# data[].attributes.headline
17.05.2024 ''10 Adımda Pozitif-Yeni Bir İnsana Dönüş''

# data[].attributes.subject
17.05.2024 ''10 Adımda Pozitif-Yeni Bir İnsana Dönüş''

# data[].attributes.attachment_link.title
10 adımda POZİTİF - YENİ bir insana dönüş

# data[].attributes.attachment_link.title
Kötülük Ve Budalalık - Acar Baltaş | Psikolog

# data[].attributes.attachment_link.description
Farklı düşünce kutuplarında yer alan insanlar bazen kendileri için çok açık olan “gerçeğin” başkaları tarafından neden anlaşılamadığını merak eder ve onları eğitimsizlikle suçlarlar. Bu konuya merakı olanlar için tarihten ilham veren bir yaklaşım…

# data[].attributes.headline
22.03.2024 İnsanın Ruhu Daima Allah'ı İster - Fatih Çıtlak 

# data[].attributes.subject
22.03.2024 İnsanın Ruhu Daima Allah'ı İster - Fatih Çıtlak 

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=9SDTRISI4fM

# data[].attributes.attachment_link.title
İnsanın Ruhu Daima Allah'ı (cc) İster I M. Fatih Çıtlak #fatihçıtlak #mfatihçıtlak

# data[].attributes.headline
16.02.2024 ''Yeni Yetkinliklerin Bol Bilinmeyenli Denklemi''

# data[].attributes.subject
16.02.2024 ''Yeni Yetkinliklerin Bol Bilinmeyenli Denklemi''

# data[].attributes.headline
12.01.2024 ''7 Ekim'den Sonra Çocuklarımı Filistin'e Gönderdim''

# data[].attributes.subject
12.01.2024 ''7 Ekim'den Sonra Çocuklarımı Filistin'e Gönderdim''

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=YEwwpSQvvoY

# data[].attributes.attachment_link.title
“7 EKİM’DEN SONRA ÇOCUKLARIMI FİLİSTİN’E GÖNDERDİM!”

# data[].attributes.body
https://kemalsayar.com/deneme/insirah

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Hiç doğmamış olmayı dilerdim". Bu cümle terapi odasının orta yerine mıhlanıyor, doktoru hareketsiz, hastayı geleceksiz bırakarak havada asılı kalıyor. Mazinin derin dehlizlerinden yolunu bulmuş bir uğultu, yaşayan her şeyi donduruyor. O, orada kaldığı sürece kımıldayacak bir boşluk bırakmıyor bize, nereye kıpraşsak orada bir heyula gibi yolumuzu kesiyor. Kimi insanlar hayat boyu bir yük taşıyorlar sırtlarında, onu yitirmeye kıyamıyor, denklerini çözüp yeniden bağlayarak bir ömrü tüketiyorlar. "Yorgunum o halde varım, bir yüküm var o halde varım". Nicedir buraya geliyor, ama galiba bir tavsiye almaktan çok kendi sesinin bu odada nasıl yankılandığını duymak istiyor. Beni kendi acısına tanık tutmak için karşımda oturuyor ve ne konuşursak konuşalım, başladığımız yere geri dönüyoruz. Kısa süreliğine içine alıyor sesimi, ne ki mazinin feryatları kısa sürede bu sesi de boğuyor ve ona yaşadığı her şeyin, kocaman bir mağlubiyete dönüştüğünü haykırıyor. Onca acının yüküyle kamburlaşmış bir beden, ama onları salıvermeye de kıyamıyor. Kendisini onlardan geçirerek tanımlayabiliyor sadece, kıblesi kendi mağduriyeti. Ruhun yaralarından kendilerine bir harita çıkaranlar, işaret yıldızı olarak sadece o yaraları takip edenler, ne kadar yürürlerse yürüsünler yolları hep uzun ve soğuk bir geceye, çocukluğa çıkar.

Kendimizi nasıl hikaye ediyoruz? Bütün mesele burada düğümleniyor. Zira bizi mutsuz eden şey olayların kendisi değil, bizim onlara verdiğimiz anlam. Onca zorluktan arta kalan bir insanın hikayesini, geçmişin zehirli oklarıyla delik deşik edilmiş bir kazazedenin hikayesi olarak mı okuyacağız, yoksa her şeye rağmen direnmiş, düştüğü yerden kalkmayı bilmiş mukavim bir ruhun hikayesi olarak mı? Kendi hikayemizi nasıl yazdığımız, ıstırapla nasıl baş ettiğimize dair bir fikir veriyor. Yeterince iyi anne babalık görmemiş birinin ömür boyu bu mahrumiyeti bayraklaştırması bir şeydir, bu kişinin kendi çocuklarına doğru bir anne babalık yapabilmek için imkanlarını seferber etmesi bir başka şey. İlkinde hayatı tüketen, diğerinde ise onu onaran bir taraf var. Ne kadar canlıyız? Hayata bir şeyler vermeye ne kadar gayret ediyoruz? Kendimizi 'korunmaya muhtaç' bir çocuk olarak hikaye ettiğimizde hayattan hep istemeye hakkımız olduğunu düşünüyor ve ona bir şeyler vermeye yanaşmıyoruz. Canlılık hayata katılmaktır, onunla ve onu oluşturan her şeyle bir alış verişe girmektir. Bizi de içine alabilen bir hayat daha zengindir, tıpkı hayatı içimize aldığımızda bizim zenginleştiğimiz gibi. "Her türlü keder" diyor Karen Blixen, "bir hikayeye dönüştürüldüğünde veya bir hikaye anlatabildiğinde, tahammül edilebilir hale gelir".

Çocukluğun yaralarından özgürleşmenin, zorlukları alt ederek olgunlaşmanın binlerce yolu var. 'Yaralı çocuk'a saplanıp kalmak bizi gitmekten, gelişmekten alıkoyar. Değişmekten korkarız: Yetersizlik, değersizlik ve reddedilme hisleri ruhumuzu öyle bitap düşürmüştür ki ışıltılı bir geleceğe bir yol bulabileceğimizi aklımıza bile getiremeyiz. Hayat bize o ilk yaraların merceğinden kırılarak ulaşır. Renkler, şekiller, sesler içimize değmeden önce, o merceğin inhiraf süreçlerinden geçer. O ilk acı, ilk örselenme iyileşmediği sürece erişkin hayatımızda kendisini daima tekrar etme eğilimindedir. Acının melankolisi.

Sevgi, zekayı büyüten tek duygudur. İnsan kalbiyle kendisine değecek, onu kendi varlığı içinde doğru bir biçimde görecek, onunla olacak birini arıyor. Sevginin içimize girmesine izin vermemiz gerek. Gözlerinde ışıltıyla bize bakmakta olan kişinin bu sevgisini ne kadar alıyoruz içeri? Onun bizi sevmesine izin verebiliyor muyuz? Bu dünyada insanın uğrayacağı en büyük kötülüklerden biri, kayıtsız kalınmaktır. Görünmez ve duyulmaz olmak. Biri varlığımıza bir yankı, acımıza bir cevap versin isteriz. Bazı yaralar iyileşmez, sadece anlaşılmak ister. Ancak anlaşıldıklarında geçip giderler, hatta başkalarının acılarını ifade edebilmeleri için bir kanal oluşturarak. Vermek almaktır. Bizden esirgenmiş olanı biz başkasından esirgemediğimizde, ıstırap bir armağana dönüşür. Benden esirgenmiş olan beni utandırmasın yeter ki, bu benim kusurum değildi, yaşadıklarım beni daha az insan yapmaz. Tam aksine başkalarına sevgi, anlayış, nezaket ve merhametle yaklaşabilmem için bana bir yol açar. Acı tiryakiliğinden kurtulabilmek için o incinmiş çocuğu iyileştirebilmemiz gerek. Başka insanları, bizim geçmişte karşılanmamış çocuksu ihtiyaçlarımız için zorlamak, insan ilişkilerinde hüsran doğuruyor. Oysa sevmek feragat edebilmekte gizlidir. Benden esirgenmiş olanı kimseden istemiyorum. Sevdiğime yer açmak için, kendi benliğimi geri çekiyorum.

Ruhun yara aldığı her seferinde bir yardım ümidi de vardır. Bu kez bir el uzanacak ve beni buradan çekip çıkaracak. O el uzanmadığında hayal kırıklığı ve güven kaybı büyür. Ama belki de o el çok önceleri bize uzanmıştır da farkında değilizdir. Belki göğsümüzü genişletecek olan yanı başımızdadır.

Daraldığında, sıkıldığında, hiç doğmamış olmayı dilediğinde İnşirah'ı oku.

# data[].attributes.attachment_link.description
"Hiç doğmamış olmayı dilerdim". Bu cümle terapi odasının orta yerine mıhlanıyor, doktoru hareketsiz, hastayı geleceksiz bırakarak havada asılı kalıyor...

# data[].attributes.body
https://www.tekinerhoca.com/?pnum=187&pt=G%C3%9CZELL%C4%B0K+B%C4%B0R+VARLIKTIR

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Annemin annesi güzele çok meraklıymış. Köyden İstanbul'a geldiği vakitler, evimizin balkonunda oturur, karşı tepedeki gecekonduları seyreder ve "şu evlerde ne güzel gelinler vardır" diye söylenirmiş.
O gecekondular, kentsel dönüşüm projesi kapsamında yıkıldı, yerlerine toplu konutlar dikildi. Bahçelerdeki kiraz, vişne, elma, armut ağaçları kesildi; yerlerine hazır çim döşendi. Vs.

İnsanların sadece güzel sözlere değil; başka güzelliklere de ihtiyacı var. O güzelliklerden biri eksik olunca, hiçbir şey tamam olmuyor.

Ziya Osman Saba, kiraz ve badem ağaçlarından bahsederken; genç şairlerden Özkan Satılmış, "Saksılar sahiplendi beni" diyor. Bu büyük dönüşüm, sadece hayatımıza, şahsiyetimize, alışkanlıklarımıza değil, gördüğünüz ve okuduğunuz gibi, şiirimize de yansıyor.
Eskilerden kalma bir türkümüz, "Güzellik bir varlıktır" diyor. Bugün 'güzellik' deyince başka, 'varlık' deyince daha başka bir şey anlamıyor muyuz?
Köyden tedavi için İstanbul'a gelen annem, evdeki oyuncaklardan birinin konuştuğuna şahit olunca, önce uzun bir "tövbe" çekti. Sonra da "Ah evladım, oyuncaklar bile dile geldi" diyerek şaşkınlığını gözlerimizin önüne serdi.
Kaç gündür işte burada duruyorum. Oyuncaklar ve başka bir sürü şey dile gelirken, daha doğrusu getirilirken; neler sustu, susturuldu?
Bana kalırsa, susturulan şeylerden biri de güzellik kavramıdır.
Yaprağı olmayan bir ağaç nasıl inandırıcılığını yitiriyorsa, güzellik yaprakları dökülmüş veya olmayan bir insan da sahiciliğini yitiriyor.
Peki, güzellik derken neyi anlıyoruz?

Bir ay kadar oldu. Akşamüzeri Taksim Meydanı'nda bir okuyucu kardeşimizle karşılaştım. Ayaküstü selamlaştık. Kendisini ilk defa görüyordum. Tokalaşmak için elini uzattı. Tokalaştık. Nedense eli çok soğuktu. "Ağabey" dedi; "Hakkını helal et, elim çok soğuk..."

Bu hassasiyet, bir anda içimi dalgalandırdı. 'İçimin dört duvarı bembeyaz badanalı' oldu.

Benim güzellik anlayışım işte böyle bir şey...

Varsın birileri, "güzellik ondur, dokuzu dondur" sözünden mayo ve iç çamaşır defilelerini anlasın. Benim dondan anladığım "renk"tir. Mesela bir halk şairi "Dağlar yeşil don giyince" der. Yani bahar gelince, ortalık şenlenince...

Dağ köylerinde söylenen bir ninnimiz "Yeşil donlu melekler / Kabul olsun dilekler" diye başlar.

Mustafa Özel, Dergâh dergisinin Nisan sayısında yayınlanan yazısında, "Düşünmeyen insan şahsiyet kazanamaz" diyor. Aynı metinde altını çizdiğim bir diğer cümle de şu: "Korkuya dayanmayan saygı, saygıdeğerdir."

Bana kalırsa, korkuya dayanmayan, aynı zamanda güzel olan demektir.

Geçtiğimiz hafta, bir kez daha İstanbul Arkeoloji Müzesi'ne gittim. Her gittiğimde sadece bir bölümü geziyorum. Bu sefer Erken Roma Dönemi'ne ait mezar taşlarının olduğu bölümü ziyaret ettim.

Üst rütbeli bir devlet memurunun mezar taşında sadece şu ibare var: "Görevini kötüye kullanmadı."

On sekiz yaşında ölen bir kızın mezar taşında ise "On sekiz yıl düzenli bir şekilde yaşadı" yazıyor.

Sıradan bir Roma vatandaşının mezar taşında yazan şu cümleyi de notlarımın arasına ilave etmişim:"İyiydi ve birçok meziyeti vardı."

Asıl dikkatimi çeken ise birden fazla mezar taşında geçen "İyi ve kimseye acı çektirmemiş" ifadesiydi.

Bugün Roma denilence aklımıza hoş şeyler gelmiyor olabilir. Fakat altını çizip köşemize taşıdığımız bu dört ' güzel' cümle, 'ihtiyaç listesi' gibi önümüzde duruyor.
Güzellik uzmanlarının bile zamanla "çirkinleştiği" bir dünyada, kalıcı güzellik, ancak ahlakla mümkündür diye düşünüyorum. Güzel ahlakla...
En basit kural: Ahlaksız insan, dünya güzeli seçilse dahi, çirkindir. Çirkine de gölgesi bile düşmandır.

Türkçenin en 'güzel' şiirlerinden bazılarına imza atmış olan Ahmet Muhip, bir yazısında şöyle diyor: "Elimi dostça omzuna koydum, altında yara varmış; canı acıdı." (Yazılar, Adam Yayınları, 1994)

Dünyaya mahsus güzellikler biraz da böyle bir şey...

O yüzden "Canımı yakıyor, dünyanın güzelliği" diye yazmış bulunduk.

