# data[].attributes.attachment_link.title
220px-Осетр_река

# data[].attributes.headline
Эльтон көлі<

# data[].attributes.body
Эльтон көлі

# data[].attributes.body
Ладога көлі

# data[].attributes.headline
Волга өзені<

# data[].attributes.body
Волга өзені

# data[].attributes.attachment_link.title
220px-Волга_у_Жигулей_осенью

# data[].attributes.headline
Баймамедов.Р

# data[].attributes.subject
Баймамедов.Р

# data[].attributes.body
Баймамедов.Р
Солтүстік Америка жер беті ағын суларына бай. Солтүстік Америка құрлығын жүздеген өзендер мен өзен салалары бөліп жатыр.Солтүстік Америкада ішкі су жолдары өте жақсы дамыған. Бұл құрлықтың басты өзендері Арканзас,Бразос,Черчил,Колорадо,Колумбия,Фразер,Маккензи,Миссисипи, Миссури,Огайо,Қызыл өзен,Әулие Джон,Рио Гранд,Әулие Лоренс және Юкон өзендері. Мұнда дүние жүзіндегі ең ұзын өзен жүйесі (Миссисипи және Миссури) мен тұщы судың көп шоғырланған аймағы (Ұлы көлдер) орналасқан. Миссисипидің ұзындығы 3765 шақырым.Миссисипи-АҚШ-тағы су көлігінің маңызды күре жолы. Миссисипсді оның негізгі екі саласы-Миссури мен Огайомен қосқанда,әлемдегі үшінші үлкен өзен жүйесіне айналады. Канаданың ең ұзын өзені Маккензи- Солтүстік Америкадағы екінші ұзын өзен. Миссури Жартасты таулардағы оңтүстік Монтанадан бастау алып,алдымен солтүстікке қарай ағады да,сосын оңтүстік-шығысқа қарай бұрылып,Миссисипи өзеніне қосылады.Ол- Солтүстік американың ең ұзын өзені. Рио Гранд өзені де-ұзын өзендердің бірі. Бұндағы өзендердің орташа жылдық ағын мөлш. 8200 км3. Құрлықта өзен торы біркелкі таралмаған. Өзендердің көпшілігі (Миссисипи, Рио-Гранде, Әулие Лаврентий, т.б.) Атлант мұхиты алабына жатады. Тынық мұхиты алабындағы өзендер (Юкон, Колумбия, Колорадо, т.б.) қысқа, суы мол болып келеді. Солт. Мұзды мұхит алабындағы өзен торлары толық жетілмеген, көлдер мен батпақтар көп. Ірі өзен жүйесі – Финли – Пис-Ривер – Еріксіздер – Макензи. Құрлықтың мұз басқан солт. бөлігі мұздық-тектоник. көлдерге бай: Ұлы көлдер, Виннипег, Виннипегосис, Манитоба, Үлкен Еріксіздер көлі, Үлкен Аюлы көлі, Бұғылы көлі, т.б. орт. Америкада (Никарагуа қолатында) ірі тектоник. көлдер – Никарагуа және Манагуа орналасқан. Үлкен Алап үстіртінде ылғалды плейстоцен дәуірінен қалған Үлкен Тұзды көл бар. Жағалық ойпаттарда лагуналық, Кордильерада жанартаулық көлдер кездеседі.

Өзендері
Миссисипи
Миссури
Макензи
Колумбия
Саскачеван
Юкон
Колорадо

Қызықты деректер
Көптеген өзендер, соның ішінде, Амазон мен Пилкамайо да Анд тауларынан бастау алады.
Парагвай - Онтүстік Американың орталыңындағы басты өзен. Ол Парагвай елін екі бөлікке - батыс және шығысқа бөліп ағады.
Ессеквуйбо - Гавайнаның ең ұзын өзені. Ол, сондай-ақ ,Ориноко мен Амазонның ортасындағы ең кең өзен.
Қара сулы өзендердің басым көбі Амазон өзен жүйесі мен АҚШ -тың оңтүстігінде ағады. Қара сулы өзен дегеніміз - суы қап-қара немесе кофе түсті өзен.

