# data[].attributes.body
Maria Curie-Skłodowska urodziła się 7 listopada 1867 r. w Warszawie. Ukończyła szkołę średnią w Warszawie ze złotym medalem, po czym przez osiem lat była nauczycielką. Wstępne przygotowania do badań eksperymentalnych z chemii i fizyki odbyła w laboratorium przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie. W latach 1891-95 r. studiowała na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym w Sorbonie, otrzymując licencjaty nauk fizycznych i matematycznych. W domu prof. Kowalskiego poznała Piotra Curie, z którym w 1895 r. wzięła ślub i przyjęła obywatelstwo francuskie.

Pierwsza samodzielna praca Marii Curie-Skłodowskiej na temat promieniotwórczości (nazwa została przez nią zaproponowana) to zerwanie z praktykami ówczesnych badaczy nowych promieni. Po pierwsze, Maria Curie-Skłodowska użyła do badań precyzyjnego i czułego elektrometru zamiast metody fotograficznej, która ze względu na jakość ówczesnych klisz dawała tylko wyniki jakościowe, niepowtarzalne i często błędne. Po drugie, postanowiła zbadać dostępne minerały, skały i inne substancje.

To zerwanie z przeszłością od razu przyniosło przełomowy wynik. Okazało się, że natężenie promieniowania w różnych minerałach zawierających uran nie jest proporcjonalne do zawartości tego pierwiastka. Na tej podstawie badaczka wysunęła śmiałą hipotezę, że istnieje nowy, nieznany pierwiastek promieniotwórczy. Ponadto dzięki systematycznym badaniom stwierdziła promieniotwórczość toru. Tego odkrycia niezależnie dokonał również niemiecki fizyk Gerhard Schmidt, który stosując metodę fotograficzną, analogicznie do Becquerela, stwierdził, że promienie torowe ulegają załamaniu i odbiciu (rozproszeniu), lecz nie dają się polaryzować. Utrwalił więc częściowo błędne wyniki Becquerela.

Pierwsza publikacja Curie-Skłodowskiej, ogłoszona w maju 1898 r., ponownie skierowała uwagę badaczy na promienie Becquerela. Dwa miesiące później, po niezwykle uciążliwej pracy mającej na celu wydzielenie poszukiwanej substancji z blendy smolistej, małżonkowie Curie donieśli o odkryciu nowego pierwiastka promieniotwórczego: „Niektóre rudy, zawierające uran i tor (blenda smolista, chalkolit, uranit), są bardzo aktywne pod względem emisji promieni Becquerela. W poprzedniej pracy jedno z nas wykazało, że ich aktywność jest nawet większa od aktywności uranu i toru i wyraziło opinię, że fakt ten należy przypisać jakiejś innej, nadzwyczaj aktywnej substancji, która znajduje się w tych rudach w bardzo nieznacznej ilości. [...] Przypuszczamy, że ciało, które wyodrębniliśmy z blendy smolistej, zawiera nieznany jeszcze metal, zbliżony do bizmutu pod względem właściwości chemicznych. Jeśli istnienie tego metalu się potwierdzi, proponujemy dla niego nazwę «polon» od nazwy ojczyzny jednego z nas”.

W okresie, gdy kobiety miały trudności z dostaniem się na wyższe uczelnie i kiedy odmawiano im wielu praw, zwłaszcza studiowania nauk ścisłych na równi z mężczyznami, wielu ludziom wydawało się mało prawdopodobne, by wspaniały pomysł systematycznego badania promieniotwórczości mógł się zrodzić samodzielnie w głowie młodej Polki. Wśród Francuzów częste było wtedy przekonanie, że to wybitny uczony Piotr Curie podsunął swej żonie temat badań i czuwał nad nimi, a Maria pełniła tylko rolę pomocniczą. Jednak wszystkie znane fakty świadczą o tym, że jest to przekonanie błędne i niesprawiedliwe. Maria Curie-Skłodowska, według powszechnej opinii osoba niezwykle skromna, a przy tym kochająca żona, niemal zawsze podkreślała, że odkrycia w dziedzinie promieniotwórczości są ich wspólnym dziełem. Z jednym wyjątkiem – właśnie gdy chodziło o sam pomysł zajęcia się promieniotwórczością. Odkrycia polonu i radu rozwiały wszelkie wcześniejsze wątpliwości na temat istnienia nowych pierwiastków.

