# data[].attributes.body
Informacje zebrane na portalu Wikipedia.pl dotyczące Marii Dąbrowskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maria Dąbrowska z domu Szumska (ur. 6 października 1889 w Russowie, zm. 19 maja 1965 w Warszawie) - polska powieściopisarka, eseistka, dramatopisarka, tłumaczka dzieł literatury duńskiej, angielskiej i rosyjskiej; jedna z najważniejszych polskich powieściopisarek XX wieku, autorka tetralogii powieściowej (1931-1934), za którą była nominowana do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1939, 1957, 1959, 1960 i 1965.

Maria Dąbrowska pochodziła ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Była córką Józefa Szumskiego i Ludomiry z Gałczyńskich. Wychowała się w dworze w Russowie pod Kaliszem (od 1971 Oddział Literacki Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej w Kaliszu). W latach 1901-1904 uczyła się na pensji Heleny Semadeniowej w Kaliszu, przy ul. Babinej 2. W latach 1907-1914 studiowała na uniwersytetach w Szwajcarii ( Lozanna) i Belgii ( Bruksela) nauki przyrodnicze, ekonomię i socjologię. W latach 1910-1911 była członkiem zarządu oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Kaliszu.

W czasie studiów związała się z nurtami niepodległościowymi. Była zwolenniczką poglądów Edwarda Abramowskiego, jego idei spółdzielczości. Członkini Rady Ligi Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego. Wyszła za mąż za Mariana Dąbrowskiego, działacza socjalistycznego poznanego za granicą, zaprzyjaźnionego z Józefem Piłsudskim. Ponieważ uważali swój związek za nowoczesny, nie rościli sobie prawa do wyłączności, w związku z czym w 1916 nawiązała kilkumiesięczny romans z Henrykiem Szczyglińskim. Po śmierci męża w 1925 towarzyszem życia Dąbrowskiej został na wiele lat, aż do swej śmierci w 1952, Stanisław Stempowski, dawny ziemianin, bibliotekarz, wolnomularz, z którym żyła w nieformalnym związku.

W okresie tym przez pewien czas pracowała w Ministerstwie Rolnictwa i Reform Rolnych, jednocześnie angażując się w twórczość publicystyczną. Od 1917 mieszkała w trzypokojowym mieszkaniu nr 31 na drugim piętrze trzypiętrowej oficyny kamienicy przy ul. Polnej 40 (w 1984 otwarto tam Muzeum Marii Dąbrowskiej, oddział stołecznego Muzeum Literatury). Podczas okupacji niemieckiej przebywała głównie w Warszawie. 2 października 1944 wyszła z miasta wraz z ludnością cywilną i trafiła do obozu w Pruszkowie. Wróciła do Warszawy 3 lutego 1945. Pomimo umieszczonej na drzwiach kartki z prośbą o uszanowanie jej dorobku literackiego jej mieszkanie zostało splądrowane.

Po śmierci Stempowskiego (1952) zamieszkała w 1954 w al. Niepodległości 163 m. 8 razem z poznaną podczas wojny pisarką, mieszkającą od 1945 we Wrocławiu, Anną Kowalską (w latach wojny połączyło je głębokie uczucie). W ostatnich latach życia mieszkała we własnym domu w Komorowie pod Warszawą (świadectwo o tym okresie życia pisarki dała po latach jej ówczesna gosposia, Melania Andruszkiewicz), gdzie obecnie znajduje się biblioteka jej imienia.

Była członkinią Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w 1958.

Zmarła wieczorem 19 maja 1965 w lecznicy przy ul. Emilii Plater 18 w Warszawie. Trumnę ze zwłokami wystawiono w Sali Kolumnowej pałacu Prymasowskiego (przedwojennej siedzibie Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych. W testamencie poprosiła o katolicki pogrzeb oraz pochowanie razem z matką i poległą w powstaniu warszawskim siostrą. Jej druga prośba nie została spełniona. 22 maja 1965, po mszy żałobnej w katedrze św. Jana Chrzciciela, została pochowana na cmentarzu Powązkowskim, w Alei Zasłużonych (rząd 1, miejsce 139,140,141). Przemówienia nad grobem pisarki wygłosili minister kultury i sztuki Lucjan Motyka oraz prof. dr Jan Zygmunt Jakubowski.

Miała poglądy lewicowe, popierała ruch spółdzielczy (oraz idee spółdzielczości jako pośredniej formy własności), oraz była tolerancyjna wobec homoseksualizmu (np. uwagi w Dzienniku o homoseksualizmie: „taka sama miłość jak inne") i różnorodności społeczeństwa. Po roku 1956 przeszła do wewnętrznej opozycji, dając prywatnie na kartach Dziennika świadectwo sympatii dla wybitnych pisarzy osiadłych na emigracji oraz ich dzieł, jak Witold Gombrowicz (i jego Dziennik) i Czesław Miłosz (i tom esejów Rodzinna Europa). Partnerem intelektualnym Dąbrowskiej po wojnie był osiadły na emigracji w Szwajcarii syn Stanisława, pisarz Jerzy Stempowski, z którym korespondowała. W końcowym okresie życia pisarka protestowała przeciw antyinteligenckiej polityce rządu komunistycznego, była jednym z sygnatariuszy Listu 34 (relację o tych działaniach Dąbrowskiej, w tym o jej wystąpieniu na zebraniu Związku Literatów Polskich w czerwcu 1964, dał w Dzienniku Andrzej Kijowski). Odwiedziła też pod Paryżem Jerzego Giedroycia i redakcję „Kultury". W tym czasie zafascynowała się papieżem Janem XXIII, o czym pisała w Dzienniku. W testamencie poprosiła o pogrzeb katolicki.

Pośród jej przyjaciół byli poetka Kazimiera Iłłakowiczówna, poeta Mieczysław Jastrun (portretujący ją w swym Dzienniku), pisarze Jerzy Andrzejewski (wspominający ją w tomie Z dnia na dzień), Jarosław Iwaszkiewicz, Melchior Wańkowicz, Jerzy Zawieyski i Wojciech Żukrowski, aktorka Elżbieta Barszczewska oraz malarz i polityk Henryk Józewski, a także Zofia Nałkowska, Antoni Słonimski ( Alfabet wspomnień) i Ryszard Matuszewski ( Alfabet. Wybór z pamięci 90-latka).

Maria Dąbrowska początkowo poświęcała się publicystyce, od której przeszła do literatury pięknej, dając w niej studia psychologiczne o ludziach, często z nizin, wysnute z własnej obserwacji. Oddzielnie wydała: Wspomnienia dzieciństwa, Celowała zwłaszcza w narracji epickiej i analizie psychiki kobiecej oraz w opisach środowiska średniej inteligencji polskiej. Pozostawiła nadto prace przekładowe, artykuły z zakresu spółdzielczości, książki dla młodzieży, artykuły krytyczne w czasopismach (m.in. w „Wiadomościach Literackich").

Prozę artystyczną Dąbrowskiej otwiera zbiór opowiadań Gałąź czereśni (1921). Zapowiedź późniejszego stylu dał autobiograficzny tom Uśmiech dzieciństwa (1923). Prócz tonacji osobistej wyraźny jest tu temat społeczny. Wyróżnia się kolejny, zawierający refleksje o godności ludzkiej i wątki erotyczne, tom opowiadań Ludzie stamtąd (1926), doceniony wówczas, m.in. przez Jarosława Iwaszkiewicza (w entuzjastycznej recenzji w „Wiadomościach Literackich"). Obok portretu kobiety namiętnej i studium mocy seksualności ( Łucja z Pokucic) zawarła tam studium człowieka samotnego i cierpiącego, ale świadomego swej ludzkiej godności ( Noc ponad światem).

Arcydziełem Marii Dąbrowskiej jest tetralogia powieściowa (1932-1934), która obejmuje cztery tomy: I Bogumił i Barbara (1932), II Wieczne zmartwienie (1932), III Miłość (1933), IV Wiatr w oczy (1934). Nawiązując swym tworzywem do tradycji epiki (od Homera po realizm XIX wieku), Dąbrowska przedstawia tam dzieje kilku pokoleń rodziny szlacheckiej na przełomie XIX i XX wieku. Noce i dnie to zakrojona kronika polskiej inteligencji, także wnikliwe studium psychologiczne głównych bohaterów, małżeństwa Niechciców - Bogumiła i Barbary. Powieść ma cechy autobiograficzne. Powieściowy Kaliniec to odwzorowany Kalisz. Zasadniczy wątek fabularny, jak i rys psychologiczny bohaterów Dąbrowska stworzyła w miejscowości Płonne k. Radomina. Bogumił i Barbara, główni bohaterowie powieści, wzorowani byli na administratorach majątku w Płonnem (żona administratora, Helena Hepke, była siostrą Dąbrowskiej; błędną jest informacja, jakoby postacie Bogumiła i Barbary były wzorowane na rodzicach pisarki[potrzebny przypis]). Obecnie w Szkole Podstawowej w Płonnem znajduje się sala pamięci poświęcona Marii Dąbrowskiej. Wątek Agnieszki Niechcicówny i działacza socjalistycznego Marcina Śniadowskiego (tak został sportretowany Marian Dąbrowski, zmarły mąż autorki powieści) to studium fascynacji miłosnej, w tym erotycznej, poprzez zamieszczoną tam korespondencję młodych. Noce i dnie to także swoista powieść metafizyczna o porządku bytu, tajemnicy istnienia, która ujawnia się mimo zwątpień i cierpień. Świetność powieści podkreślali m.in. poeta Julian Przyboś ( Czytając Mickiewicza) i filozof Władysław Tatarkiewicz (we Wspomnieniach).

Wstępną wersję Nocy i dni Dąbrowska opublikowała jako Domowe progi.

Nowela Ksiądz Filip to studium kapłana, dla którego celibat jest normą przeciwną życiu. Z kolei Panna Winczewska to budowany techniką groteski portret starzejącej się, a infantylnej, bibliotekarki.

Do idei Nocy i dni nawiązuje późniejsza, blisko kilkadziesiąt lat pisana i nieukończona powieść, wydana pośmiertnie jako Przygody człowieka myślącego (1970; oprac. Ewa Korzeniewska), choć pisarka (o czym świadczą zapiski w Dzienniku) zamierzała ostatecznie dać jej tytuł Kompozycja istnienia. W zamyśle Dąbrowskiej miały to być dalsze dzieje inteligencji polskiej jako warstwy społecznej: w dwudziestoleciu międzywojennym (1918-1939) i podczas II wojny światowej. W drugiej powieści wyróżnia się rozdział Dokonało się!, który z pozycji świadka przedstawia powstanie warszawskie (1944). Wśród materiałów do drugiej powieści ukończony został zespół opowiadań, który Dąbrowska zamierzała wydać jako tom A teraz wypijmy..., a które ukazały się po śmierci pisarki (1981; oprac. Tadeusz Drewnowski).

Po wojnie pisała opowiadania (np. opowiadanie Na wsi wesele, które Jerzy Stempowski w liście do pisarki przyrównał do obrazów Bruegla). Inne utwory powojenne ukazały się w wersji książkowej pośmiertnie ( Opowiadania, 1967, oprac. Ewa Korzeniewska), np. studium psychologiczne starzejącej się, osamotnionej aktorki Klara i Angelika (będące zamaskowanym autoportretem).

Publikowała między innymi na łamach tygodnika „ Bluszcz", a także w słynnych w dwudziestoleciu międzywojennym „ Wiadomościach Literackich ".

Ważne miejsce w dorobku Dąbrowskiej zajęły także eseje literackie i opublikowane pośmiertnie Dzienniki. Dwutomowe Pisma rozproszone (1964) gromadzą wcześniej drukowane osobno w czasopismach - autokomentarze (w tym do Nocy i dni), wspomnienia i szkice krytyczne, w tym esej o Stanisławie Przybyszewskim Piewca niedojrzałości duchowej. Inny charakter ma tom esejów Szkice o Conradzie, 1959), zawierający m.in. rozważania o tragizmie w twórczości autora Nostromo.

Dzienniki, prowadzone od roku 1914 do śmierci dają autoportret pisarki (także studium jej życia intymnego) i panoramę epicką swego czasu. Bogate treściowo są zwłaszcza zapisy z lat stalinowskich (np. świetny opis przyjęcia u prezydenta Bieruta) i ostatniego okresu życia (np. o niedługo przed śmiercią obejrzanym filmie Michelangelo Antonioniego Czerwona pustynia). Ważne miejsce w Dziennikach zajmują zapisy snów. Liczne są tam też obserwacje literackie (np. na temat Goethego, Tomasza Manna, Marka Hłaski) i autokomentarze do własnego dzieła (np. o postaci Barbary Niechcicowej).

