# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Veel kinderen dromen ervan om later uitvinder te worden. Jibbe van 10 heeft het nu al voor elkaar gekregen. Dankzij een opdracht van zijn juf bedacht hij iets dat nog niemand eerder heeft bedacht.

De uitvinding van Jibbe is best ingewikkeld. Het gaat over magneten in gebouwen. Als je die op een bepaalde manier plaatst, zou je gebouwen kunnen beschermen tegen een aardbeving. In de video zie je hoe dat precies werkt.

Kinderen op de school van Jibbe bedachten zo'n 75 verschillende uitvindingen, maar alleen die van Jibbe wordt nu echt beschermd. En het is niet eenvoudig om dat voor elkaar te krijgen. Daarvoor heb je een octrooi nodig.
Een octrooi!?
Een octrooi is een bewijs dat jij degene bent die de uitvinding hebt bedacht. Het kost veel geld om zo'n bewijs te krijgen, omdat mensen heel goed moeten uitzoeken of jij écht de eerste bent die het idee heeft bedacht. En ze moeten kijken of jouw idee ook wel echt gemaakt kan worden. Bij elkaar kost dat zo'n 7.000 euro.

Een bureau dat over dit soort octrooien gaat, heeft alle schoolopdrachten bekeken. Medewerkers van het bureau vonden het idee van Jibbe zo goed, dat zij alles voor Jibbe en zijn uitvinding wilden regelen. Hij hoefde er niets voor te betalen en is nu officieel uitvinder.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jibbe is 10 jaar en nu al officieel uitvinder

# data[].attributes.attachment_link.description
Veel kinderen dromen ervan om later uitvinder te worden. Jibbe van 10 heeft het nu al voor elkaar gekregen. Dankzij een opdracht van zijn juf bedacht hij iets dat nog niemand eerder heeft bedacht. De uitvinding van Jibbe is best ingewikkeld. Het gaat over magneten in gebouwen.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Kidsweek - dé weekkrant voor kinderen van 7 t/m 12 jaar

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eerst werden door een aardbeving een winkelcentrum, een hotel, een moskee, een ziekenhuis, een vliegveld en heel veel huizen verwoest. Tientallen mensen kwamen om door instortende gebouwen. De sterke beving was op zich al een grote ramp, maar de tsunami die daarna kwam, maakte nog veel meer slachtoffers.

Zes meter

Meteen na de aardbeving had de regering een waarschuwing voor de tsunami gegeven. Duizenden mensen vluchtten naar hoger gelegen plekken zoals bruggen of de verdieping van een parkeergarage, maar ook naar de bergen. Kort daarna trok de dienst de waarschuwing weer in, maar de tsunami kwam toch. Een vloedgolf van zes meter hoog spoelde over de huisjes op het strand en stroomde diep Palu binnen. Palu is de hoofdstad van het midden van Sulawesi.

Moeilijk

Toen de zee zich terugtrok waren wegen, huizen en bruggen vernield. Door de chaos is het voor hulpverleners moeilijk om hun werk te doen. Overlevenden hebben weinig te eten en te drinken. Ook zijn er niet genoeg veilige plekken om te slapen. Mensen plunderden afgelopen weekend winkels om toch nog iets te eten te hebben.
Sulawesi (of Celebes) is een van de grotere eilanden van Indonesië. Hier zie je waar het ligt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Aardbeving en tsunami op Indonesisch eiland Sulawesi

# data[].attributes.attachment_link.description
Eerst werden door een aardbeving een winkelcentrum, een hotel, een moskee, een ziekenhuis, een vliegveld en heel veel huizen verwoest. Tientallen mensen kwamen om door instortende gebouwen. De sterke beving was op zich al een grote ramp, maar de tsunami die daarna kwam, maakte nog veel meer slachtoffers.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe ontstaat een aardbeving? En wat heeft een aardbevingen te maken met bewegende platen? Bekijk deze clip en je weet het.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het dodental van de zware aardbeving op Sulawesi is opgelopen tot boven de zeventig. Honderden mensen raakten gewond en duizenden zijn dakloos geraakt. De zoekactie naar mogelijke overlevenden gaat door, meerdere mensen zijn onder het puin vandaan gehaald.

De beving van vrijdag had een kracht van 6,2 en veroorzaakte landverschuivingen. De meeste doden vielen in Mamuju, de hoofdstad van West-Sulawesi. Daar stortten onder meer een hotel en een winkelcentrum in.

Veel mensen die hun huis zijn kwijtgeraakt hebben hun toevlucht gezocht tot de bergen of zijn in opvangkampen ondergebracht. Velen durven niet terug naar huis uit angst voor naschokken.