İbrahim Tenekeci - 26.04.2010 Yeni Şafak

# data[].attributes.attachment_link.description
Annemin annesi güzele çok meraklıymış. Köyden İstanbul'a geldiği vakitler, evimizin balkonunda oturur, karşı tepedeki gecekonduları seyreder ve "şu evlerde ne güzel gelinler vardır" diye söylenirmiş. O gecekondular, kentsel dönüşüm projesi kapsamında yıkıldı, yerlerine toplu konutlar dikildi. Bahçelerdeki kiraz, vişne, elma, armut ağaçları kesildi; yerlerine hazır çim döşendi. Vs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Toplumda son yıllarda yaygınlaşan bir görüş hep gündemde: "Ancak eğlenmekle mutlu olunur". Bu yüzden, başta televizyon kanalları olmak üzere birçok kişi ve kurum hep "vur patlasın çal oynasın" tarzında eğlenceler düzenlemekte. " Huzurevlerindeki yaşlıların mutluluğunu" gösteren fotoğraf ve görüntülerde, ihtiyarların gürültülü müzik eşliğinde karşılıklı göbek atarak mutlu oldukları mesajı verilir. Bu yapmacık mutluluk tablosu için, mutsuzluktan yakınan bir hastam şöyle demişti: " Hep eğlenip gülersem, mutlu olacağımı sanırdım."

Maalesef çoğu insan, bu hastam gibi mutlulukla eğlencenin aynı şeyler olduğunu ve birbirinden ayrılamayacaklarını zanneder. Onlara mutlu insanların bulunduğu bir sahneyi düşünmelerini söylerseniz, gözlerinin önüne herkesin kahkahalarla gülerek oynadığı ve kadeh kaldırdığı bir tablo gelecektir.

Hâlbuki hakiki mutluluk tablosunda; sözgelimi otuz yıldır evli olan ve çocuklarını büyüten, gülümseyen bir çift veya güzel bir kitap okuyan ya da insanları bilgi ve tecrübelerinden yararlandıran bilge bir kişi vb. rengârenk, sayısız tablolar vardır.

Günümüzde insanlar, eğlenceye şartlandırılmakta ve tek hedef olarak onlara " maddi doyum" gösterilmektedir. Reklamlar da bunun teşvikçisidir: Neşesizsek falanca kolayı, sıkıntılıysak filanca kahveyi içmemiz telkin edilir. Yani mutsuzluğun kimyevi maddelerle giderileceği konusu işlenir. Koca karısını, baba çocuklarını mutlu etmek için maddeyi kullanır: Harçlık verir, hediye alır veya maddi başka bir şeyle onları avutur.

İşte bu sebeple toplum, giderek daha çok eğlence vaat eden şeylere yönelmektedir. Oysaki bunlar, insanlara mutluluk getirmediği gibi, çoğu zaman iyi bir eğlence bile sağlamaz. Bu sefer kişi başka eğlenceler arar. Bir gecedeki partide yeterince eğlenemedi veya daha mutlu olamadıysa, demek ki doğru partiye gitmemiştir. Gelecek sefere daha seçkin, daha eğlenceli ve daha neşeli insanların bulunduğu bir partiye gidip, harika zaman geçireceğine inanır. Bu düşünceyi yürütenlerin aklında daima çok eğlenen, dolayısıyla mutlu olduğu zannedilen kişiler vardır. Ve eğlence, zamanla bir saplantı haline gelir.
Mutluluk farklıdır
Eğlence ile mutluluk aynı şeyler değildir. Eğlence mutluluk getirmediği gibi, çoğu zaman onunla ters bile düşer. Bu iki temel kavram farklıdır. Eğlence geçicidir, mutluluk ise süregelen bir duygudur. Eğlence, bir anlık keyiftir (hazdır). Kişi bir yandan eğlenirken, bir yandan da içinde huzursuzluk, tedirginlik, mutsuzluk duyabilir. Çoğunlukla da böyledir. Mutluluk ise o an ve sonrasında da süren iç huzurudur, içten taşan sevinç halidir.

"Reader's Digest" adlı tanınmış derginin bir sayısında, mutluluk ve keyif arasındaki farkı Dennis Prager şöyle izah etmiştir: "Eğlence (haz), bir faaliyet süresince hissettiğimiz şeydir. Mutluluk ise bir faaliyetin ardından hissedilen duygudur. Daha derin, daha kalıcı bir histir." Ona göre, lunaparka veya bir maça gitmek, sinema ya da televizyon seyretmek, eğlence faaliyetleridir. Bu tip faaliyetler bizim rahatlamamızı, geçici bir süre için problemlerimizi unutmamızı ve hatta belki de gülmemizi sağlar, fakat mutluluk getirmezler. Çünkü bu tür fiillerin olumlu tesirleri, eğlence bitince sona erer. Eğer biz kendimizden memnun değilsek, hiçbir zaman mutlu olamayız. Mutluluk, bir tavır ve fikirdir.

Yine Prager, "Zorlukların ve hüznün yer almadığı eğlenceli bir hayatın mutluluk demek olduğuna inanan insanların, gerçek mutluluğu yakalama şanslarının oldukça düşük olduğunu" belirtmekte ve şöyle devam etmektedir: "Eğer eğlence ve haz mutlulukla eşdeğer olsaydı, acı da mutsuzlukla eşdeğer olurdu. Fakat aslına bakılırsa bunun tam tersi geçerlidir. Mutluluğa sebep olan şeyler çoğunlukla içlerinde acıyı barındırırlar."

Annelik gibi mutluluk veren bir olayın acı ile başlaması dikkat çekicidir.

Kur'an'da, her zorluğun arkasında bir ferahlık ama mutlaka bir ferahlık geleceğinin ifade edilmesi böyle bir hikmete binaendir.

Öğretici bir film veya zevkli bir spor müsabakası seyretmek, insanı mutlu etmez. Bu tip eğlenceler mantıklı bir şekilde kullanıldığında bizi rahatlatır, zihnimizi problemlerden uzaklaştırarak veya güldürerek mutluluğun sağlanmasına yardımcı olabilir. Ancak dozu biraz kaçırıldığında, geriye sıkıntılarını bırakır ve huzursuzluk kaynağı olurlar.

Bazı insanlar, sıkıntı ve mutsuzluklarını yemek yemeyle geçiştirebileceklerini zannederler. Fakat bu yüzeysel mutlulukları, ayna karşısına geçtiklerinde veya tartıldıklarında sıkıntıya dönüşür.

Karşılaşılan üzüntü ve problemlerin, beyni içki veya başka şeylerle uyuşturmakla giderileceğini zannedenler de her zaman yanılır. Bu yolu deneyenler, ertesi sabah sersem gibi kalktıklarında, problemlerinin aynen devam ettiğini görerek mutsuzlukla birlikte ümitsizliğe de düşerler. Bu durumda yaptıkları şey, içki veya uyuşturucu dozunun artırılmasıdır. Her yeni doz, en az eskisi kadar, hatta eskisinden kuvvetli olmalıdır. Çoğu kimse için, ılımlı dozlarda eğlence yeterince heyecan vermez. Özellikle, eğlence ile mutluluğu bir tutanlar için ılımlı eğlenceler, ılımlı mutluluk aramak kadar saçma gelebilir.

Sinema ve sahne sanatçıları, şaşaalı ve eğlenceli bir hayatın kimseye mutluluk getirmediğinin örneğidirler. Bayan sanatçıların " evimin hanımı olmayı isterdim" tarzındaki ifadeleri veya yaşlılıklarında onlarla yapılan röportajlar, görünüşte eğlenceli geçmiş gibi görünen hayatlarının aslında ne kadar kederli olduğunu ilan etmektedir.

Bilinen bir hikâyedir, mutsuzluktan yakınan hastasına psikiyatri hekimi; "Şu karşıki sirkte bir palyaço var, ona git çok eğleneceksin. Böylelikle mutsuzluğunu atarsın." tavsiyesinde bulunur. Bunun üzerine hasta boynunu büker ve şöyle der: " Sözünü ettiğiniz palyaço benim."

Peki, mutluluk getiren eğlenme şekli yok mudur? Elbette vardır: Sevdikleriyle muhabbet ve sohbet etmek, arkadaşları veya aile fertleriyle yapılan piknik ve gezmeler, kitap okuma ve belgesel filmler vs. Bunlar belki yoğun ve gösterişli eğlenceler gibi görünmeyebilir ama zevklidir, mutluluk verir. Aynı zamanda kişinin gelişimine büyük katkıda bulunur.

Sonuç olarak eğlencenin doğru anlaşılması lazımdır. Mutlu etmeyen sahte eğlenceler ancak vakit kaybettirir ve zamanımızdan çalarlar. Bunun böyle olduğunu kabul etmek, aynı zamanda israfa da engeldir. Çünkü şaşaalı eğlencelerle mutlu olduğu zannedilen insanların öyle olmadığı bilinir.

Günümüzde insanların geçmişe göre daha az mutlu olduğu; intihar, aile geçimsizliği, boşanma, alkol, uyuşturucu kullanımı, psikolojik rahatsızlıklar gibi olayların artışından belli olmaktadır.

Batı dünyasındaki mutsuzluk, daha da belirgindir. Zevkçiliğe (hedonizm) odaklanmış bu toplumlarda özellikle genç insanlar arasında yaygın olan uyuşturucu, alkol kullanımı ve intihar girişimleri, her geçen gün daha da artmaktadır. Birçok insan için alkol, uyuşturucu, müstehcen yayınlar ve kumar, haz veren denemelerdir. Fakat bunlar kısa bir süre içerisinde alışkanlığa yol açar ve insanların mutlu olma şansını yok eder. Coleridge adlı fikir adamı: " Mutluluk sadece iffet ve doğruluk üzerine kurulur" derken, büyük bir hakikate işaret etmektedir.

"Eğlence çılgınların mutluluğu, mutluluk ise akıllıların eğlencesidir." Barley Marevilly
"Mutluluğa giden en yanlış yollar dünya zevklerine bağlı kalmak, eğlence düşkünü olmak, yüksek sosyete hayatı sürmektir." Arthur Schopenhaure

# data[].attributes.attachment_link.description
Toplumda son yıllarda yaygınlaşan bir görüş hep gündemde: Ancak eğlenmekle mutlu olunur. Bu yüzden, başta televizyon kanalları olmak üzere birçok kişi...

# data[].attributes.headline
15.12.2023 Bilişsel Çarpıtmalar       https://hulyamutlu.com/bilissel-carpitmalar/         

# data[].attributes.subject
15.12.2023 Bilişsel Çarpıtmalar       https://hulyamutlu.com/bilissel-carpitmalar/         

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Beni endişelendiren, bir şeylerin oluş şekli değil de insanların onu değerlendiriş şekli.

Epiktetos

İletişim becerileri; konuşma, yazma, okuma, dinleme ve düşünme fonksiyonlarını kapsar. Düşünme insanın önde gelen bir yetisidir ve iletişim fonksiyonları içinde önemli bir yere sahiptir. Bu başlıkta düşünme ve inanç sistemlerimizin iletişim üzerindeki etkilerinden söz edeceğiz.

Sabah uyandığı andan itibaren i insanın ilk önce kendisiyle iletişimi başlar. Yukarıda bahsettiğimiz kişinin kendisiyle olan iletişim süreci diğer iletişimlerini etkilemekle beraber bu konuda yapılmış çalışmalar hem sınırlıdır hem de kendine pek yer bulamaz.

İnsan hayal kurar, düşünür, varsayımlar üretir;, sonuçta duyguları çalışır ve bu bireysel iletişim sürecinde hem ileten hem de iletinin muhatabı kişinin kendisidir. Kişinin kendi içsel iletişimindeki yetkinliği sosyal etkileşimini kolaylaştırır ve ilişkilerine katkı sağlar. Olaylara zihinde yüklenen anlamlar bununla ilişkili duyguları doğururken duygular düşüncelerin bir uzantısı şeklinde ortaya çıkar ve duygular olaya verdiğimiz tepkiyi oluşturuyor. Verilen tepki ise iletişimin nasıl olacağını belirler. Kendisiyle ilişkisini, içsesinin söylediklerini düzenleme kabiliyetine sahip olmayan insanların diğerleriyle insanlarla kurduğu ilişkilerin de sorunlu olması ihtimali dolayısıyla yüksek olur. Bu nedenle zihnin içinde gezinen düşüncelerle hasbıhal etmek ve çarpıtmadan doğrulama yapmak önemlidir. Dünyaya bakış açımız dünyanın gerçekliğinden ne kadar uzak ise o kadar çok sorun yaratır ve yaşarız. Kendiyle muhabbetin en riskli yanı ise abartıya kaçıp dışarıyla ilişkiyi kesmektir. Bu bilginin ışığında ölçülü ve çıktı alınacak iç konuşmalar yapmayı ve iç konuşmada ölçüyü kaçırmayıp optimum dengede kalmayı seçmelidir.

İçsel iletişimdeki kronik bozulmalar zihinsel veya ruhsal rahatsızlıkların bir işareti de olabilir. Bilişsel düzenlemeleri üzerinde hakimiyetini hâkimiyetini yitiren kişilerin bu konuda destek alması almaya gereksinimi de olabilir. Sosyal bilişsel engellerinin farkında olmak ve kaldırmak, kişinin ruh hali ve iletişimi üzerinde olumlu etki yapar. Dünyada gerçekte olan ile insanın kendi dünyasındaki olan arasındaki mesafe açıldıkça sorunlar artar. Sağlıksız yerleşik inançları fark etmenin çok kolay olmadığını söylemek ise yanlış olmaz, bazen emek bazı durumlarda ise destek gerektirir.

İçsel iletişim planlı değildir ve net bir hedefi yoktur. İçsesimizin ne konuştuğu çok önemlidir, zira içsesimiz bir düşünce ya da eylemi alıp işleyerek bizi bazen bizi kızdırır, bazen yanıltır, bazen de doğruya ulaştırır. Tamer Dövücü, "Optimum denge modeli" üzerine verdiği eğitimlerde iç sesi hayalci, karamsar ve rasyonel olmak üzere üç kategoride ele alır. Bu seslerden biri bazen yüksek tonda konuşur ve iç iletişime hâkim olur, sesi çok çıktığı zaman kısmak değil ama hayalci, karamsar ve rasyonel sesleri sohbet ettirmek genelde bilişsel düzenleme anlamında işe yarar. Konuşan sesler çoğu zaman geçmiş yaşantıların ürünü olabilir. Bu sesler Bunlar içeride kalmış bir ebeveyne de ait de olabilir. Sesler çoğu zaman insanı dayanıksız ve duygusal yaralanmaya da açık hale getirebilir.

