# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie stroje ludowe / Polish folk costumes

# data[].attributes.body
fake news magazine & quiz

# data[].attributes.body
research work

# data[].attributes.body
reportage

# data[].attributes.body
reportage and workshops

# data[].attributes.body
School garden with herbs, wheat and national flowers

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wydawnictwo Nasza Księgarnia opublikowało w ostatnich latach liczne wielkoformatowe książki obrazkowe, z dużym udziałem tych popularnonaukowych. Zalicza się do nich "Atlas mitów. Potwory, bestie i bogowie oraz mapy dwunastu mitologicznych krain" angielskiego ilustratora, a także autora tekstu, Thiago de Moraesa. Na stronie internetowej artysty zamieszczono informację, że "Atlas", wydany w Londynie w 2016 roku, został już przełożony na 16 języków. Czy warto bezwarunkowo zaufać międzynarodowej popularności podobnego dzieła, czy lepiej przyjrzeć się bliżej jego formie i treści? Choćby ze względu na wysoką cenę, moim zdaniem warto rozważyć zakup bardzo dokładnie, by stwierdzić, czy właśnie takiej książki szukamy dla rozrywki lub w celach edukacyjnych.

Przygodę z mitologią zaczynamy klasycznie, od Olimpu, i, jak z samym panteonem, tak i z jego autorską oraz edytorską prezentacją, należy się przygotować na podobieństwa czy powtórzenia w całym atlasie. Moja ocena pierwszego rozdziału w dużym stopniu dotyczy więc również innych. Mity greckie wciągają efektowną "mapą krain, przedmiotów i istot zamieszkujących", po której poruszamy się zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Przeszkadzają tu tylko zbyt mała czcionka i niewyraźne, tycie liczby odnoszące opisy postaci do ich graficznych przedstawień (w świecie azteckim dwie liczby-odnośniki, jako szare na szarym tle, okazały się właściwie niewidoczne). Pozostając przy stronie praktyczno-technicznej publikacji, pionowe rozkładówki są bardzo trudne w obsłudze, zwłaszcza gdy podpisy znajdują się na dole jednej wielkoformatowej karty, a rysunki na drugiej. Nawet dorosłemu niewygodnie operuje się ogromną książką z malutkimi literkami.

W "Atlasie mitów" od razu odnaleźliśmy powszechne we współczesnej książce dla dzieci niezdecydowanie autorów: piszemy (i ilustrujemy) dla najmłodszych dzieci, czy dla nastolatków, upraszczamy, czy podajemy wyciąg z całkiem poważnej działki wiedzy? A może dwa w jednym? Wszak mamy tu dużo imion i faktów podanych w bardzo lekkiej formie, trochę dla zaawansowanych, trochę dla początkujących miłośników mitologii. To rozchwianie jest silnie odczuwalne, wręcz daje czytelnikowi w kość, irytuje, przynajmniej mojego syna. Podobnie zareagował na "luzackie" notatki, dowcipne komentarze, takie, jak ten dotyczący wyroczni w Delfach. Na dalszych etapach lektury te sucharki już nie bawiły, jedynie męczyły, a dodatkowo nie wnosiły żadnej wiedzy.

Ludzie wybierali się do Delf, kiedy chcieli zapytać Apollina o przyszłość. Zadawali apollińskiej kapłance pytanie. Kapłanka wpadała w trans, robiła dziwaczne rzeczy i odpowiadała im w kompletnie niezrozumiały sposób. Znajdujący się w świątyni wielki kamień zwany Omfalos stanowił ponoć pępek świata.