Miejsce drugoplanowe w dorobku Dąbrowskiej zajmują dramaty Stanisław i Bogumił oraz Geniusz sierocy, skupione wokół dyskutowanych kart historii Polski (jak konflikt biskupa krakowskiego św. Stanisława i króla Bolesława Śmiałego).

Korespondencja pisarki (m.in. z Jerzym Stempowskim) pozostaje rozproszona. Sensacyjna okazała się edycja listów miłosnych jej i Mariana Dąbrowskiego (2005).

Przełożyła z języka angielskiego Dziennik Samuela Pepysa z epoki baroku oraz z rosyjskiego opowiadania Antoniego Czechowa. Dała też przekład Nielsa Lyhne Jacobsena.

Była uzdolniona plastycznie. Pozostawiła malowane przez siebie obrazy ( akwarele): pejzaże i martwe natury.

Twórczość (wybór)

Dzieci ojczyzny (1918; opowiadania)

Gałąź czereśni (1922; opowiadania)

Uśmiech dzieciństwa (1923; opowiadania)

Dzikie ziele (1925-1929; opowiadania)

Ludzie stamtąd (1926; opowiadania)

Marcin Kozera (1927; opowiadania)

(1932-1934; powieść, na jej podstawie powstał film fabularny i serial telewizyjny w reżyserii Jerzego Antczaka (1975); Państwowa Nagroda Literacka 1934)

Znaki życia (1938; opowiadania)

Gwiazda zaranna (1955; opowiadania, w tym Pielgrzymka do Warszawy)

Szkice o Conradzie (1959; eseje)

Dramaty (wyd. książkowe 1959)

nieukończona druga powieść Kompozycja istnienia; wydania po śmierci pisarki - edycja A: Przygody człowieka myślącego (Oprac. Ewa Korzeniewska. Warszawa 1970; rekonstrukcja układu fabularnego powieści, przy jednakowym potraktowaniu przez edytorkę rozdziałów ukończonych i rozdziałów w postaci brulionu; zachowany tytuł z cząstkowego pierwodruku czasopiśmiennego, choć zapis w Dziennikach świadczy, że finalnie tytuł miał brzmieć: Kompozycja istnienia); edycja B: A teraz wypijmy... (Oprac. Tadeusz Drewnowski. Warszawa 1981; opowiadania, ukończone, wydobyte z rękopisu powieści, wydane zgodnie z koncepcją pisarki z lat 50., aby zamiast powstającej z trudem drugiej powieści wydać część gotowych już rozdziałów jako tom opowiadań)

Dzienniki (powst. 1914-1965; wyd. od 1988; w roku 2009 ukazało się pełne wydanie w 13 tomach).

korespondencja: Ich noce i dnie. Korespondencja Marii i Mariana Dąbrowskich 1909-1925. Oprac. Ewa Głębicka. Warszawa 2005

publicystyka: Pisma rozproszone. Kraków 1964, tomy I-II

reprodukcje akwareli, wydane jako pocztówki przez Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie

Najważniejsze opracowania

Księga kaliska. W stulecie urodzin Marii Dąbrowskiej. Red.: Tadeusz Drewnowski i in. Kalisz 1996

Pięćdziesiąt lat twórczości Marii Dąbrowskiej. Red.: Ewa Korzeniewska. Warszawa 1963

Grażyna Borkowska: Maria Dąbrowska i Stanisław Stempowski. Warszawa 1999

Tadeusz Drewnowski: Rzecz russowska. O pisarstwie Marii Dąbrowskiej. Warszawa 1981 i wyd. nast.

Danuta Kelch: Wspomnienia siostrzenicy Marii Dąbrowskiej. Kalisz 2002 - książeczka bezcenna jako źródło biograficzne

Andrzej Kijowski: Maria Dąbrowska. Warszawa 1964 - książka wydana jeszcze za życia pisarki i budząca jej sprzeciw (czego ślad w dzienniku), jednak ważna jako próba całościowej interpretacji

Maria Knothe: „Opowiadania" Marii Dąbrowskiej. Warszawa 1980

Zdzisław Libera: Maria Dąbrowska. Warszawa 1964 i wyd. nast.

Ewa Nawrocka: Osoba w podróży. Podróże Marii Dąbrowskiej. Gdańsk 2002

Edward Polanowski: Maria Dąbrowska w Russowie i o Russowie. Kalisz 1976

Mariola Pryzwan: Wypisałam całą siebie. Maria Dąbrowska we wspomnieniach i listach. Warszawa 2006 - zbiór wspomnień, m.in. gosposi pisarki Melanii Andruszkiewicz

Agnieszka Raszewska-Klimas: Funkcja nazw własnych w twórczości Marii Dąbrowskiej. Piotrków Trybunalski 2002

Halina Sutarzewicz: Asnyk, Konopnicka i Dąbrowska w Kaliszu. Warszawa 1977

Janina Wojciechowska: Maria Dąbrowska - jej związki ze spółdzielczością. Warszawa 1984

Krzysztof Tomasik: Homobiografie. Warszawa 2008

Ewa Głębicka: Dąbrowska (nie)znana. Szkice. Warszawa 2016.

Ekranizacje

Ordery i odznaczenia

Nagroda Państwowa I stopnia (1955)

Honorowe obywatelstwo miasta Kalisza (1960)

# data[].attributes.attachment_link.title
Maria Dąbrowska - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Maria Dąbrowska z domu Szumska (ur. 6 października 1889 w Russowie, zm. 19 maja 1965 w Warszawie) - polska powieściopisarka, eseistka, dramatopisarka, tłumaczka dzieł literatury duńskiej, angielskiej i rosyjskiej; jedna z najważniejszych polskich powieściopisarek XX wieku, autorka tetralogii powieściowej (1931-1934), za którą była nominowana do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1939, 1957, 1959, 1960 i 1965.

# data[].attributes.headline
Audycja radiowa "Dawno, dawno temu" w Polskim Radiu Dzieciom

# data[].attributes.subject
Audycja radiowa "Dawno, dawno temu" w Polskim Radiu Dzieciom

# data[].attributes.body
Audycja radiowa poświęcona Marii Dąbrowskiej do wysłuchania na stronie Polskiego Radia (aby odtworzyć audycję, należy wejść w link i z lewej strony nacisnąć przycisk trójkąta oznaczający "play").

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maria Dąbrowska w swoim mieszkaniu - 1934 r. Foto: nac.gov.pl

Jedna z ważniejszych polskich powieściopisarek XX wieku, autorka powieści "Noce i dnie", za którą była nominowana do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1939, 1957, 1959 i 1960.

Maria Dąbrowska urodziła się 6 października 1889 w Russowie pod Kaliszem, w rodzinie zubożałej szlachty.

Gość Polskiego Radia Dzieciom: Barbara Rass.

Audycję prowadziła Marta Powałowska.

Data emisji: 06.10.2018
"Dawno, dawno temu" w Polskim Radiu Dzieciom, w każdą sobotę o 15.00.

# data[].attributes.attachment_link.description
Maria Dąbrowska w swoim mieszkaniu - 1934 r. Foto: nac.gov.pl Jedna z ważniejszych polskich powieściopisarek XX wieku, autorka powieści "Noce i dnie", za którą była nominowana do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1939, 1957, 1959 i 1960. Maria Dąbrowska urodziła się 6 października 1889 w Russowie pod Kaliszem, w rodzinie zubożałej szlachty.

# data[].attributes.headline
Audycja radiowa "W rodzinnym dworku Marii Dąbrowskiej"

# data[].attributes.subject
Audycja radiowa "W rodzinnym dworku Marii Dąbrowskiej"

# data[].attributes.body
Audycja radiowa dotycząca dworku w Russowie, gdzie na świat przyszła Maria Dąbrowska do wysłuchania na stronie Polskiego Radia (aby odtworzyć audycję, należy wejść w link i z lewej strony nacisnąć przycisk trójkąta oznaczający "play").

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dworek w Russowie - miejsce, gdzie na świat przyszła pisarka Maria Dąbrowska (Kwadrans bez muzyki/Dwójka)

Wnętrze dworku Marii Dąbrowskiej w Russowie. Wystawa inspirowana opowiadaniem pisarki ze zbioru "Uśmiech dzieciństwa". Fot. PAP/Tomasz Wojtasik Foto: PAP/Tomasz Wojtasik

Literacki spacer po mieście Marii Konopnickiej

Czy Maria Dąbrowska była podobna raczej do ojca czy do matki? Z kim dzieliła pokój w młodości? Jakie pamiątki pozostały po niej w miejscu, które ona upamiętniła w swojej najsłynniejszej powieści i wielu opowiadaniach? Odpowiedzi na te pytania uzyskamy odwiedzając dworek w Russowie, gdzie pisarka przyszła na świat.

Naszą przewodniczką po dworku w Russowie była pani Grażyna Przybylska. Zapraszamy do wysluchania nagrania audycji.
***
Tytuł audycji: Kwadrans bez muzyki
Przygotowała: Katarzyna Hagmajer-Kwiatek
Data emisji: 21.08.2018

Godzina emisji: 22.45

bch/pg

# data[].attributes.attachment_link.description
Dworek w Russowie - miejsce, gdzie na świat przyszła pisarka Maria Dąbrowska (Kwadrans bez muzyki/Dwójka) Wnętrze dworku Marii Dąbrowskiej w Russowie. Wystawa inspirowana opowiadaniem pisarki ze zbioru "Uśmiech dzieciństwa". Fot. PAP/Tomasz Wojtasik Foto: PAP/Tomasz Wojtasik Literacki spacer po mieście Marii Konopnickiej Czy Maria Dąbrowska była podobna raczej do ojca czy do matki?

# data[].attributes.body
Najsłynniejsze cytaty Marii Dąbrowskiej, umieszczone na stronie wikiquote.org

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maria Dąbrowska (1889-1965) - polska powieściopisarka i publicystka.

Kocham panią Zofię (...). A właściwie nie kocham jej - co za głupstwo - tylko mam do niej zawsze ciekawość, ponieważ jest tak innym jak ja, tak zamkniętym na sobie samej człowiekiem. Zawsze mi się zdaje, że powinna się drugi raz narodzić, ale to nigdy nie nastąpi.

Zapędy do fanaberyjnego hrabskiego życia przy środkach prawie żadnych.

- A bo to języków nie mawa? (...) To my językami rusali, rusali, a tak my się wsędy pytali, pytali, jaz my się dopytali.

Aniela zawsze była z rodzeństwa najładniejsza, lecz po zamęściu, w czarnej wiejskiej robocie i ona zordynarniała, zmarniała.

Poniżej znajdują się wybrane cytaty, więcej znajdziesz w osobnym haśle Noce i dnie.

Bo wszystko zło, którego się wiecznie spodziewała, może się stać lub nie. Ale to jedno czeka na pewno i ją, i tych czworo, siedzących wesoło przy stole. Nieunikniony rozpad i rozkład, choroba, męka i śmierć.

Czyżbym się łudził i okłamywał? A może takie okłamywanie się jest również rodzajem prawdy. Prawdy chcianej... I czy taka prawda może mieć jakieś rzeczowe znaczenie?

Gdy te hamulce pękną, a bywa, że wystarczy, aby jeden się obluzował, wszystko się rozprzęga i toczy choć na złamanie karku, byle ku jakiejś odmianie. Aż póki znów nieprzewidziane względy ruchu nie zatamują.

Broniono się przed zniesieniem pańszczyzny, a wreszcie - za pomocą idei czynszów - przed uwłaszczeniem, a dziś usiłuje się nie dopuścić do przeobrażenia Polski w kraj chłopski i oparty na drobnej własności rolnej. (...) Byt i los dwudziestomilionowej masy chłopskiej jest dla przyszłości Polski ważniejszy niż interes garści ziemian.

Źródło: Rozdroże. Studjum na temat zagadnień wiejskich, Wyd.J. Mortkowicza, 1937.

Zobacz też: chłopi

Cierpienie nie wyzwala, to my się z niego wyzwalamy.

Czasem stary pisarz, świeżo przez nas poznany, staje się nowym.

Czasem wystarczy przyprowadzić do ładu i lśniącej czystości powszednie rzeczy, aby dźwignąć się z rozterki, pokonać rozpacz i zwątpienie.

Człowiek może służyć czemuś, nigdy komuś.

Człowiek pragnący czegoś dokonać nie może być krytykiem i historykiem swoich czynów.

Despotyczna młodość łaknie aprobaty nawet od świata, który skazuje na zagładę.

Dobrzy ludzie nigdy o siebie nie dbają. Tak, jakby naprawdę nie byli dla tego świata.

Gdy miłość otwiera świat, otwiera go nawet nieszczęśliwa.

Gdy nie stać nas na miłość, stać nas zawsze na zazdrość.

Idea rośnie przede wszystkim krwią swoich ofiar.

Inteligencja jest tą przyprawą, która z najpospolitszych rzeczy robi cuda.