İnsan zihni içeriden ve dışarıdan pek çok ve zihin topladığı pek çok bilgilere bilgiye dair düşünceler geliştirir. Sonra bunları geçmişten edinilen bilgilerle karşılaştırarak bir sentez yapar ve sonrasında yeni bir bilgi üretir. Üretilen bilgi de depolanır. Bu bilgi, insanın gerek iç dünyasından gerekse dış dünyasından bazı uyaranlarla eşleştirilir. Sonra aynı tıpkı üretim süreçlerinde olduğu gibi insan bu uyaranları zihinsel bazı işlemlerden geçirerek onlara kendince anlamlar yükler.

Biliş dediğimizde, düşünme, deneyim ve duyular yoluyla bireyin zihninde oluşan bilgi edinme süreçlerinden söz ediyoruz. Bilmek, anlamak, tanımak, kavramak, düşünmek, akıl yürütmek, anımsamak, unutmak ve problem çözmek gibi zihinsel işlevler bilişsel süreçlerdir.

Bilişsel yaşantılar, hemen her alanda, özellikle diğer insanlarla kurulan iletişimde etkiler yaratır. Gördüklerimiz, duyduklarımız bilincimizde bunlara verdiğimiz anlamlar, unuttuklarımız, hatırladıklarımız, inançlarımız, şemalar çevremizle ilişkilerimizde büyük öneme sahiptir. Burada "şemalara" kasıt şudur; bebeklikten başlayarak gelişir ve yaşam boyu sürer. Kişinin kendisine ve çevresine ait yaygın ve koşulsuz temalardır, silinmemiş kayıtlardır. Bu nedenle bir kez meydana geldikten sonra şemalar, kişi için mutlak gerçek olarak algılanırlar ve kolay kolay değişmezler. Örneğin ebeveynlerinden sevgi veya kollanma görmeyen bir çocuk "Duygusal Yoksunluk Şeması" geliştirip ve kendisini sürekli olarak yalnız hissedebilir ve başkalarına bağımlı hale gelebilir. Diğer bir ifadeyle, bireyin sahip olduğu zihinsel model dış dünyaya uyum sağlamasını, dış dünyadan gelen etkileri kontrol edebilmesini sağlamaktadır.

İş yaşamında sıklıkla gözlemlenen durumlardan birisi; çevremizden bize gelen bilgileri yanlış anlamlandırma durumudur. Var olanı gerçekte olduğu gibi değil kendi algı süreçlerimizden süzülen inançlarla yorumlayınca bilişsel çarpıtmalar ortaya çıkabilmektedir. Bilişsel çarpıtmalar halk arasında yanlış anlama olarak tabir edilir.

Düşüncelerimiz duygularımızı oluşturur. Ama düşüncelerimiz oluşurken herhangi bir nedenle çarpıtıldığında, duygularımız da buna göre çarpık şekillenir. Bilişsel çarpıtmalar da çarpık düşüncelerin duygu durumlarımızı etkilemesiyle oluşur. İş hayatında ilişkilerin doyum sağlayıcı bir şekilde devam etmesi bireyin hem kendi duygularına ve, bilişsel yapılarına ilişkin farkındalığıyla hem de iletişim halinde olduğu diğer insanların kendisiyle ilgili tutum, davranış ve duygularını anlamlandırma tarzıyla ilişkilidir. Bilişsel çarpıtmalar iş yaşamında saldırganlığın mobbing (bezdiri), sözlü taciz, içe kapanma ve iletişim terörü gibi form değiştirerek ortaya çıkmasına da neden olmasından ötürü üzerinde durulması gereken, çok önemli bir konu durumuna gelmiştir.

Bilişsel çarpıtma türleri

Her sözüm dinleyen özüm seçemez

Sırat köprüsünden ince sözlüyüm

Aşık Seyrani

Altın kural, altın kuralların olmadığıdır.

George Bernard Shaw

Bu tür bilişsel çarpıtmalar, "çift kutuplu düşünme", "iki uçlu düşünme", "siyah ya da beyaz düşünme" diye de adlandırılabilir. Bu yaklaşıma sahip insanlar için süreç değil sonuç önemlidir. Yani zafer gelmiyorsa sefer anlamsız gelir bu düşüncede olanlara.

Koçluk desteği verdiğim bazı insanlarla yaptığım görüşmelerde onların "Benim için siyah ve beyaz vardır, ama gri yoktur" dediklerine şahit oldum. Bu katı düşünce şekli çoğunlukla karakterli duruşun bir göstergesi olarak algılanmaktadır. Bu bilişsel katılık kişilerin ayrıca duygusal esnekliğini de yitirmesine, kolay incinip kolay incitmesine de neden olabiliyor. Burada bilişsel katılıktan kasıt; davranış ve düşüncelerini yeni, değişen ya da beklenmeyen olaylara adapte etmekte güçlük çekme, değiştirmeye direnmedir. Bu eğilimde olan kişilerin ilişkilerinde sorun yaşamaları kaçınılmazdır. Bu gibi düşünce katılıklarını en çok besleyen unsur uyuma direnmek ve öğrenmeye kapanmaktır.

"En iyisini yapmak lazım, yoksa hiç yapmayalım."

"Eleştiriyor, demek ki benden hiç memnun değil."

"Güvense bana her şeyi anlatır."

"Ben kendimde bir eksik göremiyorum."

"Bu şirkette ağzınla kuş tutsan mümkün değil yaranamazsın."

Bir adam, gün boyunca düşündüklerinin toplamıdır.

Ralph Waldo Emerson

Zihin okuma, başka insanların zihninden geçenleri bildiğimizi ve/veya onların da bizim zihnimizden geçenleri bildiklerini /ya da bilmeleri gerektiğini ifade eden bir bilişsel çarpıtmadır. Türk kültüründe buna sıklıkla rastlanır.

İkili ilişkilerde çoğumuz, karşımızdakinin duygu ve düşünceleriyle ilgili varsayımlarda bulunuruz. Bu, ilişki açısından normal bir süreçtir. Ancak zihin okuma çarpıtmasını kullanıyorsak, karşımızdakinin ne düşündüğünü, ne hissettiğini bildiğimizden emin davranırız. Bize inandığımızın aksi söylense bile, düşüncemizi değiştirmekte çok zorlanırız. Kendimize ve/veya karşımızdakine hata payı bırakmayız. Niyet okuma iş hayatında en sık gözlemlediğim çarpıtma türü ve iş sonuçlarına yansımaları oldukça olumsuz.

"Ben onun ciğerini bilirim."

"Sormaya gerek yok, ne düşündüğünden eminim."

"Böyle şeyler benden hiç kaçmaz."

"Sezgilerim beni hiç yanıltmaz; bu işte bir sıkıntı var, bak görürsünüz."

"Değer verse, o esnada neyi istediğimi bilirdi."

Genç bir karamsarın görüntüsünden, daha acıklı bir görüntü olamaz.

Mark Twain

Felaketleştirme, söz konusu gerçekçi verileri dikkate almadan geleceği olumsuz olarak tahmin etmek olarak düşünülebilir. Felaketleştirmede, gelecekte olması muhtemel bir olumsuzluğa aşırı odaklanma söz konusudur. Ne olursa olsun hep çok kötü şeyler olacakmış inancının hâkim olduğu bir çarpıtma türüdür. Olayların ve ihtimallerin daha çok olumsuz yönlerini dikkate alan kişiler bu çarpıtmayı yoğun olarak kullanırlar. İyimserlikten uzak insanların yoğun kullandığı sık sık başvurduğu çarpıtmalar olup kişilikle de oldukça ilişkilidir. Genelde iş huzurunu bozan yaklaşımlardır.

"Ben kendimi kışa hazırlayayım da, yaz gelirse bahtıma."

"Gülmenin sonu ağlamaktır."

"Rezil olduk millete."

"Yaptığın hata gerçekten korkunç."

"Bu sefer kesin batarız."

Bir düşüncede takılıp kalma, gerçeği bir düşünce aydınlatmaz.

Sophokles

Kişinin tek bir veriye veya yetersiz sayıya bilgiye dayanarak, olumsuz veya olumlu bir kanaate ulaşması aşırı genelleme olarak tanımlanabilir. Bu tür bilişsel çarpıtmalarda sınırlı sayıda örnek üzerinden genel bir kurala ulaşmak söz konusudur.

Aşırı genellemede, bir parça bütünün kendisiymiş gibi algılanabilir. Asla, her zaman, daima, kesinlikle, hiç kimse, herkes gibi ifadeler, bu çarpıtmada çok yoğun kullanılan terimlerdir.

"Doğum günümü hatırlamadılar, bana değer vermiyorlar."

"Satışçıların hepsi aynı."

"Çok başarısız olduk."

"Hiç takdir edilmiyorum."

"Yüzüne bir daha asla bakamam."

"Bizim sektör hep böyle."

Yalnız yaşamak; bünyesi alıngan, kırılgan ve esneklikten uzak kişiler için cezaların en ağırıdır.

José Saramago

Hiçbir nedene dayanmadan olumsuz bir olayın sorumluluğunu üstlenmektir. Kendinizce, hiçbir sorumluluğunuz olmamasına rağmen, olanların sizin suçunuz olduğu ve yetersizliğinizi yansıttığı sonucuna varmaya neden olan bilişsel çarpıtmadır hatasıdır. Bu düşünce kalıplarına sığınan kişiler, kurban kostümünü giymeye hazır haldelerdir.

"Bana güvenmediği için projeye beni dahil etmedi."

"Benim yüzümden bu hale geldi."

"Ben o zaman öyle davranmasaydım sonuç böyle olmazdı."

"Hayır demeyi bilmediğimden oldu."

"Aşırı kibarlığım bazen başıma bela oluyor."

Güzelliği görme yeteneğini kaybetmeyen asla yaşlanmaz.

Franz Kafka

İyi şeylerin yaşanmış olması nedense önemli bir durum olarak görülmez. Başarılar şansa ya da başka sebeplere bağlanır. Sahip olunan olanaklar ya da ilişkilerdeki pozitif şeyler yok sayılır. Yaptığım envanterlerde bu yönde eğilimi olan kişilerin sahip olduklarına şükretme tarafı oldukça zayıf çıkıyor. Ve Oysa insana en iyi gelen duygulardan birisi yaşamda elinde ne varsa ona minnettar halde bakmaktır minnettar olmaktır.

"Ofise küçük bir klima takmışlar, hiç koymasalar daha iyi."

"Servis şoförü kar var diye sokağa kadar girdi sokağın başında durdu, evin önüne bırakmadı."

"Bana yüzde 13 zam yapmışlar, sadaka gibi yahu."

"Antalya'daki toplantıya beni de davet etmiş, kesin bir çıkarı vardır."

"Kadınlar Günü'nde herkese hediye vereceğine buraya bir kreş açsın."

Düşünlerimizin en iyi aynası, yaşamlarımızın akışıdır.

Friedrich Nietzsche

Bu çarpıtmayı kullanan kişiler olayı bazen çok sağlıksız boyutlara taşıyacak kadar abartılı ifadeler kullanabiliyorlar. Çocuğuna sesini yükselten birisine eşinin "Üvey anneden farkın yok" demesini buna örnek olabilir. Aşırı genelleme yapmak da buna örnek olan diğer bir durumdur. Ve Kaldı ki bir kişi kişilerin çevresindekilerin bir kez bu sıfatlara sahip olduğunu düşününce katı bir bakışla aksini düşünme eğilimi hiç olmaz. Seçtiğimiz etiketlerin de çoğu zaman kendi zaaflarımızla ya da gelişmesi gereken taraflarımızla ilişkilendirilmesi mümkün olabiliyor olur. Anadolu'da "Herkes tablasındakini satar" diye bir laf vardır, bu nedenle bilhassa kişilere yapılacak olan etiketlemelerde kendimizden bahsetme ihtimalimizi düşünerek doğru seçimler yapmalı. Bu bilişsel çarpıtmaya hoş bir örnek de Nasrettin Hoca'dan: Nasrettin Hoca bir arkadaşıyla randevulaşır, fakat unutur. Arkadaşı o saatte eve gelip hocayı evde bulamayınca sinirlenir ve kapıya "ahmak herif" yazan bir not bırakır. Hoca gelince notu bulur ve koşarak arkadaşına gider. Ona, "Kusura bakma unuttum bana geleceğini, neyse ki kapıya adını adını bırakmışsın" der.

"Kahvesi her zaman çekmecesinde, ya ne cimrilik."

"Acayip şanssızım."

"Genel müdür ne dese onaylıyor, tam bir yalaka."

"Acayip çıkarcı birisi."

"Salağın tekiyim ya."

"Aptal!"

Fikir ona derler ki, bir yol açsın; yol ona derler ki, bir gerçeğe ulaşsın.

Mevlânâ

"-meli -malı"larla yaşamı katı bir forma sokmak, hem duygusal hem de bilişsel esnekliği yitirmeye neden oluyor. İçinde -meli ve -malı geçen düşünce kalıplarının sağlıksız olduğunu söyleyebiliriz. Bu düşüncenin sonucunda insan aslında başarmış bir halde iken maalesef kendine yabancılalaşabiliyor. Meli malı Bu kalıpların tutkunları hem kendilerinin hem başkalarının nasıl davranması ve nasıl birisi davranıp nasıl kişiler olması olmaları gerektiğine dair bir kurallar listesine bağlıdır. Kurala uymayanlar onları kızdırır; ve kendileri de kuralları ihlal ettiğinde suçlu hissederler. Bu dayatmaları etkileşim halinde oldukları insanların da kendilerinin de ruhunda yaralar açıp, adeta bir kültür robotuna dönüşmelerine neden olur. Bu tarz düşünen kişiler hem iş hem özel yaşam döngüsünde çok zorlanır ve zorlar. Genelde kaygıya eğilimli ve katı düşüncenin neden olduğu sağlık sorunlarına sahip oldukları da gözlenebilir.

Meli malı Bu kalıpların ekseninden çıkıp, özüne sen ne istiyorsun, senin neye ihtiyacın var demek diye sormak insana iyi gelir. Ve başkalarını da olmadıkları birine dönüştürmek için dayatmayı bırakmak yine iyi bir tercihtir. Dayatmacı kalıpları fazlaca kullanmak maruz bıraktığımız insanların bizden uzaklaşmasına ve iletişimin güçleşmesine sebebiyet verir.

Bu düşüncelere örnekler:

"Hesabımda en az şu kadar para her zaman olmalı."

"Departmanıma gelen tüm e-postalarda ben de olmalıyım."

"Her zaman en şık ben olmalıyım."

"Herkes işini dört dörtlük yapmalı."

"Hep çok çalışmalıyım."

