# data[].attributes.body
ขอนแก่น
พื้นที่โนนนกทาหรือโนนป่ากล้วย เป็นแหล่งโบราณคดีที่ยังไม่รับการขึ้นทะเบียนโบราณสถาน ได้รับการขุดค้นโดย ดร.ดอนน์ เบเยิร์ด (Donn Bayard) นักโบราณคดีชาวอเมริกัน ใน พ.ศ.2509 และ พ.ศ.2511 ส่วนโครงกระดูกมนุษย์รวม 87 โครงจาก 115 หลุมฝังศพ ได้รับการวิเคราะห์โดย Dr.Michale Pietrusewsky (1974) และจัดพิมพ์รายงานเผยแพร่ในปี พ.ศ.2517

การขุดค้นของ ดร.ดอนน์ เบเยิร์ด (Bayard 1970 ; 1971 ; 1977 ; สุรพล นาถะพินธุ 2550) ในครั้งแรกครอบคลุมพื้นที่ 150 ตารางเมตร ส่วนการขุดค้นครั้งที่ 2 ครอบคลุมพื้นที่ 190 ตารางเมตร เท่ากับว่าพื้นที่ที่ขุดค้นมีเพียง 3.2% ของพื้นที่แหล่งซึ่งมีขนาดราว 10,630 ตารางเมตร

แม้ว่าจะเป็นการปฏิบัติงานในพื้นที่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น แต่ก็พบหลุมฝังศพของคนก่อนประวัติศาสตร์ไม่น้อยกว่า 205 หลุม และพบภาชนะดินเผาทั้งที่สมบูรณ์และเกือบสมบูรณ์รวม 800 ใบ

ลักษณะชั้นหลักฐานทางโบราณคดีของโนนนกทานั้นมีความซับซ้อนเนื่องจากการบกวน แต่ผู้ขุดค้นก็สามารถใช้ลักษณะของภาชนะดินเผาและรูปแบบของการฝังศพเป็นเครื่องแบ่งลำดับอายุสมัยของวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่แหล่งนี้ออกได้เป็น 3 สมัยใหญ่ๆ คือ สมัยต้น (Early Period) สมัยกลาง (Middle Period) และสมัยปลาย (Late Period) โดยมีรายละเอียดดังนี้

สมัยต้น (Early Period)

จากตัวอย่างแกลบข้าวที่ติดอยู่ในเนื้อดินภาชนะดินเผาใต้หลุมฝังศพ เมื่อนำไปหาค่าอายุด้วยวิธีคาร์บอน-14 ได้ค่าอายุประมาณ 3,500 ปีก่อน ค.ศ. หรือราว 5,500 ปีมาแล้ว จากการวิเคราะห์ข้าวพบว่าเป็นข้าวปลูก ชนิด Oryza sativa (ชิน อยู่ดี 2517 : 175)

ดังนั้นสมัยแรกเริ่มใช้พื้นที่โนนนกทาของคนก่อนประวัติศาสตร์ น่าจะมีอายุระหว่าง 5,500-4,500 ปีมาแล้ว แบ่งออกเป็น 3 ระยะย่อยตามลักษณะของรูปแบบการฝังศพ การใช้แกลบข้าวปสมในเนื้ดินที่ใช้ทำภาชนะดินเผาสมัยต้น แสดงนัยว่าคนในสมัยเริ่มแรกของโนนนกทาได้เพาะปลูกข้าวแล้ว นอกจากนี้ยังน่าจะมีการเลี้ยงสัตว์บางชนิด เช่น วัว สุนัข และหมู

อย่างไรก็ตาม ชุมชนแรกเริ่มของโนนนกทาก็ยังคงมีการล่าสัตว์ป่าอยู่ ดังจะเห็นได้จากกระดูกกวางและกระดูกสัตว์ป่าหลายชินิด

ภาชนะดินเผาของสมัยต้นนี้มีหลายแบบด้วยกัน ส่วนใหญ่เป็นภาชนะก้นกลม ตกแต่งด้วยลายเชือกทาบ นอกจากนี้ยังมีภาชนะที่ตกแต่งด้วยลายขีดลักษณะวิจิตรซับซ้อน ขวานหินขัดเป็นเครื่องมือที่ยังมีการใช้อยู่ แต่ก็ได้พบเศษสำริดเล็กน้อย และได้พบหัวขวานโลหะซึ่งอาจเป็นทองแดงหรือสำริด 1 ชิ้น ในหลุมฝังศพหลุมหนึ่งของระยะที่ 3 ของสมัยต้น (Bayard 1977 : 63)

สมัยกลาง (Middle Period)

มีอายุระหว่าง 4,500-1,800 ปีมาแล้ว แบ่งออกได้เป็น 8 ระยะย่อย และจัดเป็นสมัยที่ปรากฏการใช้สำริดแล้วอย่างแพร่หลาย มีภาชนะดินเผาแบบใหม่ๆ ปรากฏเพิ่มขึ้น เบ้าหลอมโลหะและแม่พิมพ์หินทรายที่พบแสดงให้เห็นว่ามีการหล่อสำริดขึ้นใช้เองภายในชุมชน แม้ว่าลักษณะการดำรงชีวิตส่วนใหญ่จะคล้ายคลึงกับสมัยแรก แต่วัตถุพิเศษที่พบในหลุมฝังศพก็แสดงว่าเริ่มปรากฏความแตกต้างของสมาชิกในสังคมแล้วค่อนข้างชัดเจน ทั้งนี้อาจมีความสัมพันธ์กับการติดต่อแลกเปลี่ยนที่เพิ่มมากขึ้นก็เป็นได้

