# data[].attributes.body
Wspaniały artykuł o akceptacji, spokoju i relacjach

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- Ta pandemia to dobry czas, żeby przejść na filozofię akceptacji. Nie masz co się buntować i wściekać. Nic nie wskórasz, masz do czynienia z czymś, co od ciebie nie zależy. Nauczenie się akceptacji (co nie znaczy obojętności) dla rzeczy, na które nie mamy wpływu jest miarą dojrzałości - mówi w rozmowie z Ludwiką Włodek psycholog Ewa Woydyłło-Osiatyńska.

Pandemia sprawi, że więcej czasu spędzimy w domu. Wielu z nas już nie chodzi do biur, na uniwersytety, do urzędów. Dzieci nie mają szkoły. Odwołane są imprezy masowe, zamknięte kina i teatry. W piątek premier ogłosił, że zamknięte zostaną także kawiarnie i restauracje, a w galeriach handlowych czynne będą tylko sklepy spożywcze, drogerie i apteki. Zamknięte zostają granice, na przejściach granicznych wracają kontrole. Przestają latać do nas samoloty zagraniczne i nie przyjeżdżają pociągi. To wszystko zmusza nas do zmiany trybu życia, rezygnacji z większości kontaktów ze światem i bycia prawie wyłącznie razem z naszymi bliskimi.

Uderzył mnie list, jaki do Francuzów z objętych miesięczną przymusową kwarantanną Włoch napisała włoska pisarka i scenarzystka Cristina Comencini. Jest tam następujący fragment:
Nadeszła chwila prawdy. Dla par, które nie są w stanie się znieść i dla tych, które twierdzą, że się kochają. Tych, które spędziły ze sobą całe życie, i dla tych, które są razem od niedawna. Dla ludzi, którzy ze względu na umiłowanie wolności, nie zdecydowali się na życie z kimś, i dla tych, którzy po prostu nie mieli wyboru. Dla dzieci, które nie mają szkoły, dla młodych, którzy się pragną, ale nie mają jak się spotkać... Wszyscy musimy sobie wymyślić nowe życie, czuć się blisko, nawet jeśli bardzo się oddaliliśmy. Stajemy twarzą w twarz z czymś, czego na ogół unikamy za wszelka cenę. Z nudą. A także z odległością, bezczynnością, ciszą albo wręcz odwrotnie - z wrzaskami dzieci, które szaleją nie mogąc wyjść z domu. Stajemy skonfrontowani z życiem, jakie sami sobie wybraliśmy, albo jakie zesłał nam los, z tym, co nazywamy naszym domem, który przez lata budowaliśmy, a dziś, ze względu na epidemię, jesteśmy na niego skazani. To prawdziwy test". (cytat za "Liberation" 12 marca 2020)
Właśnie o relacjach, o byciu razem, ale i osobno w czasach pandemii Ludwika Włodek rozmawia z terapeutką i psycholożką Ewą Woydyłło-Osiatyńską.
Ludwika Włodek: Jak pani się czuje? Miała pani taki moment, że zaczęła się bać, niepokoić, że z tą epidemią to jednak na poważnie i czas zacząć się przejmować?
Ewa Woydyłło-Osiatyńska: Nie. Natomiast po rozmowie z kilkoma przyjaciółmi uświadomiłam sobie, że mój brak wyobraźni - bo ja nie mam wyobraźni, latem nie umiem sobie kupić kurtki zimowej nawet za pół darmo ani w zimie kostiumu kąpielowego na przecenie - trochę chroni mnie przed paniką. Nie umiem sobie wyobrażać poważnych konsekwencji. Ale też nigdy nie wyrabiałam w sobie takich umiejętności. Całkiem świadomie zresztą. Bo ten dar widzenia najczarniejszych scenariuszy może być bardzo szkodliwy. Jako psycholog zajmuję się różnymi ludzkimi problemami. I jednym z trudniejszych jest silne nastawienie na negatywne konsekwencje, na negatywny rozwój wydarzeń.

Ludzie są różni i różnie odnoszą się do obecnej sytuacji. Szczęściarze potrafią realistycznie reagować na sytuację, a jednocześnie korzystać z niej. Dobrym kluczem do tego tematu może być podejście, zgodnie z którym każdy kryzys to także szansa. Chińczycy słowo kryzys (wymawiane łei-dżi) zapisują za pomocą dwóch znaków. Pierwszy znak oznacza zagrożenie, coś, czego się boimy, a drugi oznacza początek nowej drogi, szansę. W tym pojęciu kryzysu jest zawarta piękna metafora. Każde niebezpieczeństwo, zagrożenie, to jednocześnie nowa możliwość.
Co teraz, w naszej sytuacji, może być tą szansą?
Ja bym patrzyła nie w kategoriach, co my wydobędziemy z tego wydarzenia, epokowego dla naszego życia, ale zastanowiła się bardziej nad tym, co teraz doraźnie przeżywamy. Mogą być dwie postawy. Jedna to rozmaite formy buntu, pretensji, oburzenia, krnąbrności, niechęci, wrogości, obwiniania, które Polacy tak kochają. Takie postawy są zapewne dość częste. A druga postawa, oczywiście zdrowsza, to jest akceptacja, z której wynika owa szansa.
Akceptacja to prawie jak rezygnacja, źle się to w Polsce kojarzy.
To prawda. Polacy są strasznie waleczni. Może zresztą nie tyle sami są waleczni, co gloryfikują waleczność. Nawet w języku to widać. Używamy zwrotu "walczyć z chorobą". Na przykład z depresją - "walczmy z depresją". Tymczasem z chorobą nie ma co walczyć. Chorobę trzeba leczyć. Każdą, także depresję. Trzeba dowiedzieć się, co się dzieje, i próbować leczyć. Terapio, nie combatto.

Ta pandemia to dobry czas, żeby z filozofii waleczności przejść na filozofię akceptacji. Nie masz co się buntować i wściekać. Nic nie wskórasz, a najwyżej obniżysz sobie własną odporność, bo zużyjesz energię na marne. To może być lekcja na długo. Mamy do czynienia ze stanem wyższej konieczności, z czymś, co od nas nie zależy. Nauczenie się akceptacji dla rzeczy, na które nie mamy wpływu w ogóle, jest miarą dojrzałości. Teraz wszyscy przechodzimy taki wymuszony okolicznościami kurs akceptacji. I to stosunkowo łagodny, bo przecież stan pandemii nie oznacza, że każdy przejdzie tę chorobę. Musimy tylko zachować środki ostrożności.
Na przykład myć ręce.
Właśnie! Jest to też lekcja higieny. Niby już Ludwik Pasteur zauważył, że nasze ręce są roznosicielami niebezpiecznych zarazków. Ale często o tym zapominaliśmy. A dziś mamy memento. Nie dotykać klamek, poręczy, myć ręce po każdym zetknięciu z przedmiotem, który może być przechowalnią wirusa.

Ale jeszcze ważniejsza jest lekcja pokory. Może nie tyle pokory, co realizmu. Dostaliśmy jasny sygnał: nie ty rządzisz światem. Świat ma swoją własną dynamikę, do której inteligentna osoba po prostu znajduje klucz.
I co to za klucz?
Po pierwsze muszę zobaczyć, co dobrego mogę w tej nowej sytuacji dostać. Na przykład zwolnienie tempa. Przecież na brak czasu, wieczne zagonienie tak często narzekamy. Zwłaszcza młodsze pokolenie, dla którego brak czasu stał się obsesyjnym tematem, główną przyczyną niezadowolenia z życia. A tu nagle musisz zwolnić, nie masz wyjścia.

Sytuacja trochę taka, jakby bank nagle zauważył, że od dawna nie zawiadamiał nas, że na koncie narosły nam procenty i teraz postanowił nam je wszystkie naraz wypłacić. Teraz w prezencie dostaliśmy czas. Nie musimy już lecieć codziennie do pracy, gonić na spotkania, do kina, teatru, na zajęcia dodatkowe.

Jednym z zaleceń w okresie pandemii jest nie wystawiać się na oddziaływanie tłumów. Wobec tego możemy skupić się na tym, co nas bezpośrednio otacza. Moje dzieci, moja rodzina, mój mąż, moje córki, moi przyjaciele; ludzie, z którymi mogę rozmawiać. Dzięki technologii mogę mieć w zasadzie nieograniczony kontakt z tymi wszystkimi osobami. Można, odwracając się od tej rozpędzonej rzeczywistości, troszeczkę wyciszyć to swoje tempo.

Ludzie odkurzają gry planszowe, brydż rodzinny się zaczyna. Ja na przykład mam psa, z którym dziś już byłam dwa razy na spacerze, a zaraz pójdę trzeci. Nareszcie czuję, że mojemu psu poświęcam uwagę. Korzyści są natychmiastowe. Dotleniam się, wychodzę z zaduchu, ruszam się. Ten kryzys to może być takie nowe otwarcie. Nagle nowy początek, dokładnie jak z tym chińskim łej-dżi.

Mamy szansę popatrzeć na swoje dzieci przez cały dzień, a nie tylko od siódmej do ósmej rano i przez dwie godziny wieczorem, zanim pójdą spać. Teraz jest okazja, żeby dziecko stymulować, uczyć je. Rodzice często się skarżą, że dzieci im nie pomagają, ale najczęściej dlatego, że to oni wolą za nie zrobić różne rzeczy, bo tak jest szybciej. Teraz można z dziećmi ugotować obiad, dać im odkurzyć mieszkanie.
A jak nie chcą?
Można na wiele sposobów dziecko zachęcać, mobilizować. Małemu powiedzieć: wyciągnij wszystkie swoje zabawki i zrób selekcję. Wyrzuć wszystko na podłogę, będziemy razem oglądać, co ci się jeszcze przyda, a co chcesz oddać.

Starsze dzieci muszą się teraz uczyć w domu. Z tego też wynika wielka korzyść. Mogą nareszcie pracować każde w swoim tempie. Lekcja nie musi trwać od dzwonka do dzwonka, 45 minut. Taki rygor dla bardzo wielu dzieci jest trudny. Tak samo jak szybkie przestawianie się z tematu na temat. Taka fabryka, jak szkoła, je do tego zmusza, a w domu jest luksus. Dzieci mogą cały dzień rysować, innego dnia cały dzień robić matematykę, kolejnego dnia pisać.
Czy powinniśmy w ogóle rozmawiać z dziećmi o tej epidemii? Jak wyjaśnić dzieciom, co się dzieje i jednocześnie ich nie straumatyzować?
Dziecko też ma prawo się bać. Niektórzy ludzie za wszelką cenę starają się dzieci uchronić przed negatywnymi emocjami, odczuciami. Nawet do chorego psa nie pozwalają mu podchodzić, uważając, że lepiej, żeby pamiętało, jak stworzenie było wesołe i żwawe. Ale to nie jest mądre myślenie. Nie powinniśmy sztucznie chronić dzieci przed życiem. Tak się po postu zdarza, że ktoś choruje czy że nawet umiera, że wybuchają wojny, epidemie. Nie można dzieci utrzymywać w iluzji, że tak nie jest. Można dzieci uświadamiać ich słowami, nie wchodzić w ten gazetowy styl. Mówić im tylko tyle, ile one są w stanie przyjąć.

Dziecko, które nie dojrzało do jakiegoś tematu, o niego nie pyta. Jak się zaczyna mówić o czymś, co do dziecka nie przemawia, ono natychmiast zmienia temat. Łatwo daje nam sygnał, mówi na przykład: mama, chcę pić. Czy coś w tym stylu. Jeśli dziecko nas o coś pyta, znaczy, że się tym interesuje, że chce wiedzieć i jesteśmy mu winni wyjaśnienie. Może się zdarzyć, że dziecku coś się w rozmowie nie spodoba, będzie chciało oddalić temat. I to też jest w porządku, trzeba mu na to pozwolić. Normalne dzieci, bez żadnych patologicznych doświadczeń, reagują adekwatnie do własnych uczuć.

Nie bałabym się rozmawiać z dziećmi o tej pandemii. Zwłaszcza że można przy okazji wprowadzić inne trudne tematy, na przykład rozmowę o śmierci. A poza tym dzieci muszą być świadome, dlaczego im czegoś zabraniamy. Jeśli nie wyjaśnimy, czemu nie ma szkoły, czemu nie mogą iść do kolegi na urodziny, trudno im będzie to zaakceptować.
No więc siedzimy w domu z dziećmi, mamy wreszcie czas pobyć ze sobą, zwolnić i zastanowić się nad własnym życiem. Tylko że dla niektórych to może być też przykrym doświadczeniem. Nagle może się okazać, że trudno nam wytrzymać we własnym domu dłużej.
Tak. Jedną z gorszych rzeczy jest duchowa nieobecność. Mamy okazję, żeby się trochę i z tym zmierzyć. Zróbmy coś, co lubimy, co nam sprawia przyjemność. Dorośli ludzie mają cudowną możliwość: to jest seks. Ale w ogóle każda miła rzecz wchodzi w grę. Rozśmiesz dzieci, zrób im teatrzyk, poopowiadaj coś. Zróbcie razem gazetkę ścienną, cokolwiek.

To jest oczywiście trening kreatywności. Są przedszkola, w których raz na parę tygodni chowane są wszystkie zabawki i dzieci zostają tylko z paroma krzesełkami, kilkoma kocami i ręcznikami. Muszą same wymyślić, w co i jak się bawić. W pierwszej chwili są w szoku, ale jak mają dobrą panią przedszkolankę czy pana przedszkolaka, to zaczynają wymyślać. Dom może być dokładnie takim poligonem wyobraźni, poligonem fantazji.

Nagrodą jest samo bycie razem. Robimy coś, na co normalnie nie ma czasu. Ludzie tak bardzo nie potrafią o siebie zadbać, zrobić czegoś dla siebie. Pretekstem jest właśnie ten brak czasu. A teraz ta główna przeszkoda jest zniesiona.
A jak ktoś nie potrafi?
Kluczowe jest skierowanie własnej aktywności w stronę, gdzie zagrożenie zamieniamy w szansę. Można powiedzieć najprościej: zastanów się, co teraz możesz zrobić, na co w wirze codziennych obowiązków nie znajdujesz czasu. Jesteśmy przyzwyczajeni do gonitwy, do pędu. Trzeba czasu, żeby się zorientować, że kręcimy się czasem za własnym ogonem.

Chyba najgorzej mają starsze osoby. W Polsce teraz dopiero rozwija się pogląd, że wiek nie musi oznaczać rezygnacji z aktywności. Przekonanie, że życie może być ciekawe i bogate na każdym etapie, trzeba w sobie zacząć wyrabiać bardzo wcześnie. Większości ludzi, którzy dziś są starzy, nikt tego nie nauczył. Wręcz przeciwnie, wpojono im, że w pewnym wieku muszą z wielu rzeczy rezygnować, że przestają się liczyć.

Przy tym u starszych osób realizm zostaje zastąpiony przez fatalizm, tak jakby mieli permanentnie założone ciemne okulary. Poza tym takie osoby często fizycznie już gorzej się czują, są obolałe, mają swoje dolegliwości. Jak ich zapytasz, co u nich słychać, to słyszysz, że właściwie nie mają żadnych radości. Nie umieją o sobie myśleć. I z tym jest im bardzo trudno.
Jak takim osobom można pomóc?
Nawiązywać kontakt i podtrzymywać go. Nawet jak teraz, ze względu na pandemię, nie możemy się spotykać, to można dzwonić. Nawet w głupich, pozornie błahych sprawach. To może być pretekst. Rozwiązuję krzyżówkę. Dzwonię do mamy, a jeśli mieszkamy razem, to wołam: Mamo, jak się nazywa nowozelandzka palma? Nie wiesz, to poszukaj mi, dobra? Albo: Słuchaj, wymyśl jakiś czterowiersz, bo twój wnuk chce napisać laurkę dla swojej pani wychowawczyni, ty pamiętasz tyle wierszyków. To jest taka naturalna stymulacja. Jak się z kimś ma dobrą relację, to takie rzeczy są naturalne.
Jednak często te relacje nie są dobre.
Starsi ludzie są u nas często bardzo źle traktowani. Na przykład babcia na urodziny wnuczki robi tort i szykuje całe przyjęcie, a na koniec, jak już przychodzą goście, babcia jest chowana w innym pokoju.
Ale czy to nie wynika z tego, że te relacje zawsze były złe? Że ta babcia też miała złe relacje ze swoimi dziećmi?
Tak, oczywiście, że tak bywa. Ale nie można w nieskończoność się w tym grzebać. Mam teorię, że nasi polscy terapeuci zbyt rozmiłowali się w rozrachunkach z przeszłością, z rodziną. Popularne jest analizowanie zadawnionych traum. Wspominanie dzieciństwa to często obwinianie rodziców, zrywanie z rodzicami. Pacjenci słyszą rady: jak rodzice są tacy, to ty się odetnij, nie jedź na święta. Niekiedy brak w naszych terapiach tendencji do rekoncyliacji. Takie podejście umocniła jeszcze terapia DDA (z dorosłymi dziećmi alkoholików). Wychodzono z założenia, że dzieci wychowane w rodzinach z problemem alkoholowym nie dostały tego, co powinny dostać w domu rodzinnym. To prawda, tylko że rozpatrywanie tego, rozgrzebywanie tych ran w nieskończoność niczego już nie zmieni. Ta szkoła terapii stawia rodziców pod pręgierzem. A to nie pomaga. Młodym od tego nie robi się lepiej ani tym bardziej starym. To jest zupełnie chybiony kierunek, niestety bardzo się rozwinął. Przychodzą do mnie pacjenci, którzy mówią, że mają niskie poczucie własnej wartości. Ja na to ich proszę, żeby podali jakiś konkret. A oni, że mają problem, bo tata ich bił albo mamusia wyprowadziła się z domu. Okazuje się, że ci ludzie dwa lata z jakimś poprzednim terapeutą cały czas o tym rozmawiali. Tylko że to nic nie dało, bo tym ludziom potrzebne są rozwiązania ich bieżących problemów, tu i teraz.
Czyli że to rozpamiętywanie krzywd z przeszłości odwraca uwagę od szukania rozwiązań, od myślenia o tym, co można zrobić dziś, jak sobie pomóc?
Miałam przyjaciółkę, która mieszkała w Ameryce, ale przyjechała do Polski i przez wiele miesięcy tu szkoliła, prowadziła warsztaty. Kiedy wyjeżdżała, poprosiłam, żeby porównała swoje doświadczenia z Polski z tymi ze Stanów. "My, Amerykanie, zajmujemy się rozwiązaniem, a wy zajmujecie się problemem" - usłyszałam.