Düşüncelerini tam ve yerinde sözcüklerle anlatamayan kişi, yanlış tartılarla iş görmeye çalışan satıcıya benzer.

Anonim

Bu çarpıtmada kişi kendi ya da başkalarının değerini büyütürken, tam tersine kendi başarılarını ya da başkalarının hatalarını küçültme eğilimindedir. Ben yaptıysam herkes yapar derken, diğerlerinin yaptıkları veya durumları aşırı takdir ve hayranlıkla ifade edilir.

"Benimki bir başarı sayılmaz, kim olsa yapardı aynısını."

"Gittiğim bütün iş görüşmeleri kötü, ben kesinlikle iş bulamayacağım."

"Böyle önemli bir projede bana niye yer versinler."

"Benim dışımda herkes araba sürmeyi biliyor, ne kadar yeteneksizim."

"Benimki biraz şanstan oldu."

Gerçek mahkûmlar cezaevlerinde yatanlar değil, elini kolunu sallaya sallaya dolaşırken düşüncelerini beyinlerinde hapsedenlerdir.

Faruk Nafiz Çamlıbel

Bu tür çarpıtma yapan kişiler bir durumun olumsuz ayrıntılarını dikkate alır ve bir durumun olumlu yönlerini hiç görmez;, küçük bir olumsuz detayı filtreleyerek büyütürler. Tek bir olumsuz bir ayrıntıyı seçebilir ve yalnızca gerçeğin karartılmasına ya da çarpıtılmasına enerji harcarlar.

"Toplantı boyunca tüm olumsuz uyarılarında hep bana baktı."

"E-postada benim adımı en sona yazmış."

"Rapor çok güzel deyip ardından biraz sadeleştir demesinden çok rahatsız oldum."

"Her gün selam verirdi, bugün hiç yüzüme bakmadan geçti."

"Adayın her şeyi harika ama üniversiteyi altı yılda bitirmesine çok takıldım."

"Bazı departmanlarımız süreci iyi yönetti, ama bazılarının gelişim ihtiyacı var" demesine çok bozuldum.

"Sunumun çok iyiydi ama bir dahaki sefere hikâyeleştirme kullan" demesi, sırf eleştirecek bir şey bulma çabasından.

"Yenisin, öğrenme gayretin güzel ve hata yapma hakkın var" dediğine göre sürekli hata yaptığımı düşünüyor.

Ben konuşurken gülüp birlerine baktılar, çok rahatsız oldum.

Bilişsel çarpıtmalar ve beraberinde getirdikleri varsayımlar ile inanç kalıpları iletişimi çok oldukça etkiler. Düşüncelerin duyguların oluşumu üzerinde önemli etkileri vardır ve bilişsel çarpıtmalara çok fazla başvurmak duygu repertuvarımızdan işlevsel olmayan duyguları seçmemize neden olur. Duygular ve duygusal esneklik iletişim ve insan ilişkileri üzerince önemli etkilere sahiptir. Kişinin kendiyle ilişkisi başkalarıyla kurduğu ilişkilere de yansır. Bu nedenle bu çarpıtmaların farkında olmak, hangi duyguları üretmeye yaradığını bilmek ve yakaladığımız zaman bunları yönetebilmek önemlidir.

Bilişsel çarpıtmaların iletişim önünde engel oluşturmaması için çözüm önerileri şunlar olabilir:

"Zannetme, farz etme, sor" formülü koçluk yaklaşımlarında varsayımı seçen kişilere hatırlatılan bir çözümdür hatırlatılır. ve bilişsel çarpıtma ihtimalini gördüğümüzde ilgili bir ikinci taraf var ise karşımızdakine soru sormak güzel bir çözümdür. Varsayımlara ve kuşkulara mahal vermek düşünce çarpıtmalarını artıracağından doğrulanmasına başvurmak gerekir. İngilizlere ait güzel bir söz vardır; "Yüz tavşandan bir at oluşmayacağı gibi, yüz kuşkudan da hiçbir zaman bir delil oluşturulmaz."

Kendine sorulacak sorular da zihnin aydınlanmasına katkı sağlar. "Bu düşünce ne kadar doğru?" "Bu kimin düşüncesi?" "Bana bunu düşündürten ne?"

Başka açıdan bakmak yöntemi de katı ve çarpıtılmış bir düşünceden sıyrılmak, bilişsel ve duygusal esneklik kazanmak için oldukça işe yarayan yöntemlerdir. Ölü Ozanlar Derneği (1989) filminde, Welton Akademisi'ne hâkim olan katı bakış açısının öğrencileri ne kadar sınırladığını fark eden öğretmenin Mr Bay Keating (Robin Williams canlandırıyordu) bir sahnede masa üzerine çıkar ve öğrencilere "Eğer bir şeyden eminseniz, buna bir de başka açıdan bakmaya zorlayın kendinizi. Aptalca ve yanlış olduğunu düşünseniz bile yapın bunu" der. Bu sahne bilişsel ve duygusal esnekliği artırmak açısından oldukça ilham vericidir.

Düşünce, duygu ve davranış arasındaki etkileşimi tersine çevirmenin bir yolu da fiziksel davranışı değiştirmektir. Katı ve negatif duygulara sürükleyen düşüncelerden kurtulmanın iyi bir yolu bedenin fiziksel davranışlarını değiştirmektir. Kısa bir yürüyüş, nefese odaklanma ve basit egzersizler duygu ve düşüncelerin seyrini değiştirmekte etkili olabiliyor. Yoğun stres ve baskı altında bilişsel çarpıtmaları daha çok kullanma eğilimi olduğundan dayanıklılık ve stres yönetimi konularında ilerlemeyi öğrenmekte fayda vardır.

"Sorun" yerine "durum" olarak konuları ele alırken önyargı ve varsayım engeline takılmamak konusunda bir iç disiplin oluşturmak ise bilişsel çarpıtmalarla mesafenin epey açılmasına katkı sağlar.

Yargılayıcı (neden böyle, senin yerinde olsam, öyle değil böyle yap), genelleyici (bütün, hiçbir zaman, her zaman, herkes, hep, hiç), dayatmacı (-meli -malı) ve koşullu (ancak böyle olursa, eğer şöyle olursa) olmak üzere dört tip düşünce kalıbını kullanmamak üzerine pratikler yapmak da geliştiricidir.

# data[].attributes.attachment_link.description
Bilişsel Çarpıtmalar Beni endişelendiren, bir şeylerin oluş şekli değil de insanların onu değerlendiriş şekli. Epiktetos İletişim becerileri; konuşma, yazma, okuma, dinleme ve düşünme fonksiyonlarını kapsar. Düşünme insanın önde gelen bir yetisidir ve iletişim fonksiyonları içinde önemli bir yere sahiptir. Bu başlıkta düşünme ve inanç sistemlerimizin iletişim üzerindeki etkilerinden söz edeceğiz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
İnsan, başkasının mantığını kabul etmek istemez.

Bir insanın görüşünü mantıkla değiştirmeye çalışmak tam tersi bir etki yapar. O görüşün söz konusu kişide daha da sağlamlaşmasına yol açar. Çünkü insan kendi fikirlerine o kadar bağlıdır ki başkasının fikrini kabul ettiği zaman kendini zayıf ve kimliksiz hisseder. ( Zihniyeti değiştirmek atomu parçalamaktan zor.)

Peki, bir kişinin, bir şirketin veya bir toplumun fikrini değiştirmek için en etkili yöntem hangisidir? İnsan karşı tarafın zihnindeki direnci nasıl aşar, kendi fikrini nasıl benimsetir?

İlk bakışta biraz yadırgatıcı gelebilir ama ikna etmenin en etkili yollarının başında öykü anlatmak gelir.

Her çocuk dünyayı öykülerle kavrar. İyiyi ve kötüyü öyküler sayesinde anlar. Belirsizliğe ve kötülüklere karşı ne yapacağını öykülerden öğrenir. Dinlediği öyküler insanın belleğinde hiç sönmeyen kor bir ateştir. Biraz üflendiğinde hemen alevlenir.

Üstelik öyküler sadece insanın doğduğu coğrafyaya özgü de değildir. Robin Hood ile Köroğlu, kökeninde aynı öyküdür. Kerem ile Aslı'nın öyküsüyle Romeo ve Juliet öyküsü temelde aynıdır. Kızılderililerin öyküleriyle Yörüklerin öyküleri benzedir. Öyküler evrenseldir; insanlığın ortak bilinçaltını yansıtır. (Carl Jung Archetypes)

İnsan bir öykü dinlediğinde, çocukluğundan beri sahip olduğu bilgiyi hatırlar. Bir insana içinde bulunduğu duruma uygun bir öykü anlatmak onun zaten bildiği bir şeyi ona hatırlatmak, ona dokunmak demektir. Akılla ikna etmek ne kadar zor ve uzun bir süreçse öyküyle ikna etmek bir sihir gibi ansızın ve kendiliğindendir.

Öykü anlatmak bir kıvılcım yakmak gibidir. Dinleyen bu kıvılcımdan ateşlenir ve varılacak yere kendi enerjisi ve kendi isteğiyle ulaşır. Dolayısıyla yaptığı yolculuk kendi yolculuğu, vardığı yer isteyerek vardığı yer olur.

Bir öykü dinlediğinde, insan kendi isteğiyle anlatılan fikri kabullenir. Öykülerin sihirli etkisinin sırrı, dinleyenin gönüllü kabulünde yatar.

İnsan bir öykü dinlediğinde kendine o öykünün içinde bir rol biçer. Bu rolü gerçekleştirmek ister. Öyküler cesaret ve ilham verir. Bu nedenle öykülerin değiştirici, dönüştürücü ve iyileştirici bir etkisi vardır. Öyküler insana bu dünyada yalnız olmadığını, zorlukların sadece kendisinin başına gelmediğini anlatır.

Bir şirketin çalışanlarına; hedeflerini ve değerlerini power point sunumlarla anlatması, bir babanın çocuğuna nasihat etmesi gibidir. Nasihat ne kadar etkiliyse vizyon ve misyonu şirket duvarlarına asmak da ancak o kadar etkilidir. Bunları çalışanlara benimsetmesinin en etkili yolu, bu fikirleri öykülerle anlatmaktır.

Sakıp Sabancı çok başarlı bir öykü anlatıcısıydı. Sakıp Bey anlattığı öykülerle coşkusunu aktarır, ilham verirdi. Onu dinlediğimiz zaman anlattığı öyküde kendimizi bulur ve "Ben de yapabilirim." hissine kapılırdık:
"Lise talebesiydim. Ağır hastalık geçirdim. Tedavi üç yıl kadar sürdü. İlaçlar ve annemin şefkatli bakımı ile çok kilo aldım. Adım "Şişko"ya çıktı. Arkadaşlarımdan üç yıl geri kaldım. Yaşım on yedi - on sekize vardı. Demek ki, insanoğlu uygun bir ortamda önüne çıkan fırsatı değerlendirmeğe hazır oldu mu, hayatına bir yön verebiliyor. Bunda tesadüfün, şansın, kaderin rolü olduğu kadar; içinde yaşanılan ortamın, sahip olunan değer yargılarının da rolü var. Fırsattan yararlanmaya hazır olacaksınız. İlimde de bu böyle değil mi? Laboratuvara kapanmışsınız, deney üstüne deney yapıyorsunuz. Kütüphaneye kapanmışsınız, kitap üzerene kitap deviriyorsunuz. Neyi aradığınızı biliyorsunuz. Hedefiniz belli, hazırlığınız tamam. Aradığınızı bulacaksınız. Düşündüğünüzü yazacak, yaratacaksınız. Çünkü hazırsınız. Hayatta tesadüf, fırsat, şans ancak onlardan yararlanmaya hazır olanların işine yarayabilir. Dikkatli, hevesli, çalışkan, sabırlı ve bir gayesi olan insan, tesadüfleri değerlendirebilir, fırsatları yakalar ve şansı kaçırmaz. " Hastalık araya girip de okuldan kopunca artık kendimi kocaman bir adam gibi görüyorum ve "Ben çalışacağım." diyorum. Yani çalışmaya hazırım, istekliyim ve babamın göstereceği her işi başaracağıma inanıyorum. Yani ortam hazır, ben hazırım. Okula gitmek istemedim. "Ben çalışacağım." dedim. Babam anlayış gösterdi, öylece çalışma hayatına atıldım.
Öyküler bize hayatın neden ve nasıl değiştiğini anlatır. Her öyküde beklenmedik bir olay bütün dengeleri alt üst eder. Bizler hayattan umut ettiklerimizle gerçekler arasında sayısız çelişki yaşarız. Ama hayatı değerli kılan sadece güzellikleri değil aynı zamanda hayatın zorluklarının verdiği enerjiyle kendimizi nasıl dönüştürdüğümüzdür. Nereden gelip nereye gittiğimiz yani hangi yolculuğu yaptığımızdır. ( Robert McKee Story)

Öykü anlatmak bir kıvılcım yakmak gibidir. Öyküyü dinleyen bu kıvılcımdan ateşlenir ve varılacak yere kendi enerjisi ve kendi isteğiyle ulaşır. Dolayısıyla yaptığı yolculuk kendi yolculuğu, vardığı yer isteyerek vardığı yer olur.

Liderler de her insan gibi bir yolculuk yapar. Eğer beraberinde bu yolculuğa gönülden katılacak insanlar arıyorlarsa onlara hedeflerini ve önemli bütün fikirlerini öykülerle aktarmaları gerekir.

Çünkü liderlik dili öykü dilidir.

Not: Bu yazıyı ilk kez 2009 yılında yayınladım.

# data[].attributes.attachment_link.title
Liderlik Dili Öykü Dilidir - Temel Aksoy Blog

# data[].attributes.attachment_link.description
Öykü anlatmak bir kıvılcım yakmak gibidir. Dinleyen bu kıvılcımdan ateşlenir ve varılacak yere kendi enerjisi ve kendi isteğiyle ulaşır. Dolayısıyla yaptığı yolculuk kendi yolculuğu, vardığı yer isteyerek vardığı yer olur. Liderler de her insan gibi bir yolculuk yapar. Eğer beraberinde bu yolculuğa gönülden katılacak insanlar arıyorlarsa onlara hedeflerini ve önemli bütün fikirlerini öykülerle aktarmaları gerekir.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Yürekten adanma, çalışan davranışındaki değişiklik hem yönetici ve iş sahiplerini hem de genç çalışanları zorluyor. Bu yazı her iki grup için de aydınlatıcı olma amacını taşıyor.

