δραστηριότητες της ζωής των κατοίκων της περιοχής. μέρος της διατροφής αλλά και της οικονομικής ζωής της Μεσογείου και της Ελλάδας ειδικότεραΑποτελώντας σημαντικό , αναπόφευκτο ήταν η μακρόχρονη πορεία της ελιάς να έχει διεισδύσει στην καλλιτεχνική και πολιτισμική ζωή των κατοίκων της περιοχής. Με έμπνευση την αγροτική ζωή στην περιοχή της νότιας Γαλλίας, ο Ολλανδός ζωγράφος Βίνσεντ βαν Γκογκ δημιούργησε πίνακες με θέμα την ελιά. Ο ποιητής Κωστής Παλαμάς ύμνησε την ελιά στο ομώνυμο ποίημά του [ ενώ στα δημοτικά τραγούδια συχνά γίνεται αναφορά στο ελαιόδεντρο και τους καρπούς του. Είμαι η ελιά η τιμημένη" γράφει χαρακτηριστικά ο Κ. Παλαμάς: η ελληνική λογοτεχνία από τον Όμηρο έως τον Ελύτη και το Ρίτσο εμπνεύστηκε σταθερά από την ελιά ενώ η ζωγραφική τέχνη απεικόνισε ποικιλοτρόπως το δέντρο, τον καρπό και την καλλιέργειά του από τις αρχαίες τοιχογραφίες ως τους σύγχρονους πίνακες. Αλλά και από τις αθλητικές δραστηριότητες η ελιά δεν απουσιάζει: τα γυμνά σώματα των αρχαίων αθλητών είναι αλειμμένα με λάδι, οι νικητές των ολυμπιακών αγώνωνστεφανώνονται με τον πασίγνωστο κότινο Πηγή: http://www.messinia.gr

Ο κάμπος με τα λιόδεντρα ανοίγει και κλείνει σαν βεντάλια. Πάνω στον ελαιώνα ένας ουρανός βαθύς και μια σκούρα βροχή από κρύα αστέρια.

"Όσοι αναπνέουμε τον αγέρα του νησιού μας, ξέρουμε τι αντιπροσωπεύει η ελιά για το νησί και τους ανθρώπους του, πόσο είναι δεμένη με την υπόστασή μας, την κουλτούρα και την Ιστορία του Νησιού" Απ. Αποστόλου Δάσκαλος και παλιός Δήμαρχος της Μυτιλήνης

Η ελιά στη τέχνη

Η ελιά και το λάδι αποτελούν έμπνευση από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα Στους Μινωικούς χρόνους βρίσκουμε θαυμάσιες τοιχογραφίες με θέμα την ελιά και το λάδι, επίσης και στη Μυκηναϊκή εποχή . Στη κλασική αρχαιότητα συναντάμε φύλλα ελιάς σε νομίσματα και στη διακόσμηση αγγείων. Αλλά και στη ποίηση όπως στα Ομηρικά έπη.Στις εικαστικές τέχνες πολλοί καλλιτέχνες από όλα τα μήκη του κόσμου έχουν έργα με αναφορά στην ελιά γιατί η ελιά από μόνη της είναι ένα έργο τέχνης και οι φωτογράφοι τη κατέγραψαν όσο κανένα άλλο δένδρο. Η επί χιλιετίες παρουσία της ελιάς στον ελληνικό αλλά και τον ευρύτερο μεσογειακό χώρο, εκτός από την καθημερινή ζωή κα τις λατρευτικές συνήθειες, επηρέασε τα ήθη και τα έθιμα των λαών που έζησαν και ζούν κάτω από τη σκιά της δημιουργώντας με το πέρασμα των χρόνων έναν εντελώς ιδιαίτερο πολιτισμό, τον Πολιτισμό της Ελιάς.

Η κοπελιά η πεντάμορφη,
στα λιόδεντρα μαζεύει ελιές
με το σταχτί μπράτσο του αγέρα
που την τυλίγει από τη μέση"
Λόρκα .