Warto zastosować to podejście do naszej dzisiejszej sytuacji z koronawirusem. Nie rozpatrujmy, dlaczego doszło do epidemii, kto jest winien. Myślmy, jak z niej wybrnąć. A na tu i teraz - jak możemy na tym skorzystać.
Czy kryzys może sprzyjać przełomowym momentom, ważnym rozmowom z partnerem, z dziećmi czy rodzicami?
Jeśli chcemy, to tak. Teraz mniej się spieszymy, a czasem tylko ze względu na pośpiech, zagonienie codziennymi sprawami, nie załatwiamy jakichś ważnych spraw. Każdy gdzieś jest zaangażowany, wyrywamy tylko strzępy wspólnego czasu. A teraz możemy coś zaplanować.

Możemy na przykład zadzwonić do mamy i zaproponować jej, że chcemy pogadać na jakiś ważny temat. Zaproponujmy, żeby zastanowiła się, kiedy jej będzie najwygodniej i niech do nas sama zadzwoni, gdy poczuje, że dojrzała, żeby porozmawiać o ostatniej wizycie cioci Marysi czy o czymś, co nam powiedziała, a co nie daje nam spokoju. A jeśli się jeszcze mieszka razem, to tym lepiej. Robimy herbatę, siadamy i gadamy.

Jednak musimy pamiętać, że takie rozrachunkowe tematy są dość niebezpieczne. Bo jeśli nie mamy obok siebie, albo w sobie, dobrego mediatora, to będzie trudno. Potrzebny jest nam mediator, który idzie w stronę spotkania, nie rozbicia. Bardzo wielu ludzi, którzy mówią, że chcą coś wyjaśnić, tak naprawdę chcą udowodnić, że mają rację. W kontrze do drugiej osoby. Często pytam moich pacjentów, czy chcesz mieć rację, czy relację. Jeśli relację, to warto, żeby była trzecia osoba, która będzie z boku mitygować, nie zaogniać.

Można oczywiście takie wymuszone wspólne przebywanie wykorzystać, ale trzeba mieć świadomość, że możemy także zrobić sobie piekło, na przykład stawiając kogoś pod pręgierzem, wypominając mu trudne rzeczy z przeszłości. Przystępując do takiej rozmowy, zacznijmy od tego, ile możemy sami ustąpić. Ten czas aż się prosi o takie rekoncyliacyjne tematy. Ukojenie, wyciszenie, uregulowanie są łatwiejsze, kiedy mamy czas. I potrzebne, gdy jesteśmy na siebie skazani. W rozsądnych granicach rzecz jasna.

Ale przede wszystkim obecne ograniczenia swobód to trudny czas. Dlatego tak ważne jest, aby zadbać o dobry nastrój, ciekawe zajęcia i możliwie dużo wzajemnego ciepła i życzliwości.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Nie masz co się buntować i wściekać. Masz do czynienia ze stanem wyższej konieczności"

# data[].attributes.attachment_link.description
Ta pandemia to dobry czas, żeby przejść na filozofię akceptacji. Nie masz co się buntować i wściekać. Nic nie wskórasz, masz do czynienia z czymś, co od ciebie nie zależy. Nauczenie się akceptacji (co nie znaczy obojętności) dla rzeczy, na które nie mamy wpływu jest miarą dojrzałości - mówi w rozmowie z Ludwiką Włodek psycholog Ewa Woydyłło-Osiatyńska.

# data[].attributes.headline
Rozmowa z psychologiem dr. Tomaszem Srebnickim

# data[].attributes.subject
Rozmowa z psychologiem dr. Tomaszem Srebnickim

# data[].attributes.body
Krótko o tym jak radzić sobie z lękiem i jak mówić dziecku o epidemii?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zamiast myśleć z paniką o tym, że przez następne tygodnie czy miesiące będziemy musieli siedzieć w domu, lepiej poszukać w tej sytuacji pozytywów. (Fot. iStok)

W sytuacji zagrożenia zdrowia nas i naszych bliskich nie da się posługiwać tylko i wyłącznie zdrowym rozsądkiem. Od kilku dni doświadczamy emocji, których nigdy wcześniej nie odczuwaliśmy. Dr Tomasz Srebnicki psycholog dziecięcy podpowiada jak radzić sobie z lękiem i dlaczego należy chronić przed histerią dzieci.
Co by pan poradził osobom, które w tym trudnym czasie nie radzą sobie z napięciem psychicznym związanym z rozprzestrzenianiem się wirusa i lękiem o bezpieczeństwo swoje i bliskich?
Obecnie znajdujemy się w sytuacji wyjątkowej, przynajmniej jeśli chodzi o ostatnie 50 lat w dziejach naszego narodu. Nie tylko nagle tracimy poczucie bezpieczeństwa, ale też musimy szybko zaadaptować się do stałej niepewności. A ponieważ nie mamy żadnych wzorców związanych z radzeniem sobie z tzw. zarazą, scenariusze lękowe, jakie nam się uruchamiają, odnoszą się do tego, co znamy głównie z filmów katastroficznych, opowieści babci o grypie hiszpance, doniesień medialnych z Afryki o wirusie Ebola czy różnych zapisów na temat zaraz średniowiecznych. To są nasze główne punktu odniesienia, co w dużej mierze i u wielu osób wywołuje poczucie dramatycznej utraty kontroli nad rzeczywistością. Stąd podejmowane próby zapanowania nad tą sytuacja poprzez robienie zapasów, oglądanie w kółko wiadomości czy pełne emocji rozmowy na forach internetowych. Dlatego moim zdaniem pierwszą rzeczą, jaką trzeba zrobić, to przyjąć, że mamy właśnie do czynienia z sytuacją wyjątkową, ekstraordynaryjną, że nie jesteśmy w stanie jej kontrolować, ale też nie jesteśmy w stanie nie czuć lęku, nie mieć wątpliwości czy nie panikować. W sytuacji wyobrażonego, nie realnego, zagrożenia życia i zdrowia nas i naszych bliskich nie da się posługiwać tylko i wyłącznie zdrowym rozsądkiem. Musimy więc przyznać, że się boimy, że nie mamy wpływu na tę sytuację i że w zasadzie nie istnieją skuteczne środki, które by te lęki wyeliminowały.

Ale można je trochę złagodzić?
Pewnym sposobem poradzenia sobie z tym stanem jest podejmowanie działań związanych z poszukiwaniem wsparcia, czyli najczęściej możliwości wygadania się przed bliskimi czy znajomymi. Podzielenia się tym lękiem na różne sposoby, nawet jego obśmiania. Wszystkie reakcje są dozwolone. W czasach kryzysu stare sposoby nie działają, a nowe jeszcze nie zostały wypracowane, w związku z tym wszelkie próby ich wypracowania powinny być akceptowane. Łącznie z robieniem zapasów na kilka tygodni czy miesięcy. Niektórzy odwołują się do strategii związanych z duchowością: do modlitwy, medytacji czy kontemplacji. Inni wolą oddać się jakiejś formie rozrywki. Podejmujmy wszelkie działania, które pomogą nam zapanować nad sobą, bo przecież nie nad samym wirusem.

Jest pan psychologiem związanym z nurtem poznawczo-behawioralnym. Czy są jakieś techniki czy sposoby znane terapeutom tego nurtu, by rozproszyć negatywne myśli?
Można stosować różne strategie medytacyjne, można też wyznaczyć sobie strefy zamartwiania się, czyli godziny, w których pozwalam sobie na czarne myśli na temat koronawirusa. Można wyznaczyć sobie też godziny, w których szukam informacji na temat sytuacji w Polsce i na świecie, żeby nie być podłączonym bez przerwy do strumienia newsów. Można też stosować różne techniki wyobrażeniowe związane ze zmianą naszego funkcjonowania: czyli jeśli myślę z paniką o tym, że przez następne tygodnie czy miesiące będę musiał siedzieć w domu, to dobrze sobie wyobrazić, co będę w tym czasie robił: posprzątam mieszkanie, zacznę gotować obiady, na co nie miałem czasu wcześniej, odrobię zaległości lekturowe, pobawię się z dziećmi. Szukajmy pozytywów. Dobrze wyobrażać sobie nową rzeczywistość, a nie unikać myślenia o niej. Najważniejsze jest jednak przyjęcie tego, że to przeżywamy. Jest to także istotne w naszej postawie wobec dzieci.

Jak pomóc im w przejściu przez ten czas?
Dzieci przeżywają nie tyle sam fakt istnienia koronawirusa, bo ten dla nich, tak jak i dla nas, jest jednak dość abstrakcyjny, one reagują na panikę rodziców w postaci na przykład nakazywania im ciągłego mycia rąk czy zakazywania wychodzenia z domu. Dlatego zalecana jest tzw. postawa drużynowa, czyli mówienie, że sobie poradzimy. I że to jest normalne, że się boisz. Absolutnie nie można obśmiewać dziecięcych lęków ani mówić, że to nic poważnego, że to minie i że nic się nie stanie. Zamiast tego warto mówić, że trzeba mieć nadzieję, że wszystko będzie dobrze. Albo że na pewno jakoś będzie, jakby nie było. I nie wykorzystywać obecnej sytuacji jako sposobu wychowawczego w stylu: „jak nie będziesz słuchał mamy, to cię zje koronawirus". Przyglądajmy się temu, co w relacji z dzieckiem robimy ze swoim własnym lękiem. Często dzieci są właśnie tym najlepszym powodem, żeby nad nim zapanować. I zastanowić się, czy w ich obecności zbytnio nie korzystam ze sposobów na rozładowanie tego lęku, czyli: nie krzyczę, nie straszę, nie zachowuję się kompulsywnie. Ostatecznie ten akurat wirus jest najmniej szkodliwy dla dzieci.

Co nie znaczy, że nie mogą być nieświadomie jego nosicielami. Jak reagować, gdy dziecko pyta, czy to prawda, że przez nie babcia czy dziadek zachorują?
To, że dziecko przeczyta czy usłyszy, że dzieci roznoszą koronawirusa i zarażają babcie czy dziadków, to jedno. Ważna jest nasza reakcja. Jeśli dziecko o to zapyta, ja zapytałbym dziecko: „Widzę, że się czegoś obawiasz..." i dał mu czas na odpowiedź. Nie chodzi o to, że dorosły ma udzielić naukowej i konkretnej odpowiedzi, on ma zająć się jego emocjami. Jeśli dziecko wraca do tego często, możemy chwilowo odwrócić jego uwagę jakąś zabawą czy przekąską, ale jeśli dalej będzie pytało, odwołałbym się do zasad, a konkretnie do tego, że dla bezpieczeństwa seniorów nie kontaktujemy się teraz z nimi. I dodać, że taką zasadę wprowadzili dorośli, bo jeszcze nie wiedzą, jak sobie z tym wirusem poradzić, ale na pewno sobie poradzą. Bo ludzie zawsze sobie jakoś radzą.

Dr n. med. Tomasz Srebnicki certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny, asystent na WUM, dyrektor dydaktyczny, wykładowca w Centrum Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak radzić sobie z lękiem i jak mówić dziecku o epidemii? Rozmowa z psychologiem dr. Tomaszem Srebnickim - Zwierciadlo.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
W sytuacji zagrożenia życia i zdrowia nas i naszych bliskich nie da się posługiwać tylko i wyłącznie zdrowym rozsądkiem. Od kilku dni doświadczamy emocji, których nigdy wcześniej nie odczuwaliśmy. Dr Tomasz Srebnicki psycholog dziecięcy podpowiada jak radzić sobie z lękiem i dlaczego należy chronić przed histerią dzieci.

# data[].attributes.body
Z tej strony korzystam regularnie. Dużo wartościowych i użytecznych porad.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wonder And Ponder - Rozwój osobisty. Empatia. Równowaga.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wonder And Ponder to strona o rozwoju osobistym poprzez samoakceptację.

# data[].attributes.body
przytulaj więcej

# data[].attributes.body
Jak zadbać o siebie, dziecko i radzić sobie z izolacją
Źródło: psychologpisze.pl

# data[].attributes.body
Medytacja jest dla każdego, wystarczy zacząć. Może w tym pomóc aplikacja.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Naturalnie o Zdrowiu | Portal o medycynie naturalnej

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Medytacja jest czymś w rodzaju fitnessu dla umysłu - łagodzi stres, pomaga się skupić, sprzyja kreatywności i wyciszeniu. Dzięki polskiej aplikacji szybko nauczysz się medytować.
Nauka potwierdza, że medytacja pozytywnie wpływa nie tylko na naszą kondycję psychiczną, ale także na zdrowie. Takie przekonanie wzmocniło się znacząco, gdy odkryto, że mózg jest plastyczny. Jeszcze pod koniec ubiegłego wieku uważano, że mamy określoną liczbę połączeń neuronalnych w mózgu. Nowy wiek przyniósł niezwykłą informację - mózg stale się zmienia pod wpływem tego, jak myślimy i co robimy - mamy więc realny wpływ na jego funkcjonowanie.

Słynny polski neurobiolog, specjalista neuroplastyczności, prof. Jerzy Vetulani uważał, że skoro badania potwierdzają, iż efekty regularnej medytacji trwają dłużej niż tylko w trakcie sesji medytacyjnej, musi ona w pozytywny sposób zmieniać nasz mózg! Pozostaje jednak kwestia techniki. Może się wydawać, że medytacja jest zajęciem dla wybranych: ludzi z natury wyciszonych, praktykujących jogę, zaangażowanych religijnie. To nieprawda. Coraz więcej osób traktuje medytację jako coś niezwykle użytecznego, ale prostego i oczywistego jak codzienny prysznic.

W medytacji nie chodzi o koncentrację

Dziś medytacja może mieć nowoczesne ujęcie. W Polsce kilka lat temu powstało Intů, aplikacja z medytacjami prowadzonymi. Jej współtwórca, Michał Niewęgłowski, od lat zaangażowany w warsztaty medytacyjne i oddechowe, mówi, że sięga po nią coraz więcej osób. Nie tylko mieszkańcy dużych miast, ale też miasteczek i wsi. Deklarują, że medytacja jest im potrzebna na co dzień jako narzędzie odstresowujące, ale też pomagające osiągnąć lepsze wyniki w pracy, bo spokojny umysł jest wydajniejszy.

Przy czym wcale nie trzeba specjalnych rytuałów, by odbyć medytację. Jeśli zdecydujemy się na medytację z aplikacją, wystarczy usiąść w zacisznym miejscu ze słuchawkami (nawet w biurze) i przez kilka minut podążać za wskazówkami prowadzącego. A kiedy boimy się, czy uda nam się skoncentrować, jakie techniki stosujemy? Paradoksalnie żadnych. - Medytacja jest zaprzeczeniem koncentracji, która wiąże się z wysiłkiem, a ten w medytacji jest zbędny. Tu tylko obserwujemy oddech, obserwujemy doznania w poszczególnych częściach ciała, co pomaga odzyskać uważność, być tu i teraz - mówi Michał Niewęgłowski.

Nasz umysł nieustannie błądzi - od przyszłości do teraźniejszości. Gdy świadomie oddychamy i skupimy się np. na punkcie między brwiami - odprężamy się, umysł cichnie. Jesteśmy w chwili obecnej. - W takim stanie możemy poczuć, jakie są naturalne potrzeby naszego ciała czy ducha - dodaje. A to sprawia, że żyjemy zdrowiej i radośniej.

Medytacja - od czego zacząć?

Bywa, że od początku medytacja wychodzi nam łatwo. Jednak bywa i tak, że trzeba się do niej przyzwyczajać. Czasem już po pierwszej medytacji wiemy, że taki sposób na relaks i odprężenie jest dla nas na wyciągnięcie ręki. Jednak inni mogą nie być w stanie usiedzieć kilkunastu minut w bezruchu i ciszy. Ich umysł działa na najwyższych obrotach, a ciało wysyła sygnały zaniepokojenia.

- To naturalne. Gdy zamykamy oczy i kierujemy uwagę do środka, zyskujemy większą świadomość swojego wewnętrznego niepokoju, obecnego w naszym życiu nieustannie. Przywykliśmy robić kilka rzeczy naraz. Na co dzień nasza uwaga jest rozproszona chwytaniem tego, co na zewnątrz. Nie uświadamiamy sobie, że żyjemy w wielkim napięciu i pośpiechu. Moment, kiedy zamykamy oczy i kierujemy uwagę do wewnątrz, to czas, gdy zaczynamy być tego świadomi - mówi Michał Niewęgłowski.

To może sprawić, że nie chcemy tego doświadczać i nabieramy przekonania, że medytacja jest nie dla nas. A jednak warto przeczekać, bo gdy ucichnie lęk, wewnętrzny zgiełk, pojawi się odprężenie, wynikające z kontaktu z samym sobą. Można to porównać do bólu mięśni po pierwszym bieganiu. Minie, gdy będziemy regularnie trenować i zaczniemy mieć lepszą kondycję.

Korzyści duchowe z medytacji

Regularna medytacja jest czymś w rodzaju fitnessu dla umysłu. Jak zauważył niemiecki dziennikarz tygodnika „Die Zeit", Ulrich Schnabel, autor książki Sztuka leniuchowania. O szczęściu nicnierobienia, z ciałem już od dawna obchodzimy się o wiele lepiej niż z psychiką. Napychamy umysł śmieciami w postaci bodźców, jak np. media społecznościowe, kompulsywne przerzucanie kanałów w telewizji, itp. A umysł musi to wszystko przetrawić i potrzebuje czasu na regenerację oraz zresetowanie pamięci roboczej. Gdy mu tego brak, zapominamy, gdzie zaparkowaliśmy samochód i wciąż szukamy kluczy.

Medytacja pomaga przeprowadzić taki reset. Dlatego osoby regularnie medytujące, których umysł ma szansę odpocząć, mogą pełniej korzystać ze swojej intuicji. Objawia się to jasnością myślenia, umiejętnością podejmowania szybkich i dobrych decyzji oraz większą cierpliwością w codziennym życiu. Takie wewnętrzne wyciszenie zapewnia też lepszy sen oraz zwiększenie sił witalnych.