Көлдері
Ұлы көлдер
Мичиган
Виннипег
Манитоба
Үлкен Еріксіздер көлі
Үлкен Аюлы көлі
Бұғылы көлі

# data[].attributes.headline
Ұлы жазықтар

# data[].attributes.body
Ұлы жазықтардың көп бөлігінде құрғақ дәнді дала өсімдіктері басым (Бутелоа тұқымының жайылымдық шөптері, бизон шөптері (Buchloe dactyloides), триостренница, сондай — ақ эфемероидтар) - шығысында биік және орта шөптермен, батысында шөпті-бұталы дала. Аймақтың шетінде бұталар мен юкка, опунтия, ағаш жусан, мезкит (просопис) сияқты ірі өсімдіктер шөппен қатар жүреді; солтүстік-шығыста алқапты әдеттегі грам-қауырсын даласы алмастырады. Алайда, ХХІ ғасырда табиғи шөп жамылғысының едәуір бөлігі ауылшаруашылық екпелерімен алмастырылды немесе малды асыра пайдалану нәтижесінде жойылды.

Өзен бойында күл үйеңкі және Бальзам терек Populus angustifolia сияқты ксерофиттер басым, қылқан жапырақты өсімдіктер таулы жерлерде (қара Хиллс) басым, әсіресе сары қарағай. Аймақтың солтүстік бөлігіндегі Альберт үстіртінде ұсақ жапырақты орманды дала пайда болды, содан кейін солтүстік пен солтүстік-шығыста аралас ормандар мен тайгаға айналды.

Аймаққа ақ қоныс аударушылар келгенге дейін Ұлы жазықтарда бизон мен бөкендердің үлкен табындары өмір сүрді. Егер бизон аң аулау нәтижесінде толығымен жойылса, онда тіршілік ету ортасының өзгеруіне бейімделіп, мүйізтұмсықтар көп болып қалады. Олардың дамуына адам, койоттар, шалғынды иттер, шалғынды қара тоғайлар мен шұңқырларды сәтті бейімдеген басқа да Прейри тұрғындарының арасында . 1994 жылы 1994 жылы 10 тамызда "Қызыл Ту" орденімен, 2004 жылы 1994 жылы "Қызыл Ту" орденімен, 2004 жылы "Алтын ту" орденімен, 2004 жылы "Алтын ту" орденімен, 2004 жылы "Алтын ту" орденімен марапатталған. Ұлы жазықтар тайгаға өтетін солтүстікте мүк, орман бұғы, қасқыр және канадалық сілеусіндер мекендейді .

# data[].attributes.headline
Баймамедов Р

# data[].attributes.body
Баймамедов Ровшен
Жануарлар мен өсімдіктер әлемі
Полесияның типтік жануарлары — құмды ойпаттар - қасқырлар, түлкілер, аюлар, қояндар, сарайлар және т.б. Балықтан сіз табан, көксерке, алабұға, мысық, шортан, көксерке және басқаларды таба аласыз.
Бұл Приокско-Террасном қорығында сақталып, құндыз, зубры, бобры.
Тайгадағы негізгі ағаш түрлері-шырша мен қарағай, ал аралас орман аймағында оларға қайың, көктерек, алдер және линден қосылады. Кең жапырақты түрлер (емен, үйеңкі) әлдеқайда аз кездеседі және орманды құрмайды.