Στρατής Αθηναίος

Glaude Monet

Ἐτοῦτο τὸ τοπίο εἶναι σκληρὸ σὰν τὴ σιωπή,
σφίγγει στὸν κόρφο του τὰ πυρωμένα του λιθάρια,
σφίγγει στὸ φῶς τὶς ὀρφανὲς ἐλιές του καὶ τ᾿ ἀμπέλια του,
σφίγγει τὰ δόντια. Δὲν ὑπάρχει νερό. Μονάχα φῶς.

Που τρώει λάδι και ψωμί και λαδωτό πιτάρι,
δεν του επιάνου οι σαϊτιές του χαρομακελάρη.
( Κρητική μαντινάδα )

Λέει η ελιά στον αφέντη της:
"Φρόντισε με να σε θρέψω.
Πότισε με να σε πλουτίσω" ( παροιμία από τη Μεσόγειο

Παπανικολάου Σπύρος: Μάζεμα της ελιας .

Ελιές της Λέσβου

Τις νύχτες στη Λέσβο
παίρνουν οι ελιές το ευλογημένο δάκρυ του Ιησού
με την παμπάλαια μηχανή που τη λαδώνει ο πόνος
και τα όρια πλαταίνουν και το φως
ελευθερώνει το σκοτάδι
Κι όλο ασημώνουν οι κόλποι
των πατεράδων, τις μορφές
τις βιβλικές κι αχειροποίητες
στου φεγγαριού το φως το ανεξερεύνητο και μαγικό !

του Δημήτρη Ι. Καραμβάλη

Εργο με αναφορά στο λιομάζωμα της Θεοδοσίας Γιασσά

Οι εκατό ερωτευμένοι / πλάγιασαν για πάντα / σκεπάστηκαν με το κατάξερο χώμα. / Στης Ανδαλουσίας τους ατέλειωτους κόκκινους δρόμους, / στους Κόρδοβας τους ολόλαμπρους ελαιώνες / εκατό σταυρούς να φυτέψεις / στην μνήμη τους. / Για πάντα πλάγιασαν / οι εκατό ερωτευμένοι. ΛΟΡΚΑ

Οι κορμοί των δένδρων είναι βασανισμένοι από μια αγωνιώδη προσπάθεια . Συστρατέφονται, γονατίζουν να προσευχηθούν, υψώνουν σκληρά μπράτσα μέλη τυραγνισμένα από την κίνηση , όλο αγκώνες και γόνατα . Οι στριφτές ρίζες βυζαίνουν από τη καρδία της Γής το χρυσό λάδι , για το καντήλι των Αγίων και για τη σαλάτα του φτωχού. Στρατής Μυριβήλης

Νίκος Αναγνώστου Γέρα .

Ο μπάρμπα- Δημουστής ήταν ο καλύτερος ραβδιστής του χωριού. Όταν ράβδιζε κακάριζε μέσα στο λιώνα η τέμπλα του σα να΄ταν κοπάδι πέρδικες, καθώς ξυπνούσαν την αυγή ψηλά να χαιρετίσουν το ν ηλιο. Και κράταγε το τραγούδι της τέμπλας του ρυθμικό, ακούραστο, από το χάραμα ως την ώρα του σπερνού. . Μαύριζε το χώμα κάτω απο το λιόδενδρο από τις γυαλιστερές μαυρομάτες κι αναγάλλιαζε η ψυχή της μαζώχτρας, καθώς γέμιζε τις φούχτες με το λαδερό καρπό . και κάθε φορά που πήγαινε η μαζώχτρα ν΄αδειάσει στα σακιά το καλάθι με το λιόκαρπο, σύβαζε και τα δαυλιά στο πυρομάχι να σιγοβράσει η γραγούδα με τα κουκιά, να ετοιμαστεί το μεσημεριανό φαΐ του ραβδιστή, να στηλωθούν τα σωθικά του, που δεν κατέβηκε από την αυγή από το δένδρο. Άλλαζε τόπο και στο ζώο που έβοσκε δεμένο στις ρίγανες νά΄ ναι κι αυτό χορτάτο να κουβάλησει τα σακιά με τον καρπό στ΄αμπαρι. Ο μπαρμπα - Δημουστής μιλούσε με το δένδρο. Πότε το γαργαλούσε ερωτικά και πότε το χάιδευε σα παιδί του . .. Κι ήταν και στις τέμπλες ο πιο μερακλής . Από το καλοκαίρι τις ετοίμαζε, τις έξυνε με το γυαλί να φάει τους ρόζους, ν΄ αλαφρώσει η τέμπλα, να γλιστρά στο χέρι του και να δουλεύει ξεκούραστα . Απόσπασμα από το αφήγημα του Βασ. Ψαριανού ( Ο θάνατος του ραβδιστή ) από το περιοδικό Αιολικά