Jak zauważa Schnabel, nasz mózg potrzebuje regularnych faz bezczynności. Przełączanie umysłu na jałowy bieg jest niezbędne dla zachowania równowagi duchowej. Autor pisze, że podczas badania mózgu rezonansem w czasie, kiedy mózg odpoczywa, odkryto, że właśnie wtedy wzrasta aktywność rejonów odpowiedzialnych za naszą kreatywność i twórcze działanie. Dlatego tzw. przebłyski geniuszu pojawiają się w trakcie relaksu. Co ciekawe, jałowy bieg powstaje w rejonie mózgu, który jest najlepiej ukrwiony i rzadko ulega udarom, czyli musi mieć dla organizmu kluczowe znaczenie. Kiedy nie zaprzątamy mózgu żadnym zadaniem, gdy brak impulsów z zewnątrz, mózg czerpie z nagromadzonej wiedzy wewnętrznej.

Korzyści zdrowotne, jakie daje medytacja

Medytacja jest też doskonałym sposobem ograniczania niszczącego wpływu stresu na nasze zdrowie. Medycyna potwierdza, że staje się on przyczyną coraz większej liczby chorób. Słynny prof. Henry Benson (założyciel Institute for Mind Body Medicine, kliniki leczącej stres) jako jeden z pierwszych przeanalizował wpływ stanu naszego umysłu na zdrowie. Skoncentrował się na medytacji (która jest także częścią modlitwy i wielu obrzędów na całym świecie) i potwierdził, że powtarzanie określonych słów czy gestów oraz stan skupienia powodują zmiany w naszej fizjologii.

Najciekawsze badanie Bensona z 2008 roku potwierdziło, że nawet kilkuminutowa regularna medytacja ma konkretny wpływ na ekspresję naszych genów! Innymi słowy, stan ducha może modyfikować podstawowy budulec ciała, czyli DNA i RNA! Medytacja aktywuje te geny, które zmniejszają stres, co przekłada się na zmniejszenie ryzyka stanów zapalnych oraz spowolnienie procesów starzenia naszego organizmu.

Wiele badań potwierdziło też, że medytacja pomaga regulować ciśnienie krwi, zmniejsza głód nikotynowy, a nawet (powiązana z wegetariańską dietą i ćwiczeniami oddechowymi) pomaga opanować chorobę nowotworową. Równie wielkim odkryciem w dziedzinie neurobiologii było badanie, które zdaje się potwierdzać, że medytacja przeciwdziała depresji, gdyż powoduje powiększenie hipokampu. Ta część naszego mózgu maleje pod wpływem stresu, także tego pourazowego, oraz w ciężkiej depresji. Hipokamp może jednak odzyskać swój właściwy rozmiar. Tak działają na niego, na przykład, leki przeciwdepresyjne, ale prawdopodobnie również medytacja.

Jednym z haseł zachęcających do medytowania jest zdanie: To, co możesz ze sobą, możesz z całym światem. Bo wewnętrzne poukładanie pozwala nam w naturalny sposób lepiej radzić sobie z wyzwaniami codzienności.

Aplikacja do medytacji

Polska aplikacja Intů jest stworzona dla tych, którzy chcą się nauczyć medytacji, ale i dla osób już zaawansowanych. Nie jest powiązana z żadną religią czy ideologią. To świecka technika. Lektor nagrał medytacje... medytując, bez gotowego skryptu tekstowego, bez jakichkolwiek poprawek, intuicyjnie. Na koniec każdej sesji podaje wskazówki na każdy dzień, np. zastanów się, za co siebie lubisz, powiedz komuś komplement. Aplikacja zawiera też Procesy - proste zadania, które pomagają osiągnąć lepszy kontakt ze sobą, oraz moduł Karmonogram - rodzaj gry. Codziennie losuje się „karmę" na dziś - różnego rodzaju zadania do realizacji. Wkrótce zostanie też wprowadzony moduł medytacji dla dzieci.

Co się może wydarzyć?

Gdy zaczynamy przygodę z medytacją, możemy początkowo doświadczyć np. dyskomfortu w ciele, pojawiają się różne doznania, emocje, nastroje. Pod powiekami mogą wyświetlać się jakieś obrazy. Możemy też jednak doświadczyć ogromnego relaksu i wyciszenia. Medytacja jest procesem uwalniania wrażeń - dobrych i złych. Efekt - dochodzimy do stanu wolnego od wrażeń - tych negatywnych i tych pozytywnych. Ale nie jest to apatia, a bezgraniczny spokój.

Źródła:

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4895748/

2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6312586/

# data[].attributes.attachment_link.title
Aplikacja do medytacji - jak pomaga? | Naturalnie o Zdrowiu

# data[].attributes.attachment_link.description
Medytacja jest czymś w rodzaju fitnessu dla umysłu - łagodzi stres, pomaga się skupić, sprzyja kreatywności i wyciszeniu. Dzięki polskiej aplikacji szybko nauczysz się medytować. Nauka potwierdza, że medytacja pozytywnie wpływa nie tylko na naszą kondycję psychiczną, ale także na zdrowie. Takie przekonanie wzmocniło się znacząco, gdy odkryto, że mózg jest plastyczny.

# data[].attributes.body
Czy słyszeliście o Fundacji Kosmos dla dziewczynek? Warto

# data[].attributes.attachment_link.title
Internetowy magazyn Kosmos dla dorosłych

# data[].attributes.attachment_link.description
Internetowy magazyn dla wszystkich dorosłych, którzy chcą budować dobre relacje i wzmacniać dzieci.

# data[].attributes.body
Kilka praktycznych porad

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kryzys, także taki jakiego doświadczamy w tej chwili to ogromny stres.

Dwóch amerykańskich psychiatrów, przeprowadziło badania, na temat wpływu stresu i różnych stresujących ( także pozytywnych ) czynników, na nasz stan zdrowia i możliwość wystąpienia poważnej choroby. Badania zostały później skrytykowane, ale badaczom wyszło to, co mniej tradycyjne systemy medyczne wiedzą od zawsze: każda ekscytacja, sytuacje z pogranicza wielkiego smutku i wielkiej radości drogo nas kosztują. Jeśli nad tym nie zapanujemy, z dużym prawdopodobieństwem ceną może być chwilowa, lub długotrwała utrata zdrowia. Jak wyglądają stresory i skala stresy Holmesa i Raha'a? O tym więcej piszę w tekście, który linkuję poniżej, ale warto podkreślić, że cokolwiek myślimy o tej teorii, nawet zdroworozsądkowo łatwo przewidzieć, że odroczone skutki stresu wystąpią prawie zawsze.

Dlatego tak ważne jest, aby w sytuacji kryzysu, w chwili kiedy społeczny, w tej chwili może nawet globalny, poziom lęku szybuje w kosmos, dbać o psychiczną higienę, nie obciążać się dodatkowo i nie myśleć nieustannie o rzeczach, na które nie mamy wpływu.

Stresory, skala stresu Holmesa i Rahe'a - policz czy jesteś w grupie ryzyka!

Kryzysy były i będą

Nawet jeśli sądzimy inaczej, to obiektywnie żyjemy w bezpiecznym miejscu i czasie. Oczywiście, że istnieją sytuacje, które rujnują nasz poukładany świat, jakby choćby ta teraz. Oczywiście, że doświadczamy ogromnej zmienności, przełomów, konfliktów. Ale warto pamiętać także, że:

jesteśmy już kolejnym pokoleniem, które żyje w czasach pokoju i stabilizacji

ogromna większość z nas nie doświadczyła nigdy sytuacji realnego zagrożenia swojego życia

mamy dostęp do może nieidealnej, ale jednak istniejącej służby zdrowia ( w pokoleniu naszych rodziców, nie zawsze było to standardem, a w latach powojennych umierano z powodu choćby braku antybiotyków czy dostępu do jakiejkolwiek pomocy)

nie doświadczamy (znów w ogromnej większości) głodu, chłodu, ani pragnienia.

Ten spokój w pewnym sensie nas usypia i sprawia, że przestajemy dysponować umiejętnością radzenia sobie z kryzysem. Elementarne części życia, takie jak choćby starzenie się, przemijanie, zaczynają nas przerażać. Nie jesteśmy w stanie znaleźć w tym właściwej miary - uciekamy w panikę, ogromny, irracjonalny lęk.

Wiem doskonale, że wszystkie trudne momenty w życiu nas coś kosztują. Trudno udawać, że przez najbardziej intensywne chwile w naszym życiu przechodzimy suchą stopą i z nienaganną fryzurą. Czasem poszarpie nas tak, że ledwo stoimy chociaż staramy się trzymać fason.

Jednak mimo wszystko, warto zastanowić się co zrobić, aby w lęku, trudnościach czy obawie nie utonąć. Czasem będzie to wymagało profesjonalnego wsparcia, ale wiele rzeczy możemy zrobić sami i nie wymagają one ani nadzwyczajnych środków, ani okoliczności, ani przygotowania. Są zwyczajnie kwestią decyzji.

Jak zachować spokój w sytuacji kryzysu? 7 dobrych rad!

1. Zachowaj psychiczną higienę

Napisałam kiedyś, że jest nie mniej ważna niż mycie mydłem i podtrzymuję te słowa w pełnej rozciągłości. Wiele się dziś mówi o tym jak myć ręce, niewiele o tym, że śmieci z głowy też należy wyrzucać. Natrętne myśli są rodzajem "infekcji". Odbierają spokój, podnoszą poziom stresu, obciążają. Czy pomagają? Nie. Pomaga nam rozsądek, wiedza, skupienie, działanie w obszarze swojego wpływu. O tym więcej TUTAJ.

2. Ogranicz wiadomości. Wszystkie.

Nie chcę się tu powtarzać, ale poziom lęku który generują social media i media w ogóle jest ogromny. Znów: nie chcę trywializować, ale naprawdę NIE POTRZEBUJEMY przeczytać całego internetu w temacie, który wywołał nasz kryzys. NIE POTRZEBUJEMY być na bieżąco z każdą nową sytuacją. NIE POTRZEBUJEMY odświeżać stron co 20 minut. Dla nas, naszego zdrowia i spokoju będzie lepiej, jeśli zajmiemy się czymś innym, a wiadomości, informacje sprawdzimy raz, dwa razy dziennie. Odradzam robienie tego przed snem. Wiadomości o dwudziestej, kiedy powinniśmy się wyciszać, szukać spokoju, a nie ekscytacji, to zły pomysł.

Ograniczyć warto także sytuacje, które nas obciążają. Wczoraj w mediach królowały obrazki ze sklepów. Puste pułki i kolejki na 100 osób. Lepiej zjeść w domu coś nieskomplikowanego, niż uczestniczyć w zbiorowym szaleństwie. TO TEŻ NAS OBCIĄŻA.

3. Zajmij się czymś (małym)

Najgorsze co można zrobić w stresie i napięciu to nieustannie siedzieć i rozpamiętywać. Jeśli zajmiemy ręce, głowa również podąży, a przynajmniej częściowo przeniesie fokus na inne obszary.
To nie muszą być wielki rzeczy.
Ugotuj rosół. Pokrój warzywa. Sprzątnij balkon. Umyj JEDNO okno. Przeczytaj kilka stron książki. Posadź rośliny. Zrób porządki TYLKO w jednej szafce. Wykonaj ćwiczenia z jednej strony.

Najczęściej w stresie mamy problem z mobilizacją dlatego dobrze zrobić więcej niewielkich rzeczy. Odrywać umysł od zmartwień choćby na 5-10 minut na godzinę. Działać, a nie dawać się pochłaniać.

4. Nie dyskutuj, nie trać czasu na udowadnianie światu swoich racji

Widzę ile energii poświęcamy na komentarze w internecie, na dyskusje, wyzwiska, przekonywanie nieprzekonanych, pisanie tysięcy słów. I myślę sobie: po co? Świat naprawdę nie zawali się, jeśli odpuścisz wojny o świętą rację. Wiem, bo je kiedyś prowadziłam. Dziś wolę mieć spokój niż rację.

5. Spróbuj medytacji, albo przynajmniej relaksacji, zrób serię ćwiczeń jogi

Nie, nie trzeba mieć specjalnych umiejętności. Nie, nie musisz spędzić na tej czynności godziny. Jeśli Twoja głowa nie chce współpracować, zacznij od 5 minut. W internecie znajdziesz mnóstwo krótkich filmów, muzykę, która pomoże wykonać sekwencję ćwiczeń.

Osho mówił, że dla człowieka zachodu, który nie potrafi medytować, nie potrafi wyciszyć nawału swoich myśli, świetnym rozwiązaniem jest ruch. Nie każdy potrafi zapanować nad umysłem, ale każdy, każdy zdrowy człowiek, potrafi chodzić i biegać, czy wykonać sekwencję prostych ruchów rękami i nogami. Medytacja w ruchu nie jest wcale mniej wartościową formą medytacji. W niej również można się zapomnieć, uspokoić, uporządkować.

Niby nic wielkiego... ale działa. Więcej o medytacji:

Medytacja. Czym jest i dlaczego warto medytować?

6. Daj sobie prawo do małych przyjemności

Bez poczucia winy. W sytuacji kryzysu i stresu potrzebujemy się sobą zaopiekować. Nieraz nie ma obok nas osoby, która mogłaby to zrobić za nas, poza tym nie jesteśmy dziećmi, nie musimy czekać, aż świat nam coś da, wiele rzeczy możemy dać sobie sami.

Jeśli pozwolisz sobie na jakąś małą przyjemność, po prostu się nią ciesz. Delektuj. Zamiast się obwiniać, że uległaś słabości powiedz: dobrze, że się słuchasz, widać potrzebowałaś.

7. Wyśpij się

Na koniec, ale wcale nie najmniej ważne. Wiele osób się nie wysypia. Permanentnie. Ja dbam o higienę snu od lat i powiem Wam, że może to wydawać się przesadą, ale mam głębokie poczucie, że gdyby nie to, nie byłabym w stanie przejść przez wiele życiowych burz i problemów. Niektórzy się ze mnie śmieją gdy nie odpisuję na wiadomości po 21, albo gdy mówię, że o 21: 30 już spałam. Ale naturalny rytm odpoczynku i budzenia się ( zwykle budzę się przed 6 rano), pomaga mi utrzymać spokój i dobre zdrowie. Bardzo polecam!

Wszystkim nam dużooooooo spokoju, i na koniec, ode mnie dla WAS, moja "Bajka":

Bajki w wersji książkowej - lub e-book .

# data[].attributes.attachment_link.title
Spokój w czasach (nie tylko) zarazy - jak wytrzymać w czasach kryzysu? - Manufaktura Radości

# data[].attributes.attachment_link.description
Kryzys, także taki jakiego doświadczamy w tej chwili to ogromny stres. Dwóch amerykańskich psychiatrów, przeprowadziło badania, na temat wpływu stresu i różnych stresujących ( także pozytywnych ) czynników, na nasz stan zdrowia i możliwość wystąpienia poważnej choroby.

# data[].attributes.body
Źródło: TherapyTools

# data[].attributes.body
i wsparcia w trudnych chwilach

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdy rozwijamy współczucie staje się jasne, że wszystko, co robimy dla innych, robimy też dla siebie i na odwrót. (Fot. iStock)

Każdy z nas ma nieprzebrane pokłady wrażliwości i wielkie serce. Czasami jednak musimy sięgnąć w głąb naszej wrażliwości, by przepełniło nas współczucie - jedno z piękniejszych uczuć, którym możemy kogoś obdarować.
Współczucie jest czymś najpiękniejszym i najcenniejszym - mówią ci z nas, którzy znają już jego siłę. Jest lekarstwem. Odkrycia neurobiologów i neuropsychologów wskazują na to, że współczujące serce jest najważniejszym składnikiem zdrowia psychicznego: łagodzi stany depresyjne, podnosi poziom energii życiowej, kontaktuje nas z wewnętrznym spokojem i poczuciem własnej wartości. Im częściej współczucie odczuwamy, tym bardziej umacniamy naszą zdolność pokonywania trudności i przekształcania ich w pozytywne działania. Doświadczamy wewnętrznej wolności i radosnego uniesienia, a to sprawia, że możemy się rozluźnić i głęboko odpocząć. Współdziałanie z innymi w przepływie ciepła i współczucia czyni nasze życie szczęśliwym i spełnionym, a także - co ważne - radykalnie je wydłuża. Współczucie jest najistotniejszym czynnikiem w każdym ludzkim działaniu. Wschodnie przysłowie mówi, że skuteczność leczenia zależy od serdeczności i współczucia lekarza. I odwrotnie: każde działanie pozbawione życzliwości i współczucia może stać się niebezpieczne.

Wydaje się jednak, że nie za bardzo współczuciu ufamy. Nie wiemy, czym w istocie jest. Współczucie to nie litość. Kiedy mówimy o współczuciu, mamy na ogół na myśli pomaganie tym, którzy mieli mniej szczęścia od nas - wspieranie ludzi słabiej od nas wykształconych, chorych, mniej utalentowanych. Nie ma tu partnerstwa. Jest wyższość i poczucie bycia lepszym. Nawet jeśli intencje są najlepsze, to oznacza raczej poniżanie kogoś, niż wzmacnianie. Współczucie nie jest relacją biednego cierpiącego i litościwego pocieszyciela. To partnerski kontakt między równymi sobie. Podstawowe znaczenie słowa „współczucie" to „czuć z...". Uświadomienie sobie, że to, co czuję ja, czujesz również ty. To, co rani ciebie, rani również mnie. Wszyscy pragniemy tego samego: chcemy doświadczać pełni, bezpieczeństwa i szczęścia, lękamy się cierpienia, bólu oraz śmierci i chcielibyśmy się od nich uwolnić.

Współczucie wywodzi się z serca, z życzliwości, akceptacji i szacunku. To pragnienie ulżenia innym - tak jak sobie - w cierpieniu. To niejako wzięcie w nawias oceniającego, osądzającego i krytycznego umysłu i danie pierwszeństwa sercu. Czujemy się szczęśliwi, gdy jesteśmy traktowani ze współczuciem i miłością. Inni także czują się dobrze, gdy okazujemy im ciepło i współczucie. Tak się dzieje, ponieważ współczujące serce to nasz dom, do którego pragniemy powrócić, prawdziwa wartość życia. Bez kontaktu z tą jakością, z głęboką wrażliwością na uczucia innych, odczuwamy istotny brak. Kiedy blokujemy współczucie czujemy się mali, bezbronni i pełni lęku.