Interes, władza, maszyna - te rzeczy nie widzą człowieka, potrzebują tylko masy.

Jak człowiek przyzwyczaja się do każdej rzeczy, która trwa. Jak trudno oderwać się nawet od złej przeszłości.

Jak to bywa, że jednemu dolega, co kiedy złego doznał, a drugiemu - co kiedy złego zrobił.

Jakby cierpienie uczyło, to Polska byłaby jednym z najmędrszych krajów świata.

Jesteśmy wobec samych siebie, na własnej ziemi jak w nieprzyjacielskim kraju, gdzie postarano się ze wszystkich sił, by każdemu życie uprzykrzyć i utrudnić.

Kompromisy mogą zawierać tylko ci, których dusza nie zna, co to kompromis. Każde warunki mogą przyjąć jedynie ci, co są niezależni od jakichkolwiek warunków.

Kto odda się cały jednej wielkiej czy małej sprawie, w dodatku sprawie beznadziejnej, ten musi umrzeć w końcu za nią albo też przez nią.

Kto wszedł w cudze - tego łatwo wystraszyć.

Kto zna prawdę niewątpliwą, ten o nią nie zabiega, nie walczy, bo ta prawda walczy za niego.

Mężczyzna zdolny jest do zazdrości nawet wobec kamienia, który jego znudzona partnerka wyróżniła jako szczególnie piękny.

Miłość fałszuje obraz świata. Ukazuje go dobrym pomimo wszystko.

Najszczęśliwsze, z czystej miłości małżeństwo zawiera tyle samo niedoli, ile chwil szczęścia bywa w najbardziej chłodnym związku.

Nie ma innego zaklęcia na szczęście - jak tylko umieć i lubić pracować.

Nie masz innej radości prócz tej, że życie się toczy, lecz ta właśnie wystarczy, by żyć.

Nie wraca się nigdy na dobre tam, skąd się niegdyś wyszło.

Niejeden walczy z przemocą nie dlatego, że jej nienawidzi, ale dlatego, że ją kocha. Tylko że w najcenniejszej skrytce duszy sam jeden czuje się uprawniony do jej wywierania.

Niemożność porozumienia się z drugim człowiekiem jest 1 z największych mąk życia na ziemi.

Odwaga cywilna jest w Polsce rzadsza jak skłonność do natychmiastowego umierania.

Pewne zaniedbanie formy jest konieczne, aby duch mógł przez nią przezierać.

Pismo i sztuka to jedyni świadkowie naszych czasów.

Rewolucje zaczynają się nie od dołu, jak to się mniema powszechnie, ale od góry.

Sztuka zmierza do maksymalnej kondensacji wyrazu. (...) Czy proza powieściowa może tego dopiąć bez unicestwienia samej siebie?

Śmiech, sen i nadzieja - to 3 rzeczy nam dane po to, aby osłodzić przykrości życia.

To prawda, że dobra tego świata są ograniczone i ludzie zawsze je muszą sobie wydzierać. Niedole tylko zdają się nie mieć granic.

To, co wiecznie, zawodzi, wiecznie też jest przedmiotem nadziei.

Tracić siebie dla drugich to jest właśnie odnajdywać siebie.

Trochę sukcesu przydaje się nawet ludziom najmniej dbającym o sławę.

Tych rzeczy najlepszych - serca, które nas kocha, słońca, które nam świeci - i tak na własność mieć nie podobna.

W normalnej przebudowie społecznej nie powinno się jednych krzywd zastępować innymi.

Wartość Polaka mierzy się stosunkiem do tego, co polskie nie jest.

Za każdym Don Kichotem wszczynającym awantury idzie zawsze Sanszo Pansza, który je wykorzystuje.

Za silna dawka pobożności jest niebezpieczna.

Zwalczyć samemu pokusę może się wydawać zwycięstwem, lecz świadomość, że ktoś nie uległ pokusie, którą myśmy byli dla niego, boli jak niepowetowana porażka.

Życie nie byłoby tak szalenie trudne, gdyby nie to, że wszyscy mają trochę racji. Idzie o to, jaka racja jest na poziomie czasów.

O Marii Dąbrowskiej

Odnosiłem się do pani Marii z należytym szacunkiem, ale nigdy nie przyszło mi do głowy, że można na nią spojrzeć jak na kobietę. Ten trochę zezowaty karzełek, z grzywką przyciętą na pacholę, był dla mnie ostatnią istotą, do której mógłbym zwracać erotyczne zapały.

# data[].attributes.attachment_link.description
Maria Dąbrowska (1889-1965) - polska powieściopisarka i publicystka. Kocham panią Zofię (...). A właściwie nie kocham jej - co za głupstwo - tylko mam do niej zawsze ciekawość, ponieważ jest tak innym jak ja, tak zamkniętym na sobie samej człowiekiem. Zawsze mi się zdaje, że powinna się drugi raz narodzić, ale to nigdy nie nastąpi.

# data[].attributes.body
Dwa opowiadania Marii Dąbrowskiej - "Boże Narodzenie" oraz "Dzikie ziele" dostępne bezpłatnie jako audiobook lub ebook na portalu wolnelektury.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maria Dąbrowska, Boże Narodzenie

Czyta Joanna Domańska, reż. Adam Bień

Update Required To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

Nowela autorstwa Marii Dąbrowskiej. Boże Narodzenie to ciepła i krzepiąca krótka opowieść o tradycyjnych przygotowaniach do Bożego Narodzenia widzianych oczyma dzieci w XX wieku.

Autorka opisuje przedświąteczne porządki, zakupy, wspólne robienie ozdób choinkowych i inne czynności, które doskonale oddają magiczną atmosferę oczekiwania na święta. Lektura noweli Dąbrowskiej to świetna propozycja dla tych, którzy chcą przypomnieć sobie tradycyjny obraz przygotowań do świąt, a także dla tych znających już ich skomercjalizowany wizerunek.

Maria Dąbrowska to jedna z najważniejszych polskich powieściopisarek XX wieku. Zasłynęła przede wszystkim powieścią Noce i dnie, za którą otrzymała nominację do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.

Maria Dąbrowska, Dzikie ziele

Czyta Joanna Domańska, reż. Adam Bień

Update Required To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin.

Pewnego dnia, Marynkę, służącą dworską, zaczepia pewien młodzieniec, Słupecki. Krzyczy do niej, że mogłaby wreszcie umyć w rzece brudne nogi. Dziewczyna się oburza i podczas codziennej pracy we dworze zastanawia, jak zemścić się na chłopaku.

Ku jej zdziwieniu Słupecki zaprasza ją wieczorem na tańce. To wydarzenie jest początkiem wielkich przemian w życiu Marynki.

Opowiadanie Dzikie ziele autorstwa Marii Dąbrowskiej powstało ok. 1925 roku. Pisarka przedstawia w nim obrazek z wiejskiego życia - prosta fabuła doskonale ukazuje rytm życia na wsi, mentalność i obyczajowość, a także problemy, z jakimi muszą mierzyć się młodzi ludzie w obliczu rodzącego się uczucia.

Dąbrowska to autorka, której twórczość przypada na pierwszą połowę XX wieku. Do jej najważniejszych dzieł należy tetralogia Noce i dnie z lat trzydziestych, za którą kilkakrotnie była nominowana do literackiej Nagrody Nobla.

Wybrane utwory

Powieściopisarka, autorka opowiadań, eseistka, przed II wojną światową zaangażowana w ruch spółdzielczy pod wpływem koncepcji Edwarda Abramowskiego. Studiowała za granicą (Bruksela, Lozanna), do roku 1924 pracowała w Ministerstwie Rolnictwa, lecz zrezygnowała ze swojego stanowiska, by zająć się pracą literacką. Jej pierwszy mąż, Marian Dąbrowski, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej, zmarł nagle w roku 1925. Potem przez długie lata pisarka była związana ze Stanisławem Stempowskim, a od czasu II wojny światowej - z Anną Kowalską, którą w testamencie wyznaczyła na opiekunkę swojego dorobku literackiego.
Pierwsze utwory Dąbrowskiej (zbiór opowiadań Gałąź czereśni) utrzymane były w poetyce młodopolskiej. Odejście od niej w cyklu opowiadań Ludzie stamtąd (1926), w naturalistyczny sposób przedstawiającym życie bezrolnych chłopów, przyniosło jej uznanie krytyki. Prawdziwą popularność, wyrażoną także w formie nagrody państwowej (1934) czy pochwał Juliana Przybosia, nazywającego styl Dąbrowskiej "centrum polszczyzny", stanowił cykl powieściowy Noce i dnie, współczesnemu odbiorcy znany także dzięki filmowi Jerzego Antczaka (1975).
Dzienniki Dąbrowskiej powstawały nieprzerwanie od 1914 do roku śmierci pisarki. Są one dziełem bardzo różnorodnym, zawierającym anegdoty, osobiste przemyślenia i szkice opowiadań, a przy tym ujawniającym ten sam, co proza fabularna, zmysł drobiazgowej obserwacji. Stawały się także coraz ważniejsze dla samej autorki, zwłaszcza wobec kryzysu twórczego, który nie pozwolił jej na ukończenie ostatniej powieści, nad którą pracowała przeszło 30 lat. Wydano ją pośmiertnie, po opracowaniu redaktorskim, pod tytułem Przygody człowieka myślącego; czas akcji obejmował dwudziestolecie międzywojenne i okres wojny.
Dojrzała twórczość Dąbrowskiej mieści się w nurcie realizmu, uzupełnianego przez precyzyjną obserwację psychologiczną. Autorka chętnie wykorzystuje elementy własnej biografii (np. portretując samą siebie jako Agnieszkę z Nocy i dni), a świat przedstawiony konstruuje z precyzją dokumentalistki (np. włączając w obręb opowiadań fragmenty autentycznych pieśni ludowych).

# data[].attributes.attachment_link.description
Maria Dąbrowska, Boże Narodzenie Czyta Joanna Domańska, reż. Adam Bień Update Required To play the media you will need to either update your browser to a recent version or update your Flash plugin. Nowela autorstwa Marii Dąbrowskiej. Boże Narodzenie to ciepła i krzepiąca krótka opowieść o tradycyjnych przygotowaniach do Bożego Narodzenia widzianych oczyma dzieci w XX wieku.

# data[].attributes.body
Karta ze "Współcześni Pisarze Polscy - Serja I", udostępniony przez Bibliotekę Narodową na portalu Polona.pl

# data[].attributes.body
Informacje dotyczące Marii Dąbrowskiej, zebrane, skrócone i opublikowane na stronie internetowej Szkoły Podstawowej Nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Marii Dąbrowskiej w Gryfinie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
PATRON SZKOŁY

(1889-1965) , z Szumskich, urodziła się 6.10.1889 w Russowie pod Kaliszem.

Pochodziła z zubożałej rodziny ziemiańskiej - jej ojciec, powstaniec z 1863, był administratorem majątków ziemskich. W latach 1901 - 1905 uczyła się w prywatnej szkole Heleny Semadeniowej, a następnie w gimnazjum żeńskim. W 1905 wzięła udział w strajku szkolnym. Lata 1906 - 1907 spędziła w Warszawie, gdzie kontynuowała naukę, a później studiowała nauki przyrodnicze oraz socjologię i filozofię w Lozannie i Brukseli. Uczestniczyła wówczas w działalności Filorecji - organizacji niepodległościowej młodzieży polskiej.

Do Kalisza powróciła w 1910 i podjęła pracę nauczycielki geografii na pensji Wandy Motylewskiej. W tym też roku debiutowała jako publicystka w "Gazecie Kaliskiej" i "Zaraniu" oraz wygłosiła swój pierwszy publiczny odczyt. W 1911 wyszła za mąż za M. Dąbrowskiego, emigracyjnego działacza PPS.
W 1913 przebywała w Londynie jako stypendystka Towarzystwa Kooperatystów, a po powrocie opublikowała na łamach pisma "Echo Literacko - Artystyczne" swoje pierwsze opowiadanie "We Francji... ziemi cudzej". Podczas pierwszej wojny światowej związana była z ruchem ludowym i niepodległościowym, współredagowała pisma "Chłopska Sprawa" i "Polska Ludowa". W 1917 przeniosła się do Warszawy. Po odzyskaniu niepodległości pracowała w latach 1918 - 1924 w Ministerstwie Rolnictwa. Brała czynny udział w organizowaniu oświaty ludowej i robotniczej, w ruchu spółdzielczym, działalności ZZLP i Pen Clubu, także bardzo aktywna była w życiu publicznym. Należała do grona postępowych działaczy i pisarzy inicjujących od 1927 liczne akcje protestacyjne przeciw ograniczaniu swobód obywatelskich i metodom stosowanym wobec więźniów politycznych.

