# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe angst klinkt - Recensies - Voor nieuws, achtergronden en columns

# data[].attributes.attachment_link.description
Het vrolijke ongemak van goede puberpoëzie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De rijk geïllustreerde bundels kleutergedichten die Hans Hagen samen met zijn vrouw Monique schreef, zoals 'Jij bent de liefste', zijn regelrechte verkoopsuccessen. Pubers zijn een stuk moeilijker warm te krijgen voor poëzie, maar dat Hagen met 'Hoe angst klinkt' een poging waagt, valt te prijzen. Toegankelijkheid en aansprekend schrijft hij zeker.

Hoewel de titel anders doet vermoeden, zijn de gedichten vaak licht en direct van toon, speels ('water drink je/ maar als het jou drinkt/ dan verdrink je'), soms humoristisch en vaak uit het leven van middelbare scholieren gegrepen. Ze gaan over blozen in de klas, eenzaamheid, het verlangen naar zomervakantie, de leraar wiskunde (die 'kwaad in kwadraat' en 'bètaweterig' met de armen zwaait), over heimelijke liefde en bemoeizuchtige ouders.

Zoals in de herkenbare aanklacht 'maar mama': "stel je voor dat niet jij/ maar dat ik de moeder was (...) zou je precies doen wat ik zei/ en luisteren naar mijn raad/ als ik zou zeggen/ dat je meer je best op school en thuis/ en andere muziek en kleren/ ander haar/ en niet van dat soort vriendjes/ en niet altijd te laat/ zou je luisteren naar mij/ nou dan".

De gedichten over lijf en liefde broeien hier en daar zachtjes, maar blijven romantisch, onschuldig, iets te brugklasbraaf: 'zij liep omhoog/ ik liep omlaag/ even zij aan zij/ en toen mijn hand vanzelf/ voor mij ook onverwacht/ zomaar langs haar dij'. In het idyllische 'zonder' fantaseert de verteller wel over 'zonder remmen' vrijen in het riet en in 'vrij me' bespiedt hij het overbuurmeisje dat zich omkleedt, maar spannender wordt het niet.

Confronterend schrijft Hagen wel in de gedichtencyclus over ziekte, dood, euthanasie. 'Ik ben zo moe zo klaar/ hou me vast/ niet tegen/ hier scheiden onze wegen/ alles is gezegd/ en dokter sloot de spuit aan/ en hij spoot/ in een steile glimlach kwam de dood'.

Veel gedichten gaan over dieren, maar er liggen vaak vragen over het leven in besloten: "het lam glijdt uit de moeder/ de ogen blijven dicht/ valt de wereld nu al tegen/ verlangt het niet naar licht".

Al met al biedt de bundel een breed, maar daardoor ook wat wisselvallig palet gedichten, van licht tot zwaar, van (iets te) simpel tot diep, van dicht op de huid tot veraf. Maar misschien is die opzet juist wel slim: voor elke puber wat wils.

Hans Hagen: Hoe angst klinkt. Querido, Amsterdam; 72 blz. € 13,95. Vanaf 13 jaar.

# data[].attributes.attachment_link.description
De rijk geïllustreerde bundels kleutergedichten die Hans Hagen samen met zijn vrouw Monique schreef, zoals 'Jij bent de liefste', zijn regelrechte verkoopsuccessen. Pubers zijn een stuk moeilijker warm te krijgen voor poëzie, maar dat Hagen met 'Hoe angst klinkt' een poging waagt, valt te prijzen. Toegankelijkheid en aansprekend schrijft hij zeker.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biografie kort
Hans Hagen is sinds 1987 full-time schrijver. Daarvoor werkte hij als leraar Nederlands en geschiedenis, bij een theatergroep en bij het kindertijdschrift Taptoe. Hij schreef tot nu toe 58 boeken, waarvan 12 met Monique Hagen. Hans werkte mee aan verschillende (school)radio- en televisieprogramma\'s, onder andere aan Sesamstraat.
Vijf van de Jubelientjeboeken werden Getipt door de Kinderjury. Maar Hans schreef ook historische romans en dichtbundels, onder andere met Monique het bekende Jij bent de liefste. De bundel werd bekroond met de Kinderboekwinkelprijs.
Hans kreeg een Gouden Griffel voor De dans van de drummers, zes Zilveren Griffels, en Verkocht werd bekroond met de Woutertje Pieterse Prijs en de Glazen Globe. In 2008 schreef hij het kinderboekenweekgeschenk Vlammen.
Regelmatig bezoekt Hans scholen in binnen- en buitenland om workshops te geven, of om voorstellingen te spelen voor kinderen en ouders.
In 2017 werd hij samen met Monique benoemd als Nederlands Kinderboekenambassadeur.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biografie kort Hans Hagen is sinds 1987 full-time schrijver. Daarvoor werkte hij als leraar Nederlands en geschiedenis, bij een theatergroep en bij het kindertijdschrift Taptoe. Hij schreef tot nu toe 58 boeken, waarvan 12 met Monique Hagen. Hans werkte mee aan verschillende (school)radio- en televisieprogramma\'s, onder andere aan Sesamstraat.