Z natury jesteśmy łagodni, współczujący i silni. Najczęściej jednak nie zdajemy sobie z tego sprawy. Nawet budowa naszych ciał, kształtująca współczujące i łagodne usposobienie, jest pokrewna tym gatunkom ssaków, które prowadzą spokojny, pokojowy tryb życia. Nasze ręce ukształtowane są w sposób sprzyjający bardziej obejmowaniu niż uderzaniu: nie mamy szponów, pazurów i zębów do rozszarpywania. Gdyby nasze dłonie były przeznaczone do zadawania ciosów, nie potrzebowalibyśmy tak pięknych palców.
Współczucie jest trudne, wymaga odwagi, ponieważ wiąże się z gotowością odczuwania bólu, a nie uciekania od niego. Prawdziwa komunikacja płynąca z serca do serca oznacza otwarcie na innych, ale przede wszystkim otwarcie na siebie: pozwalamy sobie czuć to, co czujemy, niczego nie tłumiąc. Możemy to zrobić jedynie w otwartej, wolnej od wartościowania przestrzeni. Nie będąc uwikłani we własną wersję rzeczywistości, możemy ujrzeć, usłyszeć i odczuć, kim są inni. To, co odrzucamy w świecie zewnętrznym, jest jednocześnie tym, co odrzucamy w sobie. I odwrotnie: w innych nienawidzimy tego, czego nienawidzimy w sobie. Mamy dla innych tyle współczucia, ile go mamy dla siebie. Dobrze jest więc zacząć od odczuwania współczucia dla odrzuconych, „upośledzonych" aspektów siebie - własnych niedoskonałości, o których nie chcemy wiedzieć. W miarę jak wzrasta w nas współczucie dla siebie samych, obejmujemy uwagą, świadomością i współczuciem wszystkich wokół.

Dopuszczając ból, dostrzegamy niechęć i uprzedzenia. Mamy wybór: możemy się wycofać, ale możemy też zrobić coś nieoczekiwanego - spróbować współczuć. Wtedy stopniowo rozpuszczamy kolejne warstwy lęku. Mieszkając w mieście, żyjemy obok tysięcy ludzi, których codziennie ignorujemy. Jesteśmy obojętni i pełni lęku wobec wielu z nich. A gdybyśmy tak patrząc na innych, pamiętali o tym, co nas łączy - wszyscy mamy ciało, umysł i emocje. Rodzimy się w podobny sposób i w podobny umieramy. Pragniemy szczęścia. Boimy się. Wszyscy mamy to samo w głowie. Gdybyśmy pamiętali, że religia, kultura i kolor skóry to drugorzędne różnice. Gdybyśmy wiedzieli, że w innych spotykamy siebie.

Możemy uczyć się pobudzać współczucie. Możemy na przykład postawić się na miejscu drugiej osoby i spojrzeć z jej perspektywy, wejść w jej skórę. Najczęściej inni nie chcą nam zrobić krzywdy, próbują po prostu złagodzić własny ból lub lęk. Jeśli wyrządzają krzywdę, robią tak, ponieważ nie czują się bezpieczni czy szczęśliwi. Boją się. A my wiemy, co to lęk. Na przykład jadąc windą z nieznajomą, możemy pomyśleć: „Ona podobnie jak ja boryka się w życiu ze stresem, ma problemy". Za sprawą naszych nadziei i lęków, radości i cierpienia jesteśmy ze sobą wzajemnie głęboko powiązani. Możemy podejmować tę praktykę podczas śniadania z najbliższymi, na dworcu autobusowym, w poczekalni do lekarza. Czytając w gazecie o kimś, kto miał wypadek samochodowy, możemy wzbudzić w sobie współczucie dla tej osoby i dla jej rodziny, jak gdyby byli naszymi przyjaciółmi. Możemy wzbudzić w sobie współczucie także wobec kogoś, kto dopuścił się przemocy. To trudne, jednak nie jest niemożliwe. Przestajemy wówczas postrzegać siebie jako oddzielonych od innych - poczucie izolacji zmniejsza się, a my się wzmacniamy.

Nie chodzi o to, byśmy uginali się pod ciężarem cierpienia. Możemy wejść w kontakt z głębokim, szczerym współczuciem, nie tonąc w bólu. Możemy być świadomi, że jest przestrzeń o wiele większa niż ból i „oprzeć się" na niej. Oczywiście, świadomość, że ktoś, o kogo się troszczymy, przeżywa ból, może złamać nasze serce, ale złamane serce jest sercem otwartym. Każde bolesne przeżycie to szansa, aby popłynęły przez nas miłość i współczucie.

Żyjemy na jednej planecie i jesteśmy ze sobą połączeni. Gdy rozwijamy współczucie staje się jasne, że wszystko, co robimy dla innych, robimy też dla siebie i na odwrót. Gdy z głębi serca życzymy wszystkim - wszystkim! - szczęścia, uwalniamy się z więzów obojętności i wyobcowania, stajemy się spokojniejsi, bardziej skoncentrowani i uważni, mocniejsi, oddani sobie nawzajem. Tworzymy przyczyny i warunki dla wspólnego szczęścia. Być może już niedługo nie będziemy potrzebowali żadnych praw, armii, policji czy bomb. Każdy z nas ma nieprzebrane pokłady wrażliwości i wielkie serce. Gdy dotykamy tych wrażliwych miejsc, pozwalamy tym samym, aby przepełniło nas współczucie - bezpieczne schronienie dla nas wszystkich.

# data[].attributes.attachment_link.title
W trudnych chwilach bądźmy dla siebie wsparciem - Zwierciadlo.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Każdy z nas ma nieprzebrane pokłady wrażliwości i wielkie serce. Czasami jednak musimy sięgnąć w głąb naszej wrażliwości, by przepełniło nas współczucie - jedno z piękniejszych uczuć, którym możemy kogoś obdarować. Współczucie jest czymś najpiękniejszym i najcenniejszym - mówią ci z nas, którzy znają już jego siłę. Jest lekarstwem.

# data[].attributes.body
Źródło: TherapyTools

# data[].attributes.body
Źródło: TherapyTools

# data[].attributes.body
Źródło: TherapyTools

# data[].attributes.body
Bezpłatna, profesjonalna pomoc psychologiczna w związku z pandemią koronawirusa

# data[].attributes.attachment_link.title
Pomoc Psychologiczna | Psychologowie dla Społeczeństwa | w czasie pandemii

# data[].attributes.attachment_link.description
wsparcie psychologiczne w czasie epidemii, psycholodzy dla społeczeństwa, pomoc psychologiczna

# data[].attributes.body
Bardzo dobre, konkretne podsumowanie

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Blog Rozwoju - psychologia, rodzicielstwo, zdrowie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Być (z) dzieckiem w czasach pandemii

Opublikowane o 21:16h w przez Bez kategorii, Dzieci Blog Rozwoju

Zamknięte szkoły, kawiarnie, sale zabaw. W telewizji, radiu, internecie i na ustach wszystkich spotykanych osób groźnie brzmiący koronawirus. Prawie wszyscy jesteśmy obecnie w strachu. W strachu nie tylko o zdrowie, ale także pracę, zarobki, gospodarkę. Poziom napięcia przeżywany przez każdego z nas bywa bardzo różny, ale dla wielu osób to znacznie większy stres niż ten, z którym mierzymy się na codzień. Dzieci, które zawsze bardzo uważnie obserwują swoich rodziców, oceniając na podstawie ich emocji i reakcji niebezpieczeństwo, przeżywają cały ten lęk razem z nami. Jak więc zatroszczyć się w tej sytuacji o emocje i psychikę dziecka? Jak pozwolić dzieciom na to, by w tym świecie pełnym strachu mogły pozostać nadal dziećmi?

Z pustego i Salomon nie naleje

Po pierwsze, żeby móc dawać innym, nawet najbliższym ludziom wsparcie, troszczyć się o nich, przyjmować ich emocje, musimy sami mieć zaspokojone nasze podstawowe potrzeby, musimy mieć naładowane baterie. Brzmi banalnie, ale w obecnej sytuacji może być to wyjątkowo trudne. Warto więc, zanim zabierzemy się za rozmowy z dziećmi zatroszczyć się o samego siebie. Nie ma na to jednej recepty, fantastycznej skutecznej metody- każdemu może służyć coś nieco innego. Żeby jednak zdecydować, co może mi teraz pomóc warto przez chwilę zastanowić się nad tym, co aktualnie przeżywam - co dzieje się z moim ciałem? Co pojawia się w moich myślach? Jakie emocje odczuwam? I czego potrzebuje? Jeśli tym, co przeważa w emocjach i ciele jest lęk, pomocna może być rozmowa z bliską (dorosłą) osobą, skorzystanie z technik oddechowych lub relaksacyjnych, sport. W tym wpisie skupię się na dzieciach, ale więcej na temat tego, co może pomóc w radzeniu sobie z lękiem dorosłych możecie przeczytać w artykule Joanny Gutral:

Koronawirus - jak lęk przed nim może pomóc zamiast paraliżować? Jak zadbać o siebie podczas pandemii?

Traktuj poważnie, ale nie ZBYT poważnie

Dzieci są dziećmi i dobrze, żeby mogły nimi pozostać nawet w sytuacji pandemii. To znaczy, że nie powinniśmy ich nadmiernie obciążać naszymi emocjami i obawami- od tego, żeby nas i naszych zmartwień wysłuchać mamy innych dorosłych. Relacja z dziećmi to relacja, w której przede wszystkim powinniśmy mieć możliwość przyjmowania i towarzyszenia dziecku w jego emocjach, przeżyciach, obawach. Oczywiście nie chodzi tu o to, by przestać być autentycznym w relacji z dzieckiem i zacząć nasze uczucia ukrywać - to na pewno nie poskutkuje, bo dzieci nasze nastroje są w stanie świetnie wyczuć i rozpoznać, nawet (a może zwłaszcza), gdy próbujemy je ukryć. Bycie autentycznym nie oznacza jednak wciągania dziecka w sprawy i kłopoty dorosłych. Jak najbardziej więc warto mówić dzieciom o tym, że się martwimy, obawiamy, czujemy strach, smutek, złość. Jednak to nie dzieci powinny być dla nas źródłem wsparcia, nie one powinny nam doradzać i pocieszać. Dlatego informacja, która powinna płynąć od dorosłych, którzy przeżywają lęk w kierunku dzieci to: owszem, boję się, martwię się tym, co się dzieje, ale robię wszystko, co mogę, żeby sobie z tym strachem poradzić. Tym samym pokazujemy dzieciom, że nasze emocje są naszą, a nie ich odpowiedzialnością. Robić to możemy zapewniając sobie na różne sposoby jak największe poczucie bezpieczeństwa w tej trudnej i wyjątkowej sytuacji - dbając o higienę, zostając w domu, pomagając innym, robiąc zapasy - wszystko, co sprawia, że my sami czujemy się w tej sytuacji jak najbezpieczniej pokazuje dzieciom, że rodzice mimo strachu mają kontrolę nad tym, co się dzieje.

Nie obciążajmy więc dzieci naszymi emocjami, ale zaopiekujmy się ich. Tylko jak to zrobić? Najważniejsze jest to, żeby dziecięce emocje traktować poważnie. Lęk i strach, który przeżywają dzieci to ten sam lęk i strach, który przeżywamy my- dorośli. Może być tak samo bolesny, dokuczliwy, trudny. A tym, co może przynieść w nim ulgę jest rozmowa z najbliższymi osobami. Rozmawiajmy więc z dziećmi o ich strachu, pozwólmy na to, by mówiły czego i dlaczego się boją, Niech dzieci opisują swój strach, a jeśli chcą mogą go też narysować. Nie zaprzeczajmy emocjom dzieci, nie mówmy „nie ma się czego bać", zamiast tego wybierzmy szczerość: „Rozumiem, że się boisz. My rodzice, robimy teraz wszystko, żeby nasza rodzina była bezpieczna. Zostajemy w domu, często sprzątamy, mierzymy temperaturę. Tym, co ty możesz teraz zrobić jest częste mycie rąk i bycie razem z nami w domu". Jeśli dziecko przeżywa silny strach pomocne może być też zrobienie listy rzeczy, które każdy w domu robi, żeby rodzina była bezpieczna i tego, co robimy, żeby bezpieczni byli inni ludzie dookoła.

Warto też pamiętać, że lęk to nie jedyne uczucie, które może pojawiać się w tym trudnym czasie. Szkoły są zamknięte, ale nauki w domu jest bardzo dużo. Spotkania z rówieśnikami są mocno ograniczone, w związku z czym wiele dziecięcych potrzeb jest niezaspokojonych. Dzieci mogą więc przeżywać też złość, smutek, znudzenie. Wszystkie te emocje są trudne i wiążą się z dyskomfortem, na wszystkie powinna też być przestrzeń. I choć bywa, że bardzo trudno jest nam znosić dziecięcą frustrację, czy znudzenie, pamiętajmy, że nie zawsze musimy znajdować na nie natychmiastowe rozwiązanie. Dzieci mogą czuć się sfrustrowane, zezłoszczone, znudzone, bo sytuacja jest dla nich trudna. I potrzebują dorosłego, który te ich emocje usłyszy, przyjmie, będzie mu w nich towarzyszył, choć nie zawsze będzie w stanie naprawić sytuację. Dorosłego, który pokaże, że trudne emocje są częścią życia i to naturalne, że się pojawiają i że można je przetrwać - zwłaszcza, gdy sytuacja, która je wywołała jest niezależna od nas.. Że będąc blisko z innymi ludźmi, rozmawiając o tym, co czujemy możemy żyć dalej pomimo złości, strachu, smutku, czy znudzenia.

Nuda to uczucie, które często wydaje się drażnić rodziców znacznie bardziej niż smutek czy złość dziecka. Pamiętajmy jednak, że znudzenie dziecka to sytuacja, która nie trwa wiecznie! Znaczna większość dzieci jest w stanie całkiem sama znaleźć na nią sposób, nierzadko znacznie ciekawszy niż to, co mogliby wymyślić dorośli. Cytując Jespera Juula, na komunikat o tym, że dziecko jest znudzone możemy odpowiedzieć np. „gratuluję! Jestem ciekaw(a), co w takim razie za chwilę wymyślisz!" I z ciekawością obserwować kreatywność dzieci- z nudy rodzą się wspaniałe pomysły! Oczywiście nie zawsze jest to możliwe - gdy jesteśmy zajęci, musimy pracować ważne by zatroszczyć się również o własny komfort proponując dzieciom na ten czas wciągające zajęcie - jak czytanie komiksów, malowanie farbami, lepienie z ciastoliny, a czasem też obejrzenie adekwatnej do wieku bajki, czy zagranie w grę komputerową. Nie zapominajmy o tym, że nasz komfort i nasze potrzeby są równie ważne jak komfort i potrzeby dzieci, a życie w rodzinie to wieczne poszukiwanie kompromisów pomiędzy tym, co dobre a dla nas, a tym, co dobre dla innych.

Fake newsy są wszędzie

Nic nie napędza strachu tak, jak ciągłe słuchanie komunikatów płynących z mediów - informacji o nowych zachorowaniach, osobach, które zmarły, kolejnych ograniczeniach. Media w większości mówią o tym, co dramatyczne, robiące wrażanie, przerażające. Bez przerwy włączony telewizor nadający informacje o wirusie to dodatkowe źródło napięcia, które wcale nie jest teraz dzieciom potrzebne. A jeszcze więcej źródeł strachu znajdziemy w internecie - tam pełno jest nieprawdziwych informacji, krzykliwych tytułów, niepopartych faktami, a mających na celu jedynie wymuszenie kliknięć. Wyłączmy więc telewizor, w radiu słuchajmy muzyki i kontrolujmy uważniej niż zwykle działania dzieci w internecie. Pamiętajmy o tym, że strach motywuje do produktywnych działań tylko do pewnego poziomu, a gdy przeradza się w panikę, tracimy zdolność realnej oceny sytuacji, a więc także adekwatnego reagowania na nią. Ograniczmy więc dzieciom kontakt z treściami, których jedynym skutkiem jest zwiększanie strachu. Zamiast tego porozmawiajmy o faktach (pochodzących z pewnych źródeł informacji). Wyjaśnijmy, czym faktycznie jest wirus, jak może się przenosić, jakie są jego objawy i jakie środki bezpieczeństwa warto podejmować. W internecie pojawiły się grafiki i filmiki przygotowane specjalnie dla dzieci, po to, by wyjaśnić im sytuacje - warto z nich skorzystać, ale po wcześniejszym upewnieniu się, że treści w nich będą odpowiednie dla dziecka.

Żarty żartami, ale bez przesady

Internet wrze od zabawnych memów, filmików, obrazków dotyczących trudów pracy z domu, przebywania tak długo z rodziną. I oczywiście poczucie humoru jest świetnym mechanizmem obronnym, który pomaga nam wszystkim poradzić sobie z tą wyjątkową i trudną sytuacją. Nie zapominajmy jednak, że dzieci nierzadko nasze żarty widzą i słyszą, ale nie zawsze rozumieją. Powtarzanie więc często w obecności dzieci, że praca z domu jest taka trudna, kiedy ma się dzieci, że zwariujemy jeśli jeszcze trochę czasu w domu z dziećmi spędzimy lub że dzieci najlepiej byłoby w tej sytuacji związać i zaklebnować jest zabawne dla nas dorosłych. Ale jeśli wejdziemy na chwilkę w buty dzieci, które kilka razy dziennie słyszą tego typu komunikaty, dość łatwo jest poczuć się jak problem, całkiem niepotrzebny rodzicom kłopot. A przecież to nie wina dzieci, że szkoły i przedszkola są zamknięte! To nie wina dzieci, że my dorośli jesteśmy zmuszeni do pracy z domu. Dzieci po prostu są dziećmi - mają swoje potrzeby, pragnienia, którymi się z nami dzielą, a które w tej trudnej sytuacji mogą nas złościć, irytować. I radzimy sobie z tym za pomocą żartów, które skutecznie obniżają napięcie. Ważne jest jednak, by takie treści ograniczyć raczej do kontaktów pomiędzy osobami dorosłymi, a jeśli już zdarzy się, że dzieci je usłyszą- wyjaśnić dokładnie, co mamy na myśli i skąd biorą się takie żarty. A także równoważyć je słowami, których nie da się przedawkować, jak: „kocham cię", „jesteś dla mnie ważny/ważna", „lubię spędzać z tobą czas'.