สมัยปลาย (Late Period)

มีอายุครอบคลุมตั้งแต่ราว 1,000 ปีมาแล้วเป็นต้นมา เริ่มขึ้นหลังจากแหล่งถูกทิ้งร้างไปชั่วระยะหนึ่ง และแบ่งออกได้เป็น 6 ระยะย่อย ในสมัยปลายของโนนนกทานี้มีการใช้เหล็กทำเครื่องมือใช้สอย และนิยมประเพณีการเผาศพแล้ว

การกำหนดอายุของลำดับชั้นวัฒนธรรมสมัยต่างๆ ของแหล่งโบราณคดีโนนนกทานั้น ยังเป็นปัญหาที่มีการถกเถียงกันอยู่ อย่างไรก็ตาม ผู้ขุดค้น (Bayard 1977 : 64) เห็นว่ามีความเป็นไปได้มากว่าสมัยต้นมีอายุอยู่ระหว่าง 3,500-2,500 ปีก่อนคริสตกาล หรือประมาณ 5,500-4,500 ปีมาแล้ว สมัยกลางมีอายุระหว่าง 2,500 ปีก่อนคริสตกาลถึง ค.ศ.200 หรือประมาณ 4,500-1,700 ปีมาแล้ว และสมัยปลายมีอายุตั้งแต่ราว ค.ศ.1000 เป็นต้นมา

# data[].attributes.body
อุดรธานี

แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง[1] เป็นแหล่งโบราณคดีสำคัญแห่งหนึ่ง อยู่ที่ตำบลบ้านเชียง (ในเขตเทศบาลตำบลบ้านเชียง) อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ที่ทำให้รับรู้ถึงการดำรงชีวิตในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ย้อนหลังไปกว่า 5,000 ปี
ภาชนะดินเผาสมัยต้น อายุ 5,600–3,000 ปี มีลายเชือกทาบ ซึ่งคาดกันว่าเป็นปอกัญชา ทั้งยังมีลายขูดขีด และมีการเขียนสีบ่า โดยพบวางคู่กับโครงกระดูก บางใบใช้บรรจุศพเด็ก และยังมีประเพณีการฝังศพ โดยการฝังสิ่งของเครื่องใช้ลงไปเช่น ขวาน ใบหอก เป็นต้น
ภาชนะดินเผาสมัยกลาง อายุ 3,000–2,300 ปี สมัยนี้เป็นสมัยที่เริ่มมีการขีดทาสีแดง
ภาชนะดินเผาสมัยปลาย อายุ 2,300–1,800 ปี เป็นยุคที่มีลวดลายที่สวยงามที่สุด ลวดลายพิสดาร สะท้อนให้เห็นถึงสภาพสังคมที่สงบสุข ก่อนที่จะกลายมาเป็นการเคลือบน้ำโคลนสีแดงขัดมัน

# data[].attributes.body
นครสวรรค์

เครื่องมือที่ใช้  หอกเหล็กตุ๊กตาดินเผาต่างๆ

อยู่ยุค ยุคโลหะ

วิถีชีวิต อยู่รวมกันเป็นเมือง มีการค้าขายกับดินแดนอื่นๆ มีการใช้พาหนะ

# data[].attributes.body
แม่ฮ่องสอน

แหล่งโบราณคดี ถ้ำผีแมน

เครื่องมือที่ใช้ เครื่องมือแบบฮัวบินเนียมี่ทำจากกรวดแม่น้ำ

อยู่ยุคหินกลาง

วิถีชีวิต อยู่แบบกลุ่มใหญ่ ไม่มีการตั้งที่อยู่อาศัยมีการประกอบพิธีกรรม

# data[].attributes.body
แหล่งโบราณคดี แม่ทะ

เครื่องมือที่ใช้ หินกะเทาะรุ่นเก่าทำจากหินกรวดจากแม่น้ำ

อยู่ยุคหินเก่า

วิถีชีวิตอยู่รวมเป็นครอบครัวขนาดเล็กเร่รอนตามหาฝูงสัตว์ ไม่รู้จักสร้างที่อยู่ อาศัยอยู่ในถ้ำหรือเพิงผา

# data[].attributes.body
แหล่งโบราณคดี บ้านเก่า
เครื่องมือหินขัด ภาชนะสามขา
ส่วนใหญ่มีสามขา
ยุคหินใหม่
อยู่รวมเป็นชุมชน มีหัวหน้าชุมนุม
มีการเพราะปลูก มีการประกอบพิธีกรรม
เช่น การฝังศพ

แหล่งโบราณคดี บ้านดอนตาเพรช
เครื่องมือเหล็กและสำริด
ยุคโลหะสำริด

# data[].attributes.body
แหล่งโบราณคดี ถ้าหลังโรงเรียน
เป็นผิวผาในเทือกเขาหินปูน มีการใช้เครื่องมือหินกะเทาะแบบฮันบินเนียน เครื่องปั้นดินเผาผิวเกลี้ยง
ขัดมันหรือมีลายเป็นเชือก
อยู่ยุคหินกลาง
อยู่รวมเป็นกลุ่มไม่มีการตั้งถิ่นฐาน
เร่รอนไปตามแหล่งอาหาร

แหล่งโบราณคดี ถ้ำหมอเขียว
เครื่องมือหินลาย
อยู่ยุคหินเก่า
อยู่รวมกันเป็นครอบครัวเล็ก
เร่รอนตามล่าฝูงสัตว์ เก็บพืช
จับสัตว์น้ำ ไม่มีการสร้างที่อยู่อาศัย
อาศัยอยู่ในถ้ำ