# data[].attributes.headline
Ішкі сулары<

# data[].attributes.body
Ішкі сулары
Шығыс Еуропа жазығының өзендерінің көпшілігі екі негізгі бағытқа ие - солтүстік және оңтүстік. Солтүстік беткейдің өзендері Баренцке, Ақ және Балтық теңіздеріне, оңтүстік беткейінің өзендері Қара, Азов және Каспий теңіздеріне бағытталған.
Солтүстік және оңтүстік баурай өзендерінің арасындағы негізгі суайрық батыстан-оңтүстік-батысқа қарай шығыс-солтүстік-шығысқа қарай созылып жатыр. Ол Полесье батпақтарынан, Литва-Беларуссия және Валдай биіктігінен және Солтүстік Увалдан өтеді. Су бөлгіштің маңызды торабы Валдай таулы аймағында жатыр. Мұнда, жақын жерде Батыс Двина, Днепр және Еділдің қайнар көздері жатыр.
Шығыс Еуропа жазығының барлық өзендері бір климаттық типке жатады - көбінесе көктемгі тасқынмен қар басқан. Сол климаттық типке жатуына қарамастан, солтүстік баурай өзендері өз режимімен оңтүстік беткей өзендерінен айтарлықтай ерекшеленеді. Біріншілері ылғалдың оң балансы аймағында орналасқан, онда жауын-шашын буланудан басым болады .
Тундра белдеуіндегі Шығыс Еуропа жазығының солтүстігінде жылдық жауын-шашын мөлшері 400-600 мм болса, жер бетінен нақты булану 100 мм немесе одан аз болады; булану жотасы өтетін орта жолда, батысында 500 мм және шығыста 300 мм. Нәтижесінде мұндағы өзен ағынының үлесі жылына 150-ден 350 мм-ге дейін немесе ауданның бір шаршы километріне 5-тен 15 л / сек дейін құрайды. Ағын судың жотасы Карелияның ішкі аймақтары арқылы өтеді (Онега көлінің солтүстік жағалауы), Солтүстік Двинаның орта ағысы және Печораның жоғарғы ағысы .Ағынды сулардың көп болуына байланысты солтүстік беткейдегі өзендер (Солтүстік Двина, Печора, Нева және т.б.) суға толы. Ресей жазығының 37,5% аумағын алып, олар оның жалпы ағынының 58% -ын қамтамасыз етеді. Бұл өзендердегі жоғары су ағындардың жыл мезгілдері бойынша азды-көпті бөлінуімен үйлеседі. Оларда бірінші кезекте қармен қоректену болғанымен, көктемде су тасқынын тудырады, жаңбыр мен жердегі азықтандыру түрлері де маңызды рөл атқарады .
Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік беткейінің өзендері айтарлықтай булану жағдайында (солтүстігінде 500-300 мм және оңтүстігінде 350-200 мм) және солтүстік баурайындағы өзендермен салыстырғанда аз мөлшерде жауын-шашынмен (солтүстігінде 600-500 мм және 350-200 мм) ағып өтеді. оңтүстікте), бұл ағынның солтүстігінде 150-200 мм-ден оңтүстікте 10-25 мм-ге дейін азаюына әкеледі. Егер біз оңтүстік баурай өзендерінің ағынын әр шаршы километрге секундына литрмен өрнектейтін болсақ, онда солтүстікте ол тек 4-6 литр, ал оңтүстік-шығыста 0,5 литрден аз болады. Ағынды сулардың шамалы мөлшері оңтүстік беткейдегі өзендердің сулылығының төмендігін және оның жыл бойына біркелкі емес болуын анықтайды: максималды ағындар көктемгі су тасқынының қысқа мерзіміне келеді .
Көлдер
Көлдер Шығыс Еуропа жазығында біркелкі емес орналасқан. Олардың көпшілігі ылғалды-солтүстік-батыста орналасқан. Жазықтың оңтүстік-шығыс бөлігінде, керісінше, көлдер жоқ. Ол аз мөлшерде атмосфералық жауын-шашын жауады және сонымен бірге бассейндік формалардан айырылған, жетілген эрозиялық рельефке ие. Орыс жазығының аумағында төрт көл аймағын бөлуге болады: мұздық тектоникалық көлдер аймағы, мореналық көлдер аймағы, жайылмалар мен суффузионды-карст көлдері аймағы және сағалық көлдер аймағы.

