# data[].attributes.body
11-1-2023

Bovenstaand therapieboek kun je gebruiken om het gesprek aan te gaan over hechtingsproblemen. Zowel met het kind zelf om hem te helpen beter zijn eigen situatie te begrijpen als ook met de hele klas om hen te helpen met het kind om te gaan en het iets beter te begrijpen.

# data[].attributes.body
11-1-2023

Op gebied van leren:
- Als het kind leerproblemen heeft laat het dan niet helpen door andere kinderen, maar doe dit zelf, jij bent de leider van de klas. Ze zullen niet gauw uit zichzelf hulp vragen, wees er alert op of ze iets bergijpen.
- Bij twijfel geef je het kind het vertrouwen dat jij het kind gaat leren hoe het moet en dat het zich geen zorgen hoeft te maken.
- Hou je aan een vaste dagplanning, dit geeft extra houvast voor het kind.
- Moedig het kind véél aan. Kinderen met een heschtingsprobleem hebben vaak wisselvallige inzet. Dit merk je ook over het jaar verdeelt, deze kinderen vinden het lastig om zih het hele jaar door in te zetten, vol te houden en dingen af te maken.
- Deel het werk in, bijvoorbeeld in blokken van 10 minuten, waarna je de lleerling naar jou laat komen. Het kind heeft vaak een geringe taakspanning en op het moment dat het naar jou komt kun je ook aanmoedigen, complimenten geven en helpen.
- Bied waar mogelijk extra visuele ondersteuning.
- Stel de eisen aan het kind niet te hoog, liefst onder zijn eigenlijke niveau. Hierdoor kan het kind succeservaringen opdoen.
- Geef véél complimenten.
- Deze kinderen hebben vaak moeite met getalbegrip, ruimtelijk inzicht, hoofdrekenen en abstraheren. Dit merk je ook bij de vakken topografie en geschiedenis.
- Ook bij spelling zul je merken dat deze kinderen een slecht woordbeeld hebben. Wel zijn ze op gebied van taal goed in het navertellen van verhalen en ook algemeen kunnen zij zich verbaal goed uiten en hebben zij een goed taalgevoel.
- Het duurt bij deze kinderen wat langer zich de leerstof eigen te maken, herhaal daarom veel en zorg voor een goed verband tussen de geleerde dingen, zodat zij dit niet alleen fragmentarisch opslaan.
- Kinderen met hechtingsproblemen kunnen zich nogal overschatten op leergebied, aangezien zij vaak een irreëel beeld van hun eigen kunnen hebben.

# data[].attributes.body
21-12-2022

De zevenstappendans is een geschikte interventie in de omgang met kinderen met een hechtingsstoornis, maar ook alle communicatie met je klas, je collega's en velen meer is vergeleijkbaar met een dans.

De eerste stap is altijd het contact leggen, verder maakt de volgorde niet zoveel uit.

Stap 1: Contact leggen
Er is geen vaste manier van contact leggen, kies vooral de wijze die voor jou prettig en het meest passend is.

Stap 2: Context verkennen
De omgevingsfactoren bepalen, hoe wij iets waarnemen dat wij tegenkomen. Als je iemand voor de eerste keer ontmoet kun je door enkele vragen helderheid krijgen over zijn achtergrond.

Stap 3: Doelen stellen
Help de ander om doelen te stellen, dit is een van de belangrijkste opdrachten van jou als leerkracht. Doelen zijn richtingaanwijzers die ons de we wijzen op meerdere gebieden om tot mogelijke oplossingen te komen.
Een mogelijke doelstellingsvrag is: Wat moeten we vandaag bespreken, zodat dit gesprek voor jou nuttig zal zijn?

Stap 4: Sterke punten markeren en krachtbronnen aanboren
Iedereen staan diverse vermogens ter beschikking die helpen om problemen op te lossen (denk hierbij aan motivatie, inspanning, intelligentie, spontaniteit, ....)
Door te informeren waat er (toch nog) klopt en goed gaat focus je op het positieve ipv steeds het negatieve.

Stap 5: Complimenten geven
Complimenten zijn betekenisvol en belangrijk. Ze moeten wel zorgvuldig gekozen, authentiek, gemeend en relevant zijn.

Stap 6: Differentiatiemogelijkheden aanreiken
Door differentiatiemogelijkheden aan te bieden, help je iemand om niet meer allen 'zwart-wit' te denke.
Drie mogelijke differentiaties:
1. Gezond verstand. Help iemand op een vriendelijke manier om zijn zorgen te relativeren. 'Dat meen je niet, zo erg kan het toch niet zijn?'
2. Nuanceren. Help iemand om te peilen hoe deze situatie eerder was. 'Wanneer ging het een klein beetje beter dan nu?', 'Wat was er toen anders?' Zo kijkt diegene vanuit een ander perspectief naar zijn problemen.
3. Schaalvragen. Vraag waar op de schaal van 0 (ergste moment ooit) tot 10 (zo zou ik het willen) het huidige probleem ligt, om te helpen dit probleem meer te relativeren.

Stap 7: Je op de toekomst orienteren
Bij oplossingsgericht werken is de toekomst belangrijker dan het verleden, aangezien de oplossingen zich bevinden in de toekomst. Hoe kun je de virtuele realiteit inzetten om de gewenste toekomst naar vandaag te halen?
Toekomstgerichte vragen:
Een manier, en wel de simpelste is door vragen te stellen waarmee je helpt de oplossingen uit de toekomst te vertalen naar het nu. Bijvoorbeeld: 'Wat wil je graag anders zien en hoe zul je merken dat zich dat al een beetje voordoet?', 'Wat zullen de eerste tekenen zijn dat je een kleine vooruitgang boekt in de richting van wat je wilt bereiken?'
De mirakelvraag:
Een verrassend effectieve methode om toekomstgerichtheid uit te lokken is bedacht door Steve de Shazer (1988): de mirakelvraag. Door het stellen van de vraag help je de ander op een radicaal andere manier naar zijn probleem te kijken. De essentie van het oplossingsgerichte denken zit er als een hologram in vervat. Bijvoorbeeld:

Het lijkt me duidelijk: je zit met een probleem. Als je straks naar huis gaat, zul je verdergaan met de dingen die je vandaag nog te doen hebt. De dag verstrijkt en de avond valt. Op zeker moment word je moe en zoek je je bed op. Veronderstel nou eens dat er, terwijl je slaapt, een mirakel gebeurt. Daar merk je niets van, want je slaapt als een roos. En in dat mirakel wordt het probleem (waar je zojuist over hebt verteld) voldoende opgelost om er straks geen last meer van te hebben.
Hoe zou je merken dat dit mirakel zich heeft voltrokken?
Wat zou je anders doen?
Zou je op een wat andere manier uit bed komen?
Zou je ochtendritueel er anders uitzien?
Hoe zou je aan het ontbijt merken?

(Oplossingsgerichtwerkeninhetoderwijs.nl, 2022)

# data[].attributes.headline
Waar kun je last van hebben als volwassene met hechtingsproblemen.

# data[].attributes.subject
Waar kun je last van hebben als volwassene met hechtingsproblemen.

# data[].attributes.body
11-1-2023

Onvoldoende basisvertrouwen, als kind krijgen ze weinig tot nauwelijks basisvertrouwen van hun verzorgers. Als je volwassen bent gaat dit ook niet opeens voorbij. Volwassene ervaren dit vaak als een leegte of een fundamenteel gevoel van eenzaamheid. Soms houden ze hierdoor letterlijk mensen op afstand. Ze hebben zo'n grote angst om van anderen afhankelijk te worden, dat ze liever geen band opbouwen. De afstand zit vaak ook meer van binnen en voelen mensen ondanks een grote vriendengroep toch eenzaam omdat ze niet echt de verbinding kunnen maken met anderen.

Relaties met anderen lopen ook niet vlekkeloos. het kan zijn dat mensen afstand houden. Het kan contact is ook niet diepgaand en het lukt ook niet om een emotioneel hecht samen te komen. De angsten van verlaten te worden, om er alleen voor te staan. Dit speelt erin hun hoofden vaak af.

Ook het ouderschap kan problemen met zich mee brengen. De onveilige hechting wordt vaak dan ook overgedragen aan hun kinderen.
(Stiptweb.nl, z.d.)

# data[].attributes.body
11-1-2023
Bij de kijk tip hebben we gezien dat het echt van belang is om veilig te hechten aan jouw kindje. Als je te veel bezig bent met de telefoon in plaats van jouw kind kan er digitale hechting ontstaan. En dit willen we natuurlijk niet.
Ben je nieuwsgierig? Je vind hier meer informatie over in het bovenstaande artikel.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De ouders van nu zijn vóór de geboorte van hun kindje al hartstochtelijk gehecht...
...aan hun smartphone. Een net geboren kindje vraagt echter extreem veel aandacht, tijd en energie. Een strijd om aandacht volgt. Hoe kun je als kersverse ouder een gezonde balans vinden tussen je analoge én digitale aandachtslurper? Freek Zwanenberg geeft tips digitale onthechting voor ouders die in het belang van een veilige hechting van hun kindje bereid zijn hun digitale gewoontes te veranderen.

Deze blogbijdrage gaat over digitale onthechting, en is een praktische uitwerking als vervolg op het confronterende artikel van Justine Pardoen van 9 oktober: . Hierin wordt duidelijk dat overmatig schermgebruik in aanwezigheid van een baby, kan leiden tot een verstoorde hechting. Of je nu ouder bent, grootouder of pedagogisch medewerker op een kinderopvang. Dit is niet zomaar een probleem: 'mobiele beeldschermen en de hechting van het jonge kind' " de kwaliteit van de ouder-kindrelatie in de vroege kinderjaren is bepalend voor de ontwikkeling tot emotioneel gezonde volwassenen. Of je veilig gehecht bent, bepaalt dus of je later gezonde relaties kunt onderhouden en of je kunt omgaan met tegenslagen en trauma's. Ook is het een belangrijke voorspeller voor het al dan niet krijgen van psychiatrische klachten en het herstel daarb ij."

