# data[].attributes.body
dạ đây nha cô:))

# data[].attributes.body
Hãy viết lời thoại nói về diễn biến của các hiện tượng trong đoạn video trên đây.

# data[].attributes.body
Bảo Châu

# data[].attributes.body
Vũ Quỳnh Như

# data[].attributes.body
Phương Uyên

# data[].attributes.body
nguyễn bích an

# data[].attributes.body
Phương Uyên

# data[].attributes.body
do phải làm trên worrd nên hơi chậm ạ

# data[].attributes.body
Quang Huy

# data[].attributes.body
Quang Huy

# data[].attributes.body
Nguyễn Tiến Dũng

# data[].attributes.body
Ngọc Thy

# data[].attributes.body
Lại Hoàng Khang

# data[].attributes.body
Vũ Quỳnh Như

# data[].attributes.body
Mai trong hùng

# data[].attributes.body
Phạm Hoàng Bảo Châu

# data[].attributes.headline
Khái niệm: Tương quan giữa số trẻ Khái niệm: Tương quan giữa số trẻ em được sinh ra trong năm so với số dân trung bình ở cùng thời điểm Nguyên nhân: Sinh học, tự nhiên, tâm lí xã hội, hoàn cảnh kinh tế, chính sách phát triển dân số.                                      đặc điểm : giảm                                                                     Có nhiều yếu tố tác động đến tỉ suất sinh làm cho nó thay đổi theo thời gian và không gian, trong đó quan trọng nhất là các yếu tố tự nhiên - sinh học, phong tục lập quán và tâm lí xã hội. trình độ phát triển kinh tế - xã hội và các chính sách phát triển dân số của từng nước.

# data[].attributes.subject
Khái niệm: Tương quan giữa số trẻ Khái niệm: Tương quan giữa số trẻ em được sinh ra trong năm so với số dân trung bình ở cùng thời điểm Nguyên nhân: Sinh học, tự nhiên, tâm lí xã hội, hoàn cảnh kinh tế, chính sách phát triển dân số.                                      đặc điểm : giảm                                                                     Có nhiều yếu tố tác động đến tỉ suất sinh làm cho nó thay đổi theo thời gian và không gian, trong đó quan trọng nhất là các yếu tố tự nhiên - sinh học, phong tục lập quán và tâm lí xã hội. trình độ phát triển kinh tế - xã hội và các chính sách phát triển dân số của từng nước.

# data[].attributes.body
minh tiến

# data[].attributes.body
Lê Nguyễn Ngọc Thy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hạn hán, lũ lụt, triều cường, bão ngày càng mạnh, sự tận diệt các loài tự nhiên, Trái đất ấm dần lên..., những hậu quả trực tiếp của biến đổi khí hậu đã được nghiên cứu nhiều và được trải nghiệm khắp mọi nơi.

Nhưng sự thay đổi cực đoan mà con người đang gây ra cho môi trường còn mang tới nhiều tác động khác, lạ lùng nhưng không kém phần đáng sợ.

Giới nghiên cứu đã tiếp cận vấn đề biến đổi khí hậu không chỉ từ những ý nghĩa môi trường và thiên tai, mà cả các tác động trực diện hơn lên đến đời sống con người, bao gồm y tế công cộng và quản trị nhà nước.
Những hậu quả y tế công
Ở những ngôi làng nhỏ dọc bờ biển phía đông Bangladesh - một trong các nước bị biến đổi khí hậu ảnh hưởng nặng nề nhất, các nhà nghiên cứu mới đây đã lưu ý tỉ lệ sẩy thai đặc biệt cao. Nghiên cứu xa hơn, giới khoa học đi tới kết luận thủ phạm là... biến đổi khí hậu.

Trong khi các ca sẩy thai không phải là điều gì quá khác thường, những nhà khoa học đã theo dõi một cộng đồng ở làng Failla Para trong nhiều năm và nhận thấy sự thay đổi rõ rệt về địa hình địa mạo ở đây.

Tới những năm 1990, các vùng đất trũng trong làng vẫn có thể trồng lúa, dù là năng suất thấp. Ngày nay thì điều đó không khả thi nữa. Nước biển dâng đã khiến nước mặn hơn nhiều và khiến người dân buộc phải chuyển dần sang nuôi tôm hoặc làm muối.

"Biến đổi khí hậu đang gây ra sự thay đổi rõ rệt - tiến sĩ Manzoor Hanifi, chuyên gia của Trung tâm quốc tế về nghiên cứu bệnh tả ở Bangladesh (ICDDRB), nói với BBC - Ảnh hưởng lên đất đai là rõ ràng, nhưng tác động lên con người là điều chúng ta không nhìn thấy".

ICDDRB đã thực hiện một chương trình thăm dò nhân khẩu học và y tế ở huyện Chakaria, thuộc tỉnh ven biển đông nam Bangladesh Cox's Bazaar, 30 năm qua. Vài năm trở lại đây, nhiều gia đình ở vùng này đã phải chuyển nhà vào sâu hơn trong nội địa. Những người có điều kiện chuyển nhà này đã sống tốt hơn so với những người phải ở lại vùng nước ngập mặn.

Cụ thể, các phụ nữ sống trong nội địa ít bị sẩy thai hơn. Từ năm 2012 tới 2017, các nhà khoa học của ICDDRB đã ghi nhận 12.867 trường hợp mang thai trong vùng. Những phụ nữ mang thai ở các vùng ven biển, sống cách bờ biển trong phạm vi 20km và trên mực nước biển chỉ 7m có khả năng sẩy thai cao hơn 1,3 lần so với phụ nữ trong nội địa.

Các nhà khoa học tin rằng điều này là bởi lượng muối trong nước uống của những phụ nữ mang thai tăng lên vì biến đổi khí hậu.

Mực nước biển đang tăng một phần vì băng tan ở hai đầu cực, nhưng cũng vì nhiệt độ Trái đất tăng tác động lên áp suất khí quyển. "Áp suất khí quyển chỉ cần giảm một millibar - tiến sĩ Hanifi phân tích - thì mực nước biển sẽ tăng thêm 10mm".

Khi nước biển dâng, nước mặn sẽ hòa vào nước ngọt của sông suối, rồi ngấm vào đất. Quan trọng hơn, nó có thể ngấm vào nước ngầm ở tầng ngậm nước và làm nhiễm mặn nước ngọt. Dân làng Failla Para chủ yếu sử dụng nguồn nước ngầm này làm nước sinh hoạt qua các giếng đào.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hiện khuyến cáo không nên sử dụng quá 5g muối mỗi ngày. Ở Chakaria, những người dân sống ven biển sử dụng khoảng 16g muối mỗi ngày - hơn gấp ba lần so với những người sống trong nội địa.

Là một nước nghèo và đất trũng, Bangladesh đặc biệt dễ tổn thương bởi vấn nạn xâm thực của biển, nhưng họ không phải duy nhất. Ở Florida, Mỹ chẳng hạn, nước biển dâng đã khiến nhiều nguồn nước ngọt bị nhiễm mặn.

Điều đáng kinh ngạc ở đây là khu vực điều tra nhân khẩu học và y tế Chakaria, nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu lên sức khỏe con người, hiện là nghiên cứu kiểu này duy nhất tại châu Á.

"Rất nhiều tiền đã được bỏ ra để can thiệp vào biến đổi khí hậu - tiến sĩ Hanifi nói - nhưng gần như không có tiền cho nghiên cứu những tác động lên sức khỏe cộng đồng. Mọi người đều nghĩ về điều này từ góc độ thảm họa môi trường. Không ai nghĩ về nó như một vấn nạn y tế".

Thật ra, cũng đã có những nghiên cứu khác nhìn nhận biến đổi khí hậu như một vấn nạn y tế công. Rõ rệt nhất là với bệnh tiêu chảy. Ở nhiều nước mà người dân chưa được tiếp cận nước sạch, tỉ lệ nhiễm khuẩn E. coli gây tiêu chảy tăng mạnh vào mùa hè.

Một nghiên cứu năm 2016 đăng tải trên tập san về bệnh truyền nhiễm tổng hợp 15 nghiên cứu lớn ở 18 nước cho thấy vi khuẩn E. coli gây tiêu chảy tăng 8% cho mỗi một độ C nhiệt độ tăng thêm. Và Bangladesh một lần nữa là nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất: riêng nước này sẽ có thêm 800.000 ca tiêu chảy mỗi năm tới năm 2035 với khí hậu cứ thay đổi như hiện nay.
Khí hậu và hiệu năng của chính quyền
Trong một nghiên cứu khác công bố tháng 8-2018, các nhà khoa học ở Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã chứng minh rằng biến đổi khí hậu có tác động lên hiệu năng của chính quyền.