# data[].attributes.headline
Ұлы жазықтар

# data[].attributes.body
Ұлы жазықтар
Климаты
Жазықтардағы климат континенталды, солтүстік бөлігінде қоңыржай және Арканзас өзенінің аңғарынан субтропиктік оңтүстік. Қаңтардың орташа температурасы облыстың солтүстігінде -28 ° C, оңтүстігінде - 12 ° C, шілдеде - 13 ° C және 28 ° C. Қыс Чинукпен байланысты температураның күрт ауытқуымен сипатталады - жылы және құрғақ батыс және оңтүстік-батыс желдері  Жартасты таулардың шығыс беткейінен соғып, температураны қысқа мерзімде 17-22 ° С-қа көтерді. Канадалық Ұлы жазықтардың оңтүстігінде вегетациялық кезең 70-тен 110 күнге дейін, Техаста 240 күнге дейін созылады .

Тынық мұхитынан ауа ағындары арқылы тасымалданатын ылғал тасты таулардың беткейлерінде сақталады . Атмосферадағы ылғалдың негізгі көзі Мексика шығанағы болған жағдайда жылдық жауын-шашын жақын маңда ең көп болып, солтүстік пен батысқа қарай азаяды. Жазықтардың оңтүстік бөлігі жылына 380-ден 640 м-ге дейін, солтүстік бөлігі 300-ден 380-ге дейін; Небрасканың шығыс шекарасына 640 м жауын-шашын түседі, ал Монтананың батыс шекарасына 300-ден аз түседі. АҚШ пен Канада шекарасынан солтүстікке қарай жауын-шашын мөлшері 250-ден 500 мм-ге дейін түседі. Жауын-шашынның көп бөлігі жазда түседі, тек солтүстік-батыстағы кейбір аймақтарды қоспағанда . Қыста қар аз жауады, жазда эпизодтық жаңбыр жауады және ұзақ құрғақ кезеңдерде құрғақ желдер мен шаңды дауылдар ауысады .

# data[].attributes.headline
Шығыс Еуропа

# data[].attributes.body
Шығыс Еуропа жазығы ішкі сулары
Қазақстан аумағындағы Шығыс Еуропа жазығының ірі өзендері - Жайық, Ойыл, Жем. Жайық өзені Орал тауының оңтүстік беткейінен басталып, Каспий маңы ойпатына ағып шыққан соң, кең арналы өзенге айналады. Ені 300-500 м шамасында. Көктемде су тасыған кезде ондаған км-ге жайылып, кең жайылымдар мен ұсақ көлдер пайда болады. Өзен бойында тоғайлар, жайылмасында шабындық өседі. Өзен суын каналдар арқылы егістік пен жайылымдарды суландыруға пайдаланады.
Ойыл (ұзындығы 800 км) - Жайық өзенінің бір саласы. Ол да Орал тауынан басталып, Жайыққа құйған. Кейінгі жылдары шаруашылыққа суын көбірек пайдаланудан жазда арнасы құрғап, Жайыққа жетпей қалып жүр. Негізінен, қар суымен қоректенеді. Суы егістікке, жайылымға пайдаланылады.
Жем өзені (ұзындығы 712 м) - Мұғалжар тауының батыс беткейінен бастау алады. Каспий теңізіне құяды. Соңғы жылдары ол да теңізге 50-60 км жетпей тартылып калады. Қар суымен қоректенеді.
Көлдердің ең үлкені - Каспий теңізі. Ол аумағының үлкендігіне байланысты теңіз деп аталады. Жер шарындағы ең үлкен тұйық көл. Қазақстанға көлдің солтүстігі мен солтүстік-шығыс бөлігі кіреді. Негізінен өзендер суымен қоректенеді. Қыста қатады. Бағалы балыққа бай.