In een ander recent artikel 'Afgeleid door je smartphone daar is je kind de dupe van' (Parool) werd bevestigd dat ook de taalontwikkeling van kinderen gevaar loopt als ouders voortdurend digitaal afgeleid zijn. We weten allang dat taalontwikkeling verstoord kan worden door mediagebruik, uit ouder onderzoek naar gebruik van televisie.

In mijn werk kom ik deze problematiek tegen. Vooral de zorgen om hechting zijn opvallend. Tijdens het ontwikkelen van een e-learning 'mediaopvoeding 0-4 jaar' voor de Jeugdgezondheidszorg ( JGZ-Academie), vertelden artsen en verpleegkundigen mij dat zij zich inderdaad ernstige zorgen maken over een mogelijk verstoorde hechting door afgeleide ouders. En tijdens mijn lezingen over mediaopvoeding hoor ik elke week van ouders hoe moeilijk zij het vaak vinden om minder aandacht aan hun schermpje te geven in aanwezigheid van hun kinderen.

Ik ben zelf ook vader en herken de digitale verleidingen maar al te goed. Onze smartphone is nu eenmaal een fantastisch staaltje technologie dat we voor duizend handige én leuke dingen gebruiken. We kunnen gewoonweg niet meer zonder en dat moeten we ook niet willen.

Maar je kunt er niet omheen: je kindje een veilige hechting bieden in de eerste jaren, is een van je meest cruciale taken als ouder. Veel belangrijker dan je mobiel of wat daarmee ook aan je trekt, van werk tot ontspanning. En dat betekent hoe dan ook dat je enigszins zult moeten ont-hechten van je digitale bestaan. Je zult moeten werken aan een nieuwe balans met een stuk minder schermtijd. Maar hoe dan?

Met onderstaande tips hoop ik ouders en professionals die werken met ouders, te inspireren om negatieve digitale gewoontes te veranderen. Zodat ook de kinderen van deze tijd de voor hen noodzakelijke, liefdevolle aandacht krijgen. Die aandacht is namelijk van levensbelang. Minder erg kunnen we het niet maken.
In dit eerste artikel sta ik stil bij de benodigde bewustwording; in deel twee (volgt nog) zal ik veel praktische tips geven.

Bekijk de video en ga bij jezelf na of je er iets uit herkent. (De video hebben we laten maken voor gebruik in de e-learning voor de JGZ-Academie.)

Gaat het bij jullie thuis ook wel eens zo? Hoe zou het zijn voor het kindje? Voor sommige ouders is het best confronterend om te zien. Vooral als ze net hebben geleerd over het belang van intiem contact en volle aandacht voor hun kindje.

Als je eenmaal overtuigd bent van de noodzaak digitale onthechting, dan is er werk aan de winkel. En geen makkelijk werk. Niets is zo lastig als daadwerkelijk bewust worden van je eigen mediagebruik en daar gevolgen aan verbinden. Veel van je digitale gedrag vindt namelijk 'bewusteloos' plaats: je verliest je gevoel van tijd, plaats en eigen lichaam. Dit is overigens ook precies de bedoeling van de tech-industrie, maar daar ga ik zo verder op in. (We gebruiken dus met opzet het woord 'bewusteloos' en niet 'onbewust', want soms lijkt het wel alsof we niet zozeer gedachteloos zijn maar in een andere bewustzijnstoestand, die op bewustzijnsverlies lijkt, of hypnose. Bedenk maar eens hoe je je voelt als je een paar uur in je mobiel verdiept was, series gebinged hebt of gegamed hebt. Met pubers kun je ook goed praten over wat dat doe met je lijf en geest.)

Het startpunt van bewustwording: helder kunnen én durven kijken naar je eigen mediagebruik.
Beantwoord onderstaande vragen zo eerlijk mogelijk (al dan niet met je partner):

Ben ik te veel online in de aanwezigheid van mijn kindje?

Geef ik mijn kindje voldoende 'ongestoorde tijd' en volledige aandacht?

Welke apps vragen voortdurend mijn aandacht? Welke kan ik echt niet negeren?

Maak ik wel of niet te veel foto's en filmpjes van mijn kindje? Op welke momenten doe ik dat? In hoeverre verstoor ik hiermee een rustige veilige sfeer voor hem/haar?

Hoeveel keren per dag ziet mijn kindje een 'stillface' als hij/zij naar mij kijkt? (Kijk eens in de spiegel met je mobiel voor je gezicht om je een voorstelling hiervan te maken)

Als ik met mijn kindje bezig ben en er klinkt een notificatie, pak ik altijd meteen mijn mobiel of laat ik hem wel eens liggen? Hoe moeilijk vind ik het om er niet op te reageren?

Waarom ben ik zoveel bezig met mijn mobiel? Wat brengt het me precies? Onderzoek of je wellicht verstrooiing zoekt omdat je ontevreden bent over bepaalde dingen in je leven. Verveel je je met je kind? Voel je je schuldig dat je werk laat liggen?

Er zijn overigens ook online digitale verslavingstestjes te vinden. Zoals of .

Een andere goede manier om je bewust te worden van je eigen (overmatige) schermgebruik, is het om je eigen schermtijd te monitoren, zodat je precies kunt zien aan welke apps je het meeste tijd kwijt bent. Soms zit er al een app in je eigen telefoon, zoals bijhouden van de tijd dat je op je schermpje actief bent. Dat kan door analoog op te schrijven wanneer en hoe lang je online bent. Maar er zijn ook handige apps zoals Moment (iOS) of Quality Time Schermtijd bij Apple. Onderzoek wat voor jou werkt om een goed beeld te krijgen van je eigen schermgebruik.

De tech-industrie heeft de afgelopen jaren allerlei functies, of 'triggers', aan hun apps toegevoegd die onbewuste delen van ons brein aanspreken. Het onderliggende doel is altijd om ons zo lang mogelijk gekluisterd houden aan de app. Dat levert immers meer zendtijd voor reclame op (= geld) en natuurlijk kostbare persoonsgegevens (= nog meer geld). Deze psychologische trucs zijn soms rechtstreeks afkomstig uit de gokindustrie. Ons primitieve brein kan er vaak moeilijk weerstand aan bieden. Een paar bekende voorbeelden:

Oneindig scrollen op Facebook, Instagram of Twitter: vergelijkbaar met fruitautomaten in de gokhal. Je blijft maar doorscrollen in een soort roes. Onbewust hopend op een belangrijk berichtje. Dit noemen ze 'gevarieerde beloning'; vaak levert het niets op wat je niet had willen missen, maar juist die ene keer dat het wel wat oplevert, maakt dat je doorgaat (de beloning: soms verklaard door de dopamine die dan wordt aangemaakt, een stofje in onze hersenen dat een goed gevoel geeft).

Rode notificatiebolletjes: ons brein kan het niet aan dat iets 'nog niet af' is. De rode bolletjes moeten worden 'weggespeeld'. En hop, daar is de app al geopend. Er kan immers iets belangrijks gebeurd zijn dat onze aandacht waard is?

Vanzelf afspelende video's : bij Netflix verschijnt een tellertje met 'in 5 seconden start de volgende aflevering', op Facebook en YouTube starten opvolgende video's uit zichzelf. Je hebt nauwelijks tijd om de wilskracht op te brengen om op pauze te drukken.

De like-knop : hoeveel likes zou ik krijgen op mijn nieuwe profielfoto? Precies die onzekerheid zorgt ervoor dat je onbewust ontzettend bezig blijft met iets wat je online hebt gezet. Dat is weer het principe van de gevarieerde beloning (gezien worden) en een ontzettende aandachttrekker. Elke keer weer voel je je mobiel in je zak branden: zou er al reactie zijn op mijn foto?

Notificaties in alle soorten en maten: via mail, je beginscherm, in de app zelf. Een geluidje, een trillinkje, een lichtflitsje. Voortdurend word je eraan herinnerd dat je nog berichtjes hebt te lezen en beantwoorden. Dat er van alles gebeurt waar je weet van moet hebben...

In onderstaande legt NOS uit welke verslavende elementen Instagram bevat:

Stel jezelf de vraag: wat zijn mijn triggers? Welke digitale toeters en bellen kan ik niet weerstaan en zorgen er telkens voor dat ik zonder na te denken mijn mobiel erbij pak? Erover lezen helpt trouwens ook. Zie bijvoorbeeld de boeken ' Hooked' (van Nir Eyal) en ' Superverslavend ' (van Adam Alter).

Soms wil ik even weten hoe laat het is. Ik pak mijn mobiel en word tien minuten later 'wakker', zonder te weten waarvoor ik eigenlijk mijn mobiel erbij pakte. Tien minuten op Twitter gezeten zonder te onthouden wat ik aan het lezen was. Dat moment dat je je dat realiseert, is belangrijk! De volgende keer dat je zoiets bij jezelf opmerkt, laat een alarmbelletje in je hoofd afgaan. Doe je uiterste best om hier een nieuwe gewoonte van te maken: in-real-time opmerken dat je op je mobiel zit. Dat je eigenlijk tijd aan het verspillen bent aan je apps. Terwijl je die tijd juist nodig hebt om er voor je kindje te zijn. Stel jezelf dus vaak de vraag: 'hee, wat ben ik eigenlijk aan het doen?' als je op je telefoon bezig bent. Is het echt nodig om op je scherm te zitten?

Dit is vreselijk moeilijk. Maar het is ook het begin van veranderen van gewoontes. Dus geef jezelf elke keer als het lukt om 'wakker' te worden als je op je schermpje zit, een groot compliment (een denkbeeldig of echt schouderklopje bij jezelf). Goed bezig! Een andere positieve gedachte is dat elke keer als het lukt om bewust te worden, het de volgende keer weer makkelijker gaat. Uiteraard is een blij gezichtje van je kindje ook een fijne beloning voor het opkijken van je mobiel. Bedenk ook: het duurt gauw een paar weken voordat je een oud patroon hebt doorbroken in nieuw gedrag. Houd dus vol.