Międzywojenną twórczość Dąbrowskiej otwierają opowiadania poświęcone tematyce spółdzielczej i młodzieżowej, umieszczone w zbiorach "Dzieci ojczyzny" (1918) i "Gałąź czereśni" (1922), ale dopiero cykl opowiadań "Uśmiech dzieciństwa" (1923), osnuty na wspomnieniach z lat dzieciństwa spędzonych na wsi, zwrócił na pisarkę uwagę krytyki i czytelników. Wielkim sukcesem stał się następny cykl "Ludzie stamtąd" (1926). W latach 1932 - 1934 ukazały się kolejne tomy najwybitniejszego dzieła pisarki, "Nocy i dni", które sama autorka nazwała powieścią o Kaliszu.

Humanistyczna i obywatelska postawa pisarki ujawniła się w pełni w licznych opowiadaniach zebranych w tomie "Znaki życia" (1938). W 1939 napisała dramat historyczny "Geniusz sierocy" (wystawiony na scenie w 1959). Dąbrowska jest także autorką powieści "Domowe progi" (1928), będącej pierwszą wersją tomu drugiego "Nocy i dni", oraz licznych utworów dla dzieci i młodzieży o tematyce społeczno - wychowawczej i patriotycznej - m.in. "Marcin Kozera" (1927), "Przyjaźń" (1927), "Czyste serce" (1936), relacji z podróży do krajów bałtyckich "U północnych sąsiadów" (1929), także przekładów z literatury rosyjskiej (A. Czechow, M. Gorki), duńskiej (N. Lyhne, J.P. Jacobsen). Wystąpienia krytycznoliterackie pisarki poświęcone są m.in. analizie filozoficznej i artystycznej możliwości współczesnej prozy realistycznej, zawierają również komentarz do własnej twórczości. Istotne miejsce w jej dorobku zajmuje publicystyka, ściśle związana z jej twórczością literacką, poruszająca głównie społeczne i moralne sprawy spółdzielczości (pojętej w duchu idei E. Abramowskiego) oraz problematykę ówczesnej wsi.
Podczas okupacji Dąbrowska przebywała w Warszawie, biorąc aktywny udział w podziemnym życiu kulturalno - oświatowym i w powstaniu warszawskim, a po jego upadku wraz z przyjaciółmi schroniła się w Dąbrowie Zduńskiej koło Łowicza. Powróciła do Warszawy na początku 1945. Wielkim osobistym dramatem pisarki, przeżywanym silnie od zakończenia wojny, była sowietyzacja Polski i służalcza wobec komunistów postawa wielu polskich intelektualistów, którzy swoje kariery przedłożyli ponad interesy narodu. Pisarka nigdy nie wybaczyła tym ludziom ich oportunizmu, tchórzostwa i zaprzaństwa - o tych bolesnych sprawach pisze w swoim "Dzienniku". W 1945 napisała dramat "Stanisław i Bogumił", wystawiony na scenie dopiero w 1966. Intensywnie pracowała nad przekładem z języka angielskiego "Dziennika" S. Pepysa, który ukazał się drukiem w 1952. Rok 1955 przyniósł zbiór opowiadań "Gwiazda zaranna" - pisarka zawarła w nim utwory z okresu wojny i okupacji. Nową próbą ujęcia rodowodu współczesnej inteligencji, analogiczną do "Nocy i dni", miała być, ostatecznie nie dokończona, powieść "Przygody człowieka myślącego", nad którą pisarka pracowała z przerwami przez kilkanaście lat i która ukazała się w 1970.

Opracowanie: Włodzimierz Garsztka

W roku 1966 z inicjatywy nauczyciela Adama Figla nadano naszej szkole imię wielkiej polskiej pisarki i wmurowano tablicę pamiątkową. Wewnątrz budynku znajduje się kącik z podobizną pisarki. W kolejne rocznice śmierci pisarki oraz w dniu święta szkoły społeczność uczniowska składa kwiaty, organizuje się konkursy związane z twórczością Marii Dąbrowskiej.

# data[].attributes.attachment_link.description
(1889-1965) , z Szumskich, urodziła się 6.10.1889 w Russowie pod Kaliszem. Pochodziła z zubożałej rodziny ziemiańskiej - jej ojciec, powstaniec z 1863, był administratorem majątków ziemskich. W latach 1901 - 1905 uczyła się w prywatnej szkole Heleny Semadeniowej, a następnie w gimnazjum żeńskim. W 1905 wzięła udział w strajku szkolnym.

# data[].attributes.body
Słuchowisko w reżyserii
Marii Olszewskiej z 2015 r. w interpretacji Danuty Stenki opublikowane na portalu Ninateka.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Powieść Marii Dąbrowskiej doczekała się kilkudziesięciu wydań w setkach tysięcy nakładu, a jej autorka kilkakrotnie (pierwszy raz w 1939 roku) była zgłoszona do Literackiej Nagrody Nobla Opis materiału - powstała w pierwszej połowie lat trzydziestych XX wieku powieść Marii Dąbrowskiej weszła na stałe do kanonu polskiej literatury, a także do kanonu szkolnych lektur.

# data[].attributes.body
Wywiad opublikowany 08.03.1925 r. w "Wiadomościach Literackich".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dwie fotografje ze staroświeckich portretów w mahoniowych ramkach. Twarze i stroje z przed lat osiemdziesięciu. Tak nosili się nasi dziadkowie. Dama o czole ujętem w gładko zaczesane nioby, biedermayerowska suknia, twarz bardzo stylowa a zarazem mocno niepokojąca, za mocno, jak na nasze prababki. W oczach smutnych i mądrych dopala się późny romantyzm lal czterdziestych zeszłego wieku, ten romantyzm, co wołał o wiosnę ludów, a nie miał już tej siły pędu, aby tę wiosnę zbudzić, - w ustach bolesny grymas, pół-uśmiech, pół-skarga. Te usta namaszczone są już schyłkową goryczą sceptycyzmu nowoczesnego. Te usta wiedzą, podczas gdy oczy jeszcze wierzyć nie przestały. W kontraście oczu i ust coś Lionardowskiego. Ta twarz przykuwa i długo, długo patrzy na gościa obcego ze wszystkich kątów pokoju, jak to mają zwyczaj czynić stare portrety.

Z drugiej ramki spogląda zgoła inna twarz. Owal męski, doskonale zarysowany, solidnie podparty wysokiemi rogami staroświeckiego kołnierzyka. (Nieczytelne) Usta pełne, zmysłowo wykrojone. W oczach radość życia. Żadnych konfliktów, ani cienia weltschmerzu Pod tym wizerunkiem możnaby podpisać: „Aprés nous le déluge".

Takie myśli płynęły mi przez głowę, gdym wzorem „Przechodnia" Katerwy robiła naprzód wywiad z otoczeniem, z „intérieurem" domowym Marji Dąbrowskiej, zanim przeszłam do badania jej duchowego wnętrza.

Rzućmy przelotnie okiem na ten pokój. Pół-salon, pół-pracownia. Meble stare, czeczoty dostojne, pieczołowicie doprowadzone do stanu świeżości bez zatraty fizjognomji pierwotnej. Mnóstwo ślicznie utrzymanych roślin. Ugrupowanie mebli spokojne, ale nie schematyczne. Dużo umiaru w linjach, powściągliwości w barwach. Dźwiękiem zupełnie nowoczesnym, a jednak nie dysonansowym jest w tej komnatce quasi amerykańskie biurko do pracy, w istocie orzechowe staroświeckie, swojskie biurko, taki wygodny, praktyczny, solidny sprzęt do pisania, przy którym się naprawdę pracuje, nie biureczko, surogat warsztatu intelektualnego, kokietujący pozorami pracy.

A wreszcie - o nim zapomnieć nie wolno, choć jest kopciuszkiem każdego „studio" - kosz do papierów, ten świadek wszystkich zwątpień i załamań twórczych, powiernik niedospanych nocy, na ustach milczących noszący pieczęć z napisem „język kłamie głosowi, a głos myślom kłamie", inkwizytor nieubłagany, z trybunału swego wysyłający papierowe ofiary na „autodafé", - bez apelacji i nadziei ułaskawienia.

Niestety, nie mam do tego stopnia rozwiniętych instynktów Sherlocka Holmesa, aby ciekawość swoją posunąć aż do zbadania zawartości tego najciekawszego z sezamów. Poprzestaję na tem, co jest na wierzchu, dla wszystkich. Czas już chyba się zreasumować. A zatem w tym pokoju pracuje i większą część dnia spędza osoba (napewno kobieta), która ma swój styl. Kocha kwiaty i książki (półki bibljoteczne pełne tomów w barwnych, ciekawie pomyślanych okładkach). Lubi porządek i ład bez pedanterji, jest pracowita i sumienna. Żyje przedewszystkiem dla swoich ukochań i dla siebie, nie robi niczego dla pozy, przez wzgląd na bliskich. Snobizm jest jej obcy, zarówno jak pragnienie ukazania się w jakiemś świetle. Ani jednego pierrota, ani jednej pstrokatej poduszki, ani jednego bibelociku bez sensu. W tem mieszkaniu wszystko ma swój sens i swoją wewnętrzną logikę, jest związane nicią tajemnej celowości, jest potrzebne.

I jeszcze jedno. Osoba, która tu tworzy, jest może nieświadomym, może podświadomym romantykiem. Pisząc, patrzy w niebo, o czem świadczy ustawienie biurka i sposób upięcia firanek w oknach.

Ale oto i ona.

- Czy pani wie, że w ciągu tych kilku chwil oczekiwania na panią - zdążyłam popełnić szereg niedyskrecyj, któremi nie omieszkałam się podzielić z czytelnikami „Wiadomości Literackich"? Czy może mi pani objaśnić, czyje są te dwie staroświeckie podobizny na pani biurku?

- To jest mój dziadek i babka po kądzieli. Czy oni panią interesują?

- Nawet bardzo, ale tylko ze względu na panią. Przywiązuję ogromną wagę do dziedziczności i atawizmu. Osobiście lubię widzieć każdego człowieka podwójnie: raz bezpośrednio, drugi raz załamanego w pryzmacie swojej rasy. Komentarze są tu zbyteczne. Żdążyłam już wyprowadzić swoje wnioski. Postaram się je teraz sprawdzić, ewentualnie skorygować informacjami, których zasięgnę wprost od pani. A zatem, niech mi pani zechce wytłumaczyć, dlaczego pani swoją twórczość beletrystyczną zaczęła od punktu, na którym zwykle ją kończą wyrobieni, dojrzali, wytrawni pisarze: - od wspomnień dzieciństwa?

- Właściwie nie wiem, dlaczego. Może dlatego, że prawie najważniejszym motorem twórczości artystycznej jest dla mnie wspomnienie; a dzieciństwo jest w mojem życiu najbardziej skończoną epoką - dziedziną istniejąca już tylko we wspomnieniu.

- Doskonale. Ale przyzna pani, że „Uśmiech dzieciństwa" przy całej swej prostocie kompozycji i powiedziałabym -wielkopańskiem ubóstwie fabuły, uderza czytelnika odrazu tem opanowaniem materjału, które, pomimo wszystko, świadczy o dłuższej, świadomej pracy literackiej. Niech mi pani opowie, jakie były jej źródła i początek.

- Mam pani skreślić coś w rodzaju mego literackiego „curriculum vitae"? Zgoda. Zaczynam od najwcześniejszych lat. Jako dziecko pragnęłam być „poetką". Pamiętam, że pytałam matki, co trzeba zrobić, żeby poetką zostać. Było to w nocy, i matka odpowiedziała mi napół przez sen: „ Trzeba być bardzo dobrym człowiekiem". Wtedy przeżyłam moje pierwsze rozczarowanie literackie, gdyż doszłam do przekonania, że nigdy nie będę dobrym człowiekiem. Mimo to próbowałam pisać wiersze i jako jedenastoletnie dziecko miałam ich pełen zeszyt. W piętnastym roku życia drukowałam pierwsze moje „nowelki" w „Gazecie Kaliskiej". W rok potem podarłam wszystkie moje drukowane „utwory" i postanowiłam, po skończeniu szkoły, iść na przyrodę, następnie na nauki społeczne, nakoniec na filozofję. Z tego wszystkiego miały się urodzić niesłychanie światoburcze czyny - wielkie społeczne prace i t. d. Jako realny wynik tych młodzieńczych postanowień uzyskałam w Brukselli stopień „candidat és sciences" na tamtejszym wydziale przyrodniczym.

- A jak na panią wpłynęły studja w środowisku tak odmiennem od warunków Polski przedwojennej?