έφυγα και ξαναγύρισα στη θάλασσα. Τη νύχτα πάνω στην κουβέρτα του "Αϊ-Νικόλα" ονειρεύτηκα παμπάλαιη ελιά να δακρύζει

Δὲν θέλω πιὰ παρὰ νὰ ζῶ ἔτσι ὅπως ἕνα δέντρο, ὁποὺ θροΐζει ἀνάλαφρα σὲ πρωινὸ τοῦ Ἀπρίλη

μέσ᾿ σ᾿ ἕνα κάμπο εἰρηνικό, γεμάτον φῶς γαλάζιο
καὶ παπαροῦνες κόκκινες καὶ ἄσπρο χαμομήλι.

Στρατής Ταμβακέρας ελιες .

Η μάνα μας δε γελιέται. Ξέρει καλά το τι μέρες μέλλονταν στις μάνες που περάσαν πριν από κείνη σ' αυτή τη γη, το τι μέρες μέλλονταν στις μάνες που θα περάσουν έπειτα από κείνη σ' αυτή τη γη. Ξέρει πως πρέπει ν' αναστήσει κόρες και γιους για να τυρρανιστούνε σ' αυτό το χώμα και σ' αυτή τη θάλασσα· να κάνουν να πιάσει η ελιά ρίζες στη ρίζα του βράχου, να πιάσει το παραγάδι ψάρι σε θάλασσα που στέρεψε. Ξέρει πως πάντα ήταν εδώ δύσκολα: και το ψωμί, και η αγάπη και η ελευθερία. Όμως έτσι το βρήκε, κι αλλιώς δε γίνεται να κάνει. Έμαθε ν' αγαπά τη γη αυτή, να βασανίζεται στη γη αυτή και να περιμένει. Πάντα θάρθει μια άνοιξη, πάντα είναι νάρθει. Γι' αυτό τα μεσάνυχτα, μια φορά κάθε χρονιά τα μεσάνυχτα, μήνυμα ελπίδας για την άνοιξη που έρχεται, για τον καλό καιρό που θάρθει στα φαράγγια και στα νησιά του Αρχιπελάγου, θα φυτευτούν στη γη τα άστρα: φλόγα που ξεκίνησε από θυμάρι και από ανθό, έγινε κερί κίτρινο, κι ύστερα έφτασε στα χέραι του γέροντα που τρέμανε στην Ωραία Πύλη καθώς περνούσαν το φως στα χέρια των ανθρώπων. Hλίας Βενέζης

Δυο έργα από τη ζωγράφο Σοφία Βλάχου από το Ναύπλιο

Η ελιά Πέτρος Λυγίζος Γύρω απ' τον κορμό αυτόν στροβιλίζεται ο χρόνος Στην ελιά της μνήμης και της προσδοκίας ακουμπώ ένα δάκρυ στο ακριανό φύλλο Θυμάσαι όταν ανεβαίναμε στο καρτερικό κορμί της; Όταν το βήμα της νιότης μας λοξοδρομούσε στο όνειρο; Γύρω απ' τον κορμό αυτόν παίζουν ακόμη οι φίλοι μου Στην ελιά της ζωής και της νοσταλγίας Ψάχνω τον Αδριανό και τον Κώστα

Κιόλοασημώνουνοι κόλποι

Των πατεράδων, τις μορφές

Τις βιβλικέςκι αχειροποίητες

Τα σιγανάτρεξίματαπα στα κλαδιά

Που κουβαλούνδάκρυακαι ιδρώτες

Του ΔημήτρηΙ. Καραμβάλη.