Je begint je nu bewust te worden van je eigen negatieve digitale gewoontes. Dat is al een goede stap. Om ook echt veranderingen in je digitale gedrag te bewerkstelligen, is het daarnaast goed om stil te staan bij het . Schrijf zoveel mogelijk redenen op om digitaal te willen onthechten. Bijvoorbeeld:

Ik wil er helemaal voor mijn kindje kunnen zijn, zo min mogelijk missen van diens vroege ontwikkeling

Ik wil niet dat mijn kindje de halve dag een 'stillface' ziet als hij/zij naar mij kijkt

Ik krijg geen kans meer om het goed te doen als ik deze jaren met mijn kind niet de goede keuzes maak

Ik wil mijn kindje een veilige hechting en een liefdevolle geborgen omgeving bieden

Mijn mediagebruik is veel oppervlakkiger dan de connectie met mijn kindje

....

Conclusie: je digitale gewoontes verbeteren is moeilijk en begint bij bewustwording. Hoe meer zicht je op je eigen valkuilen en triggers krijgt - liefst in real time! - des te groter de kans dat het ook zal lukken. Een andere voorwaarde voor succes is: maak je voornemens voor gedragsverandering zo concreet mogelijk en geef niet op.

In mijn volgende artikel zal ik een aantal praktische tips geven om je schermgebruik binnen de perken te houden als je bij je kindje bent. Zonder afscheid van je digitale assistent te hoeven nemen...

# data[].attributes.attachment_link.title
Digitale onthechting deel 1 - Hecht aan je kindje, niet aan je mobiel - Bureau Jeugd & Media

# data[].attributes.attachment_link.description
Baby's vragen extreem veel aandacht, tijd en energie. Hoe kun je als kersverse ouder een gezonde balans vinden tussen je analoge én digitale aandachtslurper? Freek Zwanenberg geeft tips digitale onthechting voor ouders die in het belang van een veilige hechting van hun kindje, bereid zijn hun digitale gewoontes te veranderen.

# data[].attributes.body
11-1-2023
Bij dit filmpje gaat het erover dat ouders/verzorgers zich veel te veel bezig houden met hun telefoon. Dit kan invloed hebben op de baby in de eerste fase van zijn of haar leven.
Door dit filmpje wordt je bewuster van wat elektronica met ons kan doen. En dat we hier dan ook beter op moeten gaan letten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ouders op mobiel - Hoe vaak ziet een kind een schermpje van een mobiel voor zijn neus?

# data[].attributes.body
21-12-2022

Voortzetting van het vorige stukje, hoe ga je om met kinderen in je klas met een hectingsstoornis.

Op gebied van structuur, regels en ruimte:
- Besef dat deze kinderen zich niet of minder gebonden voelen aan andere mensen en dus ook niet aan de regels die mensen afspreken of behoeftes die andere hebben. Bied veel structuur in de vorm van vaste, duidelijke en vooral zichtbare groepsregels.
- Stel positieve eisen aan het kind. Bijvoorbeeld ipv de negatieve eis: 'zit eens stil' maak je er een positieve eis van en bied medewerking aan 'Moeilijk he, stil zitten? Zullen we samen bedenken hoe je dit makkelijker voor elkaar krijgt?'
- Zorg voor een zichtbaar en gestructureerd dagprogramma. Geef deze kinderen eventueel een individuele planner, waar ze op kunnen zien wat er als volgende gebeurt.
- Zorg dat je voorspelbaar handelt. Doe wat je zegt en zeg wat je doet. Voor deze kinderen is consequent handelen belangrijk en 'voor deze ene keer dan' geen goed idee. Afspraak is afspraak, ooka ls je spijt hebt over een afspraak, kun je er bij deze kinderen beter niet op terug komen.
- Deze kinderen hebben een leerkracht nodig die vriendelijk, rustig en toch beslist is en duidelijk de grenzen aangeeft. Het kind zal testen of je te vertrouwen bent, ook daarvoor is het belangrijk je aan afspraken te houden.
- Zet het kind in de klas dicht bij je, maar met de rug naar een wand, zo heeft het overzicht in de klas, hoeft niet angstig om zich heen te kijken en voor kinderen met wantrouwen geeft dit wat rust.
- Sluit de dag positief af: 'Wat fijn dat je morgen weer komt'

# data[].attributes.body
14-12-2022

Kinderen met een hechtignprobleem zijn iets meer benaderbar dan kinderen met een hechtingsstoornis. Dan kun je dus proberen om een vertrouwensrelatie op te bouwen. Wanneer je merkt dat het kind hier niet voor open staat maar juist dwarser, brutaler of bozer wordt is er sprake van een hechtingsstoornis.
In dit geval zul je meer rustig-zakelijk met het kind om moeten gaan.

Op sociaal emotioneel gebied:
- Nog meer dan bij andere kinderen zorgen voor een veilig en welkom gevoel in de klas
- Na afwezigheid van het kind laten merken en duidelijk benoemen dat je het kind gemist hebt, dit kan het zich niet zelf voorstellen
- Laat duidelijk merken dat je het kind ziet, maak oogcontact, geef een knipoog, .... Laat ook merken dat je ziet wat het kind doet: 'Ik zie dat je snel klaar zit, dat vind ik fijn.' Zorg hierbij voor positieve feedback en succeservaringen, het kind heeft veel aanmoediging nodig.
- Probeer een relatie op te bouwen met het kind, in hoeverre het kind dit toelaat aangezien een inntieme relatie als bedreigend ervaren kan worden.
- Voor een pauze bespreek je met het kind met wie het kan gaan spelen, dit voorkomt claimend of dwingend gedrag naar anderen.
- Laat het kind merken dat je zijn gevoelens snapt en benoem deze, het kind kan dit zelf vaak niet benoemen. Het is belangrijk voor het kind om te ervaren dat het bang, boos en verdrietig mag zijn.
- Vat aanvallen van het kind nooit persoonlijk op, ondanks de negatieve gevoelens die het bij jezelf oproept is het vaak het onvermogen en de angst om afgewezen te worden, die dit gedrag veroorzaken.
- Accepteer de emoties van het kind, maar niet elke uitingsvorm hiervan.
- Als er gelogen wordt, hou dan vast aan de bij jou bekende feiten en laat opmerkingen als 'Ik moet je toch kunnen vertrouwen' achterwege.
- Als het kind geen hulp wil, accepteer dit dan. Blijf wel de hulp aanbieden en benoem dat je altijd bereid bent om te helpen, als het kind dit zelf wil.

# data[].attributes.body
21-12-2022

Hier staan adviezen wat ouders maar ook verzorgers kunnen gebruiken om zo het kind verder te helpen in zijn of haar ontwikkelen (met een hechtingstoornis).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is belangrijk voor een veilige hechting?

Wat werkt bij hechtingsproblemen is afhankelijk van de leeftijd van het kind en de ernst van de problemen. Bij baby's en jonge kinderen kan een professional proberen hechtingsproblemen te voorkomen door te werken aan de relatie tussen ouder en kind. Bij oudere kinderen richt effectieve hulp zich meer op het kind zelf. Bij ernstige problemen is specialistische jeugdhulp aan de orde.

Voor een veilige hechting en het voorkomen en behandelen van gehechtheidsproblemen, zijn drie dingen belangrijk:

Sensitief reageren:de ouder moet openstaan voor signalen van het kind en daar positief op reageren.

Continuïteit:er moeten zoveel mogelijk dezelfde volwassenen voor een kind zorgen en niet veel wisselingen zijn.

Mentaliseren:de ouder kan zich verplaatsen in het kind en benoemt wat hij of zij ziet. Bijvoorbeeld: 'Ik zie dat je moe bent, zullen we even samen een boekje lezen?' Of: 'Ik zie dat jij steeds bozer wordt, laten we even afkoelen.'

Als er problemen zijn in het gezin die voor stress zorgen, bijvoorbeeld schulden, dan is het ook belangrijk om daarmee aan de slag te gaan.

Hechtingsproblemen voorkomen

Om hechtingsproblemen te voorkomen kunnen jonge ouders effectief opvoedgedrag leren.

Hebben ze een baby, dan kun je vooral aandacht schenken aan sensitief opvoedgedrag. Daarmee maak je ouders alert op de signalen van hun kindje en hoe ze daarop kunnen reageren, bijvoorbeeld door het op te pakken, te troosten, gerust te stellen of te spelen.

Preventieve interventies zijn vooral effectief als zij starten als het kind ouder is dan zes maanden en als ze gebruikmaken vanvideofeedback.

Na het eerste jaar kun je ouders leren effectief om te gaan met lastig gedrag van hun kind. Daarvoor is positief gedrag tegenover het kind belangrijk: complimenten geven en zorgen voor leuke momenten samen. Lastig gedrag moeten ouders zoveel mogelijk negeren. Ook is het belangrijk dat ze niet of nauwelijks straffen.

Lees meer over wat belangrijk is bij opvoeden
Omgaan met hechtingsproblemen

Niet alle kinderen die onveilig gehecht zijn ontwikkelen hechtingsproblemen. Maar is dat wel het geval, dan is het belangrijk om te weten dat aan betere hechting gewerkt kan worden. Het vertrouwen van het kind kan hersteld worden door te werken aan de band tussen ouder en kind.

Als professional kun je ouders ondersteunen bij het aansluiten bij hun kind, erop letten dat zoveel mogelijk dezelfde volwassenen voor het kind zorgen en de ouder helpen met zich verplaatsen in het kind.

Wanneer kinderen lastig gedrag vertonen door de hechtingsproblemen wordt het moeilijker voor ouders om positief op hun kind te reageren. Ondersteun ouders door dat te erkennen. Bespreek naast de moeilijke momenten ook de momenten waarop het wel goed is gegaan, bijvoorbeeld wanneer het gelukt is om te genieten van elkaars gezelschap.

Hechtingsstoornissen behandelen

Het belangrijkste voor kinderen met een hechtingsstoornis is dat zij positieve interacties kunnen hebben met iemand die emotioneel beschikbaar is. Voorwaarde daarvoor is dat kinderen zeker zijn van een veilige en stabiele woonplek.