# data[].attributes.body
1. EMILIA PLATER (1806 - 1831)

Kapitan Wojska Polskiego w czasie powstania listopadowego. Emilia od dziecka wykazywała zainteresowanie tematyką historyczną. Jej idolką była Joanna d'Arc. Odrzuciła zaloty bogatego Rosjanina - zamiast małżeństwa, wolała walkę o Polskę. Kiedy wybuchło powstanie listopadowe, a ona jako kobieta nie została dopuszczona do narad dowództwa w Wilnie, postanowiła na własną rękę wdrożyć plan zdobycia Dyneburga. Ścięła długie włosy, przywdziała męski strój i wraz z przyjaciółką Marią Prószyńską, wyposażona w pistolety i sztylety, ruszyła do walki. Sformowała własny oddział partyzancki, w którym walczyli strzelcy, kosynierzy i kawalerzyści. Stoczyła wiele bohaterskich bitew. Zmarła 23 grudnia 1931 roku wskutek wycieńczenia organizmu.

Fot. Emilia Plater, foto: domena publiczna

2. ELIZA ORZESZKOWA (1841 - 1910)

Eliza Orzeszkowa znana jest głównie ze znienawidzonej przez uczniów powieści "Nad Niemnem", jednak jej życiorys to gotowy scenariusz na film. Już od najmłodszych lat uwielbiała czytać i pisać. Jej zainteresowania literackie doprowadziły do stworzenia pierwszych opowiadań i nawiązania przyjaźni z Marią Wasiłowską (później Konopnicką). W wieku 17 lat wydano ją za 16 lat starszego Piotra Orzeszkę, który jako kawaler przepuścił swój majątek na beztroską zabawę. Ich pierwsze lata małżeństwa również upłynęły na ciągłym "karnawałowaniu", dlatego znużona hulaszczym życiem Eliza szukała schronienia wśród książek z ojcowskiej biblioteki. Zakładała szkółki wiejskie, wspierała powstanie styczniowe. Mężowi Elizy nie podobała się jej wyzwolona postawa, ich konflikt narastał. Dlatego też, kiedy został zesłany na Sybir, nie poszła razem z nim. Dopiero 30 lat później wyszła za mąż z miłości za Stanisława Nahorskiego.

Stworzyła wiele dzieł, które znalazły się w kanonie polskiej literatury. W 1904 roku jej nazwisko znalazło się wśród kandydatów do literackiej nagrody Nobla. Niektórzy stawiali jej twórczość wyżej niż dzieła Sienkiewicza, mówiąc, że w tekstach Sienkiewicza bije polskie serce, a w tekstach Orzeszkowej - serce człowieka. Zaproponowano nawet podział nagrody między polską pisarkę i pisarza, jednak ostatecznie zdecydowano się nagrodzić słynnego mężczyznę. Uznano, że Eliza może otrzymać nagrodę za kilka lat. Zmarła w 1910 roku w Grodnie, nigdy nie otrzymawszy Nobla.

Fot. Eliza Orzeszkowa, foto: domena publiczna

3. POLA NEGRI (1897 - 1987)

Jedyna polska aktorka, która osiągnęła status prawdziwej gwiazdy Hollywood. Urodziła się w Lipnie jako Apolonia Chałupiec. Matka wspierała jej talenty, dlatego już w młodości uczęszczała na lekcje tańca i aktorstwa. Na ekranie zadebiutowała w 1914 roku w filmie "Niewolnica zmysłów". W 1917 roku wyjechała do Berlina, a w 1923 przeniosła się do Hollywood. Grywała u najważniejszych twórców kina niemego. Występowała u boku słynnego Rudolfa Valentino. Stała się gwiazdą Hollywood i symbolem seksu, do czego przyczyniły się nie tylko jej role, ale i głośne romanse z Chaplinem i Valentino. Zmarła w USA w wieku 90 lat.

Fot. Pola Negri; foto: Everett Collection/EAST NEWS

4. KRYSTYNA SKARBEK (1908 - 1952)

Polska agentka brytyjskiego wywiadu, która stała się pierwowzorem postaci Vesper Lynd z serii o Jamesie Bondzie. Urodziła się w Warszawie, w żydowskiej rodzinie. Jako młoda dziewczyna uczestniczyła w wyborach Miss Polonia. W 1933 roku wyszła za mąż po raz pierwszy. W 1939 roku - po raz drugi. Wraz z mężem podróżnikiem wyjechała do Kenii. Kiedy małżeństwo dowiedziało się o wojnie, wyjechało do Francji. Stamtąd Krystyna już sama przedostała się do Anglii.