Τι είναι πια ένα δένδρο τι είναι τ΄ ασημένια φύλλα;

Μες στην ορμήτης ερημίας γινόμαστε διάφανοι

κι ολόγυρα της έχτισα μια κάμαρα, φτιασμένη

με μάρμαρα πελεκητά και με σκεπή από πάνω

κι έβαλα πόρτες ταιριαστές κι ομορφοκαμωμένες...

Mihalis Garudis

Τρείς πίνακες με θέμα το λιομάζωμα του Τούρκου Zωγράφου Gulsen calhan

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.description
H ελιά και το λάδι εμφανίζονται σταθερά και διαχρονικά σε όλες τις εκφάνσεις του ελληνικού βίου, ατομικού και συλλογικού: θρησκεία, τέχνη, κοινωνικές και πολιτικές εκδηλώσεις, αθλητισμός και φυσικά, γαστρονομία. Όποιο τομέα της ελληνικής καθημερινότητας κι αν εξετάσει κάποιος και σε όποια εποχή, θα συναντήσει την πληθωρική παρουσία του ελαιόδεντρου και του καρπού του.

# data[].attributes.headline
Δημοτικό τραγούδι

# data[].attributes.subject
Δημοτικό τραγούδι

# data[].attributes.body
Πουλάκι εβγήκε από τη γη και βγήκε
από τον Άδη και πήγε κι έκαμε φωλιά
σε μιας ελιάς κλωνάρι,
που είναι τα φύλλα της πικρά
και τα’ άνθια της φαρμάκι.
Το’ μάθαν οι βαριόμοιρες
και παν και το ρωτάνε:
-Πες μας, να ζεις, πουλάκι μου,
στον Άδη πως περνάνε;
Τάχα είν’ οι νιοι με τα’ άρματα
και οι νιες με τα στολίδια;
Τάχα είν’ και τα μικρά παιδιά με τα πολλά παιχνίδια;
-Εκεί στολίδια δε φορούν
κι άρματα δε βαστούνε
και τα καημένα τα παιδιά
τη μάνα τους ζητούνε.

# data[].attributes.headline
Δημοτικό τραγούδι για  την ελιά

# data[].attributes.subject
Δημοτικό τραγούδι για  την ελιά

# data[].attributes.body
Πουλάκι εβγήκε από τη γη και βγήκε
από τον Άδη και πήγε κι έκαμε φωλιά
σε μιας ελιάς κλωνάρι,
που είναι τα φύλλα της πικρά
και τα’ άνθια της φαρμάκι.
Το’ μάθαν οι βαριόμοιρες
και παν και το ρωτάνε:
-Πες μας, να ζεις, πουλάκι μου,
στον Άδη πως περνάνε;
Τάχα είν’ οι νιοι με τα’ άρματα
και οι νιες με τα στολίδια;
Τάχα είν’ και τα μικρά παιδιά με τα πολλά παιχνίδια;
-Εκεί στολίδια δε φορούν
κι άρματα δε βαστούνε
και τα καημένα τα παιδιά
τη μάνα τους ζητούνε.

# data[].attributes.headline
δημοτικο τραγουδι

# data[].attributes.subject
δημοτικο τραγουδι

# data[].attributes.body
Της ελιάς τα φυλλαράκια, θα τα κάνω φορεσιά

να τα βάλω να περάσω, να σου κάψω την καρδιά.