Kinderen met een hechtingstoornis kunnen ook agressief en oppositioneel gedrag vertonen. Hiervoor hebben zij extra behandeling nodig. Meer informatie hierover kun je terugvinden op de NJi-pagina's over gedragsproblemen.

In de residentiële jeugdhulp kun jij als professional zorgen voor een sensitieve benadering van kinderen met een hechtingsstoornis. Dat kan moeilijk zijn wanneer die kinderen ook gedragsproblemen hebben. In de werkkaarten van de richtlijn over hechtingsproblemen vind je tips over hoe om te gaan met opstandig gedrag, bijvoorbeeld met boze, opstandige of agressieve gevoelens.

In de richtlijn Ernstige gedragsproblemen vind je een werkkaart met opvoedtips voor beroepsopvoeders.

Voor kinderen met een lichte verstandelijke beperking kun je de handreiking diagnostiek en behandeling van jeugdigen met een lvb raadplegen.

Niet effectief maar gevaarlijk

Bewezen niet effectief en zelfs gevaarlijk zijn interventies die gehechtheid willen bewerkstelligen door:

dwang

het 'doorwerken' van trauma zonder deskundige begeleiding

het bevorderen van regressie oftewel teruggaan naar het verleden, zoals therapeutisch vasthouden en rebirthing-therapie

De effectiviteit van dit soort interventies is niet bewezen. Bovendien zijn ze in tegenspraak met de gehechtheidstheorie die het belang van sensitief gedrag van de ouders benadrukt. Deze interventies kunnen zelfs schadelijk zijn voor kinderen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat werkt bij hechtingsproblemen? | Nederlands Jeugdinstituut

# data[].attributes.attachment_link.description
Een goede hechting tussen ouder en kind is belangrijk. Hoe kun je als professional ouders ondersteunen bij het voorkomen van hechtingsproblemen?

# data[].attributes.body
21-12-2022

Er is niet een oorzaak te noemen waardoor een kind onveilig gehecht raakt, er zijn wel verschillende omstandigheden die het risico op onveilige hechting vergroten. Je moet dan vooral kijken naar de factoren van de ouders, kind en leefomgeving:

Kind:
- Adoptiekinderen: een band met de biologische ouders kan bij adoptiekinderen verbroken worden. Hier kan een trauma ontstaan. Het maken van nieuwe relaties met mensen kan heel lastig zijn. Deze kinderen kunnen zich in de steek gelaten voelen. Hierdoor krijgen ze weer een deuk in hun vertrouwen. Het kan zijn dat sommige adoptie kinderen zich af zetten tegen hun adoptieouders om loyaal te blijven naar hun biologische ouders.
- Pleegkinderen: Voor pleegkinderen, die vaak al een onveilige hechting hebben met hun opvoeders is een uithuisplaatsing een heftige gebeurtenis. Ze zijn bang om weer afgewezen te worden.
- huilbaby's of temperamentvolle kinderen.
- Ongewenste kinderen.
- Kinderen met lichamelijke gebreken of stoornissen.
- Kinderen die een lange tijd in het ziekenhuis moeten liggen.
- Kinderen met verschillende opvoeders.
- Kinderen met gebroken gezinnen.
- Kinderen waarvan de ouders overleden zijn.

Ouders/ Verzorgers:
- Ouders of verzorgers die zelf onveilig gehecht zijn.
- Ouders of verzorgers die in hun jeugd mishandeld of verwaarloosd werd.
- Ouders of verzorgers met trauma's of problemen.
- Ouders of verzorgers die veel onverwerkt verdriet hebben.
- Moeders die een moeilijke zwangerschap hebben gehad.

Omgeving:
- Armoede;
- Slecht woonomgeving;
- Migratie

(Nu, 2022)

# data[].attributes.body
21-12-2022
Dit filmpje is een sketch over veilige en onveilige hechting, en hoe dit ontstaat. Dit hebben ze uitgelegd door middel van mensen uit het publiek te halen om zo de theorie hierbij uit te leggen.

# data[].attributes.body
14-12-2022

- Veilige hechting
kinderen met een veilige stijl van hechten hebben een goed gevoel over zichzelf en over hun omgeving. Ze hebben dan ook vertrouwen in zichzelf en in hun omgeving. Deze kinderen hebben ook inzicht in hun eigen behoeften maar ook dat van een ander. Deze kinderen maken gemakkelijk contact met anderen en worden daarin als plezierig ervaren. Stel dat er een scheiding zou gaan ontstaan reageren deze kinderen meestal rustig en zijn te makkelijk te troosten. Ze hebben gewoon heel veel vertrouwen in de opvoeder dat ze snel weer terugkomen. En durven op hun eigen benen te gaan staan.

- Angstige hechting
Kinderen met een angstige hechting vermijden vaak intiem contact met ander. Dit gebeurt vaak uit angst of om gekwetst te worden. De opvoeder is meestal angstig over deze situatie en gedraagt zich daarom onvoorspelbaarheid en tegenstrijdig. Het kind weet dan de opvoeder niet meer wat hij of zij moet gaan doen met de situaties. Vaak worden dit dan hele angstige en chaotische kinderen. Ze vluchten voor elke situatie. Ze vinden zichzelf waardeloos en onbetrouwbaar. Ze durven zich voor deze reden neet aan anderen te hechten en hebben geen band met zichzelf.

- Ambivalente hechting
Kinderen met ambivalente hechting hebben een sterk verlangen naar liefdevolle aandacht van de ouder en zijn hier voortdurend in positieve en negatieve zin mee bezig. Deze kinderen hebben een grote angst om veronachtzaamd te worden en de aandacht van de verzorger te verliezen.

- Vermijdende hechting
Kinderen met ene vermijdende hechting stralen een gevoel van onafhankelijkheid onkwetsbaarheid uit, maar zijn dit niet. Deze kinderen willen heel graag aandacht maar ze laten heel iets anders zien. Voorbeelden hiervan kunnen zijn dat als de ouders gaan scheiden het kind nauwelijks reageert, en nauwelijks reageren als de ouders vragen of ze naar binnen komen. Deze kinderen hebben ook heel moeite met het vertrouwen in de beschikbaarheid van de verzorger. Ze kunnen hierdoor zich boos en gefrustreerd reageren. Ze proberen zich stoer te gedragen door zichzelf te beschermen, etc.

(Veenstra, 2019)

# data[].attributes.body
Wil je meer weten over?
- Onveilige hechting;
- Kenmerken van een bepaalde hechting;
- Riscofactoren;
- Singalering van hechtingsproblemen op een school;
- Houding van leerkrachten bij hechtingsproblemen;
- Concrete tips voor leerkrachten;
- Is herstel van hechting mogelijk?

# data[].attributes.attachment_link.title
Hechtingsstoornissen - kenmerken - signalering - tips

# data[].attributes.attachment_link.description
Hechtingsproblematiek: Een introductie in de theorie van hechtingsstoornissen. Drie vormen van hechtingsproblemen en onveilige hechting. Tips voor de leerkrachten en volwassenen.

# data[].attributes.headline
Straffen werkt niet goed, beloning werkt beter!

# data[].attributes.subject
Straffen werkt niet goed, beloning werkt beter!

# data[].attributes.body
14-12-2022

Straf geven werkt vaak niet goed, dit zien kinderen met een hechtingsproblematiek als wéér een teken van verwerping. De pedagogische trucjes over belonen en straffen, werken waarschijnlijk niet, want deze kinderen willen de strijd altijd aangaan.

Ook negeren werkt doorgaans niet: op een gegeven moment zul je moeten reageren. Deze kinderen zullen doorgaan tot (over) die grens.

Stuur het kind niet weg als het vervelend is, dit werkt meestal averechts. Het kind voelt zich dan wederom “weggedaan” of ongewenst.

Dreig niet met straffen die je toch niet kunt (of wilt) waarmaken, vaak herhaalt het kind hierdoor juist het ongewenste gedrag. Als je tóch straft, doe dit dan meteen. Het kind heeft vaak al moeite met het begrip van tijd en structuur en weet later niet meer waarvoor het gestraft wordt.

Straf zoveel mogelijk zonder emotie, vertel kort waarom je straft en wat je volgende keer liever voor gedrag zou zien. Ga niet in discussie. Ook een beroep doen op het geweten, schuldgevoel of empathisch vermogen heeft weinig zin.

Als je het gedrag van het kind effectief wilt veranderen, kun je het beste werken met een zichtbaar beloningssysteem, bijvoorbeeld doormiddel van een gedragskaart.

Bron: gedragsproblemenindeklas.nl

# data[].attributes.body
14-12-2022

Meer weten over hechtingstoornissen?
Dit filmpje geeft kort weer wat hechtingsstoornissen zijn, Wat de oorzaken zijn en wat de kenmerken van een hechtingstoornis kunnen zijn.

# data[].attributes.body
Wij zijn Saskia Theunissen en Jill Vilters en wij gaan hier onze deskundigheid met jullie delen over het thema hechtingsproblematiek. Wij zijn momenteel allebei bezig met opleiding OA niveau 4 op het Gilde in Roermond. En we mogen onze deskundigheid bevorderen/delen op de stageplek SBO Op de Tump in Heel.

Jullie kunnen verwachten dat we elke week een nieuwe update zullen doen op dit bepaalde onderwerp. En jullie hopelijk inspiratie en ideeën mee kunnen geven.

We zullen 4 weken met dit onderwerp bezig zijn. De week van 16 januari 2023 zal deze padlet afgesloten worden. En dit wordt vervolgens geëvalueerd. Zodat we in de toekomst alle nieuwe tips mee kunnen nemen!

Veel lees en kijk plezier!

# data[].attributes.body
7-12-2022

Hechting is een proces van interactie tussen het kind en de opvoeders. Dit leidt dan weer tot een liefdevolle relatie.
Kinderen zoeken hierbij contact tussen de opvoeder en hunzelf om bijvoorbeeld hun verdriet, vermoeidheid en ziekte kwijt te kunnen.