- Bogate życie społeczne Szwajcarji, Belgji, Francji i Anglji skłoniło mnie do rzucenia dalszych studjów przyrodniczych. Rozpoczęłam badać kooperację oraz wszelkie objawy samopomocy społecznej. Moje upodobania pisarskie znalazły wtedy ujście w dziedzinie publicystyki społecznej. Przebywając zagranicą, zaczęłam stamtąd współpracować w „Zaraniu", potem w „Społem", w „Prawdzie" i w „Tygodniku Polskim". Był to wybieg, nawpół świadomy, ale zgodny z całą moją ówczesną ideologią. Uważałam wtedy, że dla Polski sztuka, a zwłaszcza literatura piękna, jest luksusem, że narazie trzeba tworzyć oświatę i kulturę szerokich mas, aby mogły wziąć udział w sprawie odbudowania Polski. Do wybuchu wojny i przez pierwsze jej lata zostałam wierna tym moim założeniom społecznym. Prócz artykułów napisałam w tym czasie szereg broszur i książek z dziedziny kooperacji i nauki o Polsce.

- Jakiego systemu, jakiej taktyki pedagogicznej trzymała się pani w swej propagandzie spółdzielczości?

- We wszystkich swych książkach starałam się uniknąć dotychczasowego sztucznego gawędziarstwa, starałam się, aby „popularność" polegała w nich na prostocie, zwięzłości i jasności stylu, przy możliwie poważnem i odpowiedniem traktowaniu przedmiotu. Czy mi się udało wprowadzić coś nowego i wartościowego do literatury popularnej, nie ja mogę o tem sądzić. W każdym razie z radosną, dziecinną niemal dumą mogę powiedzieć, że o ile na fakt udzielenia mi tak zaszczytnej nagrody wydawców zareagowano w Warszawie zupełnie słusznem zapytaniem „Kto to jest"?, o tyle mam prawo sądzić, że w wielu zapadłych kątach, wsiach i miasteczkach dawnej Kongresówki prości ludzie wiedzą, kto jestem, - i to uważam sobie za wielki, za bardzo wielki zaszczyt.

- A kiedy przystąpiła pani do artystycznej twórczości?

- Po wojnie i po utworzeniu się państwa polskiego. Był to właściwie powrót do mego punktu wyjścia. Miałam za sobą próby więcej niż skromne. Na krótko przed wojną p. Wincenty Rzymowski wydrukował w „Prawdzie" opowidanie „Janek", które później weszło do „Uśmiechu dzieciństwa". Pan Zdzisław Dębicki umieścił moją nowelę w „Kurierze Warszawskim", inną nowelę wydrukowało mi wychodzące wtedy czasopismo „Echo Literacko-Artystyczne".

- Czy do pracy ściśle literackiej wróciła pani samorzutnie, czy przyczynił się tu wpływ i sąd osób postronnych?

- Oczywiście samorzutnie, byli jednak ludzie, którzy już oddawna uważali moją popularyzatorską pracę za drogę dla mnie niewłaściwą. Między innymi: panna Stefania Sempołowska i p. Juljusz Kaden-Bandrowski. Pan Bandrowski już w czasach brukselskich namawiał mnie do pracy artystycznej. Pannie Sempołowskiej prawie zawdzięczam napisanie mojej pierwszej poniekąd artystycznej książki, mianowicie cyklu opowiadań dla młodzieży p t. „Dzieci ojczyzny". Zamawiała ona u mnie te opowiadania do czasopisma dla dzieci „W Słońcu", gdzie prawie wszystkie były drukowane. Drugą moją książką, należącą, jeśli się tak da powiedzieć, do działu „sztuki stosowanej", jest „Gałąź czereśni", szereg krótkich nowel o charakterze społecznym, napisanych na zamówienie Związku Stowarzyszeń Spożywców. Miała ona dłuższą i pochlebną recenzję w czeskiem piśmie spółdzielczem.

- Osobiście dziwię się, dlaczego nasza krytyka tak mało nią się zajęła. Pani „Gałąź czereśni" zagina palec pod serce poezji, naciskając mocno strunę najczystszej ze wszystkich pasyj - pasji uczuć kolektywistycznych. Jeżeli mówi się o liryzmie osobistym, to tu przemówił gorąco i żarliwie sentyment współdzielczości.

- Miło mi to usłyszeć. Jednak ja dopiero „Uśmiech dzieciństwa" uważam za pierwszą moją książkę artystyczną, pierwszą, za którą w tej dziedzinie mogę odpowiadać. Pracując przez ostatnie pięć lat jako referentka w ministerstwie reform rolnych, stałam na uboczu od spraw i stosunków literackich. Tem bardziej cenny był dla mnie fakt, że „Uśmiech dzieciństwa" znalazł odrazu nakładcę w osobie p. Jakóba Mortkowicza.

- A jakie są pani założenia twórcze w dziedzinie artystycznej?

- Ponieważ zaczynam swoją pracę beletrystyczną stosunkowo późno, podejmuję ją więc z całą świadomością trudności, jakie nastręczą. Mam już bardzo rozwinięte poczucie samokrytycyzmu, a wskutek tego zbliżam się do przedmiotu swej pracy ostrożnie i z wielką surowością. Moje zamiary artystyczne sięgają bardzo daleko, gdyż miałam przez ubiegłe lata dosyć czasu, aby sobie nienajmniejszy program nakreślić.

- A jak idzie realizacja tego programu?

- Bardzo powoli. Pracuję dosyć ciężko, gdyż chciałabym swe rzeczy dociągać do możliwie najdalszej granicy sumienności artystycznej. Chciałabym dać artystyczny ekwiwalent tych środowisk i tych zjawisk życia, które kolejno od dzieciństwa stawały się mojem doświadczeniem życiowem i wewnętrznem. Zrobić to uczciwie jest bardzo trudno. Znaleźć ekwiwalent artystyczny zjawisk życia, „objawić", jak się mówi, ich emocjonalną, a więc istotną treść, a potem skomponować to tak, jak się to komponuje w życiu, niezrozumiale a niezbicie, nato trzeba się dopracować do wyżyn prawdziwego natchnienia.

- A czem pani uzasadni wybór tej a nie innej formy w „Uśmiechu dzieciństwa"?

- Może poczuciem odpowiedzialności. Wybrałam dla swojego pierwszego utworu artystycznego formę opowiadań poniekąd pamiętnikarskich, gdyż w tej formie najłatwiej było mi na początku pokonać, a przynajmniej starać się pokonać trudności kompozycyjne. Stąd mam zamiar i chęć pójścia do zadań coraz trudniejszych.

- A jakie są najbliższe plany pani na przyszłość?

- Obecnie opracowuję tom nowel, który jest już na ukończeniu. Chcę, aby był on odzwierciadleniem artystycznem innej strony tego samego zjawiska, które tak idylicznie zostało potraktowane w „Uśmiechu dzieciństwa", - t. j. dworu - folwarku polskiego przed samą wojną. Będzie to cykl ośmiu lub dziewięciu nowel o tych, których nazywam sobie czasem „ostatni ludzie świata", - nie o chłopach-gospodarzach, ale o parobkach, stróżach, owczarzach, dziewkach i oprzętkach. Taka, słowem, książka artystyczna o robotniku rolnym i służbie dworskiej w ciężkich objawach ich życia. Chciałabym, aby te nowele stanowiły organiczną całość, a jednocześnie żeby każda z nich była sama w sobie skończoną kompozycją.

- Chyba się nie mylę, sądząc, że „Noc nad światem", drukowana w „Wiadomościach Literackich", „Łucja z Pokucic" w „Bluszczu" i „Szklane konie" w „Tygodniku Illustrowanym" należą do tego cyklu?

- Tak jest rzeczywiście.

Jeszcze jakieś pytanie, lotne jak robaczek świętojański, fosforyzowało w powietrzu, gdy je raptem spłoszył... męski głos. To major Dąbrowski, mąż sympatycznej laureatki, przyszedł z odsieczą zagrożonej w ogniu krzyżowych pytań małżonce.

- Mówią panie dużo o literaturze, a o mnie czy chociaż raz panie wspomniały? Może i ja coś zaważę na szali tych sądów literackich...

- Niewątpliwie. Narazie stwierdzam fakt że umie pan ratować uciśnionych z opresji.

- A zdążyła się pani dowiedzieć czegoś nowego od swojej delikwentki?

- Dowiedziałam się mnóstwa ciekawych rzeczy i... wróciłam do mego punktu wyjścia.

- Jakiż to był punkt?

- Jest ich kilka. Portret prababki, solidne biurko do pracy i skrawek nieba za oknem.
Stefanja Podhorska-Okołów.
Rozmowa z Marją Dąbrowska
Wchodzę po schodach na drugie piętro. Stoję przed drzwiami. Naciskam dzwonek. Słyszę lekkie, szybkie kroki. Drzwi się otwierają. I na progu, na tle ciemnego wnętrza, widzę drobną postać kobiety, twarz obramioną równo przyciętemi nad czołem,...

Marja Dąbrowska o swojej nowej powieści
„Noce i dnie" wypadkiem literackim sezonu Niezwykłe zainteresowanie, jakie wzbudził wśród krytyki i w szerokich kołach czytającej publiczności „Bogumił i Barbara", - pierwszy tom cyklu powieściowego Marji Dąbrowskiej p. n. „Noce i dnie", - skłoniło...

Jak się uczyli współcześni wybitni pisarze polscy?
Marja Dąbrowska
(Ankieta „Wiadomości Literackich") 1. Jak się Pani uczyła w szkole średniej? 2. Czem się Pani najbardziej interesowała? 3. Jaki był Pani stosunek do literatury? 1. W szkole średniej uczyłam się celująco ze wszystkich przedmiotów, z...

Tytułomanja*
(Listy od czytelników) Powracam raz jeszcze na łamach „Naszej Mównicy" do kwestji, poruszanej już w „Polsce Zbrojnej" i - nawet niedawno - w „Bluszczu" - do kwestji „tytułomanji". Jako żona oficera, obracam się przeważnie w...

Lekkomyślność i niewdzięczność
Pani Marja-Jehanne Wielopolska na łamach „Wiadomości Literackich" (nr. 84) wzywa pisarzy polskich do obrony Stefana Żeromskiego, zarzucając im brak etyki koleżeńskiej. Pani Wielopolska może ma rację, może nie ma. Nie mogę znaleźć w sobie rozwiązania...

Remarque nie czuje się szczęśliwym
Niezwykły wywiad telefoniczny z głośnym pisarzem. Jeden z berlińskich dziennikarzy odbył niedawno wywiad z Erykiem Marją Remarque'em, którego drugą powieść drukujemy właśnie na szpaltach I.K.C. Oto jak interwiew ten wyglądał. - Wywiad? - odpowiada Remarque...

List Sergjusza Piaseckiego
Na kilka dni przed swojem zwolnieniem, autor „Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy", Sergjusz Piasecki, napisał do redaktora „Wiadomości Literackich" list, który przytaczamy in extenso. Święty Krzyż, więzienie, dn. 27 lipca 1937 r. Szanowny Panie! Za tak dobry...

Boże Narodzenie w życiu Słowackiego
Misterjum Narodzin Chrystusa, tajemniczy nastrój wigilijnego wieczoru, rzuconego na białe tło zimy, cała wiązanka obyczajów pradawnych, związanych z grudniowemi Godami - wszystko to wywiera od wieków głębokie wrażenie na czujących sercach ludzkich. Jest to święto...

# data[].attributes.attachment_link.description
Dwie fotografje ze staroświeckich portretów w mahoniowych ramkach. Twarze i stroje z przed lat osiemdziesięciu. Tak nosili się nasi dziadkowie. Dama o czole ujętem w gładko zaczesane nioby, biedermayerowska suknia, twarz bardzo stylowa a zarazem mocno niepokojąca, za mocno, jak na nasze prababki. W oczach...

# data[].attributes.body
Ankieta "Jak się uczyli współcześni wybitni pisarze polscy?" dotycząca Marii Dąbrowskiej, opublikowana 24.01.1926 r. w "Wiadomościach Literackich".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Jak się Pani uczyła w szkole średniej?
2. Czem się Pani najbardziej interesowała?
3. Jaki był Pani stosunek do literatury?

1. W szkole średniej uczyłam się celująco ze wszystkich przedmiotów, z wyjątkiem arytmetyki i kaligrafji. Uczyłam się w szkole prywatnej, a więc polskiej, chociaż na prowincji, ale bardzo dobrej. Nauka była dla mnie czemś w rodzaju sportu i przyjemności, emocjonującym sposobem wyładowania energji i ustanawiania rozmaitych - jakby dzisiaj powiedziano - rekordów. Wyjątek stanowią cztery tylko na szczęście miesiące, które przebyłam w gimnazjum rosyjskiem. Męczyłam się tam i dostawałam dwóje.

2. Do klasy czwartej wszystkie przedmioty, których się uczyłam, interesowały mnie z jednakową siłą i jednakową chęcią ich opanowania. Od klasy czwartej bardziej niż innemi przedmiotami interesowałam się naukami przyrodniczemi, zwłaszcza geologią i bjologją.