Bądźmy w tym trudnym czasie blisko, wykorzystajmy go na budowanie więzi, ale też na obserwacje nas samych- tego jak reagujemy na trudne sytuacje, tego, co nas przeraża, a co irytuje. Na naukę tego, jak możemy przeżywać wszystkie, nawet te najtrudniejsze emocje razem, jak dzielić się nimi, wspierać się w nich, towarzyszyć sobie nawzajem. A być może okaże się, że po drugiej stornie pandemii czekać na nas będzie większa bliskość i autentyczność w relacjach - prawdziwy kontakt.

Autor: Joanna Gruhn-Devantier

# data[].attributes.attachment_link.title
Być (z) dzieckiem w czasach pandemii - Blog Rozwoju - psychologia, rodzicielstwo, zdrowie

# data[].attributes.attachment_link.description
Opublikowane o 21:16h w przez Bez kategorii, Dzieci Blog Rozwoju Zamknięte szkoły, kawiarnie, sale zabaw. W telewizji, radiu, internecie i na ustach wszystkich spotykanych osób groźnie brzmiący koronawirus. Prawie wszyscy jesteśmy obecnie w strachu. W strachu nie tylko o zdrowie, ale także pracę, zarobki, gospodarkę.

# data[].attributes.body
Z tego artykułu dowiesz się:

Jak odpowiadać na trudne pytania dzieci na temat sytuacji związanej z koronawirusem?

Jak wesprzeć dziecko w tym trudnym czasie?

Co robić, by minimalizować obawy dziecka?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z tego artykułu dowiesz się:

Jak odpowiadać na trudne pytania dzieci na temat sytuacji związanej z koronawirusem?

Jak wesprzeć dziecko w tym trudnym czasie?

Co robić, by minimalizować obawy dziecka?

Z powodu zagrożenia epidemiologicznego szkoły, przedszkola, ośrodki opiekuńczo-wychowawcze i wszelkie placówki zostają zamknięte co najmniej do 25 marca 2020. Sam fakt tej decyzji mógł obudzić w nas strach, nigdy wcześniej bowiem nie spotkaliśmy się z takim rozporządzeniem. Nigdy wcześniej też powód nie był zarazem tak mikroskopijnych rozmiarów, jak i ogromny pod względem ryzyka wystąpienia wielu zjawisk, nie tylko epidemiologicznych, ale także psychologicznych oraz społecznych. Jak zatem rozmawiać o tym z dzieckiem? Jak dać sobie i dziecku siłę w tej sytuacji?

Każdy dzień przynosi nowe wydarzenia, sami również przeżywamy całe spektrum uczuć. Codziennie pod wpływem informacji, mogą zmieniać się nasze poglądy, postawy, decyzje. Z racji wykonywanych zawodów, niektórzy z nas pracują w zakładach pracy, ale wielu też adaptuje się do nowych warunków pracując zdalnie z domu. Nam dorosłym może być trudno odnaleźć się w tak zmienionej rzeczywistości. A co z dziećmi? Jak w tym czasie być z nimi? Jak rozmawiać na temat sytuacji związanej z koronawirusem? Ale też, jak przetrwać ten okres, gdy próbujemy okiełznać tę dziwną, nową rzeczywistość?

Przede wszystkim dajmy sobie czas. Nie musimy znać odpowiedzi na wszystkie pytania, ale mówmy prawdę, dopasowaną do wieku rozwojowego dziecka. Nie wchodź w szczegóły, których sam nie rozumiesz, nie przekazuj treści, co do których nie masz pewności. I co najważniejsze, pozwól sobie na słowo „nie wiem", bywa ono lepszą odpowiedzią niż snucie fantazji.

Pamiętajmy, że dziecko poznaje świat, patrząc w oczy opiekuna. Co zobaczy w Twoich, gdy zapyta: dlaczego nie idę do przedszkola, szkoły, na plac zabaw? Czy wirus nas wszystkich zabije? Co z nami będzie?

Tego typu pytania mogą zaktywizować nasze silne lęki związane z życiem i śmiercią, dać dostęp do naszych wspomnień i otworzyć falę silnych uczuć. Warto mieć z tymi uczuciami kontakt i na tyle, ile to możliwe kontrolować je, aby nie przelać ich na dziecko i zwyczajnie go nie przerazić.

Warto pamiętać, że:
Dzieci naśladują nasze zachowania
Zwróćmy uwagę na to, jak my funkcjonujemy w tej nowej rzeczywistości. Czy nieustannie rozmawiamy przez telefon, sprawdzając wszystkie newsy? Bądźmy uważni na to, czego świadkiem jest dziecko, jak często oglądamy telewizyjne kanały informacyjne i do jakich treści ma ono dostęp. Nie zostawiajmy włączonego odbiornika na kanale informacyjnym. Zwróćmy uwagę, czy zdarza się nam opowiadać o ofiarach śmiertelnych i przekazywać dramatyczne informacje w obecności dziecka. Nasze emocje udzielać się będą dzieciom i całej naszej rodzinie. Gdy jesteśmy zirytowani, niepewni, zdezorientowani jest bardzo prawdopodobne, że za chwilę nasze dzieci poczują to napięcie i zareagują na różne sposoby, np. nieprzewidywanym zachowaniem, płaczem, brakiem chęci do współpracy. Warto byśmy byli opanowani i rzeczowi. Zadbajmy o siebie, np. by obniżyć swój lęk czy napięcie, porozmawiaj z kimś bliskim, kto nie wpada w panikę. Warto szukać też dobrych wiadomości, ale i czerpać wiedzę, z rzetelnych źródeł () i co najważniejsze, choć to bardzo trudne, zachować rozsądek, nawet w obliczu społecznego obłędu.
Każde dziecko jest inne
Przyglądajmy się naszym dzieciom, bądźmy uważni i reagujmy na ich potrzeby.

Niektóre z dzieci będą zadawały dużo pytań, inne będą unikały tych tematów, bądź zaprzeczały: radośnie odpowiadając, że cieszą się, że nie idą do szkoły. Dla jeszcze innych, zmiany mogą być katalizatorem lęków o charakterze uogólnionym. Co to znaczy? Może pojawić się lęk „w innym opakowaniu" nie wprost, np: pobudzenie, mogą powrócić „nocne zmory", trudności z zasypianiem czy budzenia nocne.

Pamiętaj: nasz lęk, wcale nie musi być ich lękiem. Nie zmuszajmy ich do zwierzania się, ale bądźmy obok, zadbajmy o czas, by można było porozmawiać o tym, co jest da nich trudne i niezrozumiałe.

Zwróć uwagę na to, w co bawią się dzieci i jak. Czy nie odtwarzają czasem w zabawie treści związanych z sytuacją kwarantanny, choroby, umierania. Od czasu do czasu warto wziąć w niej udział, normalizując i uspokajając sytuację w zabawie.
Bądźmy gotowi na pytania
Każdy z nas poszukuje odpowiedzi, na nurtujące nas pytania. Ciekawość to warunek rozwoju. Gdy rzeczywistość się zmienia, traci na przewidywalności. Każdy pragnie wtedy jeszcze bardziej zrozumieć co się dzieje, dzieci mają podobnie jak my.

Bądźmy gotowi na ich pytania i odpowiadajmy na nie adekwatnie do ich wieku (tylko tyle, ile jest potrzebne). Nasze dzieci przecież słyszą rozmowy, docierają do nich różne informacje, często strzępki, których nie zawsze rozumieją.

Bądźmy gotowi na to, że pytania mogą się pojawić w różnych sytuacjach, niekoniecznie dla nas odpowiednich. Jeśli w danej sytuacji nie możemy na nie odpowiedzieć, zadbajmy by do nich wrócić.

Tak jak nie sposób odpowiedzieć na wszystkie pytania, tak nie sposób dać przykłady wszystkich odpowiedzi. Poniżej znajdziesz kilka ogólnych propozycji:
- Mamo, co to jest koronawirus? - Asiu, to jest wirus, który podobnie jak ospa, czy grypa wywołuje chorobę. Pamiętasz jak sama chorowałaś? Wirusów jest wiele, na te stare mamy szczepionki, które chronią przed zachorowaniem. Ten jest nowy i naukowcy poszukują skutecznego lekarstwa i potrzebują czasu. - Tato, a dlaczego ja nie mogę iść do przedszkola? - Pamiętasz jak Zosia miała ospę, nie mogliśmy jej odwiedzać, żeby nas nie zaraziła. Teraz jest podobnie, nie chcemy, żeby choroba się rozprzestrzeniała i naukowcy potrzebują czasu, na znalezienie leku. Dlatego nie chodzimy do przedszkola/szkoły, a ja do pracy, żeby siebie i innych zabezpieczyć przed chorobą. - Ja chcę się spotkać z Wiktorem!!! Ja chcę iść do sali zabaw!!!! - Rozumiem Cię, mi tez brakuje spotkań z koleżankami. Musimy jednak być cierpliwi i poczekać. Możemy teraz bawić się klockami, poczytać albo zadzwonić do Wiktora na kamerce. - Mamo, a czy my umrzemy? Jak to długo potrwa? - Kochanie, jak wiesz wszystko ma swój koniec. Każdy kiedyś umrze, jednak ani ja ani tata, nie planujemy umierać teraz. Dbamy o siebie i o Ciebie, żeby długo żyć i cieszyć się życiem razem z Tobą. - Ile trwać będzie kwarantanna? - Trudno powiedzieć, nie wiem ile czasu będzie potrzeba na poradzenie sobie z sytuacją. Ważne jest abyśmy przestrzegali zasad higieny, mycie rąk i nie spotykanie się z innymi jest najlepszą ochroną przed zarażeniem. Pomyśl jednak proszę, że ten czas jest tylko dla nas, możemy się bawić, razem gotować, odpoczywać. Czy chciałbyś mnie jeszcze o coś zapytać?
Starajmy się mówić prawdę i opierajmy się na faktach. Możemy posiłkować się informacjami umieszczanymi na sprawdzonych stronach. Unikajmy przekazywania zasłyszanych ale niepotwierdzonych treści z niepewnych źródeł. Nie ulegajmy sami fake newsom. Mówmy, że zostaliśmy w domach z powodu wirusa. Możemy opowiedzieć jakie mogą być objawy, gdy ktoś zachoruje na chorobę przez niego wywołaną i kto jest w szczególnej grupie ryzyka.

Gdy dzieci pytają o śmiertelność opowiedzmy też, to co wiadomo, że osoby starsze i przewlekle chore są najbardziej narażone i zagrożone. Pamiętajmy jednak, o formie i wadze słów. Fakt, że dzieci nie są w grupie ryzyka, może działać dwojako. Fakt, że dzieci nie są w grupie wysokiego ryzyka z jednej strony nas uspokaja ale, nie podkreślajmy że mogą być nosicielami wirusa i stwarzać zagrożenie dla starszych osób. Bądźmy uważni na ryzyko obudzenia w dziecku nadmiernej odpowiedzialności za rozprzestrzenianie się choroby i w konsekwencji poczucia winy.

Zasłyszane w windzie: „Mamo, to ja mam w sobie tego złego wirusa i mogę zarażać, tak?, Mamo, zrobiłam coś niedobrego, pomogłam starszej Pani z torbą z zakupami, czy to oznacza, że mogłam ją zarazić i ona teraz umrze?"

Co zrobić w takiej sytuacji? Jak odpowiedzieć na pytanie dziecka: c zy babcia przeze mnie umrze, bo byłam u niej na obiedzie?

Oczywiście przede wszystkim należy uspokoić dziecko, zdjąć z niego odpowiedzialność, podkreślić, że ryzyko zachorowania nie oznacza choroby, odnieść się do zasad higieny, które stosujecie w domu i podkreślić istotę prewencji.

Możemy posłużyć się metaforą supermocy, mówiąc dzieciom, że dzieci mniej chorują, ponieważ są wyjątkowe i mają SUPERMOC, którą my dorośli też chcielibyśmy mieć i naukowcy starają się poznać ich superodpornosć.

Pamiętajmy jednak, że należy pokornie uznać, że na wiele pytań nie będziemy znać odpowiedzi, np. czy ja zachoruję? Czy Ty mamo zachorujesz? Czy umrzemy? Kierujmy się tym, w co wierzymy, np. tym, że mamy nadzieję, że nie zachorujemy, że robimy wszystko, żeby uniknąć zarażenia. Ważne jest by nie obiecywać czegoś, czego nie jesteśmy pewni. Szczera odpowiedź buduje zaufanie. Skupiajmy się za to na tym, co możemy zrobić, jakie działania profilaktyczne podjąć, by nie czuć bezradności, ale by pomóc chronić siebie i innych wokół nas.
Rozmawiajmy o sposobach radzenia sobie
Wykorzystajmy ten czas na przyglądaniu się własnym sposobom radzenia sobie z trudnymi sytuacjami. Bądźmy też ciekawi nowych sposobów radzenia sobie z napięciem, niepokojem. Rozmawiajmy z bliskimi. Możemy pytać też dzieci, co im pomaga, co chcą robić. Może potrzebują przytulenia, spędzenia czasu na wspólnym czytaniu książki, czy wspólnej grze. Może potrzebują ruchu: skakanka, turlanie czy gilgotki sprawią im radość i pozwolą na relaks.

Warto dużo czasu poświęcić na rozmowę o tym, jak zadbać o higienę. Bądźmy przykładem, podkreślajmy wagę ograniczania kontaktów, mówmy o wadze mycia rąk, pokazujmy jak robić to poprawnie, bądźmy przy nich. Taka postawa us pokaja dzieci, gdyż pokazuje, że w trudnej sytuacji wiemy, co zrobić i że mamy jakiś wpływ. Przygotowujmy razem zdrowe posiłki, opowiedzmy dziecku, o istocie zdrowego odżywiania i jego wpływie na zwiększenie odporności. Najmniejsze rzeczy robione wspólnie, zmniejszają bezradność naszą i dziecka.

Spróbujcie potraktować ten czas jako moment zatrzymania i zadbania o więź, która daje dziecku największą siłę, ale w trudnych chwilach nie wahajmy się skorzystać z pomocy specjalistów.

Pamiętaj:

1. Przekazuj informacje zgodnie z prawdą, ale dostosuj swoje odpowiedzi do wieku rozwojowego dziecka.

2. Pozwól sobie na słowo „nie wiem", by unikać przekazywania niepotwierdzonych informacji.

3. Staraj się być świadoma/y swoich lęków. To naturalne, że Ty również czujesz się nieswojo.

4. Towarzysz dziecku i bądź gotowa/y, by je wesprzeć.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dzieckiem o niepokojącej sytuacji związanej z koronawirusem?

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak odpowiadać na trudne pytania dzieci na temat sytuacji związanej z koronawirusem? Jak wesprzeć dziecko w tym trudnym czasie? Co robić, by minimalizować obawy dziecka? Z powodu zagrożenia epidemiologicznego szkoły, przedszkola, ośrodki opiekuńczo-wychowawcze i wszelkie placówki zostają zamknięte co najmniej do 25 marca 2020.

# data[].attributes.body
Jak sobie radzić z emocjami i poczuciem bezradności?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
fot. iStock

Najtrudniejsze są sytuacje, które destabilizują emocjonalnie. Gdy puszczają nerwy, rozsądek schodzi na dalszy plan. Jak odzyskać kontakt z własnymi potrzebami, by nie ulegać emocjom?
Sprawy rzeczywiście się piętrzyły. Klimatyzacja szwankowała i odwołano urlopy na najbliższy tydzień. Jednak pełna emocji reakcja Karoliny na uwagę: „Stan magazynu nie zgadza się z bazą danych, zrób z tym porządek do czwartku" - była zdaniem większości nieadekwatna do sytuacji. Karolina rzuciła segregator na ziemię i krzyczała, że ma dość oskarżania jej o wszystkie błędy w firmie. Ona tu pracuje najwięcej, tkwi w weekendy i po godzinach, zarabia tyle co szofer, a jak tylko coś nie działa, to jej wina! Z magazynem nie można się dogadać - nie liczą się z pracownikami biura. Tak dłużej się nie da. Jeżeli Danuta chce ją zwolnić, niech to po prostu zrobi, a nie doprowadza ją do ostateczności i tego, żeby zwolniła się sama!

Danuta - i reszta uczestników zdarzenia (dwie koleżanki z pokoju Karoliny i kurier, który czekał na podpis) osłupieli ze zdumienia. Kurier może trochę mniej, bo nie wiedział, że Karolina nie jest klasyczną złośnicą, ale koleżanki, które zobaczyły ją w takiej akcji po raz pierwszy, odkąd wspólnie pracowały, były naprawdę pod wrażeniem. Karolina skończyła krzyczeć, zaczęła płakać i wybiegła do łazienki.

Uczyć się refleksji

Kiedy po tygodniu od zdarzenia przyglądała się opisanej sytuacji, przyznała, że energia która nią „miotała" w tamtej chwili, wzięła się nie wiadomo skąd - jakby z kosmosu, a jej natężenie także było ogromne. I targała nią od początkowej niszczycielskiej agresji po końcową całkowitą bezradność i słabość. Karolina chciałaby wiedzieć, czy można coś z tym zrobić i jak, żeby taka „jazda" nie powtórzyła się w przyszłości.

Trudne sytuacje są trudne właśnie dlatego, że destabilizują nas emocjonalnie - czyli puszczają nam nerwy, „coś" zaczyna nami zarządzać i tym „czymś" nie jest raczej rozsądek. Coraz bardziej powszechna jest dziś wiedza na temat tzw. niskiej i wysokiej drogi reagowania, które charakteryzują się tym, że pierwsza z nich polega na działaniu według wzorca bodziec-reakcja, druga zaś zawiera pomiędzy bodźcem i reakcją na ten bodziec element refleksji, umożliwiający dokonanie wyboru, jak chcemy zareagować. Intuicyjnie potrafią to rozpoznać nawet przedszkolaki: kiedy nie jest się zdenerwowanym, podejmuje się rozsądniejsze decyzje - takie, które lepiej służą naszemu otoczeniu i nam samym. Jednak „wiedzieć, że", a „wiedzieć, jak", to zdecydowanie nie to samo. Na szczęście tego „jak" można się nauczyć.