Er zijn twee mogelijkheden bij een kind namelijk:
- Veilig gehecht zijn (deze hechting kan nog hersteld worden);
- Of onveilig gehecht zijn (deze hechting kan niet meer hersteld worden).

Wat als een leerling een hechtingsstoornis heeft?
Als een leerling een hechtingsstoornis heeft, lukt het hem of haar niet om een relatie met je aan te gaan. Dit lukt niet bij z'n ouders maar ook niet bij andere verzorgers. De leerling kan waarschijnlijk moeilijk troost zoeken of stress uiten.
Maar het kan zijn dat hij of zij jou juist benadert met te weinig terughoudendheid.

(Hechtingsstoornis bij kinderen, 2022)

# data[].attributes.headline
Hoe herken je een hechtingsprobleem bij je kind?

# data[].attributes.subject
Hoe herken je een hechtingsprobleem bij je kind?

# data[].attributes.body
7-12-2022

Hechtingproblemen kunnen zich op diverse manieren uiten.

Het kan zijn dat een kind graag contact en nabijheid van andere mensen vermijdt of juist op zoek gaat naar toenadering. Een kind dat dit gedrag vertoont, laat zien dat het weinig zelfvertrouwen en vertrouwen in anderen heeft.

Laat het kind moeilijk gedrag zien, zoals snel boos of agressief reageren, trekt het zich juist heel erg terug of verandert het snel van emotie? Dan kan er sprake zijn van hechtingsproblemen.

Al deze signalen kunnen ook een andere oorzaak hebben. Twijfel je, dan maak het sowieso bespreekbaar met anderen!

(Nederlands Jeugdinstituut NJI, 2022)

# data[].attributes.headline
Hoe ga je het beste om met een leerling met een hechtingsstoornis:

# data[].attributes.subject
Hoe ga je het beste om met een leerling met een hechtingsstoornis:

# data[].attributes.body
7-12-2022

Reageer rustig en consequent, niet emotioneel!

Luister actief naar de leerling.

Zorg voor succeservaringen.

Complimenteer de leerling veel en regelmatig.

Stel duidelijke regels en haalbare doelen.

Pak het ongewenste gedrag samen aan.

Biedt een alternatief voor het ongewenste gedrag.

Benoem gewenst gedrag.

Lik-op-stuk beleid, niet na een paar uur ergens op terugkomen.

Ga niet in discussie met de leerling.

Geef inzicht in de tijd door middel van een dagritme en/of planbord.

Sluit aan bij het bekende.

Bereid voor op spannende situaties.

Maak bij het leerproces gebruik van alle zintuigen.

Geef als leerkracht zelf hulp, dus geen medeleerling.

Zorg voor een positieve afsluiting van de les en de dag.

Gebruik de sterke kanten, zoals: veel mensenkennis en taxatievermogen.

(Wij-leren.nl, 2021)

# data[].attributes.body
7-12-2022

Dit filmpje gaat over de cirkel van vertrouwen, hoe hechtingen ontstaan met verzorgers en risico's voor als hechtingen mis gaan. Veel kijkplezier!

# data[].attributes.attachment_link.title
Veilige en onveilige hechting (cirkel van veiligheid en vertrouwen)

# data[].attributes.body
7-12-2022

Wil je meer weten over:
- Algemene informatie over hechtingstoornissen;
- Hoe verlopen hechtingen in de praktijk;
- Wat er gebeurt als een hechting niet goed verloopt;
- Risicofactoren van een hechtingsstoornis;
- Wat je merkt aan een kind als hij of zij een hechtingsstoornis heeft.
Dan is deze tekst iets voor jou. Veel leesplezier!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onbekend

Hechting is een proces van interactie tussen een kind en een of meer van zijn opvoeders dat leidt tot een duurzame affectieve relatie (definitie NJI, 2021). De hechtingstheorie komt van Bowlby, (Bowlby, 1951) en is aangevuld door Ainsworth (1969).

Als er in het hechtingsproces iets misgaat spreken we van een problematische hechting of onveilige gehechtheid. Een problematische hechting kan voorkomen in verschillende vormen. Hechtingsproblemen en -stoornissen zijn relatief onbekend bij veel mensen. Toch lijdt waarschijnlijk ongeveer 35% van de kinderen (en volwassenen) aan een problematische hechting (IJzendoorn, 1999). Circa 1% lijdt aan reactieve hechtingsstoornis (RHS of RAD). Om enig inzicht te krijgen in de problemen die niet goed gehechte kinderen en kinderen met een hechtingsstoornis hebben, volgt er eerst een stuk algemene theorie.

Meer weten over hechtingsproblematiek in de klas? Boek een incompany bijeenkomst met Anton Horeweg. Lezing of studiedag mogelijk.

Als leerkracht kun je een hechtingsstoornis of een onveilig hechtingspatroon natuurlijk niet vaststellen. Wetenschappers gaan er steeds meer vanuit dat je gehechtheid als een glijdende schaal moet zien. een bijkomend probleem als je verdiept in deze materie is dat er veel verschillende benamingen worden gebruikt. De gebruikte terminologie is geenszins eenduidig (zie voor overzichtje Vreugdenhil, 2012, pag. 29 en verder).

In het algemeen kun je zeggen dat onveilige hechting kan variëren van hechtingsproblemen tot een hechtingsstoornis. De hier beschreven vormen moet je zien als een indeling in 'archetypen.' In werkelijkheid zijn de vormen meestal niet zo uitgesproken te zien. Hechting kan ook wisselen per relatie: je kunt veilig gehecht zijn aan je moeder, maar niet aan je vader. Kinderen vertonen mogelijke gedragingen die in verschillende combinaties kunnen voorkomen. Dat klinkt vaag en dat is het ook. De problemen van deze kinderen zijn even moeilijk vast te stellen voor een leerkracht als het voor de kinderen en hun ouders is, om er mee te leven. Veel van deze kinderen zijn meesters in het verbloemen van hun eigenlijke problemen en meesters in het taxeren en bespelen van anderen. Dat is namelijk hun overlevingsstrategie. De basis van het handelen van onveilig gehechte kinderen is een diepgewortelde angst.

Hoe verloopt hechting:

Een pasgeboren kind heeft zijn omgeving nodig om zijn behoeften te bevredigen: eten, drinken, warmte en genegenheid zijn nodig om goed te overleven en harmonieus op te groeien. Het kind leert "als vanzelf" dat de ouders in al zijn behoeften voorzien. De eerste drie maanden is de baby nog niet selectief in het "uitzoeken" van verzorgers, maar na 3 maanden krijgt de baby voorkeur en reageert selectief op de aanwezigheid van bepaalde personen (meestal de ouders en meer nog de moeder). Na 5 à 6 maanden komt 1 persoon centraal te staan (exclusieve hechting). Het hoogtepunt van de exclusieve hechting is de eenkennigheidsperiode, na 7 à 8 maanden. Als de verzorgers responsief reageren op de behoeften van het kind, vindt meestal veilige hechting plaats. Na 9 maanden begint het kind door te krijgen dat zijn verzorgers nog terugkomen ook al ziet hij ze op dat moment niet. Langzamerhand maakt het kind zich los van de opvoeder en gaat de omgeving verkennen. Wel zal het bij spanning meteen naar de opvoeder terug vluchten. Na 10 maanden begint het kind te leren dat het contact met de opvoeder ook voor het plezier van de ander is. Het kind wordt zelfstandiger en leert de jaren daarop dat het verder bij de opvoeder vandaan kan. Het leert ook dat boosheid van de opvoeder niet leidt tot kwijtraken van die opvoeder.

Er is sprake van basisvertrouwen: door ervaring van onvoorwaardelijke zorg en genegenheid heeft het kind geleerd op eigen houtje dingen te ondernemen, ook tegen de wil van de verzorgers in, zonder dat hij bang hoeft te zijn hun liefde kwijt te raken. Het kind heeft een veilig intern werkmodel ontwikkeld. Eigenlijk is er een evenwicht ontstaan tussen het zoeken van de nabijheid van de opvoeder en het exploreren (en dus loslaten) van diezelfde opvoeder. Er is dus sprake van een goede hechtingsrelatie. Een goede hechtingsrelatie is op te vatten als een beschermende laag rond de persoonlijkheid, die de weerbaarheid om het leven aan te kunnen, vergroot.

Als de hechting niet goed verloopt:

Het hechtingsproces is een complex proces. Zoals alle complexe processen kunnen daarbij dingen fout lopen. Niet ieder kind hecht zich goed. Er is dan een verstoorde ouder- kind relatie. De Amerikaanse wetenschapper Ainsworth onderscheidde na het strange situation experiment drie gehechtheidspatronen, later kwam er een vierde patroon bij:

Het vermijdend gehechte kind: Dit kind reageert niet of nauwelijks als de opvoeder vertrekt en weer terugkomt. Het onderdrukt zijn angstgevoelens om afwijzing te voorkomen. Ouders van dit kind reageren vaak strikt en rigide en hebben een afkeer van lichamelijk contact. Ze zijn consequent en ongevoelig.

Het veilig gehechte kind: Het kind reageert wel wat angstig op het vertrek van de moeder, maar is bij terugkomst weer gauw gerustgesteld. De ouders van dit kind zijn sensitief en toegankelijk voor het kind.

Het angstig-ambivalent (ook wel angstig- afwerend ) gehechte kind: het kind blijft dicht bij de moeder en vertoont weinig exploratiegedrag. Het reageert heftig op weggaan en heftig op terugkomst van de moeder. Het wil opgepakt, maar tegelijkertijd reageert het boos en wil weer neergezet worden. Deze ouders zijn vaak onbereikbaar op momenten dat het kind hen nodig heeft. Ze reageren vaak onvoorspelbaar. Ze zijn inconsequent en sensitief.