Freud mutlu ve sağlıklı yaşamın anahtarını üç kelimeyle özetlemiştir: "Lieben und arbeiten" (sevmek ve çalışmak). Çünkü bu iki duygu insanı kendi gündelik ihtiyaçlarını aşan daha anlamlı amaçlara bağlar. Çalışmak insanın toplumla ve daha önemlisi gerçek hayatla arasındaki bağı oluşturur.

Çalışan davranışında meydana gelen değişiklik son on yılda gündemde yer almaya başladı ancak pandemi döneminden sonra güçlendi. Önce yaşı ellinin üzerindeki yöneticiler ve kurucu babalar tarafından ciddiye alınmadı ancak tüm dünyada "sessiz istifa" olarak kavramlaştırılan eğilim konunun ciddiyetle ele alınması gerektiğini gösterdi.

İş hayatında özellikle genç çalışanlar arasında en yaygın söylemlerden biri, iş özel hayat dengesi daha yüksek sesle dile getirilmeye başladı. Bu ifadenin arkasındaki fikrin açılmasını istediğimizde çoğunlukla, işin fazla zorlayıcı olmaması ve mutlaka iş saatleri içinde bitmesi gerektiği anlayışı olduğunu görmekteyiz. Sadece gençler arasında değil, deneyimli çalışanlar arasında da yaygın olan bir diğer kabul ise, işle ilgili sorunları eve götürmemektir.

Bu iki görüş de sahipleri açısından anlamlıdır ve kişilerin hayatlarında geçerli nedenlere sahiptir. Her bireyin kendi zamanını istediği gibi kullanmaya, enerjisini kendi seçtiği alanlara yöneltmeye ve bunun sonucunda da seçtiği hayatı yaşamaya hakkı vardır. Kimse kimseye yaşamayı öğretemez ve hayat reçete edilemez. Bu nedenle bu yazı, bu satırların yazarının bildiği ve başkalarına öğretmek istediği doğruları anlatmayı amaçlamamaktadır. Bu yazının amacı yukarıda belirttiğimiz kabullere bağlı seçimlerin günümüz iş hayatı açısından sonuçlarını ortaya koymaktır.

Hayat Amaçları

Üniversitenin son yıllarında ve mezuniyet sonrası iş hayatının başlangıcında olan gençlerle bir araya geldiğimde, gençlerin büyük bir çoğunluğunun "büyük bir şirkette" çalışıp, "iyi bir pozisyona gelmek" istediklerini duyuyorum. Gençler tercihlerini, sektöründe önde gelen bir kurumda çalışmak ve parlak bir kariyer beklentisi içinde olmak doğrultusunda yapıyorlar.

Günümüzün rekabetçi ortamında birçok kişinin, "çalışmak için can atacağı bir kurumda" çalışmak ve bu kurumda "yüksek ve hızlı" bir kariyer beklentisi içinde olmak bir tercihtir. Diğer taraftan iş saatlerinin bitmesi ile işyerinden ayrılmak ve eve iş götürmemek de birer tercihtir. Ancak bu tercihler birbirleriyle çelişmektedir.

Çünkü hoşumuza gitse de, gitmese de günümüzün gerçeği, yüksek rekabetin tam bir odaklanmayı zorunlu kıldığıdır. Sadece iş saatleriyle sınırlanan ve ondan sonra "kontağın kapatıldığı" bir iş anlayışı, sahiplerine parlak bir kariyer imkânı sunmaz. Anadolu'da dile getirilen bir deyiş bu duruma ışık tutmaktadır: "Hem karnım doysun, hem somunum tam olsun". Ne yazık ki bu mümkün değildir.

Yürekten adanma, kişinin hayat amacı olarak seçtiği konuya enerjisini odaklamasıdır. Yürekten adanma sevginin ve başarının ödülüdür. Bazı kişiler hayat amacı olarak seçtikleri konuyu, sürekli olarak zihninin arka planında taşır ve her yaptıkları faaliyette onunla arasında bir köprü kurar. Böyle kişiler seyrettikleri filmde, dinledikleri müzikte, yaptıkları bir sohbette aldıkları mesajları hayat amaçları ile doğrudan veya dolaylı olarak ilişkilendirir, çağrışım yapar ve yeni fikirlere ve zihnindeki sorunlara çözümler oluşturur. Büyük çoğunlukla bu çözümler onların iş hayatında fark edilmesine ve ilerlemesine imkan sağlar.

Enerji Alanları

İnsanın dört farklı enerjisi vardır; bedensel, zihinsel, duygusal ve manevi. Olumlu veya olumsuz olabilen enerji, yüksek veya düşük olabilir. (1).

Şekildeki kadranda gördüğümüz her bir enerji türünü yaşamak insanca bir durumdur. Herkes bu kadrandaki enerji türlerini yaşar. Ancak başarılı insanlar işlerini yaparken sağ üst kadrandaki duyguları yaşarlar. Çünkü insanın verimli ve başarılı olması ancak olumlu ve yüksek enerji ile mümkündür. Ailenizden yakın birinin açık kalp ameliyatı gibi ciddi bir girişimle karşı karşıya olduğunu düşünün. Cerrahın hangi kadrandaki enerji gubunda olmasını isterdiniz?

İnsanın yaptığı işi sevmesi ve enerjisini işine odaklaması sevdiği işi yapmasıyla gerçekleşebilir. Başarı için, "başarmak için çok çalışmak gerekir", "yaptığın işi seveceksin" gibi klasik reçeteler anlamsızdır. Bu ifadeler, "yaşamak için nefes almak gerekir" veya "beslenmek için yemek gerekir" gibi sıradan ve tersi söylenemeyecek genel ifadelerdir. İnsanın yaptığı işi sevmesi ve işini hayatının merkezine alması, ancak sevdiği işi yapmasıyla ve buna anlam yüklemesiyle mümkündür. Bunun için de güçlü yönlerini kullanması ve yaptığı işi anlamlı, kendisini değerli bir uğraşa katkı yapan bir kişi olarak hissetmesi gerekir.

Herkesin çevresinde gıpta edilen bir plazada, gıpta edilen Türk veya uluslararası kurumsal bir şirkette çalışan, gıpta edilen bir pozisyona, kartvizite ve imkanlara sahip olan, ancak her sabah işe giderken ayakları geri geri giden nice insan vardır. Sabah saat 8:00'de "bir akşam olsa", pazartesi günleri de "bir cuma olsa" diye düşünen...Bu durum gerçekte "bir an önce ölsem" demenin bir başka biçimidir. Çünkü bu kişiler elinde bir ip olsa bunu çekecek ve hayatı temsil eden yumağı bitirecektir.

Anlam Duygusu

Bu duyguların ve anlayışın nedeni, kişinin hayatta elinden gelen en iyi işi yapıp yapmaması ve yaptığı işe anlam yükleyememesiyle ilgilidir. Eğer kişi ortalama bir iş gününde zamanının %60 ını güçlü olduğu bir yönünü hayata yansıtarak geçirmiyorsa, işinde kendini değerli hissetmiyorsa, yaptığı işin başkalarının hayatında fark yarattığını düşünmüyorsa, kendini iş ortamında güvende hissetmiyorsa, iş hayatını kendisine bir yük olarak algılamaya ve yaşadığı "esas zamanı" iş hayatının dışındaki zaman olarak görmeye başlar. Kişinin kendisini "herhangi biri" olarak değil "önemli biri" olarak algılaması anlam duygusunu pekiştirir. Bunları söylemek veya yazmanın kolay ancak hayatta uygulamanın zor olduğunu biliyorum ancak bu konuda bir farkındalık eksikliği bu yönde bir arayışa da engel olur.

Birçok insan kendinde doyum duygusu yaşatmayan ve potansiyelini yansıtamadığı işlerde ömrünü tüketiyor. Bunun sonucunda yapmaktan zevk almadığı işten kazandığı parayla yaşamakta mutlu olmadığı bir hayatı yaşıyor ve bir anlamda cehennemi dünyada yaşamak zorunda kalıyor.

İş hayatı, büyük şehirlerde yol ile birlikte günün 12 saatini içine alır. Kişinin kendisine ayıracağı çok özel zamanı ve uyku süresini de çıkartınca geriye sadece 3-4 saatlik bir süre kalır. Bu süre aynı zamanda kişinin seçtiği insanlara ve sevdiği etkinliklere ayırabileceği, en yorgun olduğu ve enerjisinin sonuna geldiği bir zamandır. Seçilen etkinliklere, sevilen insanlara ayrılabilen zaman bu en tükenmiş olduğu zamandır. Bu nedenle yaptığı işe anlam yükleyemeyen ve bu anlamı iş hayatının dışında arayan bir insan kaçınılmaz olarak mutsuz olur.

Benzer şekilde işiyle ilgili hiçbir konuyu eve götürmemek, kişinin eşiyle veya hayatındaki önemli kişiyle arasındaki duygusal bağı zayıflatır. Paylaşılan ortak heyecan, içeriğinden bağımsız olarak insanları duygusal ve cinsel açıdan birbirilerine yaklaştırır. Bunun güçlü bir örneği, flört dönemidir. Bu dönemde kişiler, işyerinde kendilerini üzen, korkutan, sevindiren, kaygılandıran bir olayı hayatlarındaki önemli kişiye ballandırarak, bazen de abartarak anlatırlar. Paylaşmamak ve kendi iç dünyasındaki yalnızlığa hapis olmak, insanları birbirine yabancılaştırır ve uzaklaştırır.

Değişen Çalışma Anlayışı

Konunun bir diğer boyutu da iş hayatının geleneksel yapısının gençlerin ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalmasıdır. Genç çalışanlar iş ortamında bulunmadan yapılacak işler için, işyerine gelmek anlamsız ve angarya olarak görülmektedir. Uzaktan çalışmanın yönetsel açıdan doğurduğu üç temel zorluk vardır. Bağlılığı sağlamak, performansı kontrol etmek ve projeleri yönetmek. Çalışanlar açısından ise odaklanmak ve verimli olmak.

İş hayatındaki bu dönüşüm herkes için uyum gerektirmektedir. Yöneticiler performansı kontrol etmek yerine yönetmeyi, çalışanlar da odaklanmayı ve verimli olmayı öğrenecektir. Böylece özellikle büyük şehirlerde trafikte geçen boş zaman herkes adına anlamlı bir şekilde kullanılmış olacaktır.
Çalışmak, "çalışmak" fiilinin kulakta bıraktığı sesten daha önemlidir
İş hayatı insanın düşünce ufkunu genişletir toplum içinde saygınlık kazandırır, kişinin kabul edildiği ve sevildiği bir arkadaş çevresi sunar, işe yaradığını hissettirir, hayat kalitesini yükseltir. Çalışmak sadece günlük ihtiyaçların hazırlanmasını sağlayacak olan parayı kazanmaktan daha çok amaca hizmet eder.

İngiltere'de işsizlik sigortası ile geçinenler arasında, depresyon, alkolizm, madde tüketimi ve intihar oranı, çalışan nüfusa göre çok yüksektir. Çalışma hayatını bitirdikten sonra hayat standardı düşmeyen emekliler arasında yapılan araştırmalarda da depresyon ve intihar eğilimi yüksek bulunmuştur.

Kişi hayatta elinden gelen en iyi işi yaparsa, yaptığı işi iyi ve severek yapar. Ancak bunu uzun süre devam ettirebilmesi, yaptığı işe kazandığı paranın ötesinde anlam yüklemesiyle mümkündür. Çetin Altan Usta'nın masasında duyduğum sözü pusula niteliğindedir. " Eğer insanın işini yaparken aldığı zevk, işinden kazandığı parayı harcarken aldığı zevkten fazlaysa yaptığı işte anlam duygusu buluyor demektir". Bu satırların okuru olarak, yaptığınız işte ne ölçüde anlam duygusu bulduğunuzu aşağıdaki sorularla değerlendirebilirsiniz.

* Sizi tanıyanlar temel değerlerinizin neler olduğunu söyleyebilirler mi?
* Sizi biricik ve farklı kılan bir dizi güçlü özelliğiniz var mı?
* Çevrenizdeki insanlarla anlamlı bir bağınız var mı?
* Kaliteli ve eğlenceli bir hayat yaşamanın ötesine geçen özlemleriniz var mı?
* Hedef ve tutkularınız sizi sınırlarınızı zorlamaya itiyor mu?
* Şimdiki hayalleriniz gerçekleşse, yaşanmaya değer bir hayat sürdürdüğünüze inanır mısınız?

Sonuç

İş hayatı, insanın gücünün sınırlarının nereden geçtiğini tanımasına ve gerçekleriyle hayalleri arasındaki köprüyü kurmasına imkan verecek bir alandır. Dünyadan aldığımız karşılık, dünyaya verdiğimize bağlıdır. Dünya bir anlamda bir aynadır. Enerjimizi nereye koyarsak hayat orada gelişir. Enerjisini hobilerine ve sosyal ilişkilerine koyan ödülünü bu alandan alır. Enerjisini işine koyan ödülünü mesleki hedeflerine ulaşarak alır. Sonuç olarak başarı, kişinin kendisine koyduğu hedefe ulaşması, mutluluk da elde ettiklerini sevmesidir. Mutlu olmanın en önemli koşullarından biri, günün önemli bir bölümünü alan iş meşguliyetinden zevk alarak yaşamaktır.

Kaynak:

Loehr,J., Schwartz,T.. The Power of Full Engagement, New York Press, 2003.

# data[].attributes.attachment_link.title
Yürekten Adanma - Acar Baltaş | Psikolog

# data[].attributes.attachment_link.description
Çalışan davranışındaki değişiklik hem yönetici ve iş sahiplerini hem de genç çalışanları zorluyor. Bu yazı her iki grup için de aydınlatıcı olma amacını taşıyor.

# data[].attributes.attachment_link.title
SABAH UYANDIĞINDA BUNLARI YAPMAYI BIRAK // 8 YANLIŞ

# data[].attributes.headline
27.10.2023 ''Hayır Tesellisi'' Mecit Ömür Öztürk 

# data[].attributes.subject
27.10.2023 ''Hayır Tesellisi'' Mecit Ömür Öztürk 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hz. Ömer, 638'de başkent Medine'den gelip Kudüs'ü bizzat teslim aldıktan sonra, şehre Müslümanlar yerleşmeye başladı. Kudüs'ün eski sakinleri olan Hıristiyanlar, ibadet ve geleneklerinde her türlü özgürlüğe sahipti. Hz. Ömer'in yayınladığı ünlü fermanla, Kudüs'e barış ve sükûnet hâkim oldu. Âdil halife, Hıristiyanlar açısından büyük önemi bulunan Kudüs'teki Kıyâme Kilisesi'nin anahtarlarını Müslüman bir aileye - Nuseybe ailesi- teslim ederek, Müslümanları Hıristiyanlar arasındaki gerilimlerde hakem konumuna yükseltti. Nuseybeler, Uhud Savaşı'nda elindeki kılıçla Hz. Peygamber'i savunan kahraman Medineli sahabi hanım Nuseybe binti Kab'ın soyundan gelen bir aile.