Była pierwszą kobietą szpiegiem w brytyjskim wywiadzie, ulubionym wywiadowcą Winstona Churchilla i kochanka Iana Fleminga. Brała udział w wielu niebezpiecznych misjach pod rozmaitymi pseudonimami. Zmarła w 1952 roku od pchnięcia nożem, którego sprawcą był zakochany w niej mężczyzna, którego oświadczyny odrzuciła.

Fot. Krystyna Skarbek; foto: ASSOCIATED PRESS/East News

5. JANINA LEWANDOWSKA (1908 - 1940)

Chciała być śpiewaczką, a została... pilotem szybowcowym i samolotowym. Była podporucznikiem lotnictwa Wojska Polskiego II RP, pierwszą kobietą w Europie, która skoczyła ze spadochronem z wysokości 5 km i jedyną kobietą wśród ofiar zbrodni katyńskiej.

Fot. Janina Lewandowska, foto: domena publiczna

6. AGNIESZKA OSIECKA (1936 - 1997)

Poetka, twórczyni najsłynniejszych polskich piosenek, wzór dla niezależnych kobiet. Już od najmłodszych lat Agnieszka Osiecka wybierała drogę pod prąd, uwielbiała dyskusje, była niepokorną duszą. Studiowała reżyserię i dziennikarstwo. Publikowała w „Głosie Wybrzeża”, „Nowej Kulturze”, „Sztandarze Młodych”, „Po prostu”, „Literaturze”, „Kulturze” i „Polsce”. Była członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Stworzyła teksty takich polskich przebojów jak "Ballada o pancernych", "Niech żyje bal", "Uciekaj moje serce", "Małgośka" czy "Nim wstanie dzień".

Łączyło ją płomienne uczucie z Markiem Hłaską i Jeremim Przyborą. Mimo, iż mówiła o sobie, że nie nadaje się na żonę, w latach 60. wyszła za mąż za Wojciecha Frykowskiego. Z jej związku z Danielem Passentem zrodziła się Agata Passent. Jak napisała Ula Ryciak w poświęconej jej książce "Potargana w miłości. O Agnieszce Osieckiej":

Dziś bardziej niż dekady temu widać, że ta nie całkiem poważnie traktowana poetka dość poważnie wyprzedzała swoją epokę. Chociażby tym, jak pragmatycznie i konsekwentnie zarządzała swoją twórczością. Jak korzystała z wolności, jak kosmopolitycznie postrzegała rzeczywistość i wreszcie – jak przecierała szlaki dla kobiecej niezależności. (…) Sama o sobie powiedziała, że jej życie to powieść z przygodami, ale nie zawsze w dobrym guście.

Zmarła w 1997 roku w wyniku choroby nowotworowej.

Fot. Agnieszka Osiecka, foto: ADAM JAGIELAK/East News

7. EWA KŁOBUKOWSKA (1946)

Polska lekkoatletka, która w latach 60. XX wieku była najszybszą kobietą świata. Zdobywała medale, wygrywała zawody i biła rekordy, jednak w 1967 roku nagle zniknęła ze sportowej sceny. Przed walką o Puchar Europy w Kijowie na podstawie niedokładnych badań uznano ją za mężczyznę i dożywotnio zdyskwalifikowano. Anulowano też wszystkie jej sportowe osiągnięcia, mimo, że w jej obronie stanęli lekarze i genetycy. Sprawa została zatuszowana, a wycofanie się Kłobukowskiej ze sportu wytłumaczono kontuzją. Honor zwrócono Ewie Kłobukowskiej dopiero w 2002 roku, jednak nikt nie przeprosił, nie wynagrodził jej upokorzeń i nie zwrócił zniszczonej kariery.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Create better lessons quicker

# data[].attributes.attachment_link.description
Sanat ovat piilossa kirjainruudukossa. Etsi ne niin nopeasti kuin pystyt.. SUCHOCKA, KONOPNICKA, SKLODOWSKA, PLATER, ORDONKA, HOLLAND, SZYMBORSKA, SENDLEROWA.