Các nhà nghiên cứu tổng hợp dữ liệu và rút ra kết luận là vào những ngày nóng quá mức ở Mỹ, các tai nạn xe hơi gây chết người và những vấn đề an toàn thực phẩm dễ xảy ra hơn, trong khi nhà chức trách ít can thiệp hơn.

MIT đã phân tích dữ liệu từ khắp nước Mỹ và kết luận rằng nếu khí hậu tiếp tục biến đổi như hiện nay, tới năm 2050 thế giới sẽ kém an toàn hơn rất nhiều so với ngày nay.

"Cốt lõi của ý tưởng là khí hậu ảnh hưởng tới cách chúng ta làm việc, sinh hoạt và những rủi ro chúng ta đối mặt, đó là một ý tưởng thực ra khá đơn giản" - Nick Obradovich, đồng tác giả nghiên cứu và là chuyên gia ở Phòng thí nghiệm truyền thông của MIT, nói với CNN.

Obradovich và các đồng sự đã sử dụng một lượng dữ liệu cực lớn để hiểu các mô thức khí hậu ảnh hưởng lên các công tác quan trọng của chính quyền và đây là "lần đầu tiên, theo chúng tôi biết, việc này được thực hiện".

"Nhiệt độ nóng về cơ bản là không tốt cho hoạt động của con người" - Obradovich nói và điều này đúng với nhiều hoạt động khác nhau: chất lượng giấc ngủ, tâm trạng, sức khỏe tâm thần, nguy cơ tự sát và năng suất làm việc.

Obradovich và các cộng sự đã phân tích dữ liệu từ hơn 70 triệu vụ cảnh sát chặn xe từ năm 2000 tới 2017 và 500.000 vụ tai nạn xe cộ có người chết từ 2001 tới 2015. Họ cũng xem xét 13 triệu vụ vi phạm an toàn thực phẩm (với các nhà hàng và cơ sở chế biến thực phẩm) được ghi nhận trong hơn 4 triệu cuộc thanh tra giai đoạn 2012-2016.

Nghiên cứu cho thấy xác suất một cơ sở thực phẩm bị thanh tra giảm xuống khi nhiệt độ vượt quá 26°C và giảm rất mạnh khi nhiệt độ là 30-40°C. Dữ liệu cũng cho thấy "số lượng vụ vi phạm an toàn thực phẩm tăng lên" cùng mức tăng nhiệt độ, theo lời Obradovich, một phần có thể vì trời nóng khiến đồ ăn dễ hư hơn.

Đáng nói là điều tương tự cũng đúng với các vụ tai nạn giao thông và hoạt động của cảnh sát. "Các vụ tai nạn chết người tăng lên vào những ngày nhiệt độ nóng" - Obradovich nói, trong khi số vụ cảnh sát chặn xe lại giảm xuống.

Kết luận ở đây là những nỗ lực đảm bảo an toàn công cộng giảm xuống, trong khi rủi ro xảy ra sự cố lại tăng lên cùng với nhiệt độ.

Là một lời khẳng định nữa về việc cần ngăn chặn biến đổi khí hậu, nghiên cứu này có nhiều ngụ ý hơn thoạt nhìn. Solomon Hsiang - giáo sư Trường chính sách công Goldman, Đại học California, Berkeley - viết trong một thư điện tử cho CNN rằng nghiên cứu cho thấy "môi trường tác động lên hiệu năng của các định chế chính trị".

"Trong nhiều thập niên, giới khoa học xã hội đã mắc kẹt trong cuộc chiến chia phe giữa môi trường và các định chế chính trị - cái nào quyết định phúc lợi của một xã hội, tức địa lý luận và thể chế luận - Hsiang giải thích - Nghiên cứu này cho thấy môi trường tác động trực tiếp lên các định chế chính trị và tới lượt nó tác động lên xã hội".

"Chúng ta đã biết từ lâu là năng lực nhận thức và năng suất của cá nhân giảm xuống ở những mức nhiệt độ cao" - Hsiang viết. "Những nơi đang trở nên nóng hơn, nhất là vào những mùa nóng trong năm, nhiều khả năng sẽ chịu nhiều tổn hại nhất" - Obradovich nói.

Nhưng mục đích nghiên cứu của Obradovich không phải là để dọa những dân nhiệt đới, mà là để hiểu chính xác các tác động của những điều kiện nhiệt độ cực đoan, "để chúng ta có thể tìm kiếm những cơ hội nhằm thích nghi và sửa chữa những gì sẽ trục trặc trong một khí hậu đang ngày càng thay đổi".
Nguy cơ bệnh truyền nhiễm
Tìm tiếng nói chung để chống lại biến đổi khí hậu

TTO - Trong khi thế giới ngày càng chứng kiến sự khắc nghiệt của các hiện tượng thời tiết cực đoan, một số quốc gia, trong đó có Mỹ và Brazil, lại thiếu thiện chí trong việc chung tay chống biến đổi khí hậu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Biến đổi khí hậu và những hậu quả không ngờ

# data[].attributes.attachment_link.description
Hạn hán, lũ lụt, triều cường, bão ngày càng mạnh, sự tận diệt các loài tự nhiên, Trái đất ấm dần lên..., những hậu quả trực tiếp của biến đổi khí hậu đã được nghiên cứu nhiều và được trải nghiệm khắp mọi nơi.

# data[].attributes.attachment_link.title
LŨ LỤT - HỆ LUỴ PHÁ RỪNG - Tin Tức VTV24

# data[].attributes.body
Hà Trần Phương Uyên

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hiện tượng băng tan do sự ấm lên của trái đất (ảnh minh họa)

Biến đổi khí hậu là thuật ngữ được dùng để chỉ sự thay đổi của khí hậu do tác động chủ yếu của con người làm thay đổi các thành phần của khí quyển trái đất. Sự thay đổi này kết hợp với các yếu tố biến động tự nhiên của tự nhiên dẫn tới các biến đổi của khí hậu qua các thời kỳ. Nói một cách dễ hiểu, biến đổi khí hậu chính là sự thay đổi của hệ thống khí hậu từ sinh quyển, khí quyển, thủy quyền tới thạch quyển trong hiện tại và tương lai.
Nguyên nhân của biến đổi khí hậu
Tình trạng biến đổi khí hậu toàn cầu xuất phát từ 2 nhóm là nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan.

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, những tác động của con người vào môi trường tự nhiên chính là nguyên do gây nên biến đổi khí hậu. Theo đó, việc gia tăng khí CO2 do hoạt động sản xuất công nghiệp, phá rừng, sử dụng nguồn nước cũng như các loại khí độc hại khác là nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên.

Bên cạnh đó, các yếu tố khách quan trong đó có sự thay đổi trong chính nội tại của tự nhiên bao gồm sự thay đổi trong hoạt động mặt trời, của quỹ đạo trái đất, sự dịch chuyển của các châu lục... cũng tác động không nhỏ gây nên tình trạng này.
Một số tác động của biến đổi khí hậu Mực nước biển đang dâng lên
Nhiệt độ ngày càng cao trên trái đất khiến mực nước biển đang dần dâng lên. Nhiệt độ tăng làm các sông băng, biển băng hay lục địa băng trên trái đất tan chảy và làm tăng lượng nước đổ vào các biển và đại dương.

Các núi băng và sông băng đang co lại. Những lãnh nguyên bao la từng được bao phủ bởi một lớp băng vĩnh cữu rất dày giờ đây được cây cối bao phủ. Lấy một ví dụ, các núi băng ở dãy Hy Mã Lạp Sơn cung cấp nước ngọt cho sông Hằng - nguồn nước uống và canh tác của khoảng 500 triệu người - đang co lại khoảng 37m mỗi năm.

Các bờ biển đang biến mất. Bãi biển ở Miami nằm trong số rất nhiều những khu vực khác trên thế giới đang bị đe dọa bởi nước biển dâng ngày càng cao.