"De stroomvoorziening in delen van de regio's Majene en Mamuju is hersteld", zegt een woordvoerder van de rampenbestrijdingsdienst. "Voertuigen kunnen inmiddels weer over de hoofdweg tussen de twee gebieden, nu lokaal militair personeel de weg met zwaar materieel heeft vrijgemaakt."

Autoriteiten in het land waarschuwen dat een nieuwe beving mogelijk een tsunami kan veroorzaken.
Reddingswerkers vonden vrijdag een meisje dat om hulp riep en zei dat ook haar moeder onder de ravage vastzit:

# data[].attributes.attachment_link.title
Dodental aardbeving Sulawesi boven de zeventig, zoekactie gaat door

# data[].attributes.attachment_link.description
Het dodental van de zware aardbeving op Sulawesi is opgelopen tot boven de zeventig. Honderden mensen raakten gewond en duizenden zijn dakloos geraakt. De zoekactie naar mogelijke overlevenden gaat door, meerdere mensen zijn onder het puin vandaan gehaald. De beving van vrijdag had een kracht van 6,2 en veroorzaakte landverschuivingen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Hoe zorg je dat een huis aardbevingsbestendig is? - Huizen in Groningen verstevigen

# data[].attributes.attachment_link.description
Huizen in Groningen zijn er niet op gebouwd om aardbevingen te weerstaan, terwijl ze er nu wel mee te maken krijgen. Door de muren te verstevigen met speciale strips of matten storten ze niet in bij een volgende beving.

# data[].attributes.headline
Ontwerp een huis die een aardbeving kan overleven

# data[].attributes.subject
Ontwerp een huis die een aardbeving kan overleven

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bewegende platen

Vergelijk de aarde met een appel. Het klokhuis is de kern, het sappige deel dat wij eten is de mantel, en het dunne schilletje is de aardkorst. De aardkorst bestaat uit stukken, die we platen noemen. Er zijn twaalf grote platen en nog een heleboel kleine platen. De platen zijn voortdurend in beweging met ongeveer dezelfde snelheid als het groeien van onze nagels. Dat is zo langzaam dat we het met het blote oog niet zien. Maar we voelen het wel. Wanneer platen tegen elkaar aanbotsen, of langs elkaar heen schuren, beeft de aarde. Er ontstaat een aardbeving. Het bewegen van platen heet plaattektoniek.

Hoe kan het dat de platen bewegen?

De platen bewegen doordat ze worden aangedreven door een motor diep in de aarde. Dat is geen diesel- of benzinemotor, maar een motor die werkt op warmte: de aardkern. De aardkern is bijna 5000 graden Celsius. De aardkorst is gelukkig veel kouder, zodat we er gewoon op kunnen lopen. Koud gesteente is hard en kan breken. Heet gesteente is zachter waardoor het buigt en stroomt. De koude aardplaten drijven op een heel dikke laag heet gesteente. Dichtbij de aardkern is deze steen het heetst. Omdat warmte wil opstijgen, stroomt de hete steen omhoog. Wanneer het gesteente is aangekomen bij de aardplaten is het afgekoeld, en zinkt het terug naar de aardkern. Door opwarming en afkoeling is gesteente onder de aardplaten voortdurend in beweging. Deze beweging duwt de aardplaten naar elkaar toe of trekt ze uit elkaar.

Uit elkaar bewegende platen

De aardplaten bewegen op drie manieren: naar elkaar toe, van elkaar af, of langs elkaar heen. Wanneer aardplaten van elkaar af bewegen, ontstaat er een spleet waar hete vloeibare steen door de aardkorst heen komt. Buiten de aardkorst koelt de steen af en wordt hard. Zo ontstaat er nieuwe aardkorst en groeien onze zeeën.

Botsende platen

Er zijn twee soorten aardkorst. Continentale aardkorst, deze ligt onder het land en oceanische aardkorst, deze ligt vooral onder oceanen. Het gesteente waaruit de oceanische aardkorst bestaat is zwaarder dan dat van de continentale aardkorst. Wanneer twee aardplaten naar elkaar toe bewegen, botsen ze. Bij de botsing wordt de zwaarste plaat onder de andere plaat geduwd. De zwaarste plaat zinkt in de mantel, waardoor er een stukje aardkorst verdwijnt. Bij een botsing tussen twee continentale aardplaten kunnen hoge gebergte ketens ontstaan zoals de Alpen. Bij een botsing tussen continentale- en oceanische korst ontstaan vaak vulkanen. Een goed voorbeeld is de vulkaan Fuji in Japan.