W opisie wierzeń egipskich naszą uwagę zwróciło unikanie słowa "zmarły" przy równoczesnym nadużywaniu określenia "mumia". Mieliśmy wrażenie, że autor chce coś załagodzić, uatrakcyjnić zwyczaje pogrzebowe, zbliżyć mitologię egipską do jej uproszczonego przez popkulturę obrazu, znanego na przykład z kreskówek o Scooby-Doo. To nie jedyny zabieg formalny, który zwolnił w naszym domu proces czytania "Atlasu". Zniechęcająco podziałały również szablony językowe: wspomniane żarciki i dygresje oraz, również humorystyczne, powtarzane sformułowania, na przykład dotyczące kazirodztwa bogów. Znudzenie i rozdrażnienie dopadną nie tylko starsze dziecko, ale też po prostu czytelnika wyczulonego językowo, zwłaszcza jeśli czyta książkę jako całość, od deski do deski, a nie na wyrywki, dzieląc na hasła jak w przypadku encyklopedii. Analogiczne znużenie wywołują pod koniec lektury refleksyjne, pocztówkowe ujęcia bogów i przykurzona kolorystyka, kojarząca się z zaśniedziałymi pomnikami.

Ogólnie jednak treść książki jest ciekawa, czasem fascynująca, na pewno żywo pobudza wrażliwą wyobraźnię. To także ładny przedmiot, a ilustracje przedstawiające niesamowite mutanty mogą śmiało konkurować z komiksami bohaterskimi. Wśród bohaterów dojrzycie groźnych, zwierzęco okrutnych bogów, piękne, żeńskie i męskie duchy przyrody, spajające żywioły i ludzkość w baśni ludowej. Ludzie bywają obecni, ale jako małe ludziki-cienie, zwiewane z krawędzi świata boskim podmuchem, pożerane przez jaguary, palone i topione. Całość składa się w upiornie uroczą opowieść o wierzeniach, doprawioną pijanymi królikami czy gigantycznym afrykańskim kurakiem tworzącym Ziemię. Obok powtórzeń spotkaliśmy tu zaskakujące, zupełnie niedziecinne przedstawienia mitologii azteckiej i innych, egzotycznych lub niemal rodzimych (geograficznie albo popkulturowo) opowieści.

Wartość etnograficzna książki może być bardzo wysoka, o ile trafi się uważny czytelnik. Ten może wyłowić dużo szczegółów, dotyczących na przykład przyrody - typów lasu, roślinności i zwierząt towarzyszących ludziom na co dzień, odkrywać analogie między mitologiami z przeciwnych stron globu, a czasem też chyba niezamierzone zbieżności w strojach ludowych, jakie przywdziewają bóstwa (co zresztą bywa niezgodne z wzornictwem danej krainy etnograficznej). W świecie Indian Ameryki Północnej intryguje wielość ludów i opowieści, dla naszych dzieci kryjących się zazwyczaj w ogólnym określeniu "Indianie", zlewających w abstrakcyjną całość rodem z westernu. Tu znajdą małe oświecenie. Podobnie wzbogacające oddziaływanie dotyczy niepozornego aneksu z wymową egzotycznych imion. Niby to szczegół, ale wprowadza dzieci w świat profesjonalnych wydawnictw popularnonaukowych, uczy korzystania z nich, oswaja z obcymi językami, a już samo to poszerza horyzonty.

Lektura "Atlasu mitów" otwiera niezliczone możliwości dalszej zabawy. Można sobie wybrać ulubioną postać, rysować jej przygody, najlepiej w formie komiksu, bo do niej nawiązują rozkładówki z mitycznymi "mapami". Kusi organizacja rodzinnego quizu, w którym pytania nawiązywać będą do specyfiki danych mitologii lub przeciwnie - ich wspólnych mianowników, powtarzających się fantastycznych stworzeń lub zwierząt, boskich i bohaterskich fachów, związków z żywiołami lub ukształtowaniem terenu. Od tego, kto, gdzie i dlaczego wymyślał takie a nie inne opowieści łatwo przejść do mechanizmów tworzenia współczesnych mitów, choćby miejskich legend. Podobne rozważania bardzo przydadzą się starszym dzieciom i młodzieży, wzmocnią ich umiejętności interpretacyjne i "metamyślenie", tak istotne dla ludzi, którzy z biernych uczestników kultury właśnie awansują na jej aktywnych współtwórców.