Między złością a bezradnością

Złość i bezradność to zazwyczaj dwie strony tej samej monety. Złość rodzi się z mechanizmu myślenia „to z wami jest coś nie tak", a bezradność to wynik przekonania „to ze mną jest coś nie tak". Obie występują w chwilach, gdy nasz stan odbiega od równowagi emocjonalnej, wyrażającej się poglądem: „wszyscy jesteśmy w porządku" (czasami co prawda robimy dziwne rzeczy, ale to nasze działania wymagają wtedy zmiany, nie my).

Psychologia humanistyczna zwraca uwagę na fakt, że naturalnym mechanizmem, który kieruje rozwojem ludzi, jest samorealizacja. Jest ona możliwa dzięki naszym ważnym potrzebom, które dają impuls do działania: od podstawowych potrzeb fizjologicznych, po potrzebę samorozwoju. Kiedy jakaś ważna potrzeba nie jest realizowana przez dłuższy czas, pojawiają się uczucia „ze znakiem minus" - znużenie, zmęczenie, irytacja, rozżalenie, zniecierpliwienie itp. Pod wpływem tych uczuć, jeśli przyjmiemy schemat działania bodziec-reakcja, możemy zachowywać się niekoniecznie jak damy i dżentelmeni. Jeśli jednak uda się zatrzymać na moment i zareagować, włączając w proces reagowania element świadomego wyboru zachowania - efekt z pewnością będzie mniej dramatyczny.

Myśl wywołująca burzę

Jeśli jakaś ważna potrzeba nie jest zaspokojona przez długi czas, niekomfortowe uczucia ulegają eskalacji w coraz silniejsze emocje. Wraz z narastaniem procesu trudniej jest też zatrzymać się i zrobić przestrzeń na świadomą reakcję - ciśnienie jest coraz większe. Wtedy właśnie wybuchamy złością - to jest wyjście awaryjne, umożliwiające naszym potrzebom poinformowanie nas samych i otoczenia, że wymagają one zaspokojenia. Jeżeli uda nam się rozszyfrować to przesłanie i odkryć, jaka niezaspokojona potrzeba stoi za wybuchem, łatwiej będzie znaleźć rozwiązanie. Jeżeli nie skorzystamy z okazji, by wejść w kontakt z własnymi potrzebami - sytuacja będzie prawdopodobnie powtarzać się z większą lub mniejszą systematycznością.

Kiedy wspólnie z Karoliną przeanalizowałyśmy sytuację jej wybuchu w pracy, uświadomiła sobie, że zanim zaczęła krzyczeć, przemknęła jej przez głowę myśl: „znowu ja mam po kimś naprawiać!". Nawet kiedy mówiła to zdanie w neutralnej sytuacji, czuła, że wzbierają w niej emocje. Nic dziwnego - to zdanie uaktywniało złość hodowaną bardzo długo i nigdy nieujawnianą. Karolina miała młodszego brata, który był chorowity i od dzieciństwa posługiwał się tym faktem dla wymigiwania się od odpowiedzialności za swoje krętactwa i kombinacje. Jeśli sprawy wychodziły na jaw, obrywała Karolina - bo „nie dopilnowała brata", a jeżeli sytuacja wymagała naprawy - miała to zrobić ona, bo „robiła to lepiej".

Trigger czyli wyzwalacz emocji

Te powtarzające się sytuacje z dzieciństwa Karoliny sprawiały, że w warunkach rodzinnych jej potrzeby szacunku, bezpieczeństwa i bycia docenioną były permanentnie niezaspokojone. Jeśli nawet dawały znać o sobie złością, to niemożliwe było wyrażenie tej złości wobec rodziców. W ten sposób syndrom naprawiania po kimś jego błędów, bycia niedocenianym i jednoczesnego braku poczucia bezpieczeństwa stał się dla Karoliny rodzajem „pięty achillesowej" - tematem wyjątkowo drażliwym i powodującym reakcje nieadekwatne do sytuacji. Każdy z nas ma swój prywatny wyzwalacz złości. Odkrycie go pomaga zrozumieć i zmienić swoje zachowania w sytuacjach pełnych napięcia.

Po przeanalizowaniu wydarzenia w kontekście prywatnego triggera (z ang. „wyzwalacz"), Karolina zrozumiała, że w pracy zareagowała na dość standardowe polecenie służbowe jak na wielką zniewagę, bo jej wewnętrzny system alarmowy wychwycił podobieństwo schematu, użył tej samej (co kiedyś w sytuacjach rodzinnych) frazy słownej na opisanie sytuacji: „znowu ja mam po nim naprawiać!", będącej w jej przypadku silnym wywoływaczem złości, i proces reagowania ruszył z prędkością rakiety kosmicznej. Uniemożliwiło jej to zareagowanie według schematu wyższej drogi reagowania: bodziec-refleksja i wybór-reakcja.

Niestety, nie ma możliwości całkowitego oddzielenia swojego „ja" służbowego i prywatnego. Jesteśmy całością i swoje właściwości wnosimy w sytuacje, w których się znajdujemy. Oczywiście, można przez jakiś czas siłą trzymać emocje na wodzy, ale jeśli nie damy im posłuchu i nie skorzystamy z niesionej przez nie informacji o naszych ważnych niezaspokojonych potrzebach i nie podejmiemy działań umożliwiających ich zaspokojenie - prędzej czy później zaowocuje to wybuchem złości lub jej syjamską siostrą: bezradnością. Ponieważ wyrażanie złości jest dość powszechnie piętnowane jako przejaw agresji nielicujący z poziomem cywilizowanego człowieka, coraz częściej manifestujemy stan niezaspokojenia swoich potrzeb bezradnością (depresja nazywana bywa chorobą cywilizacyjną).

Po co palić pieniędzmi w piecu

Skuteczność działania pod wpływem złości buddyjski nauczyciel Lama Ole Nydahl przyrównuje do palenia banknotami w piecu. Zdecydowanie bardziej sensowne pod każdym względem byłoby kupienie za te banknoty opału. Kiedy rezygnujemy z działania pod wpływem złości lub jej stłumionej postaci - bezradności, nasze poczynania stają się bardziej efektywne - możemy poszukiwać rozwiązań potrzebnych w danej sytuacji i wprowadzać je w życie. Pomocne będzie nauczenie się asertywności i empatii.

Karolina zaczęła od treningu asertywności. Porozmawiała z Danutą na temat zdarzenia z pozycji „jak to wygląda z mojego punktu widzenia". Określiła jasno, co jej utrudnia pracę (konieczność naprawiania błędów osób, na które nie ma możliwości wpływać w trakcie ich pracy) i poprosiła o przeprowadzenie zmiany w hierarchii służbowej. W wyniku tej rozmowy zmieniono zasady organizacji w ich dziale i Karolina jest przełożoną osób pracujących zarówno w magazynie, jak i w biurze. W takiej sytuacji jest w stanie wziąć odpowiedzialność za zgodność stanu magazynu i jego odzwierciedlenie w programie komputerowym. Karolina poczuła ulgę - twierdzi, że w ten sposób jej potrzeby: uznania, przynależności do grupy i samorealizacji zostały zaspokojone. Jest w stanie stawiać czoła kolejnym wyzwaniom. I robi to na swój rachunek, a nie naprawiając błędy innych osób.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trudne sytuacje - jak sobie radzić z emocjami i poczuciem bezradności? - Zwierciadlo.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Najtrudniejsze są sytuacje, które destabilizują emocjonalnie. Gdy puszczają nerwy, rozsądek schodzi na dalszy plan. Jak odzyskać kontakt z własnymi potrzebami, by nie ulegać emocjom? Sprawy rzeczywiście się piętrzyły. Klimatyzacja szwankowała i odwołano urlopy na najbliższy tydzień. Jednak pełna emocji reakcja Karoliny na uwagę: „Stan magazynu nie zgadza się z bazą danych, zrób z tym porządek do czwartku" - była zdaniem większości nieadekwatna do sytuacji.

# data[].attributes.body
... rozumiem, że czasem łatwo nie jest ;-)

# data[].attributes.body
Dedykowane konkretnie dla osób dotkniętych koronawirusem i ich rodzin

# data[].attributes.headline
Do wydrukowania dla rodziców pracujących zdalnie ;-)

# data[].attributes.subject
Do wydrukowania dla rodziców pracujących zdalnie ;-)

# data[].attributes.body
gorzej jeśli dziecko nie umie jeszcze czytać...
(od: Ojcowska Strona Mocy)

# data[].attributes.body
Zespół specjalistów Minds Of Hope oferuje on-line bezpłatne wsparcie psychologiczne

# data[].attributes.attachment_link.description
Widzialna Ręka - WARSZAWA has 2,586 members. Zasady działania tej grupy są proste jak szczurze czoło (zanim umieścisz post, to je przeczytaj). Jeżeli...

# data[].attributes.body
...wzór na szczęście w nich zapisany jest!"

# data[].attributes.body
Milena Dzienisiewicz

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
To umiejętności, które pomogą Ci w zachowaniu zdrowia i w drodze do zdrowia. 1. Świadome oddychanie.
W codziennym pędzie często zapominasz o swoim oddechu, staje się on płytki, szybki, niechlujny. Zatrzymaj się i znajdź chwilę aby pooddychać. Zrób to świadomie. Nabierając powietrze, mów w myślach „wdech", wypuszczając powietrze, mów w myślach „wydech". Niech ten oddech będzie dla Ciebie komfortowy. Oddychaj...
2. Wdzięczność.
Rozejrzyj się wokół siebie, zobacz ile pięknych rzeczy otacza Cię tu i teraz, ile wokół Ciebie jest dobra i tego, co podnosi Cię na duchu. Pomyśl o tym i bądź wdzięczny za to.
3. Czynności witalne.
Znajdź czas każdego dnia na czynności, które dają Ci radość i spełnienie, które dają Ci poczucie sensu życia. Praktykuj je jak najczęściej.
4. Praca z wyobraźnią.
Zapewne odruchowo martwisz się i tworzysz w głowie czarne scenariusze - to jest zamartwianie się, czyli używanie wyobraźni w niewłaściwy sposób. Ważne abyś używał wyobraźni w dobry dla Ciebie sposób. Wyobrażaj sobie pożądany wynik.
5. Praca z przekonaniami.
To metoda, dzięki której możesz sam uporać się z negatywnymi myślami, które pojawiają się w Twojej głowie. Pamiętaj, że „to nie rzeczy nas smucą, ale sposób w jaki je widzimy".
6. Emocjonalny GPS.
Każdy żywy organizm ma wrodzoną umiejętność do podążania w stronę tego, co dla niego jest dobre i unikania tego, co dla niego jest złe. Wsłuchuj się w siebie i podążaj w kierunku dobrym dla Ciebie.
7. Nie przywiązywanie się do wyniku.
Zwracaj uwagę na swoje uczucia kiedy myślisz:

Przywiązując się do wyniku: „ Muszę wygrać"

Kierując się pragnieniami: „ Chcę wygrać"

Nie przywiązując się do wyniku: „ Mogę, ale nie muszę wygrać. Jest dobrze"

8. Nieuwarunkowany śmiech. Zabawa.
Śmiej się, po prostu, bez bodźców z zewnątrz (np. kawałów, śmiesznych filmów).
9. Wsparcie społeczne.
Zwróć uwagę na otaczających Cię ludzi i na wsparcie jakie od nich otrzymujesz. Korzystaj ze wsparcia rodziny, bliskich, przyjaciół a także specjalistów.
10. Odpoczynek bez osądu.
Każdego dnia przeznacz 5-20 minut na „nicnierobienie". Po prostu odpoczywaj akceptując wszystko to, co się dzieje.

# data[].attributes.attachment_link.title
10 umiejętności zdrowienia według Carla Simontona

# data[].attributes.attachment_link.description
To umiejętności, które pomogą Ci w zachowaniu zdrowia i w drodze do zdrowia. 1. Świadome oddychanie. W codziennym pędzie często zapominasz o swoim oddechu, staje się on płytki, szybki, niechlujny. Zatrzymaj się i znajdź chwilę aby pooddychać. Zrób to świadomie. Nabierając powietrze, mów w myślach „wdech", wypuszczając powietrze, mów w myślach „wydech".

# data[].attributes.body
Izabela Krawczyk

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cieszę się, że tu jesteś, ponieważ wiem jak Ci pomóc.

Też to kiedyś przeżywałam. Niskie poczucie własnej wartości, ciągłe zamartwianie się i bycie ostrożnym, bo "co ludzie powiedzą..."

Sama poradziłam sobie ze swoimi ograniczającymi myślami i przekonaniami a teraz pomagam kobietom uwolnić się od negatywnych myśli, czarnych scenariuszy i chaosu w głowie.

Nauczę Cię akceptacji dla Siebie i nowego nastawienia, dzięki któremu zaczniesz żyć tak, jak Ty tego chcesz. Bez blokad narzuconych przez Twoją sytuację, wygląd czy chorobę...

Zacznij od pobrania checklisty - zapraszam:

# data[].attributes.attachment_link.title
POBIERZ - 12 sposobów na negatywne myśli

# data[].attributes.attachment_link.description
Zaczyna się niepozornie... Ktoś, coś powiedział... coś Ci się przypomniało... albo znikąd pojawiło się to uczucie... i wpadasz w ciąg negatywnych myśli... Martwisz się albo użalasz nad sobą i tracisz chęć do działania, no bo po co? Nie pozwól by te czarne scenariusze rzucały cień na Twoje życie.

# data[].attributes.body
Co cię osłabia, a co doładowuje?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Często na drodze do naszego zdrowia i szczęścia stoimy my sami. Dlatego powinniśmy nauczyć się zarządzać swoją codzienną energią. (Ilustracja: iStock)

Dbasz o siebie, a jednak... Coraz częściej boli cię głowa, nie masz na nic ochoty, nie potrafisz się skupić, a wieczorem padasz bez sił na łóżko. Pora ustalić, którędy wycieka twoja energia.
Amerykańska guru pozytywnej motywacji Regina Brett w jednej ze swoich lekcji z książki „Bóg zawsze znajdzie ci pracę" wspomina, że kiedy rachunki za ogrzewanie jej rodzinnego i dość starego domu zaczęły gwałtownie rosnąć, postanowili z mężem zlecić wykonanie ekspertyzy. Ich przyjaciel Bill przyniósł specjalny termometr na podczerwień. Celował nim w stronę ściany i na wyświetlaczu odczytywał, ile wynosi odczuwalna temperatura. Szybko ustalili, że ciepło ucieka drzwiami wejściowymi - jedna ściana w korytarzu miała jedynie 11 stopni, druga - 20. Dzięki tej wiedzy natychmiast uszczelnili drzwi i ocieplili ściany - w efekcie rachunki za ogrzewanie spadły o 1/3, a w domu przez całą zimę było ciepło i przytulnie. „Przydałoby się jeszcze urządzenie pozwalające sprawdzić, którędy z nas samych uchodzi energia" - pisze Brett. Ale przecież każdy z nas z powodzeniem może się obejść bez niego. Wystarczy uważna obserwacja samego siebie. Oraz kartka i długopis.

Co cię osłabia?

Pora sporządzić wykaz czynności, które zwykle pozbawiają nas energii. To może być, tak jak u Reginy Brett, na przykład:

sprawdzanie raz po raz poczty elektronicznej, Facebooka i Twittera

niejedzenie śniadania i lunchu

plotkowanie, narzekanie, krytykowanie, obwinianie i wątpienie

oglądanie do późna w nocy filmu, który widziałeś już 20 razy

mówienie „tak", kiedy padasz ze zmęczenia

dokładanie sobie obowiązków, jakby doba mogła trwać dłużej niż 24 godziny

słuchanie o tragediach, które ciebie nie dotyczą

Ja do tej listy dodałabym kilka swoich punktów:

nierobienie przerw między poszczególnymi zadaniami

wyznaczanie sobie nierealnych terminów na wykonanie pracy

coraz bardziej nerwowe szukanie komórki lub kluczy, bo nie wkładasz ich do osobnych przegródek w torebce

zastanawianie się, dlaczego ktoś zrobił to, co zrobił, lub powiedział to, co powiedział, zamiast spytać go o to wprost

myślenie o tym, że powinieneś się do czegoś zabrać, zamiast wziąć się do roboty

chodzenie spać po północy

chipsy, słodycze, mocna kawa

A ty? Masz jakieś swoje pomysły? To dobry moment, by dopisać je do tej listy.

Po czym poznać swojego wroga?

Smutna prawda jest taka, że to my sami najczęściej stajemy sobie na drodze do zdrowia i szczęścia. Nie chodzi nawet o to, by wytropić ukryte autosabotaże, tylko zauważać, że połową sukcesu jest sobie nie przeszkadzać. Owszem, świat zewnętrzny i inni ludzie każdego dnia z powodzeniem okradają nas z życiowej energii, ale to od nas zależy, czy im na to pozwalamy. To w końcu my podejmujemy decyzję, na co wydatkujemy zasoby energetyczne.

Dla mnie zawsze najbardziej czytelną oznaką tego, że o siebie nie zadbałam, że siebie nadwerężyłam i wydrenowałam z sił, jest przeziębienie. Inne symptomy, bardziej subtelne i nie tak oczywiste, to ból głowy, brak snu oraz poczucie, że nic mi się nie chce. Nauczyłam się już, skąd się biorą. Najprostsze do rozgryzienia jest przeziębienie, zwykle oznacza bowiem, że za krótko spałam, za lekko się ubrałam, za mało zjadłam i ciągle dokądś pędziłam. Czyli nie zadbałam o zasilenie mojej energii fizycznej.
Winą za ból głowy przez lata obarczałam zmienne ciśnienie atmosferyczne, ale od pewnego czasu wiem już, że pojawia się, kiedy za dużo myślę, zamartwiam się lub popadam w czarnowidztwo. Czyli kiedy drenuję swoją energię umysłową. Z kolei sen zwykle nie chce przyjść po dniu pełnym emocji, czasem płaczu, a czasem złości; bywa też, że bezsenna noc poprzedza dzień, który jest w jakiś sposób dla mnie decydujący - czekam na ważną informację, wyruszam w wymarzoną podróż lub spodziewam się trudnej rozmowy. Jak widać, zwykle wiąże się to z moją energią emocjonalną.