Schurende platen

Wanneer aardplaten langs elkaar heen bewegen, wordt er geen nieuwe aardkorst gemaakt en verdwijnt er ook geen aardkorst. De aardplaten schuiven langs elkaar heen. Dit gaat erg stroef, waardoor de platen soms even vastzitten. Als ze plotseling losschieten ontstaat er een aardbeving.

Waarom zie je vaak vulkanen op plekken waar een aardplaat onder een andere verdwijnt?

# data[].attributes.attachment_link.title
Drijvende continenten en groeiende zeeën

# data[].attributes.attachment_link.description
Vergelijk de aarde met een appel. Het klokhuis is de kern, het sappige deel dat wij eten is de mantel, en het dunne schilletje is de aardkorst. De aardkorst bestaat uit stukken, die we platen noemen. Er zijn twaalf grote platen en nog een heleboel kleine platen.

# data[].attributes.body
Wat zie je?
Wat gebeurd er?
Ik heb nog vragen over...

# data[].attributes.body
Wat is het verschil tussen de teksten?
Wat raakt je?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Op het Indonesische eiland Sulawesi heeft een hoge vloedgolf voor veel schade gezorgd. Voordat de vloedgolf aan land kwam waren er al meerdere aardbevingen.

Bij zulke aardbevingen kan ook het land onder water schudden. Daardoor komt het zeewater in beweging en kan er een vloedgolf ontstaan.
Hulp
Volgens Indonesische journalisten zijn er bijna 400 mensen omgekomen. In het land proberen reddingswerkers iedereen zo goed mogelijk te helpen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Op het Indonesische eiland Sulawesi heeft een hoge vloedgolf voor veel schade gezorgd. Voordat de vloedgolf aan land kwam waren er al meerdere aardbevingen. Bij zulke aardbevingen kan ook het land onder water schudden. Daardoor komt het zeewater in beweging en kan er een vloedgolf ontstaan.

# data[].attributes.body
De mensen plunderen de winkel.
Waarom plunderen mensen de winkel?
De mensen plunderen het huis
Mensen plunderen ziekenhuizen
Ze hebben een winkel geplunderd. Ze hebben eten geplunderd.

# data[].attributes.body
Ik ben na de aardbeving op het epicentrum geweest.

# data[].attributes.body
aardbevingshaard
Pacifische Plaat
schokgolf
Epicentrum

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het epicentrum is de plaats op het aardoppervlak een aardbeving vandaan komt. Op het epicentrum is de aardbeving het sterkst. Een epicentrum ligt altijd op of in de buurt van een breuk, aangezien alleen hier een aardbeving mogelijk is.

Het epicentrum moet niet verward worden met een hypocentrum. Deze is namelijk altijd ondergronds. Het hypocentrum is de plek in de aardkorst waar de aardbeving plaatsvindt, terwijl het epicentrum op de aardkorst zelf is. Bij een aardbeving is er altijd een epi- en een hypocentrum.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het epicentrum is de plaats op het aardoppervlak een aardbeving vandaan komt. Op het epicentrum is de aardbeving het sterkst. Een epicentrum ligt altijd op of in de buurt van een breuk, aangezien alleen hier een aardbeving mogelijk is. Het epicentrum moet niet verward worden met een hypocentrum.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De hulpdiensten zijn met man en macht aan het werk om mensen onder de brokstukken vandaan te halen. Dat werk wordt bemoeilijkt omdat sommige wegen geblokkeerd zijn. "We zagen eerder vandaag beelden van zo'n reddingsactie voorbij komen, maar er moeten veel meer gevallen zijn. De aardbeving was midden in de nacht, dus lang niet iedereen zal op tijd zijn huis hebben kunnen verlaten."

Sulawesi heeft vaker te maken met aardbevingen, zegt Kas. "Het eiland ligt vlak bij een scheidslijn tussen tektonische platen. Die scheiding loopt aan de westkant van het eiland, en dat is ook precies waar deze aardbeving was."

In 2018 was er een krachtige aardbeving in zee, vlak bij de kust van Sulawesi. Die veroorzaakte een tsunami waarbij duizenden mensen om het leven kwamen. "Deze keer was de beving op land, dus er was geen risico op een tsunami. Dat gevaar is in ieder geval geweken."

# data[].attributes.attachment_link.title
Tientallen doden na aardbeving op Sulawesi

# data[].attributes.attachment_link.description
De hulpdiensten zijn met man en macht aan het werk om mensen onder de brokstukken vandaan te halen. Dat werk wordt bemoeilijkt omdat sommige wegen geblokkeerd zijn. "We zagen eerder vandaag beelden van zo'n reddingsactie voorbij komen, maar er moeten veel meer gevallen zijn.