Các nhà khoa học đã tiến hành quan sát, đo đạc và nhận thấy rằng băng ở đảo băng Greenland đã mất đi một số lượng lớn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến các đảo quốc hay các quốc gia nằm ven biển. Theo ước tính, nếu băng tiếp tục tan thì nước biển sẽ dâng thêm ít nhất 6m nữa vào năm 2100. Với mức này, phần lớn các đảo của Indonesia, và nhiều thành phố ven biển khác sẽ hoàn toàn biến mất.
Các hệ sinh thái bị phá hủy
Những thay đổi trong điều kiện khí hậu và lượng khí carbon dioxide tăng nhanh chóng đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới hệ sinh thái, nguồn cung cấp nước ngọt, không khí, nhiên liệu, năng lượng sạch, thực phẩm và sức khỏe.

Dưới tác động của nhiệt độ, không khí và băng tan, số lượng các rạn san hô ngày càng có xu hướng giảm. Điều đó cho thấy, cả hệ sinh thái trên cạn và dưới nước đều đang phải hứng chịu những tác động từ lũ lụt, hạn hán, cháy rừng, cũng như hiện tượng axit hóa đại dương.
Mất đa dạng sinh học
Nhiệt độ trái đất hiện nay đang làm cho các loài sinh vật biến mất hoặc có nguy cơ tuyệt chủng. Khoảng 50% các loài động thực vật sẽ đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng vào năm 2050 nếu nhiệt độ trái đất tăng thêm từ 1,1 đến 6,4 độ C nữa. Sự mất mát này là do mất môi trường sống vì đất bị hoang hóa, do nạn phá rừng và do nước biển ấm lên. Các nhà sinh vật học nhận thấy đã có một số loài động vật di cư đến vùng cực để tìm môi trường sống có nhiệt độ phù hợp. Ví dụ như là loài cáo đỏ, trước đây chúng thường sống ở Bắc Mỹ thì nay đã chuyển lên vùng Bắc cực.

Con người cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng. Tình trạng đất hoang hóa và mực nước biển đang dâng lên cũng đe dọa đến nơi cư trú của chúng ta. Và khi cây cỏ và động vật bị mất đi cũng đồng nghĩa với việc nguồn lương thực, nhiên liệu và thu nhập của chúng ta cũng mất đi.
Chiến tranh và xung đột
Lương thực và nước ngọt ngày càng khan hiếm, đất đai dần biến mất nhưng dân số cứ tiếp tục tăng; đây là những yếu tố gây xung đột và chiến tranh giữa các nước và vùng lãnh thổ.

Do nhiệt độ trái đất nóng lên và biến đổi khí hậu theo chiều hướng xấu đã dần làm cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Một cuộc xung đột điển hình do biến đổi khí hậu là ở Darfur. Xung đột ở đây nổ ra trong thời gian một đợt hạn hán kéo dài, suốt 20 năm vùng này chỉ có một lượng mưa nhỏ giọt và thậm chí nhiều năm không có mưa, làm nhiệt độ vì thế càng tăng cao.

Theo phân tích của các chuyên gia, các quốc gia thường xuyên bị khan hiếm nước và mùa màng thất bát thường rất bất ổn về an ninh.

Xung đột ở Darfur (Sudan) xảy ra một phần là do các căng thẳng của biến đổi khí hậu.
Dịch bệnh
Nhiệt độ ngày càng tăng kết hợp với lũ lụt và hạn hán đang trở thành mối đe dọa với sức khỏe dân số toàn cầu. Bởi đây là môi trường sống lý tưởng cho các loài muỗi, những loài ký sinh, chuột và nhiều sinh vật mang bệnh khác phát triển mạnh.

Tổ chức WHO đưa ra báo cáo rằng các dịch bệnh nguy hiểm đang lan tràn ở nhiều nơi trên thế giới hơn bao giờ hết. Những vùng trước kia có khí hậu lạnh giờ đây cũng xuất hiện các loại bệnh nhiệt đới.

Hàng năm có khoảng 150 ngàn người chết do các bệnh có liên quan đến biến đổi khí hậu, từ bệnh tim do nhiệt độ tăng quá cao, đến các vấn đề hô hấp và tiêu chảy.

Hạn hán làm cạn kiệt nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền nông nghiệp của nhiều nước (ảnh minh họa)

Hạn hán
Trong khi một số nơi trên thế giới chìm ngập trong lũ lụt triền miên thì một số nơi khác lại hứng chịu những đợt hạn hán khốc liệt kéo dài. Hạn hán làm cạn kiệt nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền nông nghiệp của nhiều nước. Hậu quả là sản lượng và nguồn cung cấp lương thực bị đe dọa, một lượng lớn dân số trên trái đất đang và sẽ chịu cảnh đói khát.

Hiện tại, các vùng như Ấn Độ, Pakistan, và Châu Phi đang hứng chịu những đợt hạn hán, lượng mưa ở các khu vực này ngày càng thấp, và tình trạng này còn tiếp tục kéo dài trong vài thập kỷ tới. Theo ước tính, đến năm 2020, sẽ có khoảng 75 triệu đến 250 triệu người dân châu Phi thiếu nguồn nước sinh hoạt và canh tác, dẫn đến sản lượng nông nghiệp của lục địa này sẽ giảm khoảng 50%.

Các đợt nắng nóng khủng khiếp đang diễn ra thường xuyên hơn gấp khoảng 4 lần so với trước đây, và dự đoán trong vòng 40 năm tới, mức độ thường xuyên của chúng sẽ gấp 100 lần so với hiện nay.

Hậu quả của các đợt nóng này là nguy cơ cháy rừng, các bệnh tật do nhiệt độ cao gây ra, và tất nhiên là đóng góp vào việc làm tăng nhiệt độ trung bình của trái đất.
Bão lụt
Số liệu thống kê cho thấy, chỉ trong vòng 30 năm gần đây, những cơn bão mạnh cấp 4 và cấp 5 đã tăng lên gấp đôi.

Những vùng nước ấm đã làm tăng sức mạnh cho các cơn bão. Chính mức nhiệt cao trên đại dương và trong khí quyển, đẩy tốc độ cơn bão đạt mức kinh hoàng.

Nhiệt độ nước ở các biển và đại dương ấm lên là nhân tố tiếp thêm sức mạnh cho các cơn bão. Những cơn bão khốc liệt đang ngày một nhiều hơn. Trong vòng chỉ 30 năm qua, số lượng những cơn giông bão cấp độ mạnh đã tăng gần gấp đôi.
Thiệt hại đến kinh tế
Các thiệt hại về kinh tế do biến đổi khí hậu gây ra cũng ngày càng tăng theo nhiệt độ trái đất. Các cơn bão lớn làm mùa màng thất bát, tiêu phí nhiều tỉ đô la; ngoài ra, để khống chế dịch bệnh phát tán sau mỗi cơn bão lũ cũng cần một số tiền khổng lồ. Khí hậu càng khắc nghiệt càng làm thâm hụt các nền kinh tế.

Các tổn thất về kinh tế ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống. Người dân phải chịu cảnh giá cả thực phẩm và nhiên liệu leo thang; các chính phủ phải đối mặt với việc lợi nhuận từ các ngành du lịch và công nghiệp giảm sút đáng kể, nhu cầu thực phẩm và nước sạch của người dân sau mỗi đợt bão lũ rất cấp thiết, chi phí khổng lồ để dọn dẹp đống đổ nát sau bão lũ, và các căng thẳng về đường biên giới./.

# data[].attributes.attachment_link.title
Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu

# data[].attributes.attachment_link.description
(ĐCSVN) - Biến đổi khí hậu mà biểu hiện chính là sự nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng đã tạo nên các hiện tượng thời tiết cực đoan hiện nay.

# data[].attributes.body
Ví dụ 1 : Sự thay đổi lượng nước mưa phụ thuộc vào lượng mưa :
+ Vào mùa mưa : lưu lượng nước sông, lưu lượng phù sa, tốc độ dòng chảy, mức độ xói lở biến đổi theo hướng tăng cường
+Khi mùa mưa qua đi thì sông ngòi trở lại như cũ
Ví dụ 2 : Sự biến đổi khí hậu từ khô hạn sang ẩm ướt sẽ làm thay đổi chế độ dòng chảy, làm tăng quá trình xói mòn. Nếu thực vật phát triển quá mạnh sẽ dẫn đến quá trình phá hủy đất và hình thành đất nhanh hơn

# data[].attributes.attachment_link.title
Điều Gì Sẽ Xảy Ra Nếu Trái Đất Nóng Lên 2 Độ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biến đổi khí hậu

Bạn có biết đại dương và bầu khí quyển là những hệ thống có liên kết chặt chẽ với nhau và không thể tách rời? Cả hai đều đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu. Cụ thể, cả đại dương và bầu khí quyển đều đang nóng lên, trong đó biển và đại dương hấp thụ khoảng 93% lượng nhiệt tăng lên trong khoảng thời gian từ năm 1971 đến 2010.[1]

Hãy cùng tìm hiểu về hiện tượng biến đổi khí hậu và những ảnh hưởng của nó đối với các đại dương trên Trái đất nhé.