Poza przedmiotami szkolnemi w niższych klasach namiętnie interesowały mnie, szumnie mówiąc, „sztuki plastyczne" - jakkolwiek moje obcowanie z niemi było więcej niżeli ubogie. Raz dostałam od koleżanek na imieniny reprodukcję główki Greuze'a w zielonej ramce, a niedługo potem zaprowadzono nas na jakąś wystawę obrazów, która przywędrowała skądś do Kalisza. Został mi z niej w pamięci zapach masy aksamitnych portjer i „piorunujący" wizerunek olbrzymiego półnagiego człowieka z podpisem: „Żyd wieczny tułacz". Trzeciem źródłem emocyj artystycznych były reprodukcje w „Tygodniku Illustrowanym", które długo wystarczały moim upodobaniom i które mi dały pierwszy ideał artystyczny. Był nim artysta Antoni Kamieński. Przez parę lat w czasie świąt i wakacyj w domu na wsi przerysowywałam wszystkie jego reprodukcje i chodziłam umazana węglem. Bardzo nie lubiłam wtedy rzeźby greckiej, i na tem tle powstawały spory z jedną z moich przyjaciółek, dziś już nieżyjącą, Aliną. W klasach wyższych poza szkołą interesowały mnie sprawy społeczne, rewolucja, strajki, P. P. S., Bebel. Malarstwo stanowiło jednak nadal przedmiot mojego uwielbienia, które objawiało się w pospolitem zresztą w tym czasie skupywaniu pocztówek i tanich reprodukcyj, oraz chodzeniu na wystawy (wyższe klasy przechodziłam w Warszawie). Wielkiem wydarzeniem życia stały się dla mnie pejzaże i winjety Wyspiańskiego - i kompozycje Malczewskiego. Bardzo lubiłam Okunia - a wcale nie bardzo zachwycałam się Chełmońskim.

Wiele uczuć i czasu kosztowała mnie miłość do pieśni ludowych, prawdziwie nieszczęśliwa, gdyż nie znając się na muzyce, zbierałam owe pieśni i zapisywałam je w sposób wysoce niedołężny. Muzyka wogóle oszołamiała mnie w każdej postaci, od katarynki przez orkiestrę Namysłowskiego - aż do opery i koncertu symfonicznego włącznie. Nie rozumiałam jej i poddawałam się czarowi wszelkich tonów w sposób zupełnie barbarzyński.

3. Moje zainteresowanie literaturą było zawsze połączone z chęcią własnej twórczości. Do klasy czwartej entuzjazmowała mnie literatura niemiecka, dzięki bardzo inteligentnej nauczycielce Niemce, która pięknie czytała. Pamiętam z tych czasów Heinego i „Don Carlosa" Schillera. W czasie wielkiej pauzy po obiedzie i po nauczeniu się lekcyj nasza przełożona, p. Helena Semadeniowa, czytała nam Szekspira i Orzeszkową. Dotychczas niektóre postacie Szekspira przemawiają do mnie brzmieniem jej głosu. Z literatury polskiej - pożerałam wielkich romantyków. Rozkoszny zamęt wywołały wtedy we mnie utwory Żeromskiego i „Wesele" Wyspiańskiego. Nigdy nie zapomnę dnia, w którym ktoś przywiózł z Krakowa pocztówki z przedstawienia „Wesela", i oglądano je wśród słońca w pensjonarskiej jadalni. Sienkiewicz i Konopnicka przypadają na moje czasy przedszkolne, ostatnią falę Konopnickiej przeżyłam w drugiej klasie. Od klasy czwartej - Przybyszewski, Żeromski i Brzozowski. Przybyszewskiego „Z kujawskiej gleby" i Kasprowicza „Hymny" stanowiły pewnego rodzaju etap w moim rozwoju.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak się uczyli współcześni wybitni pisarze polscy?Marja Dąbrowska

# data[].attributes.attachment_link.description
1. Jak się Pani uczyła w szkole średniej? 2. Czem się Pani najbardziej interesowała? 3. Jaki był Pani stosunek do literatury? 1. W szkole średniej uczyłam się celująco ze wszystkich przedmiotów, z wyjątkiem arytmetyki i kaligrafji. Uczyłam się w szkole prywatnej, a więc polskiej, chociaż na prowincji, ale bardzo dobrej.

# data[].attributes.headline
Słuchowisko - "Warszawa oczami Marii Dąbrowskiej"

# data[].attributes.subject
Słuchowisko - "Warszawa oczami Marii Dąbrowskiej"

# data[].attributes.body
Autorom adaptacji - Ewie Manowieckiej i Tomaszowi Lerskiemu - za materiał literacki posłużyły obszerne fragmenty "Dzienników" Marii Dąbrowskiej. Słuchowisko  do wysłuchania na stronie Polskiego Radia (aby odtworzyć audycję, należy wejść w link i z lewej strony nacisnąć przycisk trójkąta oznaczający "play").

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autorom adaptacji - Ewie Manowieckiej i Tomaszowi Lerskiemu - za materiał literacki posłużyły obszerne fragmenty "Dzienników" Marii Dąbrowskiej.

Słuchowisko w reżyserii Waldemara Modestowicza powstało we współpracy z Narodowym Instytutem Audiowizualnym. Występują m.in. Elżbieta Kępińska i Ewa Konstancja-Bułhak.
***
Adaptacja: Ewa Manowiecka, Tomasz Lerski

Reżyseria: Waldemar Modestowicz

Realizacja akustyczna: Maciej Kubera

Opracowanie muzyczne: Marian Szałkowski
Obsada:
Elżbieta Kępińska - Bohaterka główna

Ewa Konstancja-Bułhak - Kobieta 1

Barbara Zielińska - Kobieta 2 (starsza)

Julia Łukowiak - Kobieta 3 (młodsza)

Kinga Ilgner - Kobieta 4

Piotr Bajor - Głos męski 1

Stefan Pawłowski - Głos męski 2 (młodszy)

Sławomir Pacek - Głos męski 3

Andrzej Blumenfeld - Głos męski 4 (starszy)

***

Data emisji: 120.11.2016

Godzina emisji: 17.08

# data[].attributes.attachment_link.description
Autorom adaptacji - Ewie Manowieckiej i Tomaszowi Lerskiemu - za materiał literacki posłużyły obszerne fragmenty "Dzienników" Marii Dąbrowskiej. Słuchowisko w reżyserii Waldemara Modestowicza powstało we współpracy z Narodowym Instytutem Audiowizualnym. Występują m.in. Elżbieta Kępińska i Ewa Konstancja-Bułhak.

# data[].attributes.headline
Maria Dąbrowska ze Stanisławem Stempowskim

# data[].attributes.subject
Maria Dąbrowska ze Stanisławem Stempowskim

# data[].attributes.body
Fotografia z roku 1937 lub 1938 ze źródeł Biblioteki Narodowej, umieszczona na portalu Polona.pl

# data[].attributes.body
Wywiad opublikowany 22.01..1933 r. w "Wiadomościach Literackich".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wchodzę po schodach na drugie piętro. Stoję przed drzwiami. Naciskam dzwonek. Słyszę lekkie, szybkie kroki. Drzwi się otwierają.

I na progu, na tle ciemnego wnętrza, widzę drobną postać kobiety, twarz obramioną równo przyciętemi nad czołem, równo spadającemi wzdłuż policzków krótkiemi ciemno - blond włosami.

Cóż za dziwne uczucie! W obcym domu, którego próg mam przestąpić po raz pierwszy, spotkać kogoś tak dobrze znanego, o kim się tylekroć myślało, z kim toczyło się długie rozmowy.

- Dzieńdobry - mówię. - Przychodzę z „Wiadomości Literackich". Chodzi o wywiad.

Pani Dąbrowska uśmiecha się i wyciąga ku mnie rękę.

- Proszę do pokoju. Ale nie wiem, czy to jest akurat odpowiedni czas na wywiad ze mną? Teraz, zanim wydałam trzeci tom...

- Właśnie o tym tomie może pani coś powie?

Pokój jest ciemno-szafirowy, meble jasne, a jasno-zielony piec wydaje się moim zachwyconym oczom podobny do wspaniałego pałacu.

- Oddałam dziesięć pierwszych rozdziałów do składania. Nareszcie! - mówi za mną p. Dąbrowska,

Odwracam się ku niej i widzę, że śmieje się radośnie.

Dodaje: - Jestem z tego powodu strasznie dzisiaj wesoła.

Siadamy naprzeciw siebie, przy okrągłym stole, przedzieleni wazonem z pękiem różowych chryzantem. Z szafki spogląda na mnie przyjaźnie piękna rzeźba sowy.

- Miałam chęć napisania do „Wiadomości" - mówi p. Dąbrowska - czegoś w rodzaju usprawiedliwienia czy wytłumaczenia, dlaczego dotąd się nie ukazał. Byłaby to odpowiedź na pytania czytelników, często wręcz niecierpliwe i gniewne, jak mogę kazać tak długo czekać. Ale -wahałam się.

- Dlaczego?

Pani Dąbrowska milczy. Usta jej i brwi są wąskie. Teraz brwi unoszą się nieco w górę, wygląda to, jakby ze zdziwieniem i odrobiną lęku patrzała w siebie.

- No, przecież niema jeszcze roku od ukazania się drugiego tomu - podejmuję. - Jedna książka na rok, to zupełnie normalne. Pamiętam dobrze datę ukazania się pani książki. Było to na krótko przed wyjściem mojej. Powiedziałam sobie: dopóki nie wyjdzie tom trzeci „Nocy i dni", nie będę się zbytnio przejmowała, że nie wydaję swego drugiego tomu. Ale gdy wyjdzie...

- A dlaczego nie wydaje pani?

- Nie mam czasu na ostateczne opracowanie go, przygotowanie do druku. Pracuję zarobkowo.

- A wiersze swoje wyda pani?

- Nie mam wydawcy. I - to ja powinnam przecież pytać.

Pani Dąbrowska uśmiecha się,

- O wiele chętniej dowiedziałabym się czegoś o pani. Zdaje mi się, że nic ciekawego nie potrafię powiedzieć. Nie wiem, czy wywiad jest dobrą formą dowiedzenia się czegoś o człowieku. Czy jest potrzebny.

- Wszystko co pani powie napewno będzie ciekawe - zapewniam. - I to również, że nie spodziewa się pani powiedzieć czegoś interesującego, jest ciekawe.

- Rok czasu, to nie jest dużo między różnemi dziełami, - powraca p. Dąbrowska do poprzedniego tematu, - ale między dwiema częściami tego samego dzieła, to może trochę za dużo. Luka ta wynikła stąd, że tamte, pierwsze tomy zjawiły się za wcześnie. Miały one ukazać się dopiero pod koniec tego roku, uległam jednak naciskowi przyjaciół i prośbom p. Mortkowiczowej, aby je wydać, zanim następnie będą skończone. Nad pierwszym i drugim tomem pracowałam trzy lata. Do trzeciego tomu wzięłam się na dobre dopiero w marcu, po skończeniu druku tamtych. Jest najcięższy, najbardziej urozmaicony. Trudny. Zarzucają mi, że wszystko teraz przerabiam, zmieniam. To nieprawda. Treść cała była dawno obmyślona i naszkicowana. Nic, już nie można w niej zmienić. Ja tylko opracowuję szczegóły, rozdział po rozdziale. Piszę bardzo ciężko. Zawsze myślę, że nie mam tego co się nazywa pospolicie talentem. Naprawdę - powtarza, w odpowiedzi na mój zdumiony uśmiech. - Taki niedołężny aparat twórczy. Jakby pierwotne narzędzie do wykonywania bardzo precyzyjnej roboty.

Po chwili milczenia wyznaję, że i ja należę do owych niecierpliwych i oczekujących czytelników.

- Cieszy mnie to, bo pani jest młoda. Nie wiem co młodzież znalazła dla siebie w mojej książce, ale wielu młodym podobała się. I wogóle serdeczne przyjęcie moich książek dodało mi otuchy. Tylko że wolałabym zdobyć to uznanie już po wydaniu całości.

- Czy pracuje pani nad czemś nowem?

- Teraz, oczywiście, nie. Jestem wyłącznie zaprzątnięta „Nocami i dniami".