# data[].attributes.body
- Liefde

- School

- Pubers

- Dieren

- Taal

- Water

- Eten

- Ziekte

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hans Hagen blijft stug doordichten en bouwt gestaag door aan een poëzie -oeuvre. Dit is zijn vierde bundel, gemiddeld verschijnt er eens per zes jaar een nieuwe. In Hoe angst klinkt is uit elk van zijn vorige drie dichtbundels( Salto Natale, Ik schilder je in woorden en Maar jij) één gedicht opgenomen want, schrijft Hagen achterin, 'je moet de boel bij elkaar houden, vind ik'.

Ook in deze bundel staan zinnen die ik jubelend door de straat wil schreeuwen en met iedereen wil delen. Daar waar het gaat over de liefde bijvoorbeeld: 'Ik beschrijf je het liefst/ van onder tot boven (...)/ als je op zij/ nog beter erbij/ borst en buik/ lippen getuit/ ik beschrijf je het liefst/ als alles uit.' Poëzie zonder komma's omdat de zinnen er in één ademtocht uitvloeien. Zinnelijk en gevoelig en vooral heel direct. Zoals in het gedicht Uit dat op 11 oktober is gedateerd en blijkbaar over euthanasie gaat want een dokter sluit de spuit aan. "Ik ben zo moe zo klaar/ hou me vast/ niet tegen/ hier scheiden onze wegen/ alles is gezegd'.

Hagen is een rechttoe-rechtaan dichter die zegt wat hij bedoelt en bedoelt wat hij zegt. Geen overdaad aan beeldspraak of ondoorgrondelijke hersenkrakers. Gemiddeld zijn het korte verzen over thema's die dichtbij jongeren staan: liefde, verkering, school, vriendschap en dieren. Soms wordt het iets te simpel zoals in een paar verzen die over taal zelf gaan. Het lange titelgedicht over een paar kan me ook niet erg bekoren. Dat hoort ook bij poëzie, het ene gedicht spreekt meer aan dan het andere.

Het draait om ritme en melodie. Na meerdere malen lezen dans je op de woorden. Hagen is vooral heel taalgevoelig, hij heeft weinig woorden en zinnen nodig om de kern van een gevoel over te brengen. Liedjes van verlangen, van jonge mensen voor wie de wereld nog open ligt en voor wie nog zoveel mogelijk is, en wie het niet altijd mee zal zitten. Teer verwoordt in het gedicht Zachte ogen: '- veel valt te zien/ en tegen ook misschien'.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hans Hagen blijft stug doordichten en bouwt gestaag door aan een poëzie -oeuvre. Dit is zijn vierde bundel, gemiddeld verschijnt er eens per zes jaar een nieuwe. In Hoe angst klinkt is uit elk van zijn vorige drie dichtbundels(Salto Natale, Ik schilder je in woorden en Maar jij) één gedicht opgenomen want, schrijft Hagen achterin, 'je moet [...]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat Hans Hagen betreft, is poëzie het hart van de literatuur. Behalve verhalen schrijft hij dan ook gedichten. Binnenkort verschijnt Hoe angst klinkt, een dichtbundel voor jongeren.

Waarom noem je poëzie het hart van de literatuur? ´Poëzie is persoonlijker en weerspiegelt meer het leven en de emoties van de schrijver zelf. Niet dat het allemaal over mezelf gaat hoor, mijn gedichten zijn een verdichting van mijn ervaringen. In verhalen spin je meer uit en ben je gebonden aan gebeurtenissen en personages. In proza ben je meer je personages trouw dan jezelf.´

Komen je gedichten uit een andere bron dan je verhalen? ´Nee, dat geloof ik niet. Ik schrijf zowel in verhalen als gedichten over dingen die me bezighouden en die me raken. De bron van al mijn werk is mijn verbazing over wat ik ervaar en om me heen zie.´

Als ik de gedichten uit je nieuwe bundel lees, lijkt het wel alsof ze zo vanuit je hoofd op het papier beland zijn. Heb je ze inderdaad in een keer geschreven?
´Het is mooi dat het lijkt alsof ze er in een keer uitgespuugd zijn, maar helaas is het schrijven veel moeizamer. Een gedicht staat bijna nooit in een keer goed op papier. Ik ben voortdurend bezig de taal te verkleinen en te versoepelen. Bijvoorbeeld om er het juiste ritme in te krijgen, dat is in poëzie heel belangrijk. Ik zit dus eindeloos te schaven en te prutsen, een woordje erbij of juist eraf of twee zinnen omdraaien. Ik lees mijn gedichten meestal hardop voor, om te horen of het goed klinkt.´

Wat bedoel je met verkleinen van taal? ´Ik probeer met zo min mogelijk woorden veel te zeggen. De taal wordt samengebald, woorden die niet nodig zijn, gooi ik eruit. Voor de flaptekst van mijn nieuwe dichtbundel heb ik bijvoorbeeld een gedicht samengevat, van veertien naar zeven regels. Het resultaat was iets dat ik eigenlijk ook heel mooi vond. Uiteindelijk heb ik twee regels uit dat gedicht geschrapt. En met versoepelen bedoel ik het gedicht ritmisch maken. Het titelgedicht, ´Hoe angst klinkt´, moet je bijvoorbeeld lezen als een paard in galop. En als het paard valt, stokt ook dat ritme in de taal.´