Het gedesorganiseerd gehechte kind: Dit kind reageert heftig als de moeder weg is, maar "bevriest" bij haar terugkomst. Deze ouders vertonen beangstigend en onvoorspelbaar gedrag. Zij zijn inconsequent en niet sensitief.

Vier ontwikkelingspaden kunnen leiden tot een gedesorganiseerde gehechtheidsrelatie:

mishandeling;

verwaarlozing;

Langdurige afwezigheid van één van de verzorgers

Langdurige ziekenhuisopname van het jonge kind

getuige zijn van huiselijk geweld;

aanwezigheid van meerdere risicofactoren, zoals armoede, alleenstaand ouderschap, behoren tot een etnische minderheid, werkloosheid en middelenmisbruik (NJI. 2018).

De verschillende vormen komen niet evenveel voor:

Er is onderzocht (IJzendoorn, 1999), hoe vaak een bepaalde hechtingsstijl voorkomt in 'gewone' middenklasse gezinnen: - Veilig gehecht: 60-70% -Onveilig, vermijdend gehecht: 15%-20% -Onveilig, ambivalent gehecht: 10% -Onveilig gedesorganiseerd gehecht: 5%-10%

Leestip:

Risicofactoren voor een onveilige hechting:

Ouderfactoren, zoals de eerder genoemde responsiviteit en sensitiviteit, toegankelijkheid, ouders die zelf hechtingsproblemen kenden, relationele problemen, onverwerkte trauma's, psychische problemen, tienermoeders, enz.

Gezinsfactoren: sociaaleconomische situatie, hoeveelheid stress, relatieproblemen, al dan niet wisselende relaties (en daardoor mede-opvoeders), mishandeling of verwaarlozing.

Kindfactoren: trauma, opvallende lichamelijke handicaps, kinderen uit draagmoederschap, adoptie- en pleegkinderen, vervang en verzoenkinderen, geboortecomplicaties, couveuse verblijf, moeilijk temperament, huilbaby, verlies van een van de verzorgers, enz.

De risicofactoren op het gebied van de ouders blijken zwaarder te wegen dan de risicofactoren op kindniveau. Bovendien kunnen beschermende factoren op ouderniveau wel compenseren voor de risico's op kindniveau, maar andersom is dit niet mogelijk.

Beschermende factoren op ouder niveau zijn bijvoorbeeld ouders die sensitief en responsief zijn. Ook de invloed van kindermishandeling en een combinatie van andere risicofactoren (zoals armoede, alleenstaand ouderschap, etnische afkomst, psychische problematiek bij de ouders, werkloosheid, en middelenmisbruik) hebben effect op gehechtheid.

Als er meer dan vijf van zulke risicofactoren aanwezig zijn, is er groot risico op een gedesorganiseerde gehechtheid. Kinderen die in risicovolle omstandigheden leven hebben meer kans om onveilige en gedesorganiseerde gehechtheidspatronen te ontwikkelen dan kinderen en jongeren in gezinnen met weinig risico's, of ze nu mishandeld worden of niet (Bron: NJI. 2020).

Gevolgen van onveilige hechting:

Het kind ervaart de wereld als onveilig en andere mensen als onbetrouwbaar. Er is sprake van een onveilig intern werkmodel.(Bateman & Fonagy, 2012).

Het kind gaat moeilijker relaties aan.

Het kind ontwikkelt geen vertrouwen in zichzelf en anderen.

Het kind exploreert zijn omgeving minder (en leert dus minder).

Het kind krijgt problemen met gezagsaanvaarding. Geen basisvertrouwen betekent geen gezagsaanvaarding, geen gezag en dus geen opvoeding.

Het kind kan zelfs problemen met zijn fysisch welzijn krijgen.

Het kind snapt de sociale regels niet, het gedrag wijkt af. Het kind voelt niet aan 'wat kan' en wat niet.

Het kind heeft weinig innerlijke structuur.

De gewetensontwikkeling komt soms niet goed op gang.

Onderzoek ( Schore;1994; 2008) heeft aangetoond dat kinderen die opgroeien met gebrekkige emotionele veiligheid letterlijk andere hersenen ontwikkelen. Met name het deel wat wordt geassocieerd met het vermogen tot aangaan van intieme en sociale relaties, vertoont minder synaptisering (minder verbindingen). Zie ook Horeweg, A. (2018). De traumasensitieve school. Een onveilige hechting voorspelt incompetentie in omgang met leeftijdgenoten, overmatige afhankelijkheid van de leerkracht (of juist een overmatige onafhankelijkheid) en minder zelfvertrouwen op de kleuterleeftijd. Ook is er soms sprake van meer impulsief gedrag of juist een grotere passiviteit, antisociale neigingen en depressie. Verder is er kans op ontstaan van schoolfobie (niet naar school willen en daar zelfs ziek van worden), gedragsstoornissen, of suïcidepogingen. Kortom: een veilige hechting is nodig voor een gezonde psychische en lichamelijke ontwikkeling.

Wat merk je aan het kind?

Hieronder vind je een korte beschrijving van mogelijk gedrag bij de diverse hechtingstypen. Dit zijn archetypen. in werkelijkheid kun je op meerdere manieren gehecht zijn aan verschillende personen.

Veilig gehecht kind: Een kind dat wil leren, vertrouwen heeft in zichzelf, fouten durft te maken, hulp vraagt wanneer dat nodig is en lekker in zijn vel zit.

Onveilig vermijdend gehecht: Deze kinderen vragen geen hulp of slechts heel terloops. Je 'kent' ze vaak niet echt, ze houden de boot af en zijn wantrouwend. Soms heel prestatiegericht. Werken liefst alleen.

Onveilig ambivalent gehecht: Deze kinderen vragen veel (ook onnodige) hulp, ze zijn onzeker, zoeken veel contact om waardering te krijgen, maar dit is nooit zoals ze willen. Ze vertonen nogal eens 'klampgedrag.'

Onveilig gedesorganiseerd: Dit kind voelt zich constant aangevallen en benadeeld. Iedereen is tegen hem. Wil graag alles controleren (dat schept veiligheid) en komt vaak in fight, flight freeze

De onderliggende oorzaak voor alle gedragingen is angst. Angst voor de niet te vertrouwen volwassenen. Angst voor nabijheid, angst voor nieuwe dingen, want die zijn onbekend en onvoorspelbaar, daar heb je geen controle over. Angst om te presteren; want ik kan niet veel, angst om afgewezen te worden; want ik ben immers waardeloos en niet gewenst. Angst om verlaten te worden, ook al wil ik niemand dichtbij.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen kinderen die onveilig gehecht zijn en kinderen met een hechtingsstoornis (RHS of RAD). Kinderen die onveilig gehecht zijn, zijn soms nog enigszins benaderbaar. Het is echter een glijdende schaal. Bij een hechtingsstoornis is een meer onomkeerbare vorm van niet gehecht zijn aanwezig, Hechtingsstoornissen kunnen voorkomen bij pleegkinderen, adoptiekinderen, stiefkinderen, maar ook eigen biologische kinderen, die om een of andere reden het basisvertrouwen met de ouder(s) hebben moeten missen en daardoor niet veilig gehecht zijn.

Reactieve hechtingsstoornis:

De Hechtingsstoornis valt uit in twee typen:

Ontremd sociale contactstoornis (OSCS): 'Gebruikt' vriendjes voor eigen doeleinden. Kan snel toenadering tot de leerkracht zoeken (claimend). Het kind vertoont weinig tekenen van spijt als het iets verkeerds doet. Vaak druk , impulsief en snel gefrustreerd als iets niet gaat zoals het kind wil. Uitdagend gedrag.

Reactieve hechtingsstoornis (RHS of RAD): Zoekt geen contact met leerkracht. Vindt dat het 'altijd de schuld krijgt.' Wantrouwend naar anderen. Kan snel en uit het niets boos worden, maar dit kan ook snel weer omslaan. Wil niet getroost worden. Houdt niet van lichamelijk contact. Deze kinderen worden ook wel ' frozen children ' genoemd.

Gedragskenmerken van kinderen met een hechtingsstoornis:

Er is geen fundamenteel vertrouwen; geen bodem in het bestaan. Het kind voelt zich afgewezen, te kort gedaan en niet begrepen. Het kind zelf wijst vaak de moeder het meest af.

Het kind wil eigenlijk elke situatie onder controle houden.

Door hun "niet gewenst" zijn ervaring stellen ze zich letterlijk vernietigend op. Agressie t.o.v. zichzelf (automutilatie) en de omgeving. Deze kinderen stellen zich voortdurend uitdagend op.

Agressie uit zich soms in mishandelen van dieren, bedreiging of mishandeling van de ouders, brandstichting, diefstal, liegen en later soms provocerend seksueel gedrag.

Er is geen controle over hun eigen impulsen.

Er is weinig "ik".

Het kind vertrouwt geen volwassenen, dus ook geen leerkracht. Het gaat geen relaties aan. Men noemt dit ook wel een intern werkmodel dat gebaseerd is op wantrouwen.

Het kind is goed in het leggen van oppervlakkig contact, maar die contacten zijn inwisselbaar en worden alleen gebruikt voor eigen baten.

Thuis is vaak een machtsstrijd aan de gang over alles (school, bedtijden, enz.) waar derden niets van merken.

Sommige kinderen isoleren zich van de buitenwereld. Afspraken komen ze niet na.

Het kind is geniaal in het observeren, taxeren en manipuleren van zijn omgeving. Het stelt de tegenpartij van dat moment vaak in een kwaad daglicht. De ouders worden zwartgemaakt bij de leerkracht en andersom. Voor het kind is dit een middel van 'controle' van de omgeving en gebeurtenissen.

De gewetenontwikkeling is niet goed verlopen.

Het kind leert bijna niet van zijn fouten.

Het kind heeft een normaal IQ, maar dit blijkt vaak niet uit de schoolresultaten.

Welk gedrag kun je opmerken in je klas?

Luister de podcast Hechtingsproblemen in de klas. Interview met Anton Horeweg.