Salahaddin Eyyubi, 1187'de Kudüs'ü Haçlıların işgalinden kurtararak özgürlüğüne kavuşturduğunda, Kıyâme Kilisesi'nin anahtarlarını muhafaza işine Müslüman bir aileyi daha ortak etti: Cûde ailesi. Şehrin artan nüfusuna oranla Müslümanlar arasındaki dengeyi sağlamaya da yönelik bu adımla, Müslümanların Kudüs'te adaleti sağlayıcı ve huzuru pekiştirici rolü sağlamlaşmış oldu.

Salahaddin'den sonraki İslâm imparatorlukları ve büyük fatihler de, Kudüs'teki bu hassas dengeye hiç müdahale etmediler. 1516 sonunda başlayarak kesintisiz 400 yıl boyunca 1917'ye kadar devam eden Osmanlı egemenliğinde de durum aynıydı. Hz. Ömer'in kurduğu, Salahaddin'in de fermanla kanuna dönüştürdüğü bu uygulama sayesinde, Hıristiyanlar arasındaki muhtemel gerilim ve sürtüşmeler, Müslümanların hakemliğiyle engellendi.

Bu uzun dönem boyunca, Kudüs'te sadece Hıristiyanlar değil Yahudiler de büyük bir özgürlük ve huzur içinde yaşadılar. Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Ağlama Duvarı'na dokunarak ibadet hakkına kavuşan Yahudiler, devletin çizdiği sınırlar dâhilinde ibadetlerini herhangi bir engelle karşılaşmadan yerine getirebildiler.

1917'de Osmanlı İmparatorluğu'nun bölgeden çekilmesiyle Filistin'i ele geçiren İngilizler, Müslüman fatihlerin Kudüs'te kurduğu hassas dengeyi gözetme konusunda yeterince dikkatli davranmadı. Kıyâme Kilisesi'nin anahtarlarının Müslümanlarda bulunması uygulaması sürdürüldüyse de, şehrin demografik dengeleriyle hunharca oynandı. 1967'de nihayet İsrail tarafından işgal edilen Kudüs, o tarihten günümüze, eski yüzyıllardaki huzuru, barışı ve sakinliği aramaya devam ediyor.

Kudüs sokaklarında dolaştığınızda bugün her bir köşede karşınıza bir başka İslâm İmparatorluğu'nun eseri çıkar. Ta Emevîler'den itibaren bu kutsal şehre özel bir önem veren ve emek harcayan Müslümanlar, şimdi Kudüs'ü yönetmiyor olsalar da eserleriyle her yerdeler. Sadece Müslüman mabetleri değil, Hıristiyan eserleri de aynı ihtimama mazhar olmuştur. 1967'den bu yana devam eden İsrail işgalinin bütün ağırlığına rağmen, buraya vurulan İslâm mührü, silinemeyecek şekilde Kudüs'ün kılcal damarlarına kadar sinmiştir.

Her sokak başında karşınıza çıkan sebiller, çeşmeler, mescitler, tarihî evler, bir başka İslâm imparatorluğunun izlerini taşır. Ama hepsi de, bir zincirin halkları gibi sıkıca birbirine bağlıdır. Dikkatle bakan bir göz, mimari tarzlarındaki bütün farklara ve ustalarının farklı imzalarına rağmen, hepsinin aslında aynı çizginin devamı olduğunu rahatlıkla görür. Bu yönüyle Kudüs, Müslümanların dünyadaki tecrübelerinin bir özeti ve şaheseridir. Başarılan ve başarılamayan her şey, orada istiflenmiş ve düğümlenmiştir.

Kudüs bugün yeniden işgal ve ihlalle sınanıyor. Geçmişin zorba istilacılarının yaptıklarını tekrarlayan İsrail yönetimi, İsrailoğullarının tarih boyunca yaşadığı sıkıntı ve imtihanları da tamamen unutmuş görünüyor. Bir zamanlar akla hayale gelmeyecek acılar çekmiş bir milletin, şimdi benzer acıları bir başka millete reva görüyor oluşu, tarihin kaydettiği en düşündürücü ibret tablolarından biridir.

Tam 100 yıl önce, 1917 yılının aralık ayında İngilizlerin yönetimi ele almasıyla birlikte Kudüs'ten kaybolan şey, Hz. Ömer'in tesis ettiği, kendisinden sonraki Müslüman fatihlerin de aynen koruyup kolladığı, adalet ve hukuka dayalı idaredir. Kudüs, "Ömer ruhu" da diyebileceğimiz bu anlayışın yeniden ortaya çıkmasını ve kendisini tekrar teslim almasını beklemektedir. Barış, Kudüs'e ancak bu şekilde ve bu anlayış yeniden hâkim olduğunda gelecektir. Geleceğin Müslümanları, geçmişte ortaya konan örnek yönetimi bütün boyutlarıyla kavramak ve aynı örnekliği yeniden üretip ortaya koymak sorumluluğuyla da karşı karşıyadır.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kudüs'den son dakika haberler, Kudüs'ün tarihi, Kudüs'de rol alan aktörler, şehir planı, coğrafik konumu ve tarih boyunca değişimi, Mescid-i Aksa ve diğer önemli yapıları... Kısaca Kudüs'e dair herşey GZT Kudüs sayfasında.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Abone ol

Mutluluktan ziyade farkındalık daha önemli geliyor bana. Bir başkasına ne kadar yardımım dokunuyor ve bir başkasının ızdırabında ne kadar payım var? Kendimi ne kadar sorgulayabiliyorum? İnsan sadece görünür âlemde yaşayan bir varlık değil.

Hayat dertsiz tasasız olduğunda yahut "Vur patlasın, çal oynasın" yaşandığında, iyi bir hayat olarak tanımlanamaz. Zorluklar karşısında geri adım atmadığımız, boğuşmaktan kendimizi geri tutmadığımız, mücadele etmeye devam ettiğimiz kadarıyla iyi bir hayattır yaşadığımız.

Yani bizim uğraşımızla, alın teri ve gözyaşımızla ortaya çıkardığımız hayat iyi bir hayattır.

Bir hikâye anlatılır: Padişaha iki yavru şahin armağan edilir; biri büyüdükçe yaman bir avcı olurken, öteki tünediği daldan havalanmayan, yemi suyu ayağına götürülen bir saray kuşu olup çıkar. Padişah bu şahin bozmasını eğitmesi için ehil birinin bulunmasını emreder. Gelen adam, çoğa kalmaz şahinin diğeri kadar yükseklere uçmasını sağlar. Padişah bunu nasıl yaptığını sorduğunda, "Sadece tünediği dalı kestim" der.

Bazen tutunduğumuz dalları yitirebiliriz, düşerken tutunduğumuz tuğlayı diye bellemişizdir. Kaybın ya da kazancın da bir ara durak hesabı olduğunu anlamalıyız. Kayıplarımız bizi başka bir şeye dönüştürme imkânını içlerinde taşır, o dönüşümü iyi bir istikamete yöneltmek, bizim yükselmemizi sağlayacaktır.

Sadece olumsuz duyguları kovmakla iyi bir hayat yaşamış olmuyoruz, aynı zamanda erdemli ve ahlaklı bir hayat sürmeye çalıştığımızda da iyi bir hayat sürmeye çalışıyoruz.

Çünkü iyi hayat bir tarafıyla hemdert olabilmekle alakalı, verebilmekle, gönlün türkülerini çığırmakla alakalı.

İyilik, ızdırap içindeki başka varlıkları da görebilmektir ve onların da kurtulması için çalışmaktır.

İnsanın bir ekosistem hâlinde var olduğunu, başka varlıklara zulmederek var olamayacağını bilmektir. İyi hayatın ve erdemin unsurlarından biri de sosyal katılımdır. Birçok psikoloji deneyi sosyal katılım gösterebilen bireylerin, hayatlarından daha mutmain olduklarını göstermiştir.

Pozitif psikoloji kurucularından Martin Seligman'ın PERMA olarak özetlediği bir formülü var:

P: Pozitif duygular. Hayatla ilgili taşıdığımız güzel duygular.

E: Engagement-Katılım: Dünyada aktif bir sorumluluk alarak, kötü bulduğumuz bir şeyi onararak iyiye çevirmek. Örneğin bir gün Kasımpaşa'da tanıştığım bir bakkal, beş defa Somali'ye yardım için gittiğini belirtmişti. Böyle sayısız kahraman vardır. İyi hayat, kahramanlık tozunun biraz serpildiği bir hayat gibi geliyor bana. Başkalarının ne söyleyeceğine aldırmadan, kendi vicdanı doğrultusunda gidebilen insanlardır.

R: Relationships-İlişki: Derin, kalıcı, bozulmayan, menfaat ilişkisine dayanmayan, yardım aşma ve dayanışma ilişkisine dayanan ilişkilerdir. Harvard Üniversitesi'nde yürütülen uzun erimli bir erişkin gelişme çalışmasında hangi insanların daha sağlıklı olduğu araştırılmış ve iyi sosyal ilişkiler kuran insanların daha sağlıklı olduğu ortaya çıkmıştır.

M:Meaning-Anlam: Hayatımızı hangi anlam doğrultusunda yaşıyoruz? Sadece kendimiz için mi, yoksa daha ulvi bir anlam için mi yaşıyoruz?

A: Accomplishment-Başarı: Hayatta bir şeylere muktedir olma hissi.

İnsanlar bazen kendini kapana kısılmış hisseder. İnsanlar kendi iradelerini ortaya koyabildikleri zaman, hayattan aldıkları tatmin ve huzurları daha uzun süreli oluyor.

Mutluluktan ziyade farkındalık daha önemli geliyor bana. Bir başkasına ne kadar yardımım dokunuyor ve bir başkasının ızdırabında ne kadar payım var? Kendimi ne kadar sorgulayabiliyorum? İnsan sadece görünür âlemde yaşayan bir varlık değil.

Allah'ın rızasını gözeten bir varlıktır insan. Dahası Allah'tan razılığı olacak bir varlık. İşte bu ikincisi daha zor. Manevi insanın nokta-i nazarından iyi bir hayat, müteal güçle kurduğunuz rabıta ile de alakalı.

O'na ne kadar sadık olabildiniz? O'nun sözlerini ne kadar içinize aldınız, O'nu ne kadar işittiniz, O'nu ne kadar konuştunuz, O'nun rızasına ne kadar nail oldunuz, nihayet siz Allah'tan ne kadar razı oldunuz? O'nun size sunduğu imkânlar, zorluklar, bütün çetin mücadeleler karşısında 'Ben buna razıyım' sözünü ne kadar söylediniz.

Metafizik düzlemde bu soruya verilebilecek cevap çok daha derinliklidir. İçinde bulunduğumuz yüzyıl, insanı olumsuz duygulardan olabildiğince uzak tutmaya çalışıyor.

Robert Nozick 'in çok ilginç bir deneyi var, sizi bir makineye koysak, bir butona bastığınızda size sonsuz, hiç inkıtaa uğramayacak fasılasız bir saadet versek o butona basar mısınız? Doğrusu ben böyle bir mutluluk kâbusunda yaşamak istemezdim. Daimi olarak aynılıkta kararlılık gösteren bir mutluluk anı, cennetin değil, sonsuz bir cehennem mahkûmiyetinin mümeyyiz vasfıdır.

Hayatta her şey zıddıyla kaim: Biz acıyı, kederi tecrübe etmeksizin mutluluğu tam anlamıyla tecrübe edemeyiz.

Aslında insan ızdıraptan kaçmakla mutluluktan da kaçıyor. Halil Cibran, bir istiridyenin, komşu istiridyeye, " Karnımda çok feci bir ağrı var. Ağır ve yuvarlak bir ağrı... Izdırap içindeyim " dediğinden bahseder.

Görünüm, varlık âlemindeki nesnelere-canlılara yapışır, onları birbirinden ayıran başlıca duygulardan biridir ızdırap.

Günümüzü tanımlarken bazı düşünürler analjezi toplumu ifadesini kullanıyorlar, ağrıdan kaçış toplumu. Biz zannediyoruz ki elimiz sıcak sudan soğuk suya değmezse, dertsiz tasasız bir hayat yaşarsak mutlu insanlar oluruz. Aksine ruh gayretsiz kaldıkça kayıtsız, vurdumduymaz, psikolojik ceset hâlinde insanlara dönüşürüz.

İnsan hayatla boğuşurken anlamı keşfeder; kafamızı taşlara vururken, hayal kırıklıkları yaşarken, ızdırapları alt etmeye çalışırken. Hayat sürekli bir mücadele hâlidir. Bu mücadele zaten bize yaşamanın dokusunu verir. Yaşamak yorulmaktır ve bunun için de güzeldir.

Hepimiz hikâye eden varlıklarız, geriye bizden bir hikâye kalsın istiyoruz, bu hikâyenin olması için de ağrı ve ızdıraba göğüs gereceğiz.

Goethe'ye bir gün birisi "Mutlu musun?" diye sormuş Goethe ise "Mutluyum ama geriye dönüp baktığımda hayatımda mutlu olduğum bir hafta bile hatırlamıyorum" demiş.

Çünkü hayat hep bir mücadele, bir çırpınış, gayret ve çabadır, bütün bunlar yaşamı var kılar ve ona anlam verir. " Konfor ruhun bataklığıdır" diyor Ali Şeriati.

Konfor insanı bir uyuşturucu gibi uyutur ve oradan büyük bir çile, ızdırap doğmadığı için hayatın sanatçısı olamaz hâle getirir. Hayatın büyük sanatkârları çileyle pişmiş insanlardır.

Faulkner, Nobel konuşmasında beni yazar olarak buraya getiren şey ızdırap ve gözyaşı diyordu. İnsan, yaşadıklarından bir anlam devşirebildiği sürece hayatı anlamlı, doğru ve güzel yaşar. İyi hayat geriye baktığımız zaman üzerinden bir anlamın tüttüğü hayattır. İnsan ancak ölüm döşeğinde bakar kendine, kendi hayatına; gerçekten elle tutulur güzel bir hayat yaşamış mı, yaşamamış mı?

