# data[].attributes.attachment_link.title
Konfederacja barska - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Konfederacja barska (1768-1772) - zbrojny związek szlachty polskiej, utworzony w Barze na Podolu 29 lutego 1768 roku z zaprzysiężeniem aktu założycielskiego w obronie wiary katolickiej i niepodległości Rzeczypospolitej, skierowany przeciwko: kurateli Imperium Rosyjskiego, królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu i popierającym go wojskom rosyjskim. Celem konfederacji było zniesienie ustaw narzuconych przez Rosję, a zwłaszcza tych dających równouprawnienie innowiercom.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obraz "potyczka w drodze" Wacława Pawliszaka. Fot. Wikimedia Commons

Zbrojny zryw w obronie niepodległości, wiary katolickiej i wolności szlacheckich skierowany przeciwko ustawom sejmowym podjętym przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego znany jako konfederacja barska został zawiązany 29 lutego 1768 r. w Barze na Podolu.

Konfederacja barska była wymierzona głównie w ustawę o równouprawnieniu dysydentów, a także miała zahamować królewskie próby przeprowadzania reform. Konfederaci głosili hasła obrony wiary i wolności szlacheckich. Swoje cele zamierzali osiągnąć poprzez wprowadzenie na tron polski przedstawiciela rodziny Wettynów i wyzwolenie się spod kurateli rosyjskiej.

Konfederacja wypowiedziała wojnę Rosji. Finansowo i wojskowo wsparła Polaków Francja. Wojska konfederacji składały się z ochotników szlacheckich, milicji magnackich i żołnierzy chorągwi komputowych. Do konfederacji przyłączali się jednak także mieszczanie i chłopi liczący na awans społeczny.

Przywódcami zrywu byli przedstawiciele magnaterii: Michał Hieronim Krasiński, Kazimierz Pułaski, Wacław Rzewuski i Joachim Potocki. Marszałkiem generalnym koronnym został Adam Stanisław Krasiński, a marszałkiem związku wojskowego Józef Pułaski. Przywódcą religijnym konfederatów był karmelita ks. Marek Jandołowicz, zaś ideologami politycznymi - Szczęsny Czacki i Michał Wielhorski.

Konfederacja wypowiedziała wojnę Rosji. Finansowo i wojskowo wsparła Polaków Francja. Wojska konfederacji składały się z ochotników szlacheckich, milicji magnackich i żołnierzy chorągwi komputowych. Do konfederacji przyłączali się jednak także mieszczanie i chłopi liczący na awans społeczny.

Walki trwały od kwietnia 1768 r., a swoim zasięgiem objęły praktycznie cały kraj.

W czasie trwania konfederacji, w czerwcu i lipcu 1768 r., przeciw szlachcie polskiej oraz Kościołowi katolickiemu i unickiemu zbuntowali się kozacy i pańszczyźniani chłopi dowodzeni przez Maksyma Żeleźniaka i Iwana Gontę (niektórzy historycy uznają, że do antypolskich wystąpień podburzali ich Rosjanie). Doszło wówczas do tzw. rzezi humańskiej. Liczba zabitych jest trudna do ustalenia, niektóre szacunki mówią o nawet 20 tys. zamordowanych Polaków i Żydów.

3 listopada 1771 r. konfederaci uprowadzili w Warszawie króla Stanisława Augusta. Zamierzali przewieźć monarchę na Jasną Górę, gdzie mieścił się ważny punkt obrony przed Rosjanami. Porwanie nie doszło jednak do skutku, a jeden z jego uczestników - Jan Kuźma uwolnił władcę.

13 października 1770 r. w Preszowie konfederaci uchwalili akt detronizacji Stanisława Augusta przedstawianego jako stronnika Rosji, "intruza i uzurpatora tronu polskiego". "Wzywamy was, współbracia i przezacni obywatele (...). Złóżcie tę szkodliwą dotąd z nieprzewidzianych pobudek bezczynność waszą, ocućcie dziedziczną przodków waszych gorliwość, męstwo i rezolucją, łączcie wspólny oręż, podnieście ramię, w krwi deklarowanego przyjaciela Moskwy, a kraju nieprzyjaciela i tyrana, Stanisława Poniatowskiego zmyjcie hańbę i obelgę narodu" - głosił dokument autorstwa Ignacego Bohusza, sekretarza generalnego konfederacji.

3 listopada 1771 r. konfederaci uprowadzili w Warszawie króla Stanisława Augusta. Zamierzali przewieźć monarchę na Jasną Górę, gdzie mieścił się ważny punkt obrony przed Rosjanami. Porwanie nie doszło jednak do skutku, a jeden z jego uczestników - Jan Kuźma uwolnił władcę. Niektórzy historycy byli zdania, że uprowadzenie zostało zaplanowane przez samego króla (który tego dnia zrezygnował z ochrony swojej gwardii przybocznej), w celu dyskredytacji konfederatów.