# data[].attributes.headline
Шығыс Еуропа

# data[].attributes.body
Шығыс Еуропа жазығының климаты
Шығыс Еуропа жазығының климаты, жоғарыда айтылғандай, құрғақ, континентті. Оған бұл ауданның мұхиттар мен теңіздерден алыс жатуы себеп болады. Қысы суық, қаңтардың орташа температурасы солтүстігінде -15°С, оңтүстігінде -8°С. Сібір мен Арктикадан суық ауа енген кезде температура -40°С-қа дейін төмендейді. Көктемде, күзде үсік жүріп тұрады. Жазы ыстық, қапырық, шілденің орташа температурасы 22°-24°С. Аңызақ желдер жиі соғады. Жауын-шашынның орташа мөлшері солтүстікте 350 мм, оңтүстікте 140 мм.

# data[].attributes.headline
Ұлы жазықтар - Оңтүстік Канаданы алып жатқан, Сеңгір таулары мен Миссисипи өзенінің арасындағы кең алқапты қамти отырып, оңтүстікке қарай созыла түседі.АҚШ-та Ұлы жазықтарда Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Монтана, Вайоминг, Колорадо, Небраска мен Канзас штаттары, сондай-ақ неғұрлым оңтүстік штаттар: Оклахома, Нью-Мексико мен Техас орналасқан. Өте ежелгі заманда Ұлы жазықтардың көпшілік бөлігін ішкі теңіз алып жатқан, шөгінді жыныстар жер бетінің астында горизонталь қабаттар түзеді. Климатына Тынық мұхиттан желмен келетін ылғалды жібермейтін Кордильера таулары үлкен әсер етеді. Қыста қар аз түседі, жазы құрғақ, нөсер жауындар сирек жауады, күшті желдердің әсерінен шаңды дауылдар болып тұрады.

# data[].attributes.subject
Ұлы жазықтар - Оңтүстік Канаданы алып жатқан, Сеңгір таулары мен Миссисипи өзенінің арасындағы кең алқапты қамти отырып, оңтүстікке қарай созыла түседі.АҚШ-та Ұлы жазықтарда Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Монтана, Вайоминг, Колорадо, Небраска мен Канзас штаттары, сондай-ақ неғұрлым оңтүстік штаттар: Оклахома, Нью-Мексико мен Техас орналасқан. Өте ежелгі заманда Ұлы жазықтардың көпшілік бөлігін ішкі теңіз алып жатқан, шөгінді жыныстар жер бетінің астында горизонталь қабаттар түзеді. Климатына Тынық мұхиттан желмен келетін ылғалды жібермейтін Кордильера таулары үлкен әсер етеді. Қыста қар аз түседі, жазы құрғақ, нөсер жауындар сирек жауады, күшті желдердің әсерінен шаңды дауылдар болып тұрады.