1. Biến đổi khí hậu là gì?

Biến đổi khí hậu (BĐKH) được dùng để chỉ những thay đổi của khí hậu vượt ra khỏi trạng thái trung bình đã được duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là một vài thấp kỷ hoặc dài hơn.

BĐKH được nhận biết thông qua sự gia tăng của nhiệt độ trung bình bề mặt Trái đất dẫn đến hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nguyên nhân chính của BĐKH là sự gia tăng nồng độ các khí nhà kính, đặc biệt là khí cacbon điôxit (CO 2 ), trong bầu khí quyển do các hoạt động sản xuất, sinh hoạt của con người.

2. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng gì đến đại dương?

Nhiệt độ nước biển tăng

Đại dương hấp thu phần lớn nhiệt tăng thêm trên Trái đất do BĐKH. Các nhà khoa học đã chứng minh được trong khoảng thời gian từ năm 1971-2010, nhiệt độ trung bình của nước biển đã tăng lên trên toàn thế giới. Nhiệt độ ở các vùng biển khác nhau tăng không đồng đều, song hiện tượng ấm lên của nước biển thể hiện rõ nhất ở khu vực Bắc bán cầu, đặc biệt là Bắc Đại Tây Dương.[2]

Nhiệt độ nước biển tăng gây ra hiện tượng san hô bạc màu (hay còn gọi là tẩy trắng), ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái san hô. Nhiều động vật biển phải di trú, đi tìm nơi sinh sống mới với nhiệt độ phù hợp cho chúng sinh sôi và phát triển. Sự thay đổi nhiệt độ của nước biển có thể làm đảo lộn quá trình phát triển của nhiều sinh vật, như thời gian nở, ấp trứng,...

Nước biển dâng

Mực nước biển trung bình trên toàn cầu đã tăng lên 3.2 mm mỗi năm trong suốt hai thập kỉ qua. Khoảng 2/3 lượng thể tích tăng lên xuất phát từ sự giãn nở của nước trong đại dương, hệ quả của nóng lên toàn cầu. Phần còn lại là do dòng chảy nước ngọt của từ các lục địa, vốn là kết quả của băng tan từ các dãy núi và các địa cực.[3]

Sự sinh tồn của rạn san hô, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, và các hệ sinh thái quan trọng khác phụ thuộc vào khả năng di chuyển của chúng đến những vùng nước nông. Nhiều sinh vật phát triển chậm có thể sẽ không đủ khả năng theo kịp với tốc độ dâng lên của nước biển. Một số sinh cảnh biển, chẳng hạn bãi đẻ của rùa biển, cũng sẽ bị mất cùng với hiện tượng nước biển dâng. Các rào chắn tự nhiên và nhân tạo như vách đá, các công trình ven biển,... sẽ chặn đường di cư vào sâu hơn trong đất liền của chúng.[4]

Axit hóa đại dương

Đại dương hấp thụ một lượng lớn khí cacbon điôxit (CO 2 ) của Trái đất. Khí này khi hòa tan trong nước có thể làm tăng tính axit của nước biển. Trong vòng hơn 30 năm trở lại đây, độ pH của nước biển đã có dấu hiệu giảm đi, đồng nghĩa với tính axit trong nước biển tăng lên. Các nhà khoa học tính toán rằng, nếu tốc độ axit hóa tiếp tục diễn ra như hiện nay, độ pH của nước biển sẽ chỉ còn 7.8 vào năm 2100, thấp hơn nhiều so với mức thông thường (xấp xỉ 8.2).[5]

Độ pH thấp của nước biển làm giảm các ion cacbonat trong nước biển, khiến cho nhiều sinh vật không thể hình thành lớp khung xương và vỏ cứng - đe dọa trực tiếp đến sự sống của những sinh vật này. Những sinh vật này cũng là một phần không thể thiếu trong chuỗi thức ăn ở biển; mất đi bất kì mắt xích nào cũng có thể làm ảnh hưởng đến cả chuỗi thức ăn và hệ sinh thái.

Thay đổi độ mặn

Độ mặn của nước biển trên toàn thế giới cũng đã thay đổi. Đây là kết quả của những thay đổi trong cân bằng của các dòng chảy nước ngọt (sông, băng tan, băng từ các cực,...) đổ vào đại dương, lượng mưa và khả năng bốc hơi của nước biển. Những yếu tố này đều bị ảnh hưởng bởi các hiện tượng khí hậu tự nhiên cũng như hiện tượng BĐKH.

Độ mặn thay đổi cũng dẫn đến sự thay đổi mật độ nước lưu thông trong đại dương, lại một lần nữa ảnh hưởng đến các dòng chảy. Độ mặn thay đổi như hiện nay được cho là sẽ làm biến đổi dòng chảy và gây ra sự phân tầng của nước biển.[6]

Phân tầng nước biển

Sự khác biệt về độ mặn và nhiệt độ giữa các khối nước biển khác nhau dẫn đến hiện thượng phân tầng, nghĩa là hình thành các lớp nước biệt tách biệt. Sự gia tăng mức độ phân tầng này đã được ghi nhận trên khắp thế giới, đặc biệt là ở phía Bắc Thái Bình Dương. Phân tầng làm giảm sự trao đổi theo chiều dọc trong lòng đại dương, giảm lượng ôxy và dinh dưỡng ở các tầng nước mặt. Nó còn làm giảm khả năng hấp thụ nhiệt và khí CO 2 của biển, do ít nước mát hơn được đưa từ phía dưới lên bề mặt; trong khi đó, bề mặt là nơi hấp thu nhiều nhiệt và khí nhất.[7]

Thay đổi hệ thống dòng chảy

Tương tự như nguyên nhân dẫn đến phân tầng, BĐKH đã khiến cho các khối nước biển có sự khác biệt lớn về độ mặn và nhiệt độ, dẫn đến sự thay đổi hệ thống dòng chảy.

Nhiều sinh vật phụ thuộc vào các dòng biển để sinh sản và tìm kiếm thức ăn sẽ bị ảnh hưởng, chẳng hạn như san hô và nhiều loài cá rạn san hô xây dựng nên rạn san hô dựa vào sự phát tán của ấu trùng nhờ các dòng chảy. Cùng với sự thay đổi của các dòng chảy, mô hình di cư của nhiều động vật biển cũng có thể biến đổi.

Bão và các hiện tượng thời tiết cực đoan

Nhiệt độ nước biển tăng tạo ra nhiều năng lượng hơn để hình thành bão biển. Giới khoa học cho rằng, tình trạng này sẽ làm tần xuất các trận lốc xoáy ít hơn, song có cường độ và sức tàn phá mạnh hơn.[8]

Những cơn bão, lốc xoáy ảnh hưởng lớn nhất đến khu vực ven biển, nơi tập trung nhiều dân cư sinh sống.

Ôxy hòa tan giảm

Lượng ôxy hòa tan trong nước biển ở các vùng nhiệt đới đã giảm chủ yếu do nước biển ấm lên trong vòng 50 năm trở lại đây. Nước biển ấm lên và hiện tượng phân tầng được cho là sẽ làm giảm lượng ôxy hòa tan vào nước từ bầu khí quyển, cũng như sự chuyển hóa ôxy giữa các tầng biển.

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào tới biển Việt Nam?

Theo Kịch bản Biến đổi khí hậu ở Việt Nam và khu vực, trung bình trên toàn dải bờ biển Việt Nam, mực nước biển có thể tăng lên 40cm vào năm 2050 và ước tính có thể tăng lên 100cm vào năm 2100.BĐKH và nước biển dâng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô cũng như làm tăng diện tích ngập lụt, gây khó khăn cho thoát nước vào mùa mưa, tăng xói lở bờ biển và nhiễm mặn nguồn nước ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt, gây rủi ro lớn đến các công trình xây dựng ven biển như đê biển, đường giao thông, bến cảng, các nhà máy, các đô thị và khu vực dân cư ven biển. [9]

3. Chúng ta có thể làm gì?

BĐKH là một vấn đề tưởng chừng rất to lớn và xa xôi, song thực ra mỗi người trong chúng ta đều có thể đóng góp một phần không nhỏ vào việc giảm nhẹ, thích ứng với nó và những ảnh hưởng của nó đối với biển.