W ramach konfederacji stoczono ogółem kilkaset bitew i potyczek. Dramatyczne boje prowadzono m.in. w ramach obrony tzw. Okopów Świętej Trójcy (1769), podczas bitwy pod Białymstokiem (1769), Dobrą (1770), Widawą (1771), Stołowiczami (1771), w czasie obrony Lanckorony (1771) i walk o krakowski Wawel (1772).

5 sierpnia 1772 r. w Petersburgu Rosja, Prusy i Austria podpisały traktat rozbiorowy Polski. Decyzja o rozbiorze została podjęta jeszcze w 1771 r., jednak państwa zaborcze wykorzystały trwający bunt magnaterii przeciw królowi jako pretekst do pozbawienia "ogarniętej anarchią" Polski niepodległości.

5 sierpnia 1772 r. w Petersburgu Rosja, Prusy i Austria podpisały traktat rozbiorowy Polski. Decyzja o rozbiorze została podjęta jeszcze w 1771 r., jednak państwa zaborcze wykorzystały trwający bunt magnaterii przeciw królowi jako pretekst do pozbawienia "ogarniętej anarchią" Polski niepodległości.

18 sierpnia 1772 r. Rosjanom poddała się Częstochowa - ostatni ważny punkt obrony konfederatów. Nie zrezygnowali oni jednak z dalszej walki, czego dowodem była obrona klasztoru w Zagórzu w ostatnich dniach listopada tego roku. "Ten wyczyn bojowy, podjęty w trzy miesiące po pierwszym rozbiorze Polski, miał podkreślać wolę sprzeciwu wobec tego haniebnego aktu" - tłumaczył Jerzy Tarnawski ("Echa konfederacji barskiej nad Osławą").

Po upadku konfederacji barskiej część jej przywódców pozostała na emigracji, ok. 5 tys. jeńców zesłano na Sybir, a znaczną liczbę konfederatów wcielono do armii carskiej.

W czasach zaborów m.in. za sprawą twórczości wieszczów romantycznych - Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego czy Zygmunta Krasińskiego konfederatów ukazywano jako męczenników za wiarę, wolność i ojczyznę.

Choć konfederacja barska była ruchem typowo magnackim zawiązanym w celu obrony wartości konserwatywnych i katolicyzmu, uważa się ją za pierwszy zryw niepodległościowy, którego celem było zrzucenie polskiej podległości wobec Rosji.

Waldemar Kowalski (PAP)

wmk/ akn/ ls/

# data[].attributes.attachment_link.description
Obraz "potyczka w drodze" Wacława Pawliszaka. Fot. Wikimedia Commons Zbrojny zryw w obronie niepodległości, wiary katolickiej i wolności szlacheckich skierowany przeciwko ustawom sejmowym podjętym przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego znany jako konfederacja barska został zawiązany 29 lutego 1768 r. w Barze na Podolu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Konfederacja znalazła poparcie i w innych zakątkach Korony. Marszałek krakowski wydał uniwersał, w którym wzywał katolików „by wzięli pod siebie to przekonanie, że lepiej przestać żyć, aniżeli patrzeć na nadwerężenie wiary świętej katolickiej, tudzież widząc oczywistą zgubę Ojczyzny". W 1768 roku konfederacja szybko rozprzestrzeniła się na Małopolskę, Wielkopolskę i Ukrainę, a w 1769 roku objęła Litwę.

# data[].attributes.attachment_link.description
W polskiej historiografii są obecne bardzo rozbieżne poglądy o zamierzeniach barskich. Nie można oceniać konfederacji tylko poprzez pryzmat haseł programowych głoszonych przez konserwatywnych magnatów, trzeba raczej zauważyć przemiany zachodzące w ciągu 5 lat jej trwania. Założenia konfederacji ewoluowały; zmianom podlegały poglądy dotyczące reformy kraju, a także gospodarki, społeczeństwa, polityki i religii.