# data[].attributes.body
Жер бедері -  Аймақтың батыс шекарасы Жартасты таулардың етегінен (Солтүстік Американдық Кордилерас)өтеді (бұл шекара Альберта мен Колорадода айқын көрінеді және Вайомингте бұлыңғыр, бұл жерде Ұлы жазықтар теңіз деңгейінен 7000 футқа (2100 м) көтерілген, және Монтанада, Кішкентай Жартасты таулар олардың арасына кіріп кетеді ). Аймақтың оңтүстік шекарасы Рио-Гранде өзенімен белгіленеді, оның оңтүстігінде дала емес, нағыз шөл басталады. Аймақтың солтүстік шекарасы ретінде Ұлы жазықтықтың энциклопедиясы «саябақ белдеуі» деп атайды - Альберта, Саскачеван және Манитобадағы орманды дала зонасын, одан әрі тайга, оның жазық территориясындағы аумағын қоса бастайды . Екінші жағынан, Британника энциклопедиясына сәйкес, Ұлы жазықтар Солтүстік Мұзды мұхиттың жағалауына дейін Маккензи атырауынан батысқа қарай тар жолақта созылады сондай-ақ Қызыл өзеннің шығыс жағалауымен өтетін Канадалық Қалқанның батыс шеті. Өзен, Виннипег көлі арқылы және одан әрі солтүстік-батыста Атабаска, Үлкен құл және Үлкен аю көлдері арқылы . Тағы бір мүмкіндік - Канзас, Небраска, Оңтүстік және Солтүстік Дакота штаттарының шығыс шекаралары бойынша аймақтың шығыс шекарасын анықтау, бірақ Техас және Оклахома штаттары мен Манитоба провинциясында бұл әкімшілік шекарамен сәйкес келмейді
Топографиялық тұрғыдан алғанда, Ұлы жазықтар - бұл тау деңгейіндегі үстірт, оның теңіз деңгейінен биіктігі батыстан шығысқа қарай төмендейді - Жартасты таулардың түбінде 1500-1800 м-ден шығысқа қарай (Орталық жазықтармен ) 500 футқа (150 м) дейін. ... Биіктіктер солтүстікке қарай азаяды, солтүстік мұзды мұхит жағалауындағы теңіз деңгейінен біршама ерекшеленеді. Американдық Ұлы жазықтардың дренажды бассейні Миссури өзені мен оның салалары (соның ішінде Йеллоустон, Платте және Канзас) пен Роки Гранде, Қызыл өзен және Арканзас өзендері арасында жартасты таулардан шығысқа қарай кең, таяз алқаптар бойымен бөлінген. Алаптың канадалық бөлігін, негізінен, Саскачеван өзенінің салалары салаларымен алып жатыр .

Пайдалы қазбалары Ұлы жазықтар алуан түрлі минералдарға бай. Мұнай мен табиғи газ мұнай мен газ бассейндерінде - Пермь, Батыс ішкі, Батыс Канадада, сондай-ақ Рокки тауларының бассейндерінің шығыс бөлігінде табылды. Көмір кендері АҚШ пен Канададағы Ұлы жазықтардың батыс шекарасы бойында, Форт-Одақ бассейнінде қоңыр көмір (Солтүстік Дакота), ал Канадада шайыр құмдары орналасқан. Блэк-Хиллз алтын аймағында басқалармен қатар АҚШ-тағы ең ірі алтын кен орындарының бірі - Homestake және Небраска мен Вайоминг штаттарында уран табылған. Тұздар - галит, мирабилит, калий тұзы - сонымен қатар каолин шөгінділері бар .

# data[].attributes.headline
Шығыс Еуропа жазығы - Жер шарындағы  аса ірі жазықтардың бірі. Ол Балтық теңізінің жағалауынан Орал тауларына дейін, Баренц пен Ақ теңіздерден Қара, Азов және Каспий теңіздеріне дейін созылып жатыр. Солтүстік-батысында Скандинавия тауларымен, оңтүстік батысында Судет және басқа Еуропаның басқа тауларымен, оңтүстік-шығысында Кавказ шектеседі, ал батысында Висла өзені жазықтықтың шартты шекарасы ретінде қызмет етеді. Бұл әлемдегі ең үлкен жазықтардың бірі. Жазықтықтың жалпы ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай 2,5 мың км-ден астам , ал батыстан шығысқа қарай 1 мың км-ге жуық .Қазақстанға  Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-шығыс  бөлігі енеді. Жазықтың казақстандық бөлігі Мұғалжар және Үстіртпен, оңтүстігінде Маңкыстаумен шектеседі. Республика аумағындағы Жалпы Сырт кыраты, Каспий маңы ойпаты және Орал алды (Жем) үстірті осы аймақтың құрамына енеді.