Giảm nhẹ BĐKH là ngăn chặn sự nóng lên toàn cầu thông qua việc giảm cường độ, mức độ phát thải khí nhà kính. Cắt giảm lượng khí CO 2 trong sinh hoạt hàng ngày là việc làm thiết thực, gần gũi nhất mà chúng ta có thể thực hiện ngay từ bây giờ đấy! Ví dụ: Dùng thiết bị tiết kiệm năng lượng, sử dụng các năng lượng gió, năng lượng Mặt trời; Trồng rừng ngập mặn,...

Thích ứng với BĐKH bao gồm những hoạt động, điều chỉnh trong hoạt động của con người để thích nghi và tăng cường khả năng chống chịu trước các tác động của BĐKH và khai thác những mặt thuận lợi của nó. Ví dụ: Dạy bơi cho phụ nữ và trẻ nhỏ; Tham gia các hoạt động bảo tồn rùa biển,...

# data[].attributes.attachment_link.description
Bạn có biết đại dương và bầu khí quyển là những hệ thống có liên kết chặt chẽ với nhau và không thể tách rời? Cả hai đều đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu.

# data[].attributes.body
Sự ấm lên của Trái đất cũng kéo theo tình trạng ô nhiễm không khí. Tình trạng ô nhiễm khói bụi dài hạn cũng ảnh hưởng tới quá trình hình thành mây và lượng mưa, khiến các điều kiện thời tiết khắc nghiệt trầm trọng thêm.

# data[].attributes.body
Nắng nóng kéo dài
Các đợt nắng kéo dài khiến đất đai  khô cằn,gây ra tình trạng khan hiếm nước , cháy rừng lan rộng mất kiểm soát
Băng tan khiến nước biển dâng cao

Các vùng cực đặc biệt nhạy cảm với hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nhiệt độ trung bình ở Bắc Cực tăng nhanh gấp đôi các vùng khác và băng cũng đang tan rất nhanh. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng nặng nề tới con người và hệ động, thực vật khu vực mà còn khiến mực nước biển dâng cao.
Không khí bẩn hơn

Nhiệt độ tăng cao cũng khiến tình trạng ô nhiễm không khí trầm trọng hơn do tầng ozone mặt đất dày lên (khi khí thải từ xe cộ, nhà máy, các nguồn khác phản ứng với ánh sáng mặt trời và nhiệt độ). Tầng ozone mặt đất là nhân tố chính gây sương mù quang hóa và nhiệt độ càng tăng thì lớp sương mù càng dày. Không khí bẩn khiến tỷ lệ nhập viện và tử vong ở bệnh nhân hen suyễn tăng lên, làm tình trạng người bị bệnh tim hay phổi trầm trọng hơn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Việt Nam vẫn không chặn được nạn phá rừng | © Official RFA

# data[].attributes.body
Lượng nước mua thay đổi, dẫn đến sự thay đổi của lượng nước của sông ngoài. Gây ra xói lở. Khi hết mùa mưa, lượng nước mưa giảm và sông ngòi trở lại bình thường

Khí hậu thay đổi, dẫn đến chế độ dòng chảy thay đổi. Dòng chảy thay đổi, làm tăng quá trình xói mòn. Bên cạnh đó làm thực vật phát triển mạnh, thực vật phát triền mạnh làm phá hủy đá

# data[].attributes.body
khí hậu nóng lên làm mực nước biển dâng lên, băng tan,...

# data[].attributes.headline
ví dụ 1: Vì lượng mưa và lượng nước sông, tốc độ dòng chảy...có mối liên kết với nhau nên khi lượng mưa tăng lên, nó kéo theo sự thay đổi của lưu lượng nước sông, lượng phù sa, tốc dộ dòng chảy, mức độ sói lở theo hướng tăng cường và ngược lại.

# data[].attributes.subject
ví dụ 1: Vì lượng mưa và lượng nước sông, tốc độ dòng chảy...có mối liên kết với nhau nên khi lượng mưa tăng lên, nó kéo theo sự thay đổi của lưu lượng nước sông, lượng phù sa, tốc dộ dòng chảy, mức độ sói lở theo hướng tăng cường và ngược lại.

# data[].attributes.attachment_caption
Hạn hán là một thời gian kéo dài nhiều tháng hay nhiều năm khi một khu vực trải qua sự thiếu nước. 

# data[].attributes.body
Nắng nóng kéo dài

Các đợt nắng nóng kéo dài khiến đất đai khô cằn, gây ra tình trạng khan hiếm nước sạch, cháy rừng lan rộng mất kiểm soát, bão bụi và lũ quét. Ở nhiều nơi trên thế giới, việc thiếu nước dẫn tới bệnh dịch nghiêm trọng. Trái lại, mưa lớn khiến sông hồ tràn nước, phá hủy nhà cửa, làm nguồn nước uống nhiễm bẩn, rác thải lan tràn và không khí ô nhiễm. Đồng thời, điều kiện nóng ẩm cũng tạo thuận lợi cho bệnh dịch lây lan qua nước và thức ăn phát triển, cũng như các loài côn trùng truyền bệnh như muỗi, rận... sinh trưởng.

Các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng, biến đổi khí hậu (BĐKH) là mối đe dọa sức khỏe toàn cầu lớn nhất thế kỷ 21 và tác động mạnh mẽ nhất tới trẻ em, người lớn tuổi, các cộng đồng nghèo đói, dân tộc thiểu số. Với số ngày nóng tăng lên ở những khu vực trước đây chưa từng xảy ra điều này, người dân không có điều hòa hoặc không đủ điều kiện chi trả, các đợt nóng kéo dài sẽ dẫn tới hậu quả nghiêm trọng, xuất hiện những bệnh nguy hiểm như đột quỵ, say nắng, ảnh hưởng tới tim mạch, thận...

Không khí bẩn hơn

Nhiệt độ tăng cao cũng khiến tình trạng ô nhiễm không khí trầm trọng hơn do tầng ozone mặt đất dày lên (khi khí thải từ xe cộ, nhà máy, các nguồn khác phản ứng với ánh sáng mặt trời và nhiệt độ). Tầng ozone mặt đất là nhân tố chính gây sương mù quang hóa và nhiệt độ càng tăng thì lớp sương mù càng dày. Không khí bẩn khiến tỷ lệ nhập viện và tử vong ở bệnh nhân hen suyễn tăng lên, làm tình trạng người bị bệnh tim hay phổi trầm trọng hơn.

Tỷ lệ tuyệt chủng tăng lên

Khi mặt đất và đại dương trải qua những biến đổi nhanh chóng và mạnh mẽ, các loài động, thực vật sẽ biến mất nếu không kịp thích nghi. Nhiều loài động vật trên cạn và dưới nước đã di chuyển tới các vùng mát hơn hoặc lên độ cao lớn hơn để thoát khỏi tình trạng nóng lên toàn cầu. Chúng cũng thay đổi hành vi theo mùa và quy luật di cư.

Tuy nhiên, nhiều loài vẫn phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Một nghiên cứu năm 2015 cho thấy các loài có xương sống (cá, chim, động vật có vú, bò sát, lưỡng cư) đang biến mất với tốc độ nhanh hơn 114 lần so với thông thường - một hiện tượng có liên hệ mật thiết với BĐKH, ô nhiễm và phá rừng.

Băng tan khiến nước biển dâng cao

Các vùng cực đặc biệt nhạy cảm với hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nhiệt độ trung bình ở Bắc Cực tăng nhanh gấp đôi các vùng khác và băng cũng đang tan rất nhanh. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng nặng nề tới con người và hệ động, thực vật khu vực mà còn khiến mực nước biển dâng cao. Dự kiến đến năm 2.100, nước biển sẽ dâng lên khoảng 30 - 130 cm, đe dọa hệ san hô và các khu vực thấp của thế giới. Các quốc đảo và những thành phố lớn như New York, Los Angeles, Mumbai, Sydney, Rio de Janeiro... sẽ chìm dưới nước.