# data[].attributes.attachment_link.title
konfederacja barska w malarstwie - Google Search

# data[].attributes.attachment_link.title
Poezja barska - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Poezja barska (1768-1772) - nurt w polskiej literaturze XVIII wieku o charakterze okolicznościowym, jest literackim wyrazem postulatów i poglądów polityczno-obyczajowych konfederatów barskich, walczących od 1768 roku do I rozbioru Polski z interwencją rosyjską i popierającym ją obozem królewskim oraz reformami społeczno-gospodarczymi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Okładka

Polskie powstania narodowe to główny temat listopadowego numeru. Zbliżając się do setnej rocznicy Odzyskania Niepodległości, chcemy przez rok w każdym numerze przypominać drogi wiodące do Niepodległości. Zaczynamy od przedstawienia niezłomnego ducha polskiego, który sprawiał, że biliśmy się o wolność nawet na zesłaniu.
Konfederacja Barska (1768-1772) była pierwszym zrywem niepodległościowym i patriotycznym o szczególnie religijnym i narodowym charakterze. W PRL określano ją jako „wsteczny ruch szlachty polskiej, który doprowadził do I rozbioru Polski". W Powstaniu Listopadowym (1830) o wolność i całość Rzeczypospolitej w jej przedrozbiorowym kształcie walczono także na Litwie. Polscy powstańcy, zsyłani przez władze rosyjskie na Sybir jako element niebezpieczny i demoralizujący, również tam na zesłaniu - m.in. w Omsku i Irkucku - buntowali się przeciwko caratowi. Warszawskie manifestacje patriotyczno-religijne 1861 roku stanowiły preludium Powstania Styczniowego.

Spośród zrywów XX-wiecznych ukazujemy bohaterską obronę Lwowa przed Ukraińcami w 1918 roku, powstanie sejneńskie 1919 roku, Powstanie Wielkopolskie 1918-1919, trzy Powstania Śląskie 1919-1921, antysowieckie powstanie w 1940 r. w kresowym Czortkowie oraz - wykazujące wiele analogii z Powstaniem Styczniowym - polskie powstanie antykomunistyczne, czyli działania zbrojne konspiracji po II wojnie światowej, kontynuującej walkę Armii Krajowej i formacji narodowych z okupantem niemieckim i sowieckim.

Prezentujemy sylwetki trzech nietuzinkowych postaci: świętego Brata Alberta (Adama Chmielowskiego) - powstańca styczniowego, malarza, opiekuna ubogich; arcybiskupa Antoniego Baraniaka, który niezwykle zasłużył się dla polskiego Kościoła działającego w realiach komunistycznych; Margarity Szarowej z Moskwy, która przyjęła chrzest w środku stalinowskiej nocy, a później pośredniczyła w kontaktach między katolikami z Polski i Rosji.

Do numeru dołączono DVD z filmem dokumentalnym „Rok 1863" oraz filmem animowanym „Niezwyciężeni".
SPIS TREŚCI Polskie powstania

Piotr Szubarczyk - Z Boga ordynansu. Konfederacja barska (1768-1772)

Kazimierz Krajewski - „Jęliśmy się oręża w duchu jedności z Królestwem Polskim". Powstanie listopadowe na Litwie

Marek Klecel - Nieustający duch insurekcji. Bunty na Syberii

Tomasz Łysiak - Manifestacje patriotyczno-religijne 1861 roku. Preludium Powstania Styczniowego

Łukasz Jastrząb - Niezapomniany zryw. Powstanie Wielkopolskie 1918-1919

Paweł Naleźniak - Obrona Lwowa w 1918 roku

Wiesław Jan Wysocki - Powstanie sejneńskie 1919

Sebastian Rosenbaum - Powstania śląskie

Anna Zechenter - Powstanie w Czortkowie

Tomasz Łabuszewski - Polskie powstanie antykomunistyczne

Komentarze historyczne
Konrad Białecki, Rafał Łatka - Arcybiskup Antoni Baraniak
Święci w dziejach narodu
Siostra Krzysztofa Babraj - Święty Brat Albert
Ludzie wolności
Andrzej Grajewski - Świadek z Moskwy. Margarita Szarowa (1921-2008)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
biuro udostępniana i archiwizacji dokumentów

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
główna komisja badania zbrodni hitlerowskich

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
główna komisja badania zbrodni niemieckich

# data[].attributes.attachment_link.description
Polskie powstania narodowe to główny temat listopadowego numeru. Zbliżając się do setnej rocznicy Odzyskania Niepodległości, chcemy przez rok w każdym numerze przypominać drogi wiodące do Niepodległości. Zaczynamy od przedstawienia niezłomnego ducha polskiego, który sprawiał, że biliśmy się o wolność nawet na zesłaniu. Konfederacja Barska (1768-1772) była pierwszym zrywem niepodległościowym i patriotycznym o szczególnie religijnym i narodowym charakterze.

# data[].attributes.headline
Materiały dostępne w Bibliotece Pedagogicznej w Zamościu

# data[].attributes.subject
Materiały dostępne w Bibliotece Pedagogicznej w Zamościu