Από το Θεό να τόβρεις, όπως με κατήντησες

μου φαγες τα σωθικά μου, τώρα μ' απαρνήθηκες

Μαύρο φίδι με δαγκώνει, μα δεν το σκιάζομαι

και στη πόρτα σου κυρά μου, ξημεροβραδιάζομαι

# data[].attributes.headline
Δημοτικό τραγούδι 

# data[].attributes.subject
Δημοτικό τραγούδι 

# data[].attributes.body
Πουλάκι εβγήκε από τη γη και βγήκε
από τον Άδη και πήγε κι έκαμε φωλιά
σε μιας ελιάς κλωνάρι,
που είναι τα φύλλα της πικρά
και τα’ άνθια της φαρμάκι.
Το’ μάθαν οι βαριόμοιρες
και παν και το ρωτάνε:
-Πες μας, να ζεις, πουλάκι μου,
στον Άδη πως περνάνε;
Τάχα είν’ οι νιοι με τα’ άρματα
και οι νιες με τα στολίδια;
Τάχα είν’ και τα μικρά παιδιά με τα πολλά παιχνίδια;
-Εκεί στολίδια δε φορούν
κι άρματα δε βαστούνε
και τα καημένα τα παιδιά
τη μάνα τους ζητούνε.

# data[].attributes.headline
Σταθης Πετρου 

# data[].attributes.subject
Σταθης Πετρου 

# data[].attributes.body
ΜΑΝΤΙΝΆΔΑ
Θωρείς τα τα μουρέλα μου τα πολυφορτωμένα,
Ούλα τα δούδω μάθια μου, για να σε πάρω εσένα.

Είναι δεντρά πολλά στη γης, σαν την ελιά δεν είναι,
Βρέχει, χιονίζει, λιάζεται μα πάντα δροσερή ‘ναι.

Για βάλε λάδι στην πληγή, να δεις πως θα γλυκάνει
Μα ο γιατρός εις το σεβντά, ίντα μπορεί να κάμει.

Απής ποκάμουν οι γ’ ελιές και φύζουν οι μαζώχτρες,
Αστροπελέκια και φωθιές, εις των πλουσιώ τσι πόρτες.

Κίσαμο με τ’ αμπέλια σου, Σέλινο με τσ’ ελιές σου,
Σφακιά με τις λεβέντες σου και με τσι κοπελιές σου.

# data[].attributes.body
Είναι δεντρά πολλά στη γης, σαν την ελιά δεν είναι,
Βρέχει, χιονίζει, λιάζεται μα πάντα δροσερή ʽναι.

Για βάλε λάδι στην πληγή, να δεις πως θα γλυκάνει
Μα ο γιατρός εις το σεβντά, ίντα μπορεί να κάμει.

# data[].attributes.body
Το λιόψωμο μ’ανέθρεψε κι η κριθινοκουλούρα γι’αυτό κι αντέχω τση ζωής τον κάσο και τα λούρα.

Το λιόλαδο μ ανέθρεψε ο τραχανάς κι η βρούβα γι αυτό και βγαίνω γλακητος στη νίδα και στο πούβα.

Ξεφτίλισε το λύχνο του βαλε του το λάδι και άσε την πόρτα σου ανοιχτή και εγώ θα έρθω το βράδυ.

# data[].attributes.headline
Παροιμίες για την ελιά από διάφορα μέρη της Ελλάδας

# data[].attributes.subject
Παροιμίες για την ελιά από διάφορα μέρη της Ελλάδας

# data[].attributes.body
-Αμπέλι από δικού σου κι ελιές απ’ του κυρού σου. (Κρήτη)
-Δίχως λάδι, δίχως ξύδι πώς θα κάνουμε ταξίδι.(Κρήτη)
-Απού ‘χει γιο θέλει κρασί κι απού ‘χει κόρη λάδι.(Κρήτη)
-Αν δεν έμπει η ελιά στα μάγκανα, δε βγαίνει λάδι.(Νάξος)
-Αυτός πάει όπως το καράβι στο λάδι.(Χίος)
-  Άκουσεν η ελιά το μυστρίν τζ ελούθην του κλαμάτου.(Κύπρος)

# data[].attributes.headline
(ΣΚΕΥΟΦΥΛΑΚΑ Φ.) Ψωμί 

# data[].attributes.subject
(ΣΚΕΥΟΦΥΛΑΚΑ Φ.) Ψωμί 

# data[].attributes.body
-Ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται.
-Ο καλός ο μύλος όλα τα  αλέθει.
-Βγάζω το ψωμί μου.
-Όταν κοιμάται ο γιόκας μου, ψωμί δε μας γυρεύει.
-Όποιος σπέρνει τεμπελιά, θερίζει πείνα.
-Ό,τι σπείρεις θα θερίσεις.
-Αυτή η δουλειά έχει πολύ ψωμί.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται.