Bên cạnh đó, nước biển cũng có độ axit cao hơn, phần lớn là do hấp thụ khí thải. Nếu nồng độ này tiếp tục tăng lên, hệ sinh vật dưới biển sẽ phải đối mặt với nguy cơ diệt vong lớn, nhất là các loài có vỏ hoặc xương như thân mềm, cua và san hô.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biến đổi khí hậu (BĐKH) là sự thay đổi có tính hệ thống (liên tục tăng hoặc liên tục giảm) các yếu tố khí hậu (Nhiệt độ, lượng mưa, áp suất hay gió,...) so với trung bình của khí hậu đã duy trì trong vài thập niên hoặc dài hơn. Sự biểu hiện của BĐKH thách thức loài người trong thế kỷ 21 là sự nóng lên toàn cầu cùng với sự gia tăng mực nước biển. Trong vòng 100 năm qua (1906-2005) nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng 0,74 oC, trong đó tốc độ tăng trong 50 năm gần đây gần gấp đôi so với 50 năm trước đó và chỉ trong vòng 10 năm từ 2001 đến 2010, nhiệt độ đã tăng hơn 0,5 o C. Sự tăng lên của nhiệt độ trung bình mặt đất toàn cầu làm cho băng tan ở các vùng cực, trên đỉnh núi cao cùng với sự giãn nở nước ở các đại dương làm cho mực nước trung bình ở các đại dương tăng cao. Trong giai đoạn 1961-2003 (khoảng 40 năm) mực nước biển tăng với tốc độ trung bình 1,8mm/năm, nhưng trong vòng 10 năm gần đây (1993-2003) mực nước biển tăng lên với tốc độ trung bình 3,1mm/năm, cao hơn gần gấp đôi so với trước đó.

Nhiều kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng: BĐKH sẽ gây ra một số hệ quả tiêu cực trên thế giới như: Hành lang san hô "Great Barrier Reef" di sản thiên nhiên thế giới tại Australia sẽ bị tan rã; Rừng nhiệt đới Amazon có nguy cơ biến thành sa mạc; Sa mạc Sahara sẽ biến thành rừng; Sẽ xuất hiện nhiều cơn bão mạnh hơn bão Katrina; Thủ đô London của Anh sẽ bị chìm dưới mực nước biển vào năm 2100; Số lượng cá thể của một số loài động vật suy giảm (cá, sinh vật phù du, các loài vi khuẩn), sự co cụm của một số loài động vật (các đàn cừu trên một hòn đảo ở Scotland); Nhiều hòn đảo ở Indonesia (2.000 đảo, thực tế 24 đảo trong số 17.500 đã biến mất) và quần đảo Maldives (thấp và bằng phẳng nhất thế giới đang ngày càng bị thu hẹp) sẽ bị nhấn chìm trong đại dương,...(lược trích trong Những thông tin cập nhật về BĐKH dùng cho các đối tượng cộng đồng-Nhà xuất bản tài nguyên-môi trường và bản đồ Việt Nam).

Hiện tượng El Nino: Theo chu kỳ từ 2 đến 7 năm, một dòng nước ấm bất thường, với nhiệt độ đôi khi cao hơn 2-3 o C so với bình thường, hình thành ở vùng biển nhiệt đới phía đông Thái Bình Dương sẽ tạo ra một hiện tượng biến đổi khí hậu ngắn hạn tự nhiên gọi là hiện tượng El Nino. Hiện tượng này không chỉ gây ảnh hưởng đến môi trường nước ở khu vực mà nó đi qua mà còn thúc đẩy các hiệu ứng thời tiết khắc nghiệt trên khắp thế giới.

* Nguyên nhân gây ra BĐKH: BĐKH có thể là do các quá trình tự nhiên như: thời kỳ băng hà, thời kỳ ấm áp, tuy nhiên nếu là do tự nhiên thì các thời kỳ này phải kéo dài hàng trăm nghìn năm do đó không được xem là nguyên nhân của BĐKH trong giai đoạn hiện nay. BĐKH giai đoạn hiện nay là do hoạt động của con người (công nghiệp, nông nghiệp, giao thông,...) làm gia tăng khí nhà kính (CO ₂, CH ₄, N ₂O,....). Khí nhà kính (KNK) có khả năng giữ nhiệt cao, làm nhiệt độ bề mặt trái đất tăng dần lên dẫn đến sự tan dần của những khối băng vĩnh cửu ở Bắc cực, Nam cực, trên các đỉnh núi cao làm cho mực nước biển dâng cao.

CO 2 là loại KNK quan trọng nhất. Một lượng lớn khí CO ₂ phát thải từ sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải sử dụng nhiên liệu hóa thạch (than đá, xăng, dầu,...). Sản xuất nông nghiệp cũng góp phần phát thải khí CO ₂, CH ₄. Nhiệt độ tăng làm tăng nguy cơ xảy ra sét (cứ nhiệt độ tăng 1 oC, nguy cơ sét tăng 12%). Tia sét phóng ra với tốc độ 36.000 km/h, có sức nóng 30.000 oC, có thể gây cháy rừng, ngoài ra nạn chặt phá rừng tràn lan cũng làm tăng nhanh hàm lượng CO 2 trong khí quyển. Thời kỳ tiền công nghiệp (khoảng năm 1750) hàm lượng CO 2 trong khí quyển chỉ vào khoảng 280 ppm nhưng từ sau thời kỳ tiền công nghiệp đến nay hàm lượng CO 2 liên tục tăng, mức tăng trung bình trong giai đoạn 1960-2005 là 1,4 ppm/năm, giai đoạn 1995-2005 là 1,9 ppm/năm. Giai đoạn hiện nay, mỗi năm con người thải vào bầu khí quyển 22 tỷ tấn CO ₂. Theo báo cáo của Tổ chức khí tượng thế giới ngày 9/9/2014, lượng khí CO ₂ thải vào khí quyển đã tăng rõ rệt trong năm 2013, đạt tới mức 396 ppm, tức là tăng 2,9 ppm so với năm 2012, đây là mức tăng hàng năm cao nhất trong vòng 30 năm qua. Hàm lượng 350 ppm là con số mà nhiều nhà khoa học, các chuyên gia khí hậu và chính phủ các nước hiện nay cho là giới hạn trên an toàn của khí CO ₂ trong khí quyển của chúng ta. Vì vậy, một Chiến dịch mang tên 350.org đã được triển khai trên phạm vi toàn cầu và lấy ngày 24/10 hàng năm là Ngày quốc tế hành động vì BĐKH.

Là một quốc gia nằm trên bán đảo của Biển Đông thông ra Thái Bình Dương, với hơn 75% dân số sống dọc theo một bờ biển dài hơn 3.200 km và tại 02 đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long, Việt Nam thuộc vào loại các nước bị ảnh hưởng nhiều nhất của BĐKH toàn cầu và mực nước biển dâng. Các nhà khoa học trên thế giới và trong nước khẳng định rằng Việt Nam là 1 trong 5 nước (Việt Nam, Ai Cập, Suriname, Bahamas, Bangladesh) bị ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng.

* Kịch bản về biến đổi khí hậu ở Việt Nam: Với sự trợ giúp từ Chương trình phát triển của Liên hiệp quốc (UNDP), một số cơ quan chuyên môn và nhà tài trợ quốc tế, vào tháng 8/2009, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tính toán và đưa ra 03 kịch bản BĐKH (cao, trung bình, thấp) đối với Việt Nam, trong đó kịch bản trung bình đã đưa ra kết quả dự báo rằng:

- Về nhiệt độ: vào cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm có thể tăng lên 2,6 ⁰C ở Tây Bắc; tăng 2,5 ⁰C ở Đông Bắc; tăng 2,4 ⁰C ở đồng bằng Bắc bộ; tăng 2,8 ⁰C ở Bắc Trung bộ; tăng 1,9 ⁰C ở Nam Trung bộ; tăng 1,6 ⁰C ở Tây nguyên và tăng 2,0 ⁰ C ở Nam bộ so với trung bình của thời kỳ 1980-1999.

- Về lượng mưa: tổng lượng mưa và lượng mưa trong mùa mưa ở tất cả các vùng khí hậu của nước ta đều tăng, trong đó lượng mưa mùa khô có xu hướng giảm, đặc biệt là ở các vùng khí hậu phía Nam. Tính chung cho cả nước, lượng mưa cả năm vào cuối thế kỷ 21 tăng khoảng 5% so với thời kỳ 1980-1999. Ở các vùng phía Bắc mức tăng lượng mưa sẽ nhiều hơn so với khu vực phía Nam.