Nie mogę nawet przyjmować tych zamówień, z któremi dobrzy ludzie do mnie się zwracają. Muszę się pod tym względem trzymać na wodzy, bo mam dużo nowych pomysłów. Chociaż najbardziej nęci mnie samo życie. Często obiecuję sobie, że po skończeniu powieści wezmę się do jakiejś konkretnej pracy, naprzykład współdzielczej. Możliwe, że następną moją pracą będzie tom nowel, z których trzy - „Ksiądz Filip", „Oktawja" i „Bibljotekarka" - są już gotowe. Gniewa mnie to, że czytelnik nie docenia nowel. Moi ,,Ludzie stamtąd" nie byli gorsi od „Nocy i dni", a mimo to ani w części nie wywołali takiego oddźwięku jak powieść. A przecież najwięksi pisarze, Czechow, Turgieniew, Maupassant, nawet częściowo Conrad, byli nowelistami. I dziwi mnie to, że w obecnych gorączkowych i prędkich czasach czytelnicy wolą cykliczne rozwlekłe powieści. Może zresztą potrzebują przeciwwagi dla prędkiej, rwącej się rzeczywistości?

- Co do tego zaś - mówi p. Dąbrowska, uśmiechając się swym dziwnym, powścigliwym i mądrym uśmiechem - że powieść moja jest, podobnie jak wiele innych współczesnych utworów, historją rodziny, to przypuszczam, że pewnego rodzaju tematy stanowią jakby obsesje epoki. Każda epoka ma swoje obsesje. Dla naszej jest to epos rodzinne. Zabawne, że rodziną interesuje się tak pokolenie, które właśnie rodzinę, w dawnem znaczeniu tego słowa, rozbiło. Może na to, aby ją na nowo z wielkiemi honorami kleić?

Pani Dąbrowska milknie na chwilę, a potem mówi dalej, uśmiechając się. Odkrywam wówczas, że uśmiech ten jest zupełnie taki sam jak ten, który promieniuje z niektórych scen i postaci jej dzieła. Leciutki, zamyślony, pełen dobroci.

Oto co mówi: - Życie ludzkości przypomina mi czasem pewną zabawę dziecinną, polegającą na kręceniu się wkółko, aż do takiego zawrotu głowy, że się pada. Potem wstaje się i „odkręca się" w drugą stronę, aby po chwili zacząć od początku na nowo. Zresztą, mnie nie idzie tak zupełnie o historję rodziny...

- A o co?

- Kiedy zaczęłam pisać, chciałam niejako samej sobie uprzytomnić, skąd wyszło i do jakich klęsk, tryumfów, bezdroży i ziem obiecanych idzie moje pokolenie, moja sfera społeczna. Można to było pewno zrobić w szeregu rozważań publicystycznych, ale była we mnie tęsknota, żeby raczej ten zagasły świat wywołać z nicości i kazać mu samemu w plastycznym obrazie życia wypowiedzieć swoją intymną, istotną prawdę o sobie. Czy ją wypowie? Nie wiem. Może powie coś całkiem innego? Zwłaszcza że nad tym pierwotnym zamysłem zaczęło we mnie wkrótce górować czyste rozmiłowanie się w szarych dziejach Niechciców, i widziałam już w nich bardziej pozaczasowe pierwiastki ludzkiego losu.

- Zdaje mi się, że jądrem wszelkiej twórczości jest poznanie. Chęć ujrzenia czegoś raz jeszcze, ujrzenia lepiej, zdania sobie z tego sprawy - wyrywam się, zapominając, że moje zdanie nie jest w tej chwili ani ważne ani potrzebne. Przywoławszy się do porządku, pytam: - Kiedy powstał pomysł napisania „Nocy i dni"?

- Dawno. Na kilka lat przed napisaniem „Ludzie stamtąd". Pamiętam dobrze ten dzień. Kupowałam coś w sklepiku spożywczym, do którego przynieśli akurat kosz drożdży. Pełno paczek z napisem: Niechcice. Jest podobno taka fabryka drożdży. Na tych drożdżach wyrósł w ciągu jednego dnia pomysł powieści. Oczywiście, magiczne słówko „Niechcice" wywołało go tylko z podświadomości. To już chyba wszystko co się da powiedzieć -mówi po chwili przerwy p. Dąbrowska. Mówi to już trzeci raz w ciągu naszej niedługiej rozmowy, a ja, teraz jak i poprzednio, nie daję się odstraszyć.

- Pani stosunek do świata nie jest krytyczny? - czepiam się pierwszego nasuwającego się pytania.

- Owszem, bywa krytyczny, kiedy patrzę na życie pod kątem jakichś praktycznych, moralnych czy materialnych celów. Ale bardziej zgodne z mojem usposobieniem jest przeżywać rzeczy tego świata jako mające same w sobie znaczenie. Tragiczne lub radosne, zawsze przecie budzące we mnie podziw, zachwyt albo współczucie raczej niż krytykę. Pani Marja Kuncewiczowa nazwała mnie w pewnem swojem przemówieniu radjowem „wyznawcą życia", i zdaje mi się, że to tak jest. Ten kult samego faktu toczącego się życia istniał we mnie od najwcześniejszego dzieciństwa. Pamiętam, że kiedy miałam osiem lat, zapragnęłam dać mu wyraz opisaniem wszystkiego co się dzieje w domu. To była zima - okna białe od mrozu. Pootwierałam drzwi od wszystkich pokojów, żeby widzieć, a przynajmniej słyszeć co się wszędzie dzieje, usiadłam na stołeczku w progu i tak cały dzień pisałam historję dnia, ilustrując ją własnemi rysunkami. Wszystkie pospolite czynności domowe zdawały mi się wtedy prawie religijnemi obrzędami. Potem przeczytałam to głośno i miałam wielkie powodzenie. To był mój pierwszy wieczór autorski. I tak jest, widzi pani, w znacznej części do dziś. Chociaż z o wiele większą siłą widzę nieobcą mi nigdy straszność życia, chociaż wiem, że nasza cywilizacja stworzyła mnóstwo rzeczy, z których istotny sens, czyniący je prawdziwemi faktami życia, uleciał - zawsze jest jeszcze mnóstwo dziedzin, w których życie przedstawia się w każdej chwili i na każdem miejscu jako nieprzebrany zdrój doniosłych wydarzeń. Niezależnie od celów, do których się dąży.

Zapadło krótkie milczenie.

- A wie pani, co mnie teraz najbardziej interesuje?

- ?

- Życie na kresach. Artystycznie i społecznie. Jest tam pięknie, egzotycznie, możnaby pisać londonowskie powieści. A przytem z kresami wiążą się najważniejsze zagadnienia dla Polski. W związku z temi zagadnieniami nieraz mam ochotę wrócić do publicystyki.

- Wrócić?

- Tak. Bo zanim zaczęłam pisać, pracowałam raczej publicystycznie i społecznie. W dziedzinie kooperacji. Pisać tak zwane rzeczy piękne zaczęłam późno.

- Czy w ostatnim tomie „Dni i nocy" zamierza się pani na zawsze rozstać ze swymi bohaterami?

- Nie. Myślę nieraz aby potem znów do nich wrócić. Ale nie wiem czy życia na to starczy.

Pani Dąbrowska zamyśla się, patrzymy obie w okno, gdzie równo i bezgłośnie pada śnieg.

- Często młode damy przysyłają mi swoje prace do przejrzenia. Pytają, czy mają talent, proszą o ocenę. Zawsze mam pokusę zniechęcenia ich do pisania. To jest przecież takie trudne i odpowiedzialne. A tylu, tylu jest chętnych! Jak oni się nie boją?

- Może straszne jest tylko dla tych, co naprawdę są twórcami?

- Może - zgadza się p. Dąbrowska. - I przytem tyle się trzeba namęczyć nim się coś stworzy. Pisarz ma przeważnie bardzo cierpki stosunek do swej pracy, nigdy właściwie nie jest zadowolony.

- A jednak czyż tworzenie nie daje również szczęścia? - pytam.

- Daje. Tak jak każda twórczość, a zwłaszcza taka, która nie jest samem tylko śpiesznem dążeniem do celu, ale zawiera w sobie także pierwiastek kontemplacji. Tylko że to szczęście drogo kosztuje. Pisarz musi posiadać trzy twarde cnoty: niewyczerpaną cierpliwość, wciąż ćwiczoną umiejętność skupiania się i prawdziwie ofiarną zdolność do wyrzeczeń. Czasem zdaje mi się, że twórczość, to wielka rezygnacja. Rezygnacja z wszystkiego poza nią, przynajmniej w samym okresie pracy, i nadewszystko rezygnacja z mnóstwa kuszących rzeczy w samym obrębie dzieła. Nieustanna konieczność ograniczania się, wyboru, jest tu warunkiem bogactwa. Nie jest mi łatwo na to wszystko się zdobyć. Słowem, proszę pani, wieczny strach i wieczny trud i mimo to - wieczne naprzód. I czasem chwila beztroskiej ulgi, jak oto teraz, na myśl, że to już idzie do druku.

- Trzeci tom będzie miał tytuł „Miłość", prawda? Czy dlatego że odniesie tam zwycięstwo ten drugi, pełen miłości i odwagi, stosunek do świata, stosunek Bogumiła?

- Tom ten miał mieć inny tytuł. „Czerwień". Ale odradzono mi że jest jakoby pretensjonalny. A wydaje mi się, że byłby trafniejszy. Będzie tam wiele uczuć i zdarzeń właśnie - czerwonych. I kilka wątków erotycznych i potrosze rewolucja. Zwycięstwa nie odniesie ani Bogumił, ani Barbara. Chodziło mi o równoległe przedstawienie tych obu możliwych ustosunkowań się do świata.

Uświadamiam sobie teraz, że przez cały czas gdy p. Dąbrowska mówiła o swej pracy, gdy wyrażała swe wątpliwości i wahania i ubolewała nad „wiecznym trudem" tworzenia, podobna była do swej bohaterki Barbary. I przychodzi mi na myśl (próbuję powiedzieć to p. Dąbrowskiej), że w każdym z nas mieszkają oni oboje, Bogumił i Barbara, że obie te głowy, kobieca i męska, śmiała i wystraszona, są dwoma obliczami jednej ludzkiej głowy. Dobrze jest, orzekłam, gdy ku swym obowiązkom zwracamy czujny, wciąż niezadowolony z osiągniętych rezultatów, profil Barbary, - dla życia i ludzi mając szeroki uśmiech Bogumiła i jego mocną dłoń.

- Męski i kobiecy? - mówi p. Dąbrowska. - Tak nie można rozróżniać. Barbaryczny stosunek do świata może być właściwy tak samo mężczyźnie jak kobiecie.

Kiedy już jestem w przedpokoju, przychodzi mi na myśl setka „najważniejszych" pytań.

- Problemat charakteru Barbary jest problemem psychoanalitycznym? Pierwszym urazem była jej nieszczęśliwa miłość do Józefa Toliboskiego?

- Tak wszystkim się zdaje. Że od tego zdarzenia nastąpił zwrot w życiu Barbary. A tak nie jest. Jej nieszczęśliwa miłość była już wynikiem niewłaściwego stosunku do życia. Barbara jest człowiekiem skazanym na wieczne zawody.

- Czy pani jest zwolenniczką teorji zależności zagadnień, problematów, od epoki, niejako wysuwania ich przez epokę, czy też uważa pani, że zagadnienia są wieczne i niezmienne?

- Naturalnie, że czasy też urabiają ludzi, ale mnie obchodzą raczej wkońcu zawsze zagadnienia wieczne. A w danym wypadku, w wypadku mojej powieści, dwie odwiecznie się powtarzające postawy wobec życia. Jedna, polegająca na tworzącej, odważnej duchowo, związanej z bytem, małości, druga na bierności, która nie wyklucza bardzo aktywnej wyobraźni, na strachu i niedostatecznej skrystalizowaniu tego co nazwałabym poczuciem metafizycznem, wiążącem nas z wrzechrzeczą. Ma się rozumieć, czystych typów niema. I może to jest dobrze. Pani słusznie zauważyła, że pewna doza pierwiastków barbarycznych jest też potrzebna.

Kładąc boty, podczas gdy p. Dąbrowska czeka z ręką na klamce, pytam:

- Dlaczego w „Nocach i dniach" nie występują chłopi, choć opisuje pani życie wsi? Czem tłumaczy to pani? A może pojawią się jeszcze w dalszym ciągi powieści?

Pani Dąbrowska cofa rękę od klamki i mówi:

- Z tem pytaniem spotkałam się kilkakrotnie, zarówno u krytyków jak i u przyjaciół, którzy zwracali się do mnie prywatnie. Muszę przyznać, że mnie ono zawsze bardzo bawi, chociaż i wzrusza mnie ta troska, aby w mojem dziele niczego nie brakło. Kiedy wydałam „Ludzi stamtąd" - niektórzy moi krytycy mieli do mnie prawie pretensję, że opisuję coprawda nie chłopów, ale w każdym razie prostych ludzi ze wsi, robotników rolnych. Mówiono mi: poco to taka „biologja" gdy tyle ważniejszych, intelektualnych zagadnień kłębi się między ludźmi? A teraz znów są pretensje, że w „Nocach i dniach" niema chłopów. Oczywiście, że w trzecim tomie będą chłopi, a raczej służba folwarczna. Będzie wszystko, na co przyjdzie w toku powieści pora. Ośrodkiem powieści jest rodzina Niechciców i tych kilka osób, które się z nią bardziej bezpośrednio stykają. Wszystkie inne środowiska wchodzą na scenę wtedy, kiedy zaczynają w związku z tym ośrodkiem odgrywać rolę. Że w tym okresie, który jest opisany w pierwszych tomach powieści, chłopi odgrywali rolę tak małą, można mieć pretensję do czasu i środowiska, którego artystyczną prawdę życiową chciałam przedstawić, ale nie - do mnie.