Thiago de Moraes, Atlas mitów. Potwory, bestie i bogowie oraz mapy dwunastu mitologicznych krain, przełożyła Anna Nowak, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 2018.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wydawnictwo Nasza Księgarnia opublikowało w ostatnich latach liczne wielkoformatowe książki obrazkowe, z dużym udziałem tych popularnonaukowych. Zalicza się do nich "Atlas mitów. Potwory, bestie i bogowie oraz mapy dwunastu mitologicznych krain" angielskiego ilustratora, a także autora tekstu, Thiago de Moraesa. Na stronie internetowej artysty zamieszczono informację, że "Atlas", wydany w Londynie w 2016 roku, został już przełożony na 16 języków.

# data[].attributes.body
make a film, make a generation tree

# data[].attributes.body
students make a presentation "History of money" and draw their own coins

# data[].attributes.body
How did people produce honey? Artistic hives

# data[].attributes.body
colour the pictures: J. Chełmoński, P. Michałowski, Kossak

# data[].attributes.body
artistic cards

# data[].attributes.attachment_link.description
Bogowie Słowiańscy Rod Uważany za boga najwyższego. Protektora rodziny, który wraz z Rodzanicami asystował każdemu człowiekowi od narodzenia. W starosłowiańskim imię bóstwa oznaczało plon, jaki przynosi ziemia, a więc był też opiekunem dostatku. Perun Gromowładny, najwyższy z bogów. Był obrońcą ludzkości, walczącym ze złem, którego symbolem był demon Żmij.

# data[].attributes.body
Harvest day: we want to share the crops: fruit, vegetables, bread and celebrate the prosperity

# data[].attributes.body
what did people grow in the past?

# data[].attributes.body
Make a film to show the beauty of the countryside

# data[].attributes.body
children in folk clothes

# data[].attributes.headline
Animated film about trade routes in the past

# data[].attributes.subject
Animated film about trade routes in the past

# data[].attributes.body
Films: amber route, silk route, Via Regia, ....

# data[].attributes.body
illustrated dictionary for children, booklets with pictures from the past

# data[].attributes.body
folk crafts

# data[].attributes.body
quiz, filling gap activity, cards

# data[].attributes.body
A presentation about the folk music, learn to sing a folk song.

# data[].attributes.body
Presentation: examples of the first theatres, performances, modern theatre. the first films: mute/black and white/modern. A shadow play. Puppets.

# data[].attributes.body
Research work: find examples of the cultural objects which were completely destroyed, they were stolen or vanished in unknown conditions.

# data[].attributes.body
Fairy characters an art album

# data[].attributes.body
What do our national myths and legends teach us? audio programme

# data[].attributes.body
Presentation. a multimedia map.  A workshop.

# data[].attributes.body
Research work: First schools, books, universities, examples of pieces of literature

# data[].attributes.body
workshops

# data[].attributes.body
A photo exhibitions. An expert talk.

# data[].attributes.body
Symbols on our national dresses. A presentation. A drawing lesson.

# data[].attributes.body
workshops

# data[].attributes.body
workshops

# data[].attributes.body
How our national heroes and heroines have influenced our life?

# data[].attributes.body
An interview with a doctor - the history of medicine. Herbs - research work.

# data[].attributes.body
A presentation about the most important Kings, Queens and Rulers.  An art book. The National symbols. Anthem.  How has our nation built its identity?

# data[].attributes.body
a presentation about noble rules of behaviour,  reading poetry in English and native languages

# data[].attributes.body
Our traditions in the past. How were they celebrated? How has religion influenced our traditions? Research work. School magazine. Workshops

# data[].attributes.body
Running a blog about traditional meals, pictures, recipes from your grandparents, a cookery programme

# data[].attributes.body
Middle Ages cuisine  fest, a presentation - how have meals changed through the centures ?
recipes, interviews

# data[].attributes.body
interview with a farmer, research work - what does farming in the past look like?  The first agricultural tools and machines. A visit to an open-air museum.

# data[].attributes.body
prepare a presentation/collage about the town and cities with an interesting history

# data[].attributes.body
find pictures of the places in the past and compare with the view now. Find info about the most important events connected with your hometown

# data[].attributes.body
search info about the history of our hometown, make a presentation, a speech, a film

# data[].attributes.body
info and pictures about our first towns and cities, plans, a model of first towns and villages, a trip, first tribes