Als een kleuter of schoolkind niet veilig gehecht is, betekent dat er op emotioneel en cognitief gebied waarschijnlijk problemen zullen ontstaan. De problemen hoeven niet altijd goed zichtbaar te zijn. Soms zijn er wel waarneembare signalen. Maar doordat deze kinderen soms ineens wel weten hoe ze zich moeten gedragen, word je soms op het verkeerde been gezet. Wel kun je in je achterhoofd houden dat onverwerkte verlies- en scheidingservaringen belangrijke oorzaken blijken te zijn van hechtingsproblemen. Er wordt te vaak gedacht dat hele jonge kinderen geen scheiding of verlies kunnen ervaren of er vanzelf overheen groeien. Dit blijkt niet te kloppen. Op dit moment wordt er onderzoek gedaan naar de stelling dat sommige gedragsstoornissen misschien als onderliggend probleem een hechtingsstoornis hebben.

Er zijn zeven gedragspatronen, die ook in combinatie met elkaar kunnen voorkomen, waarmee kinderen met een hechtingsstoornis/ vorm van onveilige hechting zichzelf handhaven:

Het kind vertoont:

Druk en chaotisch gedrag. Het wil zijn behoeften direct bevredigen, kan zich niet goed aan afspraken houden. Merkt dat de wereld geen begrip heeft voor zijn gedrag, maar slaagt er nauwelijks in het gedrag te veranderen.

Agressief gedrag. Dit kind daagt iedereen voortdurend uit met zijn gedrag. Het is hiermee meer provocerend dan het drukke chaotische kind.

Aangepast gedrag, maar het niet aangepast is (schijnaanpassing). Dit kind is lief en volgzaam naar anderen. Dit kind wil het iedereen naar de zin maken. Er is echter geen werkelijk diepgaand contact.

'Twee gezichten.' Thuis moeilijk te handhaven en op school voorbeeldig. Of andersom.

Aanhankelijk gedrag. Dit kind gedraagt zich poeslief, het zoekt de lichamelijke aanraking van mensen in de omgeving en is daarin onverzadigbaar. Het kind vertoont dit ook bij mensen die het nog niet kent.

Teruggetrokken gedrag. Dit kind trekt zich terug uit de omgeving en vindt zichzelf waardeloos. Al de energie gaat zitten in het vermijden van contact en terugtrekking in isolement.

'Schijnbaar normaal' gedrag. Dit kind heeft vaak goede intellectuele mogelijkheden en lost alle problemen verstandelijk op. Sociale aansluiting is soms lastig.

Welke problemen hebben deze kinderen:

Deze kinderen hebben moeite met het vertrouwen van eigenlijk iedereen, zowel klasgenootjes als jou, de leerkracht.

Het kan zijn dat patronen van "normaal" gedrag ontbreken, bijvoorbeeld hoe je omgaat met je lijf, met gevoelens, met anderen.

Vaak hebben deze kinderen gebrekkige sociale vaardigheden: ze zijn óf allemansvriendjes óf erg dominant en eisend óf agressief of wantrouwend. Geen goede basis dus voor vriendschappen met andere kinderen.

De gebrekkige sociale vaardigheden ontstaan uit een zwakke sociale intuïtie. De kinderen voelen dus de sociale regels niet aan zoals andere kinderen dat wel doen. "Dat snap je nu toch wel" is een uitspraak die bij deze kinderen niet gaat zorgen voor beter sociaal gedrag.

Deze kinderen willen graag controle over hun omgeving, zodat ze nog een enigszins veilig gevoel hebben.

Kinderen met deze problemen voelen zich vaak waardeloos en hebben het gevoel nergens bij te horen.

Ze hebben nooit ervaren dat je jezelf aan regels kunt houden om een ander een goed gevoel te geven.

Door een gebrek aan lijn in hun leven, hebben ze moeite met structureren. Dit merk je in hun manier van werken, huiswerk maken, enz.

Deze kinderen hebben vaak moeite met het begrip "tijd."

Er ontstaan vaak specifieke leerproblemen: weinig of geen getalbegrip en/of een slecht woordbeeld.

De leerstof blijft vaak niet hangen.

Ze falen vaak bij het maken van hun taken.

Soms hebben deze kinderen last van "schijndomheid." In werkelijkheid is dit een uiting van hevige faalangst, passend bij hun ontzettend slechte zelfbeeld.

Kinderen met hechtingsproblemen hebben vaak weinig belangstelling voor leren, ze vertikken het soms om iets te doen aan school. Dat komt omdat ze in het "nu" leven. Als je nu geen zin hebt in die sommen, raffel je ze af. Dat je dan "later" moet verbeteren, komt niet eens in ze op.

De resultaten zullen dus wisselend zijn, afhankelijk van hoe hun pet staat. Dit hebben ze sterker dan andere kinderen.

Deze kinderen leven "op dit moment", er is weinig verleden of toekomst in beeld. Daardoor leren ze dus ook moeilijk van gemaakte fouten.

Veel energie gaat op aan steeds alert zijn op wat er om hen heen gebeurt. Deze kinderen willen alles in de gaten houden.

Vaak gaat ook veel energie op aan het zich bewijzen in de groep d.m.v. clownesk en stoer gedrag.

Deze kinderen voelen zich snel aangevallen en verongelijkt. "De meester heeft de pik op mij."

Hoewel de stemming van deze kinderen vaak als "vlak" wordt betiteld, kunnen ze last hebben van voor buitenstaanders plotselinge stemmingswisselingen. Die kunnen worden veroorzaakt door hele kleine gebeurtenissen (in jouw ogen dan). Voor het kind appelleren die gebeurtenissen dan aan het gevoel van onveiligheid. Een plotselinge afwijking in het lesrooster kan bijvoorbeeld zo'n gebeurtenis zijn.

Kinderen met hechtingsproblemen zijn vaak druk en beweeglijk en onrustig.

De aanval is volgens deze kinderen vaak de beste verdediging. En verdediging is in hun ogen vaak nodig.

Welke sterke kanten hebben deze kinderen:

Deze kinderen maken makkelijk (zij het oppervlakkig) contact met leeftijdgenoten.

Ze hebben veel (wisselende) vrienden en vriendinnen.

Ze zijn vaak goed in oppervlakkige contacten buitenshuis. Ze komen vriendelijk over.

Ook hebben vaak veel mensenkennis en taxatievermogen. Ze schatten anderen snel en goed in.

Het zijn vaak dominante kinderen, die leiderschap op zich kunnen nemen.

Wat kun je doen in je klas:

Als er sprake is van hechtingsproblemen en niet van een hechtingsstoornis, is het kind over het algemeen iets meer benaderbaar voor de leerkracht. Je kunt dan proberen een vertrouwensrelatie op te bouwen. Dit doe je met alle kinderen, maar in dit geval zul je daar intensiever aan moeten werken voor je effect merkt. Wanneer je merkt dat het kind hier niet voor open staat, maar juist dwarser, brutaler of bozer wordt, is er mogelijk sprake van een hechtingsstoornis (Overigens kun je dat hiermee natuurlijk niet vaststellen). Je lokt door jouw poging 'dichterbij' te komen dan juist de problematiek zoals die zich thuis ook voordoet uit. Je moet dus eigenlijk eerst via de ouders weten of er sprake is van een probleem of een stoornis. Als niemand daar het antwoord op heeft, kun je de aanpak "inzetten op relatie" volgen. Als je merkt dat het averechts werkt, zul je meer rustig-zakelijk met het kind moeten omgaan (Penninga- de Lange, 2005). Op een rij gezet:

Sociaal emotioneel:

Nog meer dan bij andere kinderen, moet je zorgen dat dit kind zich veilig voelt in de klas.

Zorg dat het kind zich welkom voelt. Begroet het bij de deur, geef een hand." Fijn dat je er bent." (Overigens zou je dit bij alle kinderen moeten doen).

Laat merken dat je het kind 'ziet.' Maak eens oogcontact, geef een knipoog, enz. Je kunt ook laten merken dat je ziet wat het kind doet: "Ik zie dat je snel je boek voor je hebt, dat vind ik fijn. Zo kunnen we snel beginnen."

Zorg voor veel positieve feedback en succeservaringen.

Het kind heeft véél aanmoediging nodig om zijn werk te doen.

Probeer een relatie met het kind op te bouwen, maar houd in je achterhoofd dat dit heel erg moeilijk is. Dat zo'n relatie moeizaam of niet tot stand komt, zit in het kind en betekent niet dat je faalt als leerkracht.

Pas op: een te intieme relatie zal het kind als bedreigend ervaren.

Bespreek de pauzes voor met het kind, zodat het weet met wie het kan gaan spelen. Dit voorkomt claimend, dwingen gedrag naar andere kinderen, omdat jij als leerkracht dit al geregeld hebt.

Laat merken dat je snapt wat het kind voelt (bijvoorbeeld bij conflicten) door die gevoelens te verwoorden. Zelf kunnen deze kinderen die gevoelens niet goed onder woorden brengen. Als het kind hoort dat het best bang, boos of verdrietig mag zijn, voelt het zich begrepen en kan de spanning van hem afvallen.

Vat de "aanvallen" van het kind niet persoonlijk op. Het is logisch dat hun gedrag soms negatieve gevoelens bij je oproept, maar probeer dit gedrag echt te zien als onvermogen en als angst afgewezen te worden en niet als aanval op jouw persoon.

Accepteer de emoties van het kind, maar niet elke uitingsvorm daarvan. "Ik snap dat je boos bent, maar ik vind het niet goed dat je op me scheldt."

Als het kind liegt, ga dan geen ellenlange "verhoren" houden. Komt er geen antwoord of meer gelieg en gedraai, volg dan je gevoel. Zeg er iets over in de trant van "Jammer." Doe geen beroep op wat het kind zou moeten kunnen. Opmerkingen als "Ik moet je toch kunnen vertrouwen," kun je bij deze kinderen beter inslikken.

Structuur, regels en ruimte:

Besef dat deze kinderen zich niet gebonden voelen aan mensen en dus ook niet aan de regels die mensen afspreken of behoeften die anderen hebben.