# data[].attributes.subject
Шығыс Еуропа жазығы - Жер шарындағы  аса ірі жазықтардың бірі. Ол Балтық теңізінің жағалауынан Орал тауларына дейін, Баренц пен Ақ теңіздерден Қара, Азов және Каспий теңіздеріне дейін созылып жатыр. Солтүстік-батысында Скандинавия тауларымен, оңтүстік батысында Судет және басқа Еуропаның басқа тауларымен, оңтүстік-шығысында Кавказ шектеседі, ал батысында Висла өзені жазықтықтың шартты шекарасы ретінде қызмет етеді. Бұл әлемдегі ең үлкен жазықтардың бірі. Жазықтықтың жалпы ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай 2,5 мың км-ден астам , ал батыстан шығысқа қарай 1 мың км-ге жуық .Қазақстанға  Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-шығыс  бөлігі енеді. Жазықтың казақстандық бөлігі Мұғалжар және Үстіртпен, оңтүстігінде Маңкыстаумен шектеседі. Республика аумағындағы Жалпы Сырт кыраты, Каспий маңы ойпаты және Орал алды (Жем) үстірті осы аймақтың құрамына енеді.

# data[].attributes.body
Жер бедері - Бұл аймақ геологиялық дамуы мен тектоникалық құрылымы жөнінен ежелгі Шығыс Еуропа платформасының оңтүстік-шығыс бөлігі болып табылады. Платформа фундаменті архей мен протерозойда қалыптасып, кристалды қатты жыныстарынан қалыптаскан. Оның бетін кейінгі эралардың (палеозой, мезозой, кайнозой) шөгінді жыныстары жапқан. Шығыс Еуропа платформасының қазақстандық бөлігі ұзақ уакыт су астында жатып, біртіндеп көтерілу нәтижесінде қазіргі қалпына келген. Каспий маңындағы бөлігі майысуға көп ұшыраған. Сондықтан мұнда әр түрлі жастағы шөгінді жыныстардың өте қалың кабаты таралған. Ұзақ геологиялық даму кезеңінде әрбір табиғи ауданның өзіне тән жер бедері, топырағы және өсімдік жамылғысы қалыптасқан. Жем үстірті жоғарғы бор дәуірінде, Жалпы Сырт палеогендік теңіздің тартылуынан кейін шегінуінен, ал Каспий маңы ойпаты антропогенде, соңғы мұз басу кезеңінен кейін ғана қазіргі жер бедері калыптасқан. Бұл аймақтың географиялық орнының, жер бедерінің ерекшеліктері, ауа массаларының алмасуы жағдайының ұқсастықтары жалпы солтүстіктен оңтүстікке қарай ылғалдың азая беруі құрғақ континентті климаттың қалыптасуына себепші болған.

Пайдалы қазбалары
Балтық қалқанының кристалды жыныстарында темір және мыс-никель кендері бар. Орталық Ресей тауларының жертөлесінде темір кендерінің ең бай кен орындары ашылды .
платформаның шеткі бөліктерінде - солтүстікте, оңтүстікте және шығыста - мұнай мен газдың үлкен қорлары ашылды; Каспий маңы ойпатының негізгі байлығы - мұнай мен газ. Олар жер қабаттарындағы тұзды күмбездердің көтерілуіне байланысты пайда болған жарықшақтарға жиналған. Пермь, триас, юра, бор және палеоген қабаттарында сақталған. Қазір бұл ауданда Теңіз, Қарашығанақ, Жаңажол сияқты мұнай мен газ кен орындары жұмыс істейді. Пайдалы казбалардан ас тұзы, бор, құрылыс материалдары (құм, саз балшық және т.б.) өндіріледі. Көмір Печораның төменгі ағысында шоғырланған , ол экономикалық маңызы бар Ростов облысында да бар ; шөгінді қабаттарда фосфориттердің қоры табылған . Құрылыс материалдарынан бор, әктас, цемент шикізаты, гипс, шыны құм және басқаларының кен орындары табылды .
Калининград облысында янтарь игерілуде, мұнай, табиғи газ, қоңыр көмір, тас тұзы және т.б. кен орындары ашылды .
Жазықтықтың оңтүстігінде ас тұзының қоры бар тұзды көлдер бар (қараңыз: Элтон, Баскунчак) .