Dat vond ik een heel mooi gedicht. Heb je het geschreven over een paard dat je kent?
´Over twee paarden zelfs. Een paar jaar geleden heb ik met Philip Hopman, de illustrator, een tocht per paard door de Pyreneeën gemaakt. Mijn paard heette Fosko, net als in het gedicht, en was ook een paard dat je niet kon vastmaken. Die snelheid van rijden, dat was fantastisch. Het andere paard dat erin is verwerkt, is het paard van mijn dochter, dat moest worden afgemaakt. Over beide wil ik al tijden een verhaal schrijven. Toen ik aan het verhaal wilde beginnen, ontstond dit gedicht.´

Ben je voor deze bundel echt gaan zitten of heb je gewoon gedichten uit de afgelopen jaren gebundeld? ´Er staan gedichten in die ik al langer geleden heb geschreven. Maar ruim driekwart is nieuw. Eerst was ik bang dat geen uitgever het nog zou aandurven een dichtbundel uit te geven. Maar toen dacht ik: ze kunnen allemaal de boom is, dichten is wat ik het liefste doe. Ik ben er toen echt voor gaan zitten. Ik maak altijd aantekeningen van invallen en ideetjes. Daar ben ik mee aan de slag gegaan, componeren en schaven. Dan ontstaat er bij mij een soort schrijfkoorts en ben ik dag en nacht met de bundel bezig. En dat vier maanden lang.´

De bundel opent met een aantal gedichten over jongeren. Zijn die gebaseerd op je eigen ervaringen?
´De bundel bevat gedichten van puberervaringen tot en met euthanasie. Maar ik wilde de lezers meteen in het begin grijpen met gedichten die ze zouden herkennen. Er zitten inderdaad veel dingen in van hoe ik zelf toen was, hoe ik me voelde en hoe ik dacht. Ik was een heel verlegen jongetje en kreeg vaak een kop als een biet als ik iets moest zeggen. Daar gaan die gedichten over: iemand die bang begint en er uiteindelijk toch uit komt. Dat zullen jongeren van nu ook vast wel herkennen, dacht ik.´

De gedichten voor jonge kinderen schrijf je samen met je vrouw Monique. Waarom schrijf je de gedichten voor jongeren alleen? ´Gedichten voor kleine kinderen kun je makkelijker samen schrijven, omdat daar de sekse van de hoofdpersoon er niet echt toe doet. De ervaringen die we beschrijven, gelden zowel voor jongetjes als meisjes. Bij gedichten voor pubers spelen de hormonen op, dan gaan de eigen ervaringen meespreken. En dan wil Monique vanuit haar ervaringen dingen verwoorden en ik vanuit de mijne. Dat gaat niet door één deur, of in één tekst.´

Heb je dichttips voor jongeren?
´Het zijn niet echt bijzondere tips, maar wat ik zelf belangrijk vind, is dat als je iets geschreven hebt, je het een tijdje laat liggen. En durf het dan zonder pardon te veranderen. Voorkom dat je gedicht te netjes wordt. Gun emoties de tijd, anders worden je gedichten te sentimenteel. Pas twaalf jaar na de dood van mijn broer heb ik er een gedicht over geschreven. Natuurlijk kun je wel voor jezelf een gedicht schrijven, maar voor een publiek is het beter om het even met rust te laten. Een andere tip: speel met taal. Kijk eens wat er gebeurt als je zinnen verplaatst of woorden omdraait. Gooi overbodige woorden weg. In een gedicht hoeven zinnen niet per se grammaticaal goed te zijn, ik houd er juist van als ze dat niet zijn. Probeer dingen te suggereren in plaats van precies te schrijven wat er aan de hand is. Dat is vaak veel mooier.´

Kijk in de quiz of je de vragen over Hans weet te beantwoorden en maak kans op een gesigneerd exemplaar van Hoe angst klinkt.

Meer weten over Hans Hagen? Kijk dan hier.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat Hans Hagen betreft, is poëzie het hart van de literatuur. Behalve verhalen schrijft hij dan ook gedichten. Binnenkort verschijnt Hoe angst klinkt, een dichtbundel voor jongeren. Waarom noem je poëzie het hart van de literatuur? ´Poëzie is persoonlijker en weerspiegelt meer het leven en de emoties van de schrijver zelf.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hans Hagen leest 'dectie' uit Hoe angst klinkt

# data[].attributes.attachment_link.description
Hans Hagen leest 'dectie' (dictee) uit de dichtbundel Hoe angst klinkt. Dit gedicht is ook als Plintposter verkrijgbaar, met beeld van Deborah van der Schaaf. www.hanshagen.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Hallo iedereen. In dit filmpje ga ik drie gedichten voorlezen uit de dichtbundel Hoe angst klinkt, door Hans Hagen. Hopelijk ben je na dit filmpje gemotiveerd om het boekje te gaan lezen. Groetjes