- Về nước biển dâng: mực nước biển sẽ dâng 30cm vào năm 2050 và cuối thế kỷ 21 sẽ dâng khoảng 75cm (Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhiệt độ trung bình ở nước ta trong khoảng 50 năm qua tăng 0,7 ⁰ C và mực nước biển quan trắc ở các trạm Cửa Ông (Vịnh Hạ Long), Hòn Dấu (Đồi Sơn) tăng khoảng 20cm; tính trung bình mực nước biển ở Việt Nam đã tăng thêm 12cm).

Năm 2012, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã công bố kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật từ kịch bản năm 2009.

Năm 2016 Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ tiếp tục công bố kịch bản biến đổi khí hậu mới.

Nhìn chung kịch bản sau kế thừa kịch bản trước nhưng cụ thể, chi tiết hơn. Năm 2016 kịch bản biến đổi khí hậu sẽ cụ thể, chi tiết đến cấp huyện để các địa phương chủ động hơn trong xây dựng các kế hoạch ứng phó với BĐKH.

* Những tác động của BĐKH đối với ĐBSCL:

Nếu mực nước biển dâng 100 cm sẽ ảnh hưởng 38,9% diện tích đất của Đồng bằng Sông Cửu Long, các tỉnh bị ảnh hưởng nhiều nhất là Hậu Giang(80,62%), Kiên Giang (76,9%).

- Thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, giảm sản lượng lúa và cây ăn quả: Theo tính toán và tiên đoán của các nhà khoa học, nếu mực nước biển dâng theo kịch bản trung bình cao thì sản lượng lương thực của ĐBSCL sẽ giảm gần một nửa, các vùng chuyên canh cây ăn trái, nuôi trồng thủy hải sản chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Và như thế, vấn đề an ninh lương thực sẽ bị đe dọa nếu như không có biện pháp chủ động phòng ngừa, đối phó; đặc biệt, đáng quan tâm tới vấn đề này vì ĐBSCL là vựa lúa của cả nước cũng như thế giới.

- Tăng diện tích bị nhiễm mặn:

ĐBSCL được xác định là vùng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi BĐKH Đây cũng là vùng chịu tác động rất lớn sự thay đổi về biên độ triều của mực nước biển. Mực nước biển dâng lên sẽ làm triều cường tiếp tục lên cao hơn và gia tăng xâm nhập mặn. Tương đương với mực nước biển dâng cao thêm 75cm vào cuối thế kỷ 21 thì cư dân nhiều vùng thấp ven biển thậm chí sẽ không có nước ngọt để uống vì các nguồn nước bị nhiễm mặn, ảnh hưởng cực kỳ đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân với 70% là nông dân.

Từ đầu năm 2015 dòng chảy thượng nguồn sông Mê Công bị thiếu hụt, mực nước thấp nhất trong vòng 90 năm qua và không còn khả năng đẩy mặn, dẫn đến mặn trên sông đã xuất hiện sớm hơn gần hai tháng so với cùng kỳ và xâm nhập sâu về phía thượng lưu, nơi xa nhất hơn 90km. Theo số liệu quan trắc, độ mặn lớn nhất đều cao hơn so với trung bình nhiều năm (TBNN) và vượt quá độ mặn lớn nhất cùng kỳ đã từng quan trắc được trong lịch sử: ranh giới độ mặn 4g/l đã lấn sâu tới 90-95km trên sông Vàm Cỏ, 45 - 65km trên sông Tiền, 55-60km trên sông Hậu và 60-65km ở khu vực ven biển Tây (Sông Cái Lớn). Phạm vi xâm nhập mặn nêu trên vượt so mức TBNN từ ít nhất 5-10 km đối với khu vực ven biển Tây; 10-15 km ở khu vực sông Vàm Cỏ và Sông Hậu đến lớn nhất 20-25 km đối với sông Tiền. Kết quả quan trắc cũng cho thấy độ mặn lớn nhất cũng cao hơn so với mức lớn nhất cùng kỳ trong lịch sử.

Tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn nêu trên đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Các tỉnh ven biển Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Kiên Giang và Cà Mau có nhiều diện tích cây trồng bị thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn. Tổng diện tích thiệt hại là 126.798 ha; trong đó, 78.137 ha thiệt hại trên 70% năng suất (chiếm 62%), 45.740 ha thiệt hại từ 30-70% năng suất (chiếm 36%), 2.921 ha thiệt hại dưới 30% năng suất (chiếm 2%). Các tỉnh bị thiệt hại nhiều là Cà Mau: 49.343 ha, Kiên Giang: 34.093 ha, Bạc Liêu: 11.456 ha và Bến Tre: 10.755 ha.

Hạn hán, xâm nhập mặn cũng đã ảnh hưởng lớn đến việc cấp nước sinh hoạt tại một số khu vực sử dụng nước mặt, nhất là các vùng chưa có công trình cấp nước, tập trung ở các khu vực cửa sông, ven biển, như: Cà Mau, Kiên Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Hậu Giang, Long An, Tiền Giang, Bạc Liêu.

- Chết rừng ngập mặn: Các khu vực ven biển với hệ thống rừng ngập mặn đóng vai trò là lá chắn của vùng. Khi nước biển dâng cao sẽ có một số cây chết do bị ngập, khi ấy diện tích rừng ngập mặn sẽ thay đổi. Khi rừng bị mất thì các loài sinh vật khác trong hệ sinh thái rừng ngập mặn cũng sẽ bị đe dọa. Đồng thời, mất rừng ngập mặn là mất đi lá chắn để ngăn sóng to, bão tố, xói lở bờ biển, sạt lở các đê phòng hộ... dẫn tới gia tăng ảnh hưởng của các loại thiên tai đối với đời sống và lao động, sản xuất của dân cư ven biển.

- Ảnh hưởng tới các công trình:

BĐKH và nước biển dâng sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng ngập lụt nặng nề trong mùa mưa tại nhiều vùng thấp ven biển gây khó khăn cho việc thoát nước; tăng xói mòn, sụp lở các con đê ven bờ biển, ven sông và hệ thống đê bao chống lũ, ngăn mặn trong khu vực; làm hư hỏng hệ thống cơ sở hạ tầng như đường giao thông, các bến cảng, bến tàu thuyền, trường học, nhà máy, các khu dân cư...

- Gia tăng dịch bệnh:

Biến đổi khí hậu cũng sẽ làm gia tăng sốt xuất huyết và bệnh nhiệt đới như sốt rét vì lăng quăng sinh trưởng nhanh khi nước ấm hơn, muỗi cái tiêu hóa máu nhanh hơn và đốt thường xuyên hơn khi nhiệt độ tăng lên. Ngoài ra, không khí ấm bất thường cũng đã khiến cho loài muỗi vằn sinh sản sớm và gia tăng mật độ. Đồng thời, nhiều loại bệnh khác trên người và gia súc, gia cầm sẽ bùng nổ trên diện rộng.

Tác động tới kinh tế - xã hội:

- Biến động trong sản xuất : Nếu không có giống mới chịu được mặn, kinh tế lúa và kinh tế vườn sẽ giảm sút; kinh tế biển sẽ tăng trưởng nhanh nhưng chưa chắc sẽ bù đắp lại hai sự sụt giảm trên; đầu tư trong lĩnh vực công thương nghiệp càng khó thu hút hơn.

- Xây dựng kết cấu hạ tầng đã tốn kém càng tốn kém hơn.

- Biến động về phân bố dân cư, đô thị và các trung tâm, cơ sở kinh tế: sẽ diễn ra sự dịch chuyển trong nội vùng và ra ngoài vùng ĐBSCL.

- Cuộc sống của hàng chục triệu người dân sẽ gặp xáo trộn lớn.

- Vai trò vựa lúa của cả nước, nguồn đóng góp quan trọng cho tổng kim ngạch xuất khẩu và ngân sách nhà nước mà Đồng bằng sông Cửu Long đang đảm nhiệm sẽ chịu thách thức nghiêm trọng;

- Nhiều khía cạnh về an ninh quốc phòng sẽ được đặt ra, trước tiên là an ninh lương thực cho cả nước.

* Những tác động cụ thể của BĐKH đối với tỉnh Tiền Giang: Tiền Giang nằm ven bờ sông Tiền thuộc hệ thống sông Cửu Long, tiếp giáp với biển Đông, có 32km bờ biển và có hệ thống sông rạch chằng chịt, chịu tác động của chế độ bán nhật triều truyền từ biển Đông qua các cửa Tiểu, Đại, cửa Soài Rạp đi sâu vào nội đồng. BĐKH làm mực nước biển dâng cao hơn, xâm nhập mặn vào đất liền càng ngày càng sâu hơn làm cho nhiều vùng đất của Tiền Giang bị ảnh hưởng mặn, gây khó khăn rất nhiều cho đời sống và sản xuất nông nghiệp là nghề chính của nhân dân trong tỉnh (trên 70% dân số tỉnh Tiền Giang sống bằng kinh tế nông nghiệp).