Bazen hayatımızı kendimize çok meşgul olarak yaşarız. Hepimiz bu tuzağa düşeriz, kendimizi çok önemli zannediyoruz, kişisel varlığımız yüzünden çok önemli şeyler oluyor gibi bir yanılsamaya kapılıyor, benliklerimizi kutsuyor, kendimizi pek bir önemli ve değerli hissediyoruz. Bir afetle veya bir travmayla karşılaştığımızda şaşkınlıkla kalıveriyoruz sonra. Bu benim başıma nasıl gelebilir?

Niye gelmesin a kuzum? Senin ayrıcalığın mı var bu dünyada? Geçmişte insanların yaptığı çok önemli bir şey var; rabıta-ı mevt, zihni sürekli ölümle meşgul etmek. Ölümün yanı başımızda bir dost, bir arkadaş gibi hayata eşlik etmesi. Ancak ölüm farkındalığı ile insan, her an ölecekmiş gibi yaşayarak, bugün hayatını daha dolu dolu yaşayabilir.

Her anını son an bilerek, her anını kıymetlendirmek isteyerek. İnsanın kendi hayatının yontucusu olduğunu düşünüyorum.

Michelangelo'ya Davut heykelinin nasıl çıktığı sorulduğunda: " O zaten kayanın içinde saklıydı, ben sadece fazlalıkları attım" der.

İyi hayat aslında insanın olgunlaşma evrelerinde fazlalıklarını atarak ortaya çıkardığı bir şey, biz hayata çok şeyler eklemenin hayatı zenginleştirdiğini zannediyoruz.

Tam aksine hayattan fazlalıkları atabildiğimiz zaman hayat olgunlaşıyor. Hayatı tadından yenmez hâle getiren şey onun içinde saklı olan lezzet adacıkları değil. Hayatı lezzetli kılan manevi dokunuşlar. Arkamızda ne kadar sevginin, hayrın, iyiliğin izlerini bırakıyoruz?

Maddi olanlarla değiş tokuş edilemeyen şeyler hayatın lezzetini oluşturur. İnsanlar, nesnelerle maddi olan şeylerle mutlu edilebileceklerini zannediyorlar, bence günümüzün en büyük mutluluk tuzağı bu. İnsanlar, iyi hayatın daha çok şey/nesne edinmekten geçtiğine inandırıldılar.

İnsanlar çok asgari şartlarda yaşasalar da hâlâ en lüks cep telefonunu kullanabiliyor. Çünkü onun kendileri için çok önemli bir statü aracı olduğuna inandırılmışlardır. Sadece bize iyilik hissi veren şeyin, iyi hayatı tanımlamaya yettiğini düşünüyoruz. Buna" hedonizm"deniyor. Hazcılık, " Vur patlasın, çal oynasın " üzerinden iyi hayat tarifi yapmak.

Oysa her eğlence bir gün zeval bulur. Hazza alışırız. İyi hayatın sırrını hazda bulamayız. Her devlet toplumuna karşı haysiyetli bir hayat borcu taşır. Fakat bu yetmez, çok iyi şartlarda yaşasalar bile insanlar, birbirlerine zarar verebilir, çevreyi kirletebilir.

Maddi şartları sağlamak hiçbir zaman manevi şartların da beraberinde yükseleceği teminatını vermez. İkisi ayrı alanlardır. Birincisinin mutlaka sağlanması lazım ama ikincisinde de bir seferberlik ve toplumca paylaşılan bir hassasiyet lazım. Şükredebilen, iktifa edebilen, yeterli diyebilen insanlar hayatı daha doyumlu yaşarlar.

Güzellik hissini hayatına hüküm ferma edebilen, hayatının ortasına alan insanlar hayatı daha doyumlu yaşar. Güzellik öyle bir şey ki bir dağ yamacından ovalara, okyanuslara bakarız, içimiz birden vecd duygusuyla dolar ve o anı âdeta saklamak isteriz, uzun uzun bakarız.

Güzelliğin insanı onaran bir tarafı vardır. O yüzden insan ilişkilerinde güzellik, şehirlerde güzellik, söz ve tavırda güzellik bizi onararak daha iyi hayata götürür. Güzellik içimizde eksik olan bir şeyi yerine koyar. İnsan güzel olanla ne kadar hemhâl olursa, iyi hayata da o kadar yakınlaşır.

Modern çağda şöyle bir problem var; hep başka bir yerde olmak istiyoruz. Bulunduğumuz yer bize hiç mutluluk vermiyor.

İnsan hep başka iklimlerin yeşil kırlarına özlem duyuyor, birisiyle birlikteyken aklı cep telefonunda oluyor. Bir yere tatile gittiğinde acaba buraya değil de başka bir yere mi gitseydim diye düşünüyor. Buna bir psikolog " seçim paradoksu " diyor. Seçmediğimiz her şey için bir tür azap hissetmeye başlıyoruz.

Hayata hep çoktan seçmeli sorularla hazırlanıyoruz. Yaşantı oburluğu içerisindeyiz. " Ne kadar çok yaşantı tüketirsem o kadar çok mutlu olurum" şeklinde bir yanılsama var. Oysa "her gün gittiğin yoldan bir daha yürü ama bu sefer başka şeyleri görmeye çalışarak yürü." İnsanın önünde sınırsız seçenek var.

O sınırsız seçeneklerin her birini ziyaret etmeye kalksak ömür yetmez. Biraz da her zaman gittiğimiz yolda daha önce fark etmediğimiz incelikleri, her zaman beraber olduğumuz dostumuzun fark etmediğimiz özelliklerini keşfetmeyi, sevdiklerimizin gözlerine daha dikkatli ve uzun bakabilmeyi öğrenmeliyiz.

Kendimizi bir yere, bir toprağa, bir arkadaş grubuna, bir ülküye ait hissetmek de bize yine iyi hayat yönünde destek verecektir. " Yalıtılmış bir varlık değilsin, unutma ki kozmosun biricik, yeri doldurulamaz bir parçasısın. Sen insanlık bulmacasında köklü bir parçasın" diyor Epiktetos.

Yalnız insan, kimsesiz, yurtsuz, kökünden koparılmıştır. Kökünden koparılmış insanın iyi bir hayatı yaşama şansı azdır. Dayanışma ve yardımlaşma duygusu içerisinde, iyi bir hayatı tecrübe etme imkânımız çok daha fazladır.

Simone Weil şöyle yazmıştı: "Komşumuza duyduğumuz sevgi, yaratıcı dikkatten oluştuğu için dehayla eş anlamlıdır." Komşumuzu sevmenin manası en temelde ona "Ne hâldesin? Acın için yapabileceğim ne var?" diye sorabilmektir.

Allah'ın yeryüzüyle bir akdi vardır; insanlar birbirlerine nasıl muamele ediyorlarsa Allah da onlara o şekilde muamele eder ve edecektir. İyiyi yaşatmaya niyetlenmiş kişi, kalb-i selim sahibi olarak, iyilik görür. Sonunda anlayacağımız en mühim ders şudur: "Mutluluk nadiren onu arayanlar tarafından bulunur. Ve asla kendileri için arayanlar tarafından değil." Hayatımızın anlamı ilişkilerden, bağlılıklardan ve tamlıktan neşet eder. Anlam, nesneler arasına geniş bir örümcek ağı gibi her şeyi birbirine bağlar, ayrı kısımları birbiriyle irtibatlandırır.

Böylece anlamlı bir bütün oluşturur. Maneviyat da benliğin değişik kısımları arasında bir irtibat kurmamızı sağlar. Tüm dinlerin amacı da kişiyi bir parçalanmışlık hâlinden bir tamlık hâline çıkarmaktır. Bilim görülemeyen ve ölçülemeyen şeyler konusunda oldum olası tedirgindir.

Bugün gerek atom altı fiziği gerekse de nörobilim araştırmaları bir şeylerin değişmeye başladığını haber veriyor. " Benliğin yumuşatılması" ve sonsuz, kapsayıcı bir tamlıkla irtibat fikri, bugüne dek uygulamaların özünü teşkil etti. Milton'un dediği gibi: " Zihin, neresi olmak isterse orasıdır; kendi içinde cehennemi cennete, cenneti de cehenneme dönüştürebilir."

Maneviyat hissi kalbimizi ürperti ve haşyete açarak varlığın karşılıklı bağımlılığını bize öğretir. Hepimiz bir bütünün parçalarıyız ve ötekinin istek ve ihtiyaçlarına kökten bir cevap vermek durumundayız. Kendimizi hayata ve hayatın bütün kaynaklarına bağlı kılan anlayışla birlikte; tevazu, hürmet ve açık yüreklilik geliştirir ve bir şükran duygusuyla teçhiz oluruz.

Ebediyetin parçası olmak, bizi var olan herkesin ve her şeyin bir parçasıymışız gibi hissettirir. İnsan ezel ve ebet arasına dürülü bir varlıktır. Bu nazardan bakıldığında insan hem koca kâinatta ufacık ve önemsiz bir zerrecik hem de eşi bulunmaz bir biçimde biricik, nadir ve kıymetli bir varlıktır. Kendimizden daha büyük bir şeye aitiz ve asla yalnız değiliz. Buna bağlı olarak, gelecek nesiller için de emek harcamak lazım. Kendisi gölgesinde serinleyemeyeceğini bildiği hâlde insanlık tarihi boyunca bir sürü insan meşe ağacı dikmiş, birileri gelecek nesilleri düşünmüş.

Kızılderililerin çok güzel bir sözü var: 'Dünyayı atalarımızdan miras almadık, çocuklarımızdan ödünç aldık.' Çocuklarımıza ve gelecek nesillere karşı da bir borcumuz var. Meşe ağaçları dikmemiz lazım, onları büyürken beklemenin, bir şeyleri umuttan yoksun bile olsak, özlemle beklemenin nasıl bir haz olduğunu yeniden öğrenmemiz lazım zira 'Mutluluk erişilmezken, ancak ağaçlar onu hışırdar.'

İnsan tecrübeyle bir şeyi nasıl yapmaması gerektiğini de öğreniyor. Dolayısıyla ömrün öğrenilmeden geçen zamanları kayıp hanesine yazılmalı. Rızayı gözetmeden, iyilik ve güzelliğin yolunda yürümeden, adalet ve vicdandan uzak zamanlar kayıptır.

Yaşlanmak hayata yeni katmanlar, yeni sayfalar eklemek değil, olan katmanları azaltarak, öze ulaşmaktır. Bizi biz yapan cevhere ulaşmaktır. Buna ulaşabildiğimiz zaman, hayata bir bilgelikle bakmayı başarabiliriz ve insanlara da anlatacak bir hikâyemiz olur.

İyi hayat, sonunda bize anlatmaya değer bir iyilik hikâyesi bırakabilen hayattır. Geride izlerimiz kalıyor. "Sen uçuşu hatırla, kuş ölümlüdür" diyor ya şair, bizden geriye gökyüzünde ve yeryüzünde çizdiğimiz o narin çizgi kalıyor.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mutluluktan ziyade farkındalık daha önemli geliyor bana. Bir başkasına ne kadar yardımım dokunuyor ve bir başkasının ızdırabında ne kadar payım var? Kendimi ne kadar sorgulayabiliyorum? İnsan sadece görünür âlemde yaşayan bir varlık değil.

# data[].attributes.headline
06.10.2023 GEVEZE: DIRDIRCI ZİHNİ NASIL DURDURACAĞIZ?

# data[].attributes.subject
06.10.2023 GEVEZE: DIRDIRCI ZİHNİ NASIL DURDURACAĞIZ?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
21.07.2023

Çoğu insan "içeri girmek" tekniğiyle dikkatlerini duygu ve düşüncelerine yönlendirip daha dayanıklı olacaklarına inanırlar. Fakat "içeri girme" tekniği bazı kişiler için olumlu sonuçlar doğururken bazıları içinse yoldan çıkarıcı olabiliyor. "İçeri" çekildiğimiz anlarda kendimizle konuşur ve iç sesimizi dinleriz. Fakat iç sesin işlevsizlik kazandığı durumlarda vardır. Örneğin stresli olduğumuz veya risk gördüğümüz durumlarda, duygularımız şiddetlenir ve iç sesimiz dırdırcı bir sese dönüşür ve hayli acımasız bir eleştirmen olur.

İç sesimiz kişisel olmakla beraber çağrışımlar üzerinden yol alır. Kişilerin kendi deneyimlerine, duygularına ve ihtiyaçlarına odaklanır. Bu sayede hayatta kalmamıza yardımcı olur. Sözel gelişimimiz duygusal gelişimimizle beraber ilerler bu yüzden kendi kendimize konuşmak kendimizi kontrol etmemizi ve özdenetim becerisi kazanmamızı sağlar.

Kültür ve çevre bireylerin iç seslerinin yönünü ve tarzını ciddi ölçüde etkiler. Bu sebeple ebeveynlerin iç sesleri çocukların iç seslerine dönüşür veya çocukların davranış biçimleri ebeveynlerin iç seslerini şekillendirir. İç sesin faydalarından birisi hedeflerimize doğru ilerlerken kendimizi değerlendirmemizi sağlamasıdır, doğru yönde olup olmadığımızı kontrol ederler. Aynı zamanda geleceğe yönelik plan yapmamıza ve sezgilerimize kulak vermemize destek olurlar. Fakat iç ses bazen resme bir bütün halinde yaklaşmaktansa her bir parçaya ayrı ayrı aşırı odaklanmamıza sebep olur ve kendimizi fazla analiz yaparken buluruz. İşleyen bellek işlevini yitirmeye ve tüm dikkatini duygusal stres kaynağına yöneltmeye başlar işte bu noktada dırdırcı ses ortaya çıkar.

Dırdırcı seslerle baş edebilmek

Dırdırcı sesle baş edebilmek için bazı teknikler geliştirilmiştir. İlk tekniğe "uzaklaşma" adı verilir. Bu teknikte düşüncelerle etkileşime geçerken aynı zamanda onlara mesafeli bir perspektiften bakmak esas alınır. Buradaki hedef duygulardan kaçmak değildir. Bunun yerine deneyimlerden bir adım geriye çekilerek daha gerçekçi bir bakış açısı kazanmayı hedef alır. Bu teknikteki hedef öfke veya üzüntü yaşadığımız durumlarda uzaktaki bir gözlemcinin bakış açısını kazanmaya çalışmaktır. Gözlemci tarafsız olmalıdır ve büyük resmi görebilmelidir, bu sayede acı veren işgalci düşüncelerden kurtulmamız kolaylaşacaktır. "Dışarıdan bakma" tekniği ile engelleri daha geniş bir yelpazeden görebilir ve onlara göre hazırlanabiliriz. "Uzaktan bakmayı" kullanan bireyler problemler karşısında daha soğukkanlı yaklaşıp problem çözme becerilerini koruyabiliyorlar.