Όποιος σπέρνει τεμπελιά, θερίζει πείνα.

Ο καλός ο μύλος τ'αλέθει όλα.

Ό,τι σπείρεις θα θερίσεις.

Αυτή η δουλειά έχει πολύ ψωμί.

Εμείς ψωμί δεν έχουμε και η γάτα πίτα σέρνει.

Όταν κοιμάται ο γιόκας μου, ψωμί δε μας γυρεύει.

Όποιος δε θέλει να ζυμώσει,δέκα μέρες κοσκινίζει.

(Καθυστερεί όποιος δε θέλει να τελειώσει μια δουλειά)

Φάγαμε μαζί ψωμί και αλάτι

(Έχουμε ζήσει πολλά μαζί)

Θα φάει πολλά ψωμιά ακόμη

(Έχει να μάθει πολλά ακόμη)

(Δε θα ζήσει για πολύ ακόμα)

Το έδωσε για ένα κομμάτι ψωμί

Ψωμί δεν έχουμε, ραπανάκια για την όρεξη

(Δεν έχουμε τα βασικά και ζητάμε τα επιπλέον)

Παραμύθια και Ποιήματα για το ψωμί!!

1. Η ιστορία ενός καλοψημένου τηγανόψωμου, Asbjornsen P.C., Moe J., Εκδόσεις Πατάκη.

2. Παραμύθια του χθες για παιδιά του σήμερα, Ανθοπούλου-Καρυώτη Β., Εκδόσεις Κέδρος.

3. Παραμύθια της Θεσσαλίας, "Η βασιλοπούλα Μυλωνού", Κλιάφα Μ., Εκδόσεις Κέδρος.

4. Μέγας Γ., Ελληνικά Παραμύθια, "Ο κυρ Σιμιγδαλένιος", Εκδόσεις Εστία.

5. Ιστορίες με καλικάντζαρους, "Οι Καλικάντζαροι στο μύλο", Μανδηλαράς Φ., Εκδόσεις Πατάκη.

6. Παραμύθια της Θεσσαλίας, "Ο γεωργός και ο λύκος", Εκδόσεις Κέδρος.

7.Η Θεά Δήμητρα, (Σειρά Μυθολογία Νο4,Σοφία Ζαραμπούκα), Εκδόσεις Κέδρος.

<<Θάλασσα Χρυσή>> <<Ο Κύκλος του Ψωμιού>>

Στους αγρούς τα στάχια Με το ένα εγώ οργώνω, δηλαδή σκάβω τη γη.

γέρνουν χρυσαφένια Με το δύο τώρα σπέρνω, ρίχνω σπόρους στη στιγμή.

κι όλο καρτερούνε Με το τρία θα θερίσω και τα στάχυα τα ψηλά όλα κάτω θα τα ρίξω.

όμορφη στιγμή, Με το τέσσερα αλωνίζω και τα στάχυα συγυρίζω. Τα απλώνω, τα

που από κάποιο χέρι φροντίζω.

καλοθερισμένα Με το πέντε τα λιχνίζω και τα σπόρια ξεχωρίζω.

θα χαρίσουν σ'όλους Με το έξι θα αλέσω. Τα σποράκια θα πατήσω στην μυλόπετρα

το γλυκό ψωμί. καλά, για να πάρω το αλευράκι να γεμίσω τα σακιά.