Znalazłszy się na progu, przypominam sobie dziwne wrażenie jakiego doznałam, wszedłszy tu.

- Widziałam panią kiedyś w tramwaju - mówię. - I potem jeszcze kilka razy. Wsiadła pani przy Nowowiejskiej. Nie wiem dlaczego, strasznie mnie pani zainteresowała. Mam wielu znajomych, którzy mnie nie znają. Wydaje mi się, że wiem o nich bardzo wiele. Tak było z panią. Gdy czuję się samotna, a spotkam ich przypadkiem na ulicy, samotność moja znika. Idę za nimi, obserwuję ich, odgaduję co przeżyli, przez czas kiedym ich nie widziała, stwierdzam zmiany, jakie w nich zaszły. Jest wśród nich pewien porucznik żandarmerji, uczenica o dziwnej twarzy i dziwnym chodzie lunatyczki i mnóstwo innych ludzi o czemś pięknem, mądrem, lub ciekawem w obliczu, zachowaniu, postaci. Pani wówczas jechała do teatru. Do Polskiego. Na sztukę Shawa.

Pani Dąbrowska, wysłuchawszy cierpliwie moich bezładnych słów, pyta: - A skąd pani wie, do jakiego teatru jechałam?

Zmieszana odpowiadam: - Siedziłam na ławce, naprzeciw pani. Może usłyszałam coś z rozmowy...

Czyż miałam się przyznać, że odprowadziłam ją aż do kasy teatru?!

Marja Dąbrowska o sobie
Dwie fotografje ze staroświeckich portretów w mahoniowych ramkach. Twarze i stroje z przed lat osiemdziesięciu. Tak nosili się nasi dziadkowie. Dama o czole ujętem w gładko zaczesane nioby, biedermayerowska suknia, twarz bardzo stylowa a zarazem...

Marja Dąbrowska o swojej nowej powieści
„Noce i dnie" wypadkiem literackim sezonu Niezwykłe zainteresowanie, jakie wzbudził wśród krytyki i w szerokich kołach czytającej publiczności „Bogumił i Barbara", - pierwszy tom cyklu powieściowego Marji Dąbrowskiej p. n. „Noce i dnie", - skłoniło...

Jak się uczyli współcześni wybitni pisarze polscy?
Marja Dąbrowska
(Ankieta „Wiadomości Literackich") 1. Jak się Pani uczyła w szkole średniej? 2. Czem się Pani najbardziej interesowała? 3. Jaki był Pani stosunek do literatury? 1. W szkole średniej uczyłam się celująco ze wszystkich przedmiotów, z...

Wódz młodej Belgii
Rozmowa z Leonem Degrelle
KU DYKTATURZE Bruksela, we wrześniu. Leon Degrelle jest niewątpliwie najbardziej zaawansowanym w Europie kandydatem na nowego dyktatora i pewien jestem, że jeśli nie zbraknie mu temperamentu i tempa, to zawładnie Belgią, zanim ludzie zdążą wyjść...

Rozmowa nad rzeką Dziwną
W cyklu reportaży z życia Niemiec współczesnych, Józefa Kisielewskiego, fragment podany niżej jest jedna z końcowych pozycyj. Niebawem reportaże zostaną zebrane w całość i wyjdą w osobnej książce. Rozmowa nad rzeką Dziwną jest ważnym ogniwem...

Rozmowa z byłym jeńcem
„Na wiosnę 1942 uciekłem z niewoli niemieckiej"
Przyjechał do mnie niezapowiedziany, więc i zupełnie nieoczekiwany, wywołał mnie z jadalni i pyta: - Dzieńdobry, czy poznajesz mnie? Czy poznaję? Jakżeżbym mógł nie poznać kolegi z koczkodańskiej podchorążowki z tego samego plutonu i nawet...

Tajemnica Bogumiła *
W czasie challenge'u lotniczego, gdy lotnicy polscy większą część swego trudu mieli już poza sobą, jakież wzruszenie ogarniało nas wszystkich, jakież pragnienie, żeby i etap ostatni wygrali, żeby się Bajanowi udało. Czy wzlotom literackim towarzyszy...

„Nie mieszać się do Ojczyzny!"
Do redaktora „Wiadomości Literackich" Nie obeschły jeszcze pióra od czasu wysoce pouczającej polemiki na temat, czem wolno zajmować się pismu literackiemu, a czem nie, gdy zagadnienie to zostało rozszerzone i rozwiązane, i to przez „czynniki"...

# data[].attributes.attachment_link.description
Wchodzę po schodach na drugie piętro. Stoję przed drzwiami. Naciskam dzwonek. Słyszę lekkie, szybkie kroki. Drzwi się otwierają. I na progu, na tle ciemnego wnętrza, widzę drobną postać kobiety, twarz obramioną równo przyciętemi nad czołem, równo spadającemi wzdłuż policzków krótkiemi ciemno - blond włosami. Cóż...

# data[].attributes.body
Fotografia z 1934 r. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

# data[].attributes.headline
Uroczystość wręczenia nagrody Marii Dąbrowskiej w Prezydium Rady Ministrów

# data[].attributes.subject
Uroczystość wręczenia nagrody Marii Dąbrowskiej w Prezydium Rady Ministrów

# data[].attributes.body
Uroczystość wręczenia nagrody Marii Dąbrowskiej w 1934 r. w Prezydium Rady Ministrów, widoczni: Maria Dąbrowska, premier Janusz Jędrzejewicz, wiceminister Bronisław Żongołłowicz (w środku), Juliusz Kaden-Bandrowski (z lewej), Władysław Zawistowski (z prawej, z tyłu). Fotografia ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

# data[].attributes.body
Fotografia Benedykta Jerzego Dorysa z 1955 r. ze źródeł Biblioteki Narodowej, umieszona na portalu Polona.pl

# data[].attributes.body
Informacje dotyczące Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, oddziału dotyczącego Marii Dąbrowskiej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Muzeum Literatury " Muzeum Marii Dąbrowskiej

# data[].attributes.attachment_link.description
W mieszkaniu, w którym Maria Dąbrowska przeżyła 37 lat (1917-1954) i napisała większość swoich dzieł, w tym powieść „Noce i dnie", zaprezentowano spuściznę literacką i publicystyczną pisarki, jej prace plastyczne oraz pamiątki osobiste, w tym bogaty księgozbiór. Przypomniano także postać Mariana Dąbrowskiego i Stanisława Stempowskiego.

# data[].attributes.body
Informacje dotyczące Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej - Dworku Marii Dąbrowskiej w Russowie - miejscu urodzenia Pisarki.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maria Dąbrowska (1889 - 1965) pisarka i publicystka, urodziła się w Russowie pod Kaliszem jako najstarsza córka Ludomiry z Gałczyńskich Szumskiej i Józefa Szumskiego. Dom rodzinny w Russowie nigdy nie był własnością jej rodziców. Na początku 1889 roku ojciec pisarki podjął tutaj pracę jako administrator majątku Kazimierza Waliszewskiego. W tym czasie wieś należała do gminy Zborów i parafii Tykadłów (obecnie gmina Żelazków).

Maria Dąbrowska spędziła w Russowie jedynie dzieciństwo i młodość, ale do końca życia czuła się związana z ziemią kaliską. Dała temu wyraz w utworach literackich, wspomnieniach, a także w swoim "Dzienniku".

Pomysł utworzenia muzeum Marii Dąbrowskiej w Russowie powstał po śmierci pisarki w 1965 roku, a jego głównymi organizatorami byli: Wydział Kultury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kaliszu, Muzeum Ziemi Kaliskiej oraz Komitet Społeczny. Adaptacja zniszczonego dworku wraz z okalającym go parkiem o powierzchni 4 ha była dość karkołomna. Od zakończenia wojny do 1953 roku obiekt był użytkowany przez miejscową szkołę podstawową, a następnie przez ponad dziesięć lat pozostawał w rękach lokatorów i popadał w coraz większą ruinę.

Historia muzeum rozpoczyna się w 1971 roku, kiedy to w odbudowanym dworku otwarto Izbę Pamięci Marii Dąbrowskiej. W tej formie, dzieląc sąsiedztwo Klubu Rolnika oraz lokatorów, muzeum funkcjonowało do 1979 roku. W 1979 roku obiekt otrzymał status Oddziału Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej w Kaliszu. W tym samym roku przeniesiono z dworku w inne miejsce Klub Rolnika i poszerzono ekspozycję muzealną o kolejne pomieszczenia.

Przełom lat 80. i 90-tych, mimo narastających trudności finansowych związanych z inflacją, okazał się najkorzystniejszy dla muzeum. Przygotowania do obchodów 100-lecia urodzin pisarki, przypadające na 1989 rok, zaowocowały poważnymi inwestycjami. W dworku przeprowadzono szereg prac remontowych, m. in. zostały dobudowano ganki wejściowe, a na okna wróciły okiennice nawiązujące do pierwotnego wyglądu domu. Remonty we wnętrzach budynku wykonano po wykwaterowaniu lokatorów na przełomie lat 1996 - 1997 oraz 2010 - 2011, kiedy to odzyskano ostatnią część dworku.

Prace związane z rewaloryzacją zaniedbanego parku rozpoczęto pod koniec lat 80. XX wieku. Po usunięciu samosiewów, wyznaczeniu alejek i dokonaniu nasadzeń, w ciągu kilku lat przywrócono jego krajobrazowy charakter.

Ekspozycja etnograficzna na terenie parku powstała w latach 1988 - 1998 i obejmuje wybrane zabytki budownictwa chłopskiego związanego z regionem kaliskim. Trzy, spośród sześciu przeniesionych obiektów, tworzą zagrodę chłopską z końca XIX wieku a pochodzą z różnych miejscowości podkaliskich: chata mieszkalna - Takomyśle, stodoła - Godziesze, obora - Skrzatki. Szczególnie cennym nabytkiem jest spichlerz z Russowa nazywany przez mieszkańców "sołkiem" (2 poł. XVIII w.). Był on własnością rodziny Witczaków, którą Dąbrowska doskonale znała i poświęciła jej jedno z opowiadań pt. "Królewskie korale". W 1993 roku przeniesiono natomiast z podkaliskiego Dobrzeca chatę mieszkalną wyrobnika z początku XIX wieku. Ostatnim obiektem, który znalazł się na terenie muzealnego parku jest spichlerz dworski z 1800 roku przeniesiony z Kuźnicy Grabowskiej w 1998 roku.

tekst: Grażyna Przybylska

# data[].attributes.attachment_link.description
Maria Dąbrowska (1889 - 1965) pisarka i publicystka, urodziła się w Russowie pod Kaliszem jako najstarsza córka Ludomiry z Gałczyńskich Szumskiej i Józefa Szumskiego. Dom rodzinny w Russowie nigdy nie był własnością jej rodziców. Na początku 1889 roku ojciec pisarki podjął tutaj pracę jako administrator majątku Kazimierza Waliszewskiego.

# data[].attributes.headline
Nadanie Szkole Podstawowej Nr 1 w Gryfinie imienia Marii Dąbrowskiej

# data[].attributes.subject
Nadanie Szkole Podstawowej Nr 1 w Gryfinie imienia Marii Dąbrowskiej

# data[].attributes.body
W roku 1966 z inicjatywy nauczyciela Adama Figla nadano naszej szkole imię wielkiej polskiej pisarki i wmurowano tablicę pamiątkową. Wewnątrz budynku znajduje się kącik z podobizną pisarki. W kolejne rocznice śmierci pisarki oraz w dniu święta szkoły społeczność uczniowska składa kwiaty, organizuje się konkursy związane z twórczością Marii Dąbrowskiej. W przygotowaniach brali udział uczniowie, nauczyciele,  rodzice, mieszkańcy i gospodarze miasta. Imprezę wyreżyserował Włodzimierz Dobromilski. 15 października 1966 roku odbyło się nadanie imienia. Uroczystość uświetnił szczeciński pisarz I. G. Kamiński. Nasza szkoła otrzymała również list z życzeniami od Prezesa Związku Literatów Polskich - Jarosława Iwaszkiewicza.

# data[].attributes.body
Fotografia Benedykta Jerzego Dorysa z 1956 r. ze źródeł Biblioteki Narodowej, umieszona na portalu Polona.pl