Bir diğer teknik ise "gelecekten bakma" olarak adlandırılır. Bu teknik de, zihnimizde geleceği ziyaret ederek bilgelikten faydalanmamızı sağlar. Bu anlayışa göre dünya hiç durmadan değiştiğinden ötürü gelecekteki koşullar da değişecektir ve günümüzdeki problemlerimizin gelecekteki koşullara göre değerlendirmemiz doğru olacaktır. Aynı zamanda bu bakış açısı günlük tutmanın olayları hikayeleştirmeye yaradığını ve hikaye anlatıcının perspektifinden bakmamızı sağlayarak dırdırcı iç sesimizi sakinleştirdiğimizi söyler. Anın içine gömülüp kalmaktansa duvardaki sinek açısından bakmak bakış açımızı tarafsızlaştırır ve stres düzeyimizi azaltır.

Bir diğer tekniğe göre problemlerle baş etmeye çalışırken dırdırcı ses ortaya çıktığında "ben" i "sen" e dönüştürmemiz gerekir. Bir başka deyişle kafamızın içindeki dırdırcı sesle konuşurken kendimize kendi adımızla hitap etmek tarafsız bir bakış açısına odaklanmamızı sağlar. Birinci tekil şahıs kullanma ile olumsuz duygular arasında kuvvetli bir ilişki kanıtlanmıştır. Bundan ötürü kendimize adımızla veya ikinci/üçüncü tekil şahısla hitap etmek kendimizle aramıza duygusal bir mesafe koymamıza yardımcı olur ve "mesafeli iç konuşma" yapmamızı sağlar. Mesafeli iç konuşma sayesinde stresli durumlarda problem çözme becerilerimizi koruyabiliyor ve bilgece fikir yürütebiliyoruz. Kendimize adımızla hitap etmek kendimizi sakinleştirmemize ve duygularımızı dengelememize yardımcı olur. Zihnimizde zaman yolculuğu yapmanın, gelecekte ne hissedeceğimizi düşünmenin, günlük tutmanın veya olaylara duvardaki bir sinek bakış açısıyla büyük resimden bakmanın dırdırcı iç sesi dizginlediğinden bahsetmiştik. Fakat bu bahsi geçen tekniklerin tamamı çaba ve zaman gerektirmesine karşın mesafeli iç konuşma hızlı ve etkilidir, yönetici işlevlere aşırı yük bindirmez.

Deneyimleri normalleştirme ve psikolojik rahatlama

Bu iki durumu sağlamanın yolu ise evrensel "sen" dilini kullanmaktan geçer. Bir problemle karşılaştığımızda kendimizi yapayalnız hissederiz fakat bunun hayatın bir parçası olduğunu bilmek, herkesin başına gelebileceğini görmek bize "başkaları yapabildiyse bende yapabilirim" bakış açısını kazandırır. Bu kullanıma "jenerik sen" veya "evrensel sen" adı verilir. "Evrensel sen" bireysel tercihlerden öte genel geçer şeyleri ifade etmek için kullanılır.

Başkaları tarafından onay ve anlayış bekleyerek anlattığımız problemler olumsuz duyguları yeniden yaşamamıza sebep olur buna birlikte ruminasyon denir. Duygularımızı açığa vurmak ve başkaları tarafından teselli edilme isteği taşısa da birlikte ruminasyon tuzağına düşmemize yol açabilir. Burada destek kışkırtmaya dönüşür olumsuz deneyimlerden daha fazla konuşarak kendimizi daha kötü hissetmeye ve duygularımızı daha şiddetli hissetmeye başlarız. Bu sebeple duygularımız "çağrışımcılık" ilkesine göre diğer olumsuz duyguları tetikler. Çevremizdekilerle en verimli paylaşımlarımız destek veren kişinin hem duygusal hem bilişsel bir yaklaşım benimsediği paylaşımlardır. Destek veren kişi karşısındaki kişinin duygularını anladığını belli etmeli ve olaylara geniş bir mesafeden bakmasını sağlamalıdır. Böylelikle, kişi anlaşıldığını hisseder ve dırdırcı iç sese gömülüp kalmaz.

Davranış değişim basamakları

Bu modele göre ilk olarak etkin dinleme sağlanmalı, ardından duygudaşlık oluşturulmalı, güven kazanılmalı ve etki edilmelidir. Bu sayede davranış değişimi gözlemlenir. İnsanlara destek olmak her ne kadar yardım etme amacı taşısa da kişilerin ihtiyaçları göz önünde bulundurulmadığında öz yeterlilik duygusunu zedeleyebilir ve kişiler kendilerini yetersiz ya da beceriksiz hissedebilir. Bundan kaynaklı kendilerine olan saygıları, sağlıkları ve karar verme becerileri zarar görebilir. Bu yüzden açık açık akıl vermektense fark ettirmeden yardım etmek "görünmez destek olmak" daha yapıcıdır.

Görünmez destek olmanın yanı sıra sözcükleri kullanmadan destek olmanın başka bir yolu daha vardır, buna "sevecen dokunma" denir. Sevecen bir dokunuş bize güvende olduğumuzu hissettirir bu sayede stresle daha iyi başa çıkabilir ve kendimizi güvende hissedebiliriz

Dırdırcı iç sesle mücadele etmenin bir diğer yolu ise doğanın gücünden geçer. Yapılan araştırmalara göre doğayla etkileşim içerisinde olmak stresle başa çıkma becerilerimizi geliştirir, stres düzeyimizi düşürür ve bizi daha sağlıklı bireyler haline getirir. Doğa huşuya kapılmamızı sağlar. Huşu, kendimize ilgimizi azaltarak kendi ihtiyaçlarımızın ötesine geçmemizi sağlayan büyüleyici bir ihtişamdır. Doğa sayesinde huşuya kapılır ve kendimizi küçülmüş hissederiz böylelikle problemlerimizde küçülür.

Kendi hayatlarımız üzerinde kontrol sahibi olduğumuza olan inancımız performansımızı iyileştirir ve ilişkilerimizi düzenler. Dünyadaki var olan düzene inanmak kaygı düzeyini azaltır. Bu sebeple inancın hayatımızdaki yeri çok büyük ve anlamlıdır. "Bilinçli düşünce " beklentilerimizi şekillendirir ve kendimizi daha iyi hissetmemizi sağlar. İnancın etkisi plasebo deneylerinde de başarılı bir şekilde ortaya konmuştur. Dırdırcı iç sesi dizginlemek, ritüeller oluşturarak inancımıza sahip çıkmaktan geçer. Ritüellere yüklediğimiz anlamlar ve inançlar sayesinde kendimizden büyük güçlerle ilişki kurarız ve düzene olan inancımız sağlamlaşır. Böylelikle kendimizi güvende hisseder, ritüeller sayesinde kaygılarımıza odaklanan dikkatimizi dağıtırız.

Ritüellerin sembolik yanları vardır, bizi dünyadan soyutlayarak bizde huşu uyandırırlar. Plasebo mekanizması konuya dahil olur ve ritüellere olan inancımız bize ona olan beklentilerimize dayalı olarak yardım eder. Bu sebeple ritüeller dırdırcı iç sesle başa çıkmamızı kolaylaştırır.

# data[].attributes.attachment_link.title
GEVEZE: DIRDIRCI ZİHNİ NASIL DURDURACAĞIZ?

# data[].attributes.attachment_link.description
Çoğu insan "içeri girmek" tekniğiyle dikkatlerini duygu ve düşüncelerine yönlendirip daha dayanıklı olacaklarına inanırlar. Fakat...

# data[].attributes.headline
29.09.2023 KARAR VE KARARLILIK - ACAR BALTAŞ

# data[].attributes.subject
29.09.2023 KARAR VE KARARLILIK - ACAR BALTAŞ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
İyi bir yöneticinin dört önemli özelliğinden biri karar vermek konusundaki isabetidir. Karar vermek zorunda kalan birçok yönetici daha fazla zamana, daha fazla bilgiye ve danışacak birilerine ihtiyaç duyar. Diğer taraftan kararlılığın bir kişilik özelliği olduğunu unutmamak gerekir. Örneğin kişilik özelliği olarak düşük tedbirliliğe sahip olanlar kolay karar verirler. Ancak "doğru karar" ve "kolay karar" birbirinden farklıdır. Her sorunun hızlı, kolay, ucuz ve yanlış bir çözümü vardır ve bu çözüm daha sonraki bir sorunun temelini oluşturur. Bu sözlerden doğru kararın yavaş alınması gerektiği sonucunu çıkarmak hatalı olur. Yapılması gereken, "amaca hizmet eden karar"ı mümkün olduğu kadar hızlı biçimde almaktır.

Gecikme, alınacak kararı anlamsız kılar. Kararın gecikmesi, bekleyenler açısından belirsizliğe yol açar ve bu durumun sık sık tekrarlanması da liderin yönetim becerilerinden çok kişiliği ile ilgili şüphe ve güvensizlik doğurur. Kararsızlığı önleyecek veya kararlarda gecikmeyi azaltacak adımlardan biri zaman sınırı koymaktır.

Çıkarların çeliştiği durumlarda mutlak doğru bir karara ulaşmak hiçbir zaman mümkün değildir. Böyle durumlarda en az rahatsızlık verecek olan seçimi yapmak yerinde olur. Astlar arasındaki anlaşmazlıklarda hakem olmak yapılabilecek en büyük yanlıştır. Tarafsızlığınıza inanarak size gelenler, kendilerini haklı gördükleri için, gerçekte tarafsız olmanızı değil, kendilerinden taraf olmanızı bekler. Kendilerine bütünüyle hak vermediğiniz zaman da duruma göre üç tür düşünceden birine sahip olurlar. "Aslında onu sever...", "Bu konuyu anlayacak bilgisi yok...", "Yeterince zaman ayırıp konunun derinine inmedi..."

Kararlarınızın herkesi memnun edemeyeceğini kabul etmeniz gerekir. Herkesi memnun etmeye çalışarak kimseyi memnun edemezsiniz. Bu nedenle kararlarınızdan memnun olmayanlara empati göstermek önem taşır ve rahatsızlığın doğuracağı sonuçları hafifletir.
Belirsizlik altında karar
Karar verme aşaması mutlaka belirsizlik içerir. Hiçbir zaman bütün verilere sahip olarak karar vermek mümkün değildir. Çünkü o zamana kadar "karar", karar olmaktan çıkar olan bitene "tepki" olur.

Karar verirken öncelikle belirsizliklerin farkında olun. Bunların listesini yapın ve belirsizliğe yol açan bütün kuşkulu durumları kâğıda dökün. Belirsizliklerin yoğunlaştığı durumlarda kendinize şu soruları sorun;

Olabilecek en iyi ihtimal nedir?

Gerçekleşmesi muhtemel durum nedir?

Ortaya çıkabilecek en kötü durum nedir?

Daha sonra her üç durum içinde senaryo hazırlayın.

Liderlik konusunda kısa bir süre önce yapılan bir araştırma, önümüzdeki yıllarda yöneticilerin kararlarını daha çok danışarak vereceklerini ve birlikte çalıştıkları kişileri kararlarına daha fazla ortak edeceklerini göstermektedir. Çünkü günümüzün sorunları tek bir kişinin bilgi, beceri ve birikimini aşmaktadır. Bu nedenle astlarınızı dinleyin ve onların birikimlerinden yararlanın. Bunun zayıflık olarak algılanacağını düşünmeyin. Sonuçta bilgiyi seçen, değerlendiren, yorumlayan ve son şeklini verecek olan sizsiniz.

Karar verme sürecinde şu üç noktayı göz önünde bulundurun.

Baskıyı hesaba katın: Baskı ve stres insanın öğrendikleri ile değil, mevcut bilgileri ile hareket etmesine yol açar. Bu nedenle karar verirken mümkün olan en fazla bilgiyi toplayıp doğru analiz etme ve en uygun seçeneğe yönelmeyi içeren adımları sistemli şekilde ve açık, berrak bir zihinle atmanız gerekir. İmkân var ise bunları kâğıt-kalem kullanarak veya ekran üzerine yazıya dökerek yapın.

Alternatif plan hazırlayın. Bütün olasılıkları düşünüp en iyi olduğuna inandığınız alternatifi seçin ve bu seçinin sebeplerini sıralayın. "Ya böyle olmazsa?" sorusunu sorun ve işlerin yolunda gitmemesi ihtimaline karşı mutlaka bir B planı oluşturun.

Sorumluluk alın. Her kararınızın temelini ekip üyelerine karşı hissettiğiniz sorumluluk duygusu oluşturmalıdır. Kendi vizyonunuz doğrultusunda astlarınız adına riske girebilirsiniz ancak astlarınızı riske atmamaya gayret edin.

Sonuç
Karar ve kararlılık bir yöneticinin yönetim başarısının önemli bir sütunudur. Kararsızlık yöneticiye olan güveni sarsar. Her insanın karar süreci parmak izi kadar özeldir. Bu nedenle kendi karar sürecinizi tanıyın ve buna uygun stratejiler geliştirin. Bunun için tarih boyunca farklı disiplinlerden gelenlerin karar konusundaki özdeyişleri size ilham verebilir.
Bir girişimde bulunacaksanız, kararsızlık kapılarını kapatın. Kararlar, yılan balığına benzer. Kolayca yakalanır ama elde tutulması zordur. Değerlerinin ne olduğunu bilirsen, karar vermekte güçlük çekmezsin. Başarının sırrı kendi işinizi iyi yapmanızda değil, o işi iyi yapacak doğru adam bulmanızdadır. Tuhaf görünebilir ancak büyük liderler yetkiyi kendilerinde toplayarak değil, dağıtarak başarılı olur.
J. B. Stockdale

F. Nietzsche

# data[].attributes.attachment_link.title
Karar ve Kararlılık - Acar Baltaş | Psikolog

# data[].attributes.attachment_link.description
Her gün önemli-önemsiz, küçük-büyük çok sayıda karar veririz. Karar süreci ve biçimi konusunu merak eden ve üzerinde düşünmek isteyenler yazıyı okumaya devam edebilirler.

# data[].attributes.body
Bu sizin için bir sondur, ama benim için hayatın başlangıcıdır.