Με το εφτά το αλευράκι το ζυμώνω με νεράκι, με προζύμι και

Θα χαρίσουν βράδια αλατάκι, να γένει ένα φραντζολάκι.

τρισευτυχισμένα Με το οχτώ, ναι, θα το ψήσω. Το φραντζολάκι θα φουρνίσω.

κει στο παραγώνι Με το εννιά το φούρνο μου θα ανοίξω, δηλαδή θα ξεφουρνίσω.

γύρω στη φωτιά. Με το δέκα, εμπρός, περάστε, το μυρωδάτο μου ψωμί να δοκιμάστε!

Στων παιδιών τα μάτια Σάσα Καραγιαννίδου-Πέννα

Οι παίκτες πλάθουν, αν υπάρχουν πραγματικά υλικά, ή απλώς κάνουν τις κινήσεις του πλασίματος, ενώ τραγουδούν:

Ζυμώνω ωραίο, ωραίο ψωμί,

βάζω προζύμι, αλεύρι,νερό

πρέπει να δουλεύω, δεν μπορώ,

θα το ψήσω στο φούρνο στη στιγμή,

θα το φουρνίσω, σαν θα ανεβεί,

θα το ξεφουρνίσω, σαν θα ψηθεί.

Στο τέλος, κάνουν κύκλο και, προχωρώντας δεξιά-αριστερά, τραγουδούν πάλι τους παραπάνω στίχους.

Λέγεται το παιχνίδι εκείνο κατά το οποίο πετούμε χαλίκια παράλληλα με την επιφάνεια του νερού, με τη φιλοδοξία να αναπηδήσουν όσες περισσότερες φορές γίνεται, διαγράφοντας τόξα.

Λέγεται και αλλιώς: αναπεταρούδια,πίτες,κουταλήθρες,πεταλίδες,παξιμαδάκια.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ελένη Σακκούλη

# data[].attributes.attachment_link.title
Παροιμίες - Λαϊκές Εκφράσεις - Αινίγματα - Παραμύθια - Ποιήματα για το ψωμί!!

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται. Όποιος σπέρνει τεμπελιά, θερίζει πείνα. Ο καλός ο μύλος τ'αλέθει όλα. Ό,τι σπείρεις θα θερίσεις. Αυτή η δουλειά έχει πολύ ψωμί. Εμείς ψωμί δεν έχουμε και η γάτα πίτα σέρνει. Όταν κοιμάται ο γιόκας μου, ψωμί δε μας γυρεύει. Όποιος δε θέλει να ζυμώσει,δέκα μέρες κοσκινίζει.

# data[].attributes.body
Θωρείς τα τα μουρέλα μου τα πολυφορτωμένα,
ούλα τα δούδω μάθια μου, για να σε πάρω εσένα
Είναι δεντρά πολλά στη γης, σαν την ελιά δεν είναι,
βρέχει, χιονίζει, λιάζεται μα πάντα δροσερή ‘ναι
Για βάλε λάδι στην πληγή, να δεις πως θα γλυκάνει
μα ο γιατρός εις τα σεβντά, ίντα μπορεί να κάμει
Απής ποκάμουν οι γ’ελιές και φύζουν οι μαζώχτρες,
αστροπελέκια και φωθιές, εις των πλουσιώ τσι πόρτες.
Κίσαμο με τ’ αμπέλια σου, Σέλινο με τσ’ ελιές σου,
Σφακιά με τις λεβέντες σου με τσι κοπελιές σου.

# data[].attributes.headline
Ελαιογραφία<

# data[].attributes.body
Ελαιογραφία: ζωγραφική με λαδομπογιές  ελαιοτριβείο
Ελαιόλαδο: το λάδι που βγαίνει από τον καρπό της ελιάς ελαιογραφία
Ελαιοκαλλιεργητής: αυτός που καλλιεργεί ελιές ελαιοχρωματιστής
Ελαιοτριβείο: το εργαστήρι όπου βγάζουν το λάδι
Ελαιοχρωματιστής: ο ειδικός τεχνίτης για το βάψιμο με λαδομπογιά