Czwarty typ energii - duchowa, jest chyba najczęściej przez nas zaniedbywana. U mnie jej niski poziom skutkuje poczuciem bezsensu i brakiem ochoty do robienia czegokolwiek. To efekt tego, że nie daję sobie czasu do pobycia sam na sam ze sobą w ciszy, że nie realizuję moich pasji czy nie robię czegoś, co ma dla mnie głębszy sens, co karmi mnie na tym ważnym duchowym poziomie.

Oczywiście najlepiej by było nie dopuszczać do stanów przeciążenia, przemęczenia i wydrenowania, przeważnie jednak ratujemy sytuację po fakcie, wyrównując poziom energii na różne sprawdzone sposoby, zarówno te znane powszechnie, jak i te tylko nasze.

Zatem skoro już ustaliliśmy, którędy uchodzi z nas energia, oszacowaliśmy straty, a nawet nazwaliśmy rodzaj energii, której nam brakuje - pora uszczelnić te miejsca. I znów się doenergetyzować. Regina Brett proponuje zrobić kolejną listę.

Co cię doładowuje?

Oto jej pomysły:

modlitwa i medytacja

afirmacje przyklejane na biurku lub lustrze

muzyka country

robienie jednej rzeczy na raz

zasada STOP, czyli pilnowanie, by nie czuć się zbyt samotną (S), zbyt trudną w obyciu (T), zbyt osłabioną (O) i zbyt przemęczoną (P)

Dokładam do tego moje:

masaż i kąpiel z dodatkiem olejków aromatycznych

spokojny odpoczynek, bez zerkania w komórkę

smaczne, ciepłe jedzenie

kontemplacja przyrody

taniec lub inna forma ruchu

czas spędzony wśród zwierząt

kojący sen, bo jak pisze Regina Brett, „swój sprzęt elektroniczny traktujemy lepiej niż własne ciała. Co noc podłączamy telefony komórkowe do ładowarek, ale sami rzadko śpimy dość długo, by podładować własne baterie"

Dopisz swoje sposoby.

# data[].attributes.attachment_link.title
Codzienne zarządzanie energią - co cię osłabia, a co doładowuje? - Zwierciadlo.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Dbasz o siebie, a jednak... Coraz częściej boli cię głowa, nie masz na nic ochoty, nie potrafisz się skupić, a wieczorem padasz bez sił na łóżko. Pora ustalić, którędy wycieka twoja energia.

# data[].attributes.body
Pomaga przy zamartwianiu się

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(Fot. iStock)

Pisarka i motywatorka Sarah Knight zasłynęła debiutancką książką „Magia olewania", którą napisała po odejściu z pracy w korporacji i przeprowadzce na Dominikanę. Zawarła w niej całą swoją nowo zdobytą życiową wiedzę, którą podsumowuje metodą Zero Żalu.
Chodzi w niej o pożegnanie wszystkich tych rzeczy, którymi się zanadto przejmujemy i na które tracimy swój czas, swoje pieniądze i swoją energię, a nie powinniśmy.

Metoda Zero Żalu składa się z dwóch kroków: podjęcia decyzji, czym nie będziesz się przejmować, i olewania tych rzeczy.

„Być może nie jesteś tego świadoma, ale pula spraw, którymi powinnaś się przejmować, jest zbiorem skończonym, a poświęcana im twoja uwaga - cennym zasobem. Jeśli dasz z siebie za dużo, to zostaniesz z pustymi rękoma. To tak jakby ktoś wyczyścił ci konto w banku. Będziesz czuła się zestresowana, zdenerwowana i sfrustrowana, a to niedobrze" - pisze w „Magii olewania".

Jak trafnie się domyślasz, pora teraz na stworzenie listy spraw, które nie zasługują na twoją uwagę, i postanowienie, że przestajesz się nimi interesować.

Może pomóc ci w tym jeszcze inna lista - rzeczy, którymi warto się przejmować. Powinny znaleźć się na niej sprawy, ludzie czy idee, które cię nie drażnią, a sprawiają radość. Sądzę, że pójdzie ci dość szybko. Trudniej będzie z drugą - tą zawierającą rzeczy, którymi nie będziesz się już przejmować. Aby ją sporządzić, musisz bowiem najpierw postanowić, że nie będziesz przejmować się tym, co myślą o tobie inni. I że będziesz jasno komunikować swoją odmowę (pamiętaj, że warto wtedy patrzeć na sprawę chłodnym okiem i wydawać pozbawione emocji opinie).

Oto przykładowa lista rzeczy, które odpuszcza sobie Sarah, versus te, które ją obchodzą:

ODPUSZCZAM SOBIE zagrożenie nuklearne Iranu, OBCHODZI MNIE zmieniający się klimat

ODPUSZCZAM SOBIE chodzenie na siłownię, OBCHODZI MNIE spanie

ODPUSZCZAM SOBIE robienie quizów na Facebooku, OBCHODZI MNIE gapienie się w niebo

Tak jak poprzednio, dodaję do niej kilka moich typów:

ODPUSZCZAM SOBIE chodzenie na posiedzenia wspólnoty mieszkaniowej, OBCHODZI MNIE głosowanie na ustawy online

ODPUSZCZAM SOBIE słuchanie czyjegoś marudzenia, OBCHODZI MNIE, co dobrego wydarzyło się ostatnio w jego życiu

ODPUSZCZAM SOBIE śledzenie plotek dotyczących życia gwiazd, OBCHODZI MNIE śledzenie prognozy pogody

Dodaj do niej swoje punkty. I ciesz się tym, jak wiele energii zyskasz, skupiając się na rzeczach, które dają ci radość i napełniają pozytywną mocą. A potem zanotuj, co zyskujesz dzięki odpuszczeniu sobie pewnych spraw. Sarah Knight wynotowała swoje zyski: „sen, seks, wakacje wolne od e-maili, półencyklopedyczna wiedza na temat kocich memów w Internecie, piątkowe wieczory na kanapie z moim dobrym kumplem Baileysem, pewność siebie, opalenizna oraz czas, energia i swoboda skończenia raz na jakiś czas cholernej książki".

Pomyśl raz a dobrze

Sarah Knight nie ma wątpliwości: spory uszczerbek w naszych zapasach energetycznych wynika z zamartwiania się. Dlatego też to właśnie jemu poświęciła nową książkę „Jak uspokoić swoje myśli". Przekonuje, że jeśli przejmujemy się tym, co się jeszcze nie wydarzyło („zwolnią mnie"), tracimy energię potrzebną na działanie, jeżeli to, czego się spodziewamy, naprawdę się stanie. Poza tym wiele rzeczy, których się obawiamy, nie wydarzy się prawdopodobnie nigdy (huragan w Warszawie), część jest zupełnie niezależna od nas, więc i tak nie ma sensu skupiać się na nich (atak nuklearny), a część jest po prostu nieunikniona (choroba lub śmierć). Dlatego zdaniem Knight o tych lepiej nie myśleć wcale lub pomyśleć raz a dobrze, natomiast o realnych nieszczęściach myśleć na zasadzie: przyznaj, że to się wydarzyło lub zaraz się wydarzy; zaakceptuj to, na co nie masz wpływu, i zajmij się tym, co jesteś w stanie kontrolować.

Oszczędzanie energii zawczasu to wyższa szkoła dbania o siebie.

Do oszczędzania energii zawczasu należy zarówno przygotowanie planu na wypadek nagłej awarii lub ziszczenia się naszych najgorszych obaw, jak i przewidywanie, kiedy będziemy mieć mniej energii na zrobienie pewnych rzeczy, i wykonanie ich wtedy, gdy tej energii mamy spory zapas. Dlatego na zakończenie możesz zrobić jeszcze jedną listę - rzeczy, które zminimalizują ubytek twoich sił. Mogą to być na przykład:

Wieczorem przygotuję ubrania, które założę jutro.

Klucze od samochodu i komórkę będę zostawiać w stałym miejscu.

Jeśli się czegoś obawiam, przygotuję plan postępowania na wypadek ziszczenia się moich obaw.

A teraz pora na twoje punkty.

# data[].attributes.attachment_link.title
Moc olewania i zero żalu - zrób listę rzeczy, które możesz odpuścić - Zwierciadlo.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Pisarka i motywatorka Sarah Knight zasłynęła debiutancką książką „Magia olewania", którą napisała po odejściu z pracy w korporacji i przeprowadzce na Dominikanę. Zawarła w niej całą swoją nowo zdobytą życiową wiedzę, którą podsumowuje metodą Zero Żalu. Chodzi w niej o pożegnanie wszystkich tych rzeczy, którymi się zanadto przejmujemy i na które tracimy swój czas, swoje pieniądze i swoją energię, a nie powinniśmy.

# data[].attributes.body
również pozytywnie! :D

# data[].attributes.body
Psycholog i psychoterapeuta dla dzieci i młodzieży w ramach NFZ

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Aktualności | Centrum Medyczne Damiana Warszawa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W naszych Poradniach Psychologicznych przy ul. Nowolipie 18 (dzielnica Wola) oraz przy ul. Racławickiej 27 (dzielnica Mokotów) w Warszawie realizujemy projekt związany z działaniem Ośrodka Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej dla Dzieci i Młodzieży.

Dla kogo?

Zapewniamy bezpłatny dostęp do wsparcia psychologicznego i psychoterapeutycznego bez konieczności posiadania skierowania: dzieciom poniżej 7 roku życia, dzieciom i młodzieży objętej obowiązkiem szkolnym i obowiązkiem nauki oraz osobom kształcącym się w szkołach ponadpodstawowych do 21 roku życia, jak również ich rodzinom i opiekunom prawnym. Pacjenci powinni posiadać jednocześnie prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Jakie usługi w ramach projektu NFZ oferujemy?

W ramach projektu z NFZ oferujemy:

konsultacje diagnostyczne,

porady psychologiczne,

psychoterapię indywidualną, rodzinną i grupową,

sesje wsparcia psychospołecznego,

wizyty domowe i środowiskowe.

Naszymi działaniami są objęte różne instytucje m.in. szkoły, przedszkola, poradnie, szpitale, świetlice, stowarzyszenia, fundacje, czy ogniska wychowawcze. Zespoły naszych psychologów, psychoterapeutów i terapeutów środowiskowych pracują również w środowisku pacjenta.

Współpracujemy z zespołami podstawowej opieki zdrowotnej, osobami udzielającymi pomocy psychologiczno-pedagogicznej w jednostkach systemu oświaty, nauczycielami, asystentami i pracownikami socjalnymi w podmiotach pomocy społecznej oraz pielęgniarkami środowiska nauczania i wychowania. Udzielamy konsultacji edukacyjno-profilaktycznych indywidualnych i grupowych dla rodzin, opiekunów prawnych, rówieśników i innych osób stanowiących wsparcie społeczne naszych

Informacje i zapisy: 22 566 22 24, 22 566 22 22

Sylwia Rozbicka
Kierownik ds. Psychologii i Psychiatrii
Centrum Medyczne Damiana

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Centrum Medyczne Damiana Holding sp. z o.o.

# data[].attributes.attachment_link.title
Psycholog i psychoterapeuta dla dzieci i młodzieży w ramach NFZ

# data[].attributes.attachment_link.description
W naszych Poradniach Psychologicznych przy ul. Nowolipie 18 (dzielnica Wola) oraz przy ul. Racławickiej 27 (dzielnica Mokotów) w Warszawie realizujemy projekt związany z działaniem Ośrodka Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej dla Dzieci i Młodzieży.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Moje pisanie tekstu od kuchni wygląda tak:

1. Najpierw wpadam na jakiś pomysł (najczęstsze lokacje: medytacja, prysznic, spacer z psem).

2. Następnie poddaję obróbce umysłowej (czytaj: rozmyślam o nim kilka dni, tygodni, albo dłużej).

3. Na koniec siadam, układam go w punkty i piszę tekst właściwy. A potem poprawiam, poprawiam, poprawiam...

No więc, dziś jest inaczej.

Nie potrafię tego zrobić starą metodą, bo temat zwyczajnie jest dla mnie zbyt przytłaczający. Dlatego po prostu siadam i piszę. Będzie to kilka losowych przemyśleń o pandemii i całej tej sytuacji, w której wszyscy się znaleźliśmy. I będzie to transakcja wiązana - ja to napiszę i przyniesie mi to jakąś ulgę, Ty to przeczytasz, i mam nadzieję, że Tobie też przyniesie to jakąś ulgę. Zgoda? Jeśli tak to zaczynam.

1. WSZYSTKIE emocje są ważne

Po tym, jak przeczytałam wypowiedź Kasi Kowalskiej na temat ciężkiego stanu jej córki, mówiłam sobie przez dobrych kilka dni: „nie narzekaj, nie jest źle, nie chorujesz, masz schronienie, spójrz na nią, wcale nie masz tak źle, zobacz, przez co ona musi teraz przechodzić".

I faktycznie, przez kilka dni to działało.

Ale potem przestało.

Oczywiście współczuję jej z całego serca, jak i wszystkim chorym i ich rodzinom. Jednak pocieszanie się tym, że inni mają gorzej, albo robienie sobie wyrzutów sumienia, że nie mogę tak się załamywać, bo wcale nie mam tak źle, nie działa na mnie dobrze, na pewno nie na dłuższą metę. I nie chodzi tu o tychże innych, ale o mnie.

Kiedy powtarzam sobie, że inni mają gorzej, automatycznie mówię do siebie:

„Ty nie masz wcale tak źle."
„Więc nie narzekaj."
„Więc nie ma podstaw, żebyś się czuła źle."
„Więc nie powinnaś czuć tego, co czujesz."

I takim sposobem nie daję sobie prawa do własnych emocji. Sama je sobie unieważniam. I sama sobie zamykam buzię oraz drogę ujścia emocji, w już i tak zacieśnionej obostrzeniami przestrzeni.

To nie jest pomocne. Bo nikomu jeszcze się nie poprawiło, dlatego że unieważniał to, co czuje.
Emocji nie da się zważyć, zmierzyć i porównać. To, że ktoś obok boryka się z dużymi problemami, nie znaczy, że Twoje własne automatycznie są mniej ważne.
Stąd moje przemyślenie: zamiast używać emocji jako narzędzia, które będzie nas dzielić na: tych, którzy przeżywają pandemię bardziej, lub tych, którzy przeżywają ją mniej, może warto spojrzeć na to w następujący sposób:

Emocje to obecnie ta jedna rzecz, która nas najbardziej łączy (w sumie to nie tylko teraz, ale obecnie jest to najbardziej widoczne). Owszem, różnimy się, jak zawsze. Np. miejscem zamieszkania, stanem konta, perspektywą na przyszłość. Ale jednocześnie wszyscy się boimy, smucimy, złościmy, wściekamy, bo mamy JAKĄŚ EMOCJONALNĄ reakcję w odpowiedzi na pandemię.

2. Jedziemy na tym samym wózku

Więc tym bardziej, kiedy zaczyna nim nieźle kołysać, najlepsze, co możemy zrobić, to trzymać się razem.

Obecnie ten wózek staje się w sporej części wirtualny. Dlatego, kiedy tylko czujesz się na siłach (bo jasne, że nie zawsze tak jest) - zostaw jakiś życzliwy ślad w sieci. Napisz jakiś życzliwy komentarz, przekaż komuś trochę dobroci. Tak po prostu. Komuś bliskiemu albo zupełnie obcemu. Bez znaczenia.

A kto wie, może trochę tego też na Ciebie przejdzie?

3. Żarty z Chuckiem Norrisem są śmieszne

No dobra, niekoniecznie musi być Chuck Norris. Może być jakiś serial, komedia, albo na przykład filmy z psami, które coś przeskrobały, wpisz „guilty dogs" na YT. (Kotów z wyrzutami sumienia nie znajdziesz, na YT ani w realu.)

Śmiech i poczucie humoru zmienia chemię mózgu, ciała i perspektywę.

4. To nie jest egzamin. To lekcja

Niektórzy, doświadczając nowej, trudnej sytuacji, powtarzają sobie, że to test, egzamin. Tym samym obsadzają siebie w roli studenta, który, wystawiony na tę straszną próbę, albo ją zda, albo obleje.

Rozumiem, że tak można pomyśleć, jednak to NIE jest pomocne. A już zwłaszcza dla osób wrażliwych. Dlaczego?

Ponieważ to bardzo potęguje stres. Przypomnij sobie jakikolwiek egzamin i jak się podczas niego czułeś. W jaki tryb wchodził Twój umysł oraz ciało.

Napięcie, jakie nam towarzyszy w czasie egzaminu, jest do zniesienia, a nawet pomaga nam wpaść na dobre pomysły, dlatego że zazwyczaj trwa to od kilku minut do kilku godzin. Jednak nasza sytuacja ciągnie się już tygodniami. Do tego nie wiadomo, kiedy się skończy. Stan najwyższego alarmu przez tak długi czas to ponad ludzkie siły, a powtarzając sobie, że to egzamin, podtrzymujesz go.

Kto jest egzaminatorem? Tylko ty możesz się nim sobie stać. Jednak na szczęście nie musisz. Nie musisz biec w wielkim wyścigu po najlepszą ocenę i dyplom. Możesz za to przejść przez to doświadczenie.

Rzadko kiedy czarno-białe myślenie jest pomocne. Podobnie i tu. Nie ma tylko dwóch opcji: zdajesz albo oblewasz. Pomiędzy nimi jest olbrzymia skala „gdzieś pomiędzy", po której poruszamy się każdego dnia. Może nie radzisz sobie z tym najlepiej, ale także i nie najgorzej. Nie jesteś w trakcie niekończącego się egzaminu - po prostu uczysz się poruszać w nowej sytuacji.

Skupianie się wyłącznie na ocenie końcowej, żeby zdać egzamin jak najlepiej, prowadzi do tego, że wiedza i lekcje gdzieś umykają, i w sumie ta cała nauka idzie w las.

O wiele bardziej pomocne jest spojrzenie na obecną sytuację jak na doświadczenie, przez które akurat nam było dane przejść. Normalne jest, że kiedy uczysz się czegoś nowego, raz idzie lepiej a raz gorzej. To jest lekcja, nauka, praktyka, ale nie egzamin.

5. Czasami muszę sobie przypominać, że oprócz pytania: „a co, jeśli wszystko się załamie?" istnieje: „a co, jeśli wszystko się poukłada?"