Bied veel structuur: bijvoorbeeld door vaste duidelijke, zichtbare groepsregels.

Stel positieve eisen. "zit eens stil" is een negatieve eis. Een positieve eis is: "Moeilijk hé stilzitten? Zullen we samen proberen hoe je dit voor elkaar kunt krijgen?"

Zorg voor een vast zichtbaar dagprogramma en geef eventueel een individuele planner.

Maak een overzichtelijke lokaal indeling, enz. Deze kinderen hebben nog meer behoefte aan structuur dan veilig gehechte kinderen.

Zorg dat je voorspelbaar bent. Doe wat je zegt en zeg wat je doet. Bij deze kinderen is "voor deze ene keer dan" geen goed idee.

Houd je dus zeer goed aan de regel afspraak is afspraak. Ook als je spijt hebt van die afspraak. Bij deze kinderen kun je niet terugkomen op een afspraak of voor "die ene keer" toegeven.

Jij bent 'de baas.' Deze kinderen hebben een leerkracht nodig, die vriendelijk doch beslist de lakens uitdeelt en daarover niet in discussie gaat.

Zeker in het begin zullen er confrontaties zijn. Het kind moet nog ontdekken dat je redelijke opdrachten geeft. Jouw taak is te zorgen om rustig en vriendelijk, maar wel beslist te blijven. Het kind test of je te vertrouwen bent.

Zet het kind dicht bij je, liefst met de rug naar een wand. Het kind hoeft zo niet angstvallig om zich heen te kijken en heeft overzicht. Voor kinderen met een groot wantrouwen geeft dit enigszins rust.

Probeer de dag altijd positief af te sluiten. "Fijn dat je morgen weer komt."

Leren:

Als het kind leerproblemen heeft, laat het dan niet helpen door een ander kind. Jij bent de leider van de klas.

Geef bij twijfel aan dat het kind zich geen zorgen hoeft te maken. Jij gaat het kind leren hoe het moet leren.

Deze kinderen zullen niet snel zelf om hulp komen als ze iets niet begrijpen. Let daar dus op en bied eventueel hulp aan.

Maak een dagplanning en houd je daaraan. Het kind raakt in paniek als er vanaf geweken wordt.

Kinderen met hechtingsproblemen hebben vaak een wisselvallige inzet: ze hebben dan ook behoefte aan véél aanmoediging.

Deze kinderen hebben een geringe taakspanning. Verdeel het werk in korte blokken (bijv. van 10 minuten) en laat ze daarna bij jou komen. Dan kun je ze meteen een compliment geven, aanmoedigen, enz.

Bied waar mogelijk visuele ondersteuning.

Stel lage eisen aan het kind, iets onder het eigenlijke niveau. Zo kan het kind succeservaringen opdoen.

Zich het hele jaar door inzetten, volhouden en afmaken vinden deze kinderen moeilijk.

Geef véél complimenten.

Vaak hebben deze kinderen een slecht getalbegrip, weinig ruimtelijk inzicht, problemen met hoofdrekenen en abstraheren.

Aardrijkskunde kan vaak goed gaan, maar topografie (ruimtelijk inzicht) kan een probleem zijn.

Bij geschiedenis zullen ze moeite hebben met de tijdlijn, ze hebben immers moeite met het begrip tijd.

Deze kinderen hebben vaak moeite met spelling: ze hebben een slecht woordbeeld.

Ze zijn goed in het navertellen van verhalen.

Vaak kunnen deze kinderen zich goed verbaal uiten en hebben ze een goed taalgevoel.

Het duurt langer voor zij zich de leerstof eigen maken. Vaak nemen ze de leerstof slechts fragmentarisch op. Herhaal veel en zorg dat er verband zit tussen de geleerde dingen.

Kinderen met hechtingsproblemen willen nog wel eens een irreëel beeld van hun eigen kunnen hebben. Ze overschatten hun mogelijkheden op leergebied.

Straffen werkt niet goed. Belonen werkt beter:

Straf geven werkt vaak niet goed. Dit zien deze kinderen als wéér een teken van verwerping. Ze zullen nog sterker doorgaan. Alle pedagogische trucjes over belonen en straffen, werken waarschijnlijk niet. Deze kinderen willen de strijd altijd aangaan.

Negeren werkt doorgaans ook niet: op een keer zul je moeten reageren. Deze kinderen zullen doorgaan tot (over) die grens.

Stuur het kind niet weg als het vervelend is. Dit zal waarschijnlijk averechts werken. Het kind voelt zich dan wederom "weggedaan" of ongewenst. Zie ook traumasensitief lesgeven.

Dreig niet met straffen die je toch niet kunt (of wilt) waarmaken. Het kind zal daardoor juist het negatieve gedrag herhalen.

Als je tóch straft, want soms ontkom je daar in de praktijk niet aan, straf dan meteen. Op een later tijdstip weet het kind niet meer waar het aan toe is, het heeft immers problemen met het begrip tijd en heeft weinig structuur.

Straf zoveel mogelijk zonder emotie, vertel kort waarom je straft en wat je volgende keer liever voor gedrag zou zien. Ga niet in discussie.

Een beroep doen op het geweten, schuldgevoel of empathisch vermogen heeft weinig zin.

Als je het gedrag van het kind wilt veranderen, kun je het beste werken met een zichtbaar beloningssysteem. Gebruik bijv. een gedragskaart.

Top boeken over hechtingsproblemen:

Contact met ouders:

In contact gaan met de ouders kun je beter niet via het kind doen. Benader de (pleeg- of adoptie-)ouders altijd zelf. Uit een heen-en-weer schriftje kunnen zomaar bladzijden verdwijnen. Het kind mag geen kans krijgen de beide partijen tegen elkaar uit te spelen. Ook willen kinderen nog wel eens "vergeten" de boodschap over te brengen. Kinderen met het ' geen bodem syndroom ' gedragen zich thuis nogal eens anders dan op school (zie boven). Neem de verhalen van de ouders serieus, ook al klinken ze soms ongeloofwaardig.

Als je ouders meer informatie wilt geven, kun je ze onder andere verwijzen naar:

Therapeutisch ouderschap, www.alshechtennietvanzelfgaat.nl of www.deknoop.org

Als je verdere hulp zoekt voor kind, ouders of jezelf, kijk dan bijvoorbeeld bij ZO!-zorgoplossingen.

Voor kinderen is er Het meisje met het omgekeerde magneetje.

In Handboek Gedrag op school deel 3, Gedragsproblemen in de klas in het basisonderwijs en Gedragsproblemen in de klas in het voortgezet onderwijs vind je een uitgebreid hoofdstuk over hechtingsproblemen.

Literatuur:

Alle literatuur van deze site zien? Klik op literatuur.

Ainsworth, M. D. S., en Wittig, B. A. (1969). Attachment and exploratory behavior of oneyear-olds in a strange situation. In B. M. Foss(Ed. ), Determinants of infant behavior, jaargang 4, p. 111-136). London, Methuen.
Appelo, M. (2020). (H)echt niet. Amsterdam: Boom.
Bateman AW, Fonagy P. (2012). Handbook of mentalizing in mental health practice. Washington/Londen: American Psychiatric Publishing.

Bomber, L.M. (2010). What about me? Inclusive Stategies to Support Pupils with Attachment difficulties Make it Through the School Day. New York: Worth Publishing.
Bomber, L.M. & Hughes, D.A. (2013). Settling to Learn. Settling Troubled Pupils to Learn. Why Relationships Matter in School. New York: Worth Publishing. Egmond, G. van (2014). Bodemloos bestaan. Problemen met adoptiekinderen. Amsterdam: Ambo Egmond, G. van (2009). Verbinding verbroken. Adoptie en adolescentie. Amsterdam: Ambo
Groenewegen , E. (2014). Een monster in je klas. E-book, via www.alshechtennietvanzelfgaat.nl

Ham, H. van der (2005). Hechtingsstoornis; de driehoek kind-ouders-school. Emmeloord: Stichting De Knoop.
Horeweg, A. (2021). Handboek Gedrag op school. Deel 3. Huizen: Pica. Horeweg, A. (2018). De traumasensitieve school. Een andere kijk op gedragsproblemen in de klas. Tielt: Lannoocampus.
IJzendoorn, M.H. van, Schuengel, C. & Bakermans-Kranenburg, M.J. (1999). Disorganized attachment in early childhood: Meta-analysis of precursors, concomitants, and sequelae. Development and Psychopathology, 11(2),1999, 225-249.
Jong, W. de & Jong, A. de (2013). Ontwrichte kinderen in het onderwijs. Een verborgen epidemie. Huizen: pica. NJI: https://richtlijnenjeugdhulp.nl/problematische-gehechtheid/etiologie/beinvloedende-factoren-problematische-gehechtheid/
Penninga-de Lange, C. (2004). Omgaan met hechtingsproblematiek/hechtingsstoornis thuis en op de basisschool. Emmeloord: Stichting De Knoop.
Thoomes-Vreugdenhil, A. (2016). Behandeling van hechtingsproblemen. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Thoomes-Vreugdenhil, A. (2019). Hechtingsproblemen bij kinderen. Houten: Lannoo Campus. Vaessen, G. (2004). Als hechten moeilijk is. Antwerpen: Maklu. Vignero, G. (2017). Ontwarring en ordening van de draad. Verbindend werken met cliënten met probleemgedrag. Deventer: Garant.
Wally, T. en Bijl-van Gender, H. (2012). Wijzer onderwijs. Wijzer over hechting. Rotterdam: CED groep

# data[].attributes.attachment_link.title
Hechtingsproblemen - Gedragsproblemen in de klas

# data[].attributes.attachment_link.description
Hechting is een proces van interactie tussen een kind en een of meer van zijn opvoeders dat leidt tot een duurzame affectieve relatie (definitie NJI, 2021). De hechtingstheorie komt van Bowlby, (Bowlby, 1951) en is aangevuld door Ainsworth (1969). Als er in het hechtingsproces iets misgaat spreken we van een problematische hechting of onveilige gehechtheid.