Nie wiem, jak Twój umysł, ale mój, kiedy wchodzi w tematy katastroficzne, to tak jakby na świeżo wylany beton. Natomiast po tych optymistycznych ślizga się jak po lodzie. Dlatego, kiedy tylko zauważam, że ciągnie się za mną pytanie: „a co jeśli...?" w wielu zastraszających odmianach i wariantach, przypominam sobie odwrotną jego wersję: „a co jeśli się poukłada?", „a co jeśli wyjdziemy z tego cali?", „a co, jeśli to po prostu minie i wszystko wróci do normy?". Tak choćby dla wprawki przechodzenia na drugą stronę.

6. Cały świat opłakuje stratę

Od poważnych po mniej, od wielkich po malutkie - opłakujemy jakieś straty. Wielka światowa żałoba wisi w powietrzu i osiada na nas jak mgła. Jedyne wyjście to pozwolić jej na to. Popłacz sobie, jeśli czujesz, że tracisz coś ważnego.

Opłakiwanie, odżałowanie, żałoba po stracie to umiejętność. Niestety nie uczy się jej w szkołach, a i w domach też rzadko. Przeważnie kończy się na: „musisz być silna dla ..." albo „nie płacz już".

I choć są momenty, do których faktycznie trzeba siły, to na szczęście nie zawsze. Znajdź czas i miejsce, żeby organizować sobie kameralne praktyki i poćwicz zezwolenie na NIE bycie siłaczem, i na popłakanie w poduszkę. Opłacz swoje straty.

7. Do wrażliwych

Osoba wysoko wrażliwa działa jak sito o bardzo drobnych oczkach. Zbiera wszystko. Najdrobniejsze bodźce, informacje. Potrafi zmartwić się drobnostkami, ale i ucieszyć z drobnostek. Dlatego proste, niby niewielkie rzeczy, potrafią pomóc wrażliwcom. Nie twierdzę, że zawsze, wszędzie i każdemu. Ale warto spróbować.

Jeżeli to, co się dzieje przerasta Ciebie, choćby na kilka chwil podczas dnia - zmniejsz skalę. W moim przypadku zestaw obowiązkowy dwuelementowy to: książka (najlepiej nie o pandemii albo innych katastrofach ;-) ) i pies.

Jeśli nadal to czytasz, bardzo Ci za to dziękuję. A jeśli masz własne przemyślenia o pandemii i całej tej sytuacji, w której wszyscy się znaleźliśmy - śmiało, zostaw komentarz. Z chęcią na niego odpiszę :-)

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak radzić sobie z emocjami w czasie pandemii - 7 moich przemyśleń - Wonder And Ponder

# data[].attributes.attachment_link.description
Moje pisanie tekstu od kuchni wygląda tak: Najpierw wpadam na jakiś pomysł (najczęstsze lokacje: medytacja, prysznic, spacer z psem). Następnie poddaję obróbce umysłowej (czytaj: rozmyślam o nim kilka dni, tygodni, albo dłużej). Na koniec siadam, układam go w punkty i piszę tekst właściwy. A potem poprawiam, poprawiam, poprawiam...

# data[].attributes.headline
Co to znaczy radzić sobie z emocjami i jak nauczyć tego dzieci?

# data[].attributes.subject
Co to znaczy radzić sobie z emocjami i jak nauczyć tego dzieci?

# data[].attributes.body
Elżbieta Manthey
Seria książek o emocjach dla dzieci i dorosłych

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy mówimy, że trzeba nauczyć dzieci radzić sobie z emocjami, to co mamy na myśli? Umiejętność odczuwania emocji, wyrażania ich, pozwolenia sobie na nie, kierowania się nimi, czy raczej opanowywania ich, wyciszania, ukrywania? Lepiej uczyć dzieci, by kierowały się rozumem, czy emocjami? To tylko z pozoru oczywiste kwestie. O tym i o kilku innych emocjonalnych sprawach rozmawiam zJovanką Tomaszewską i Wojciechem Kołyszko, autorami serii książek o emocjach dla małych i dużych.
Lepiej uczyć dzieci, by kierowały się rozumem, czy emocjami?

Wojciech Kołyszko: Nasz kulturowy wzorzec jest taki, że za skutecznego uznaje się kogoś kto kieruje się umysłem, potrafi wszystko przeanalizować i podejmować decyzje na chłodno. Emocje traktuje się jako coś, co przeszkadza - w karierze, w życiu, w realizacji różnych przedsięwzięć. Błędnie zakładamy, że emocjonalność i racjonalność to dwie przeciwstawne sfery. Nie można być w pełni racjonalnym, jeżeli nie bierze się pod uwagę uczuć. Ignorując emocje odcinamy bardzo ważną część siebie i prędzej czy później znajdziemy się w sytuacji, kiedy nie będziemy mogli zrozumieć, co dzieje się z nami i/lub dlaczego ludzie tak a nie inaczej reagują. Emocje dostarczają nam równie ważnych informacji, co rozum.

Jovanka Tomaszewska: Pomyślmy na przykład o sytuacji wyboru zawodu. Coś kogoś pociąga i bardzo by chciał to robić - to jest informacja, którą dają nam emocje. Z drugiej strony jest rozum i wszystkie argumenty racjonalne mówiące o tym, czy się da z danej pracy utrzymać, jakiego przygotowania wymaga, czy da pieniądze, prestiż i tak dalej. Żeby podjąć naprawdę dobre decyzje, trzeba wziąć pod uwagę i rozum, i emocje. Dopiero wtedy możemy dokonać świadomego wyboru. Być może będzie nim wybór „rozsądnego" zawodu, który da mi środki na realizację pasji w czasie wolnym. A może świadomie zrezygnuję z pieniędzy i prestiżu, bo ważniejsze jest dla mnie to, co pozwoli mi realizować siebie, albo jakąś misję.

WK: Albo poszukam takiej ścieżki zawodowej, która pozwoli połączyć pasję z tym, co podpowiada rozsądek. Ale do tego potrzebuję informacji i od mojej sfery racjonalnej i od emocjonalnej.

Jeśli zignorujemy to, co podpowiadają emocje, to błyskotliwa kariera może stać się udręką, bo będziemy robić coś, czego nie znosimy, a tęsknić do czegoś całkiem innego?

JT: Niebranie pod uwagę emocji sprawia, że nie możemy dobrze poznać samych siebie, powoduje też wiele trudności w relacjach międzyludzkich. Choćby dlatego, że wysyłamy podwójne komunikaty - mówimy jedno, ale nasze ciało, mimika pokazują coś innego. Ludzie odbierają niewerbalne komunikaty, które nie są spójne z tym, co mówimy i wtedy trudno się porozumieć, trudno o zaufanie i prawdziwy kontakt między ludźmi.

WK: Szczególnie dzieci są bardzo wyczulone na komunikaty pozawerbalne. Doskonale czują nasze emocje. Kiedy mówimy jedno, a czujemy coś innego, wtedy dzieci widzą, że coś jest nie tak - mama mówi że wszystko w porządku, ale jest smutna. To budzi niepokój, czasami poczucie winy w dziecku. Dziecko jest zdezorientowane i nie może czuć się bezpiecznie.

Nie chodzi o to, żeby zawsze kiedy czujemy złość, krzyczeć, gdy jesteśmy smutni płakać i tak dalej. Najważniejsze to mieć kontakt z tym, co czuję, zauważać to, umieć to nazwać i rozmawiać o tym.

Wtedy możemy wybrać sposób ekspresji emocji. Jeśli wiemy, co się z nami dzieje, mamy znacznie więcej możliwości. I tego powinniśmy uczyć dzieci.

A czego zwykle uczymy?

JT: Już małe dzieci spotykają się z reakcjami dorosłych, które pokazują, że emocje należy lekceważyć, albo tłumić, że jedne emocje są dobre i akceptowane, a inne nie. Na przykład złość jest emocją bardzo wcześnie tłumioną u dzieci. Pokazujemy dzieciom, że ich złość nam przeszkadza, że nie chcemy być z nimi w kontakcie, kiedy się złoszczą. Kiedy się złościsz, mamie jest przykro, kiedy się złościsz, wstydzę się za ciebie.

Nie chodzi nam o to, żeby okazywaćemocje zawsze i bez względu na wszystko. Chodzi o to, żebyśmy swoje i cudze uczucia akceptowali, uznawali ich prawo do istnienia. Uczucia po prostu są i nie można ich nakazać ani zakazać. Ani dziecku, ani dorosłemu.

W wychowaniu i rozwoju dzieci powinniśmy więc zadbać i o sferę intelektualną, i emocjonalną. Z rozwojem tej pierwszej chyba lepiej sobie radzimy, tym bardziej, że sporą część tego zadania wykonuje przedszkole i szkoła. A jak wspierać rozwój emocjonalności dzieci?

JT: Nie pomożemy dzieciom w czymś, z czym sami nie czujemy się dobrze. Wymyśliłam takie hasło: Przez Emocje do Siebie. Zwracanie uwagi na własne emocje pozwala mi lepiej poznać siebie, dowiedzieć się, co mi sprawia radość, co wywołuje lęk, co smutek. W związku z tym wiem więcej o sobie i mogę bardziej świadomie żyć i wchodzić w lepsze relacje z innymi.

WK: Powinniśmy zacząć od siebie. Jeśli nie czuję siebie, to jak mogę zrozumieć i wspierać drugiego człowieka, dziecko? Kiedy pisaliśmy nasze książki o emocjach, to od razu myśleliśmy o nich, że będą adresowane do dzieci i do dorosłych. Chcieliśmy, żeby dorośli mogli przy okazji czytania ich z dziećmi trochę nadrobić tej swojej emocjonalnej edukacji, ale też żeby stworzyć taką płaszczyznę porozumienia, na której dorośli i dzieci mogą się wspólnie uczyć swoich emocji.

JT: Często problemem nie są emocje dzieci, lecz to, co one w nas wywołują. Pamiętam taką historię, kiedy podczas warsztatów pewna nauczycielka opowiadała nam, że jedna z jej uczennic ciągle płacze. Dziewczynka w ten sposób rozładowywała napięcie w różnych trudnych dla niej sytuacjach. Próbowałam dociec, dlaczego to jest problemem - czy to jest jakiś straszny szloch, czy może inne dzieci się z niej wyśmiewają przez to, że płacze, czy może ten jej płacz dezorganizuje lekcje. Po dłuższej rozmowie wyszło na jaw, że problemem nie był tak naprawdę płacz tej dziewczynki, tylko emocje, które odczuwała nauczycielka, jej przekonanie, że ona sama nie jest w porządku, jeśli jakieś dziecko w jej klasie płacze.

To kolejny nasz kulturowy przesąd, że dziecko nie powinno płakać, tylko powinno być cały czas szczęśliwe.

Nie może mieć złego humoru, nie może się rozzłościć, nie może być smutne, ma się uśmiechać, bo wtedy ma szczęśliwe dzieciństwo.

Bo kiedy ma zły humor, jest smutne lub się złości, to ja dorosły czuję emocje, z którymi sobie nie radzę. Ale nawet jeśli nauczymy dziecko, że złość, gniew, smutek są czymś niewłaściwym, niepożądanym, to wcale nie znaczy, że ten młody człowiek nie będzie tych emocji czuł czy przeżywał. Tyle że je w sobie schowa, a potem zablokuje.

WK: W końcu przestanie je czuć. Co nie oznacza, że one przestaną istnieć.

JT: Odetnie je.

Ale czy to nie ułatwia życia? Czy to nie wygodne nie czuć nieprzyjemnych emocji?

WK: Odcięcie emocji wcale nie ułatwia nam życia, albo robi to tylko pozornie, a tak naprawdę obniża jakość życia i relacji. Perspektywa emocji pozwala zrozumieć i rozwiązać skutecznie wiele problemów, konfliktów. Na przykład w sytuacji kłótni między dziećmi najczęściej dociekamy, kto co zrobił, kto zaczął, kto jest winny i kto ma przeprosić. I w efekcie wcale nie rozładowujemy napięcia. Natomiast włączenie perspektywy emocji - jak się czujesz? co myślisz? ja ci z tym jest? - pomaga dotrzeć do sedna sprawy i rzeczywiście problem rozwiązać.

JT: Odsunięte, odcięte emocje zaczynają robić czarną robotę pod powierzchnią.

WK: Jeśli blokujemy zlość czy smutek, to nie ma też miejsca na przeżywanie w pełni radości.

JT: Jeśli nauczymy dzieci, że nie wolno okazywać emocji, to one nie okażą ich również w sytuacjach, w których powinny to zrobić dla własnego bezpieczeństwa lub obrony własnych granic. Na przykład w sytuacji molestowania, przemocy czy w dorosłym życiu - mobbingu.

To emocje sygnalizują, że sytuacja nie jest w porządku, to emocje dają nam energię do obrony własnych granic, powiedzenia „nie", ucieczki z sytuacji zagrażającej.

Jeśli zostaliśmy nauczeni, by emocje ignorować lub tłumić, to nie mamy dostępu do tych sygnałów i tej energii.

WK: To są sytuacje bardzo poważne, ale można przytoczyć i inne przykłady. Ja w dzieciństwie wciąż słyszałem „jesteś starszy, mądrzejszy, ustąp". I byłem takim grzecznym chłopcem, który zawsze ustępuje. A z chłopca wyrósł dorosły, który ustępował także wtedy, gdy było to dla niego szkodliwe.

Wśród sześciu książek Waszego autorstwa jest tylko jedna dotycząca emocji kojarzonej pozytywnie - radości. Pozostałe to książki o emocjach trudnych jak złość, zazdrość, czy wstyd.

JT: My bardzo walczymy z dzieleniem emocji na pozytywne i negatywne, z ich wartościowaniem. One wszystkie są potrzebne. Zresztą tak naprawdę wcale nie są jednoznaczne. Bo na przykład tęsknota czy nostalgia, które są pewnego rodzaju smutkiem, wcale nie muszą być nieprzyjemne ani trudne. Złość może dawać dużo energii do działania. Strach ma bardzo ważną funkcję ostrzegania przed niebezpieczeństwem, a czasem sami go prowokujemy oglądając horrory i chcemy go przeżywać. Dzieci lubią różne straszne opowieści, a strach przeżywany w bezpiecznych warunkach jest ważnym doświadczeniem rozwojowym.

WK: Kiedy pisaliśmy nasze książki, radość była ostatnią, którą się zajęliśmy. Bo tak sobie myśleliśmy, że kogo będzie interesowała radość, przecież radość jest bezproblemowa. To kolejny schemat naszej kultury, że zajmować się trzeba tylko problemami. I rzeczywiście ludzie zaczynają się zajmować i interesować emocjami, kiedy pojawiają się poważne problemy. A radość jest niezwykle ważną emocją, taką naszą busolą, która pokazuje nam drogę życia. Oczywiście nie zawsze musimy podejmować decyzji zgodnie z tym, co nam ta emocja podpowiada, ale to ona pokazuje nam kierunek, który jest zgodny z naszymi najgłębszymi potrzebami.

Zresztą w codziennym życiu radość też bywa problematyczna, bo spontaniczne jej okazywanie nie zawsze jest społecznie akceptowane. Głośny śmiech nie zawsze jest przyjmowany pozytywnie. W powszechnym przekonaniu ktoś, kto jest mądry, refleksyjny, inteligentny nie może się głośno śmiać, bo tylko głupek się tak zachowuje.

Skąd pomysł na serię książek o emocjach w dodatku takich książek, które służą i dzieciom i dorosłym?

WK: Pomysł wziął się z pracy z dziećmi i pojawił się już dawno. Pracując z dziećmi dostrzegłem, że nie ma żadnych materiałów na temat emocji, a przecież można je odkrywać w wielu sytuacjach i na wiele sposobów. W pierwszym wydaniu każda z książek zawierała opowieść i „instrukcję obsługi", w której opisujemy emocję i wyjaśniamy ją odwołując się do sytuacji z opowiadania. Chcieliśmy, żeby to było zrozumiałe dla dzieci, ale też żeby rodzice czytający te książki razem z dziećmi czegoś się dowiedzieli. Chcieliśmy też, żeby nasze książki były inspiracją do rozmowy o emocjach. Szybko zaczęliśmy dostawać od dorosłych czytelników podziękowania. I to nie tylko od rodziców, ale też od dorosłych którzy wcale dzieci nie mają, a sięgnęli po nasze książki i one okazały się dla nich bardzo pomocne.

JT: W drugim wydaniu serii o uczuciach każdą z książek rozwinęliśmy, dodaliśmy materiały pomocne w pracy z emocjami, w ich poznawaniu, odkrywaniu, nazywaniu. A w książkach z nowej serii psychoedukacyjnej już zupełnie jawnie zapraszamy do czytania również dorosłych. Ta seria nawet nazywa się Łączybajki Dla Małych i Dużych. Poza bajką i ćwiczeniami są także specjalne Strony Dla Małych i Strony Dla Dużych, a całość odnosi się do relacji - razem czytamy, wspólnie rozmawiamy o emocjach i razem się ich uczymy.

Bo emocje to taki obszar, w którym dzieci mogą się czegoś nauczyć od dorosłych, ale i dorośli mogą się czegoś nauczyć od dzieci. A wspólnie mogą nauczyć się jeszcze więcej. Bardzo dziękuję za rozmowę.

Jovanka Tomaszewska i Wojciech Kołyszko - autorzy serii książek o emocjach oraz „Łączybajek dla Małych i Dużych", wydanych przez Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
O książkach:

Smutek i zaklęte miasto

# data[].attributes.attachment_link.title
Co to znaczy radzić sobie z emocjami i jak nauczyć tego dzieci? - Juniorowo

# data[].attributes.attachment_link.description
Kiedy mówimy, że trzeba nauczyć dzieci radzić sobie z emocjami, to co mamy na myśli? Umiejętność odczuwania emocji, wyrażania ich, pozwolenia sobie na nie, kierowania się nimi, czy raczej opanowywania ich, wyciszania, ukrywania? Lepiej uczyć dzieci, by kierowały się rozumem, czy emocjami? To tylko z pozoru oczywiste kwestie.

# data[].attributes.headline
Jak rodzic może wspierać naukę zdalną dziecka?

# data[].attributes.subject
Jak rodzic może wspierać naukę zdalną dziecka?