Mùa khô năm 2016 trên các cửa sông (sông Tiền và Vàm Cỏ) mặn xuất hiện sớm, độ mặn cao và lấn sâu vào nội đồng nhanh hơn so với trung bình nhiều năm gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất lúa vụ Đông xuân 2015-2016 trong vùng ngọt hóa Gò Công của tỉnh cụ thể như sau:

- Tại cống Vàm Giồng, độ mặn luôn duy trì ở mức cao, độ mặn cao nhất dao động từ 5,00 - 8,20 g/l. Cống Vàm Giồng đã đóng ngăn mặn từ 20/11/2015 (độ mặn 2,0g/l) sớm hơn cùng kỳ 20 ngày. Đến ngày 05/3, độ mặn cao nhất đo được 7,8 g/l, cao hơn cùng kỳ năm 2015 là 3,3 g/l.

- Tại cống Xuân Hòa, độ mặn dao động trong khoảng 1,50-3,70g/l (từ ngày 05-25/01/2016). Cống Xuân Hòa đóng ngày 05/01/2016 sớm hơn cùng kỳ 02 tháng. Đến ngày 05/3, độ mặn cao nhất đo được 3,3g/l, cao hơn cùng kỳ năm 2015 là 2,8 g/l.

Đến ngày 25/02/2016 độ mặn 2,60g/l đã xâm nhập đến thành phố Mỹ Tho (cách cửa biển 50km); độ mặn 1,10g/l (ngày 25/02/2016) đã xâm nhập đến Đồng Tâm, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang (cách cửa biển 55km).

Đến ngày 05/03/2016 độ mặn 1,05g/l đã xâm nhập đến thành phố Mỹ Tho (cách cửa biển 50km), cao hơn cùng kỳ năm 2015 là 1,05 g/l; độ mặn 0,14g/l (ngày 25/02/2016) đã xâm nhập đến Đồng Tâm, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang (cách cửa biển 55km), cao hơn cùng kỳ năm 2015 là 0,14 g/l.

- Vụ lúa Thu Đông năm 2015: Có 1.837 ha bị thiệt hại, trong đó: 945 ha thiệt hại trên 70% và 892 ha thiệt hại từ 30-70%.

- Vụ lúa Đông Xuân năm 2015-2016: Trong vùng ngọt hóa Gò Công, mặc dù các địa phương đã rất chủ động tổ chức bơm để đáp ứng yêu cầu sản xuất, tuy nhiên tại khu vực cuối nguồn, mực nước nội đồng thấp, chất lượng nước kém, nguồn
nước bị nhiễm mặn, dồn phèn nên đã làm lúa bị thiệt hại trên 70% là 1.106 ha và
diện tích lúa bị thiệt hại đến cuối vụ trên 70% là 3.471 ha. Diện tích giảm năng suất từ 20-30% khoảng 7.000 ha.

- Ngoài ra, do ảnh hưởng mặn đã làm cho 20 ha nhãn, 80 ha mãng cầu xiêm và 40 ha sả trên địa bàn huyện Tân Phú Đông bị thiệt hại từ 30%-70%. Ước thiệt hại trong sản xuất nông nghiệp khoảng 184,250 tỷ đồng.

BĐKH đã, đang và chắc chắn sẽ tạo ra nhiều cơn sóng to, gió lớn, bão tố, lốc xoáy gia tăng hoành hành và ảnh hưởng nặng nề đến môi trường và con người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang; làm tổn hại tài sản, nhà cửa và đe dọa sinh mạng của nhân dân, nhất là những người đi biển, đi sông hoặc sinh sống trên các cồn vùng cửa sông, ven biển.

BĐKH đã, đang và sẽ làm gia tăng xói lỡ đất ven biển là điều rất khó khắc phục, nhất là khi thảm rừng ngập mặn có chức năng phòng hộ không được trồng và chăm sóc tốt hoặc bị phá đi để lấy đất làm công trình khác như xây dựng khu công nghiệp.... Việc gia tăng lũ lụt làm ảnh hưởng tới đời sống và sản xuất của nhân dân vùng phía Tây của tỉnh là nơi sản xuất lúa cao sản và vùng chuyên canh cây ăn quả. Thêm nữa, ô nhiễm môi trường tại các vùng ngập lũ sâu và kéo dài cộng với nhiệt độ gia tăng sẽ dẫn tới nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên người, gia súc và gia cầm, mà đặc điểm ở các vùng nông thôn trong tỉnh Tiền Giang có tỷ lệ số hộ chăn nuôi rất cao với tổng số lượng gia súc, gia cầm rất lớn.

BĐKH dẫn đến biến đổi đặc tính của đất làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của các loại cây trồng. Nhiều loại cây trồng không thể thích nghi kịp với sự thay đổi của thời tiết. Hiện tượng khô cằn cùng với việc mặn hóa, giảm lượng nước ngọt làm cho diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp. Rủi ro tăng lên do lũ lụt bất thường. Các mối đe dọa từ việc tăng sâu bệnh và dịch bệnh do thay đổi trong phân bố dịch bệnh truyền bệnh.

Theo đánh giá của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), nếu nhiệt độ tăng thêm 1,0 ⁰ C, năng suất lúa sẽ giảm 10%. Và theo nghiên cứu của ngân hàng thế giới (WB), khi mực nước biển dâng cao từ 20-60 cm sẽ có từ 100.000 đến 200.000 ha đất bị ngập và làm thu hẹp diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Những năm lũ lớn, khoảng 90% diện tích của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bị ngập từ 4-5 tháng, vào mùa khô khoảng trên 70% diện tích bị xâm nhập mặn với nồng độ lớn hơn 4g/l. Ước tính Việt Nam sẽ mất đi khoảng 2 triệu ha đất trồng lúa trong tổng số 4 triệu ha hiện nay, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh lương thực quốc gia và ảnh hưởng đến hàng chục triệu người dân.

BĐKH làm thay đổi điều kiện sinh sống của các loài sinh vật, dẫn đến tình trạng biến mất của một số loài và ngược lại làm xuất hiện nguy cơ gia tăng các loài sâu bệnh, dịch rầy nâu, vàng lùn, lùn xoắn lá ở ĐBSCL diễn ra ngày càng phức tạp ảnh hưởng đến khả năng thâm canh tăng vụ và làm giảm sản lượng lúa.

BĐKH làm nhiệt độ tăng cao, thay đổi lượng mưa, diện tích đất canh tác bị thu hẹp, lũ lụt và hạn hán gia tăng, ảnh hưởng đến các hệ thống sản xuất thức ăn chăn nuôi: giảm sản lượng lương thực, gây thiếu hụt nguồn cung cấp nước, làm mất cân bằng môi trường sinh thái và giảm năng suất đồng cỏ.

Hậu quả của sự thay đổi này là làm giảm sức đề kháng của vật nuôi, làm tăng khả năng bùng phát, lây lan dịch bệnh làm giảm năng suất sinh trưởng và sinh sản ở vật nuôi kéo theo hiệu quả chăn nuôi thấp; và tình trạng khan hiếm nước đẩy chí phí cung cấp nước cho chăn nuôi tăng cao. BĐKH làm cho khí hậu thay đổi thất thường, khi nhiệt độ tăng cao làm ảnh hưởng đến mức chịu đựng của một số loài, môi trường sinh thái xấu đi tạo điều kiện cho một số vi sinh vật có hại gây bệnh cho vật nuôi.

Tiền Giang có số lượng gia súc, gia cầm nuôi tương đối lớn, theo kết quả điều tra thời điểm 01/4/2016 cả tỉnh đàn trâu có 329 con, giảm 4,4% so cùng kỳ; đàn bò có 89.077 con, tăng 6,2%, đàn lợn có 604.668 con, tăng 8,8%; tổng đàn gia cầm có 7,8 triệu con, tăng 6,7%, đóng góp nhiều cho sự phát triển kinh tế của tỉnh. Khi biến đổi khí hậu xảy ra làm cho tình hình dịch bệnh trên đàn vật nuôi sẽ gia tăng, người chăn nuôi sẽ tốn nhiều chi phí, thời gian hơn đồng thời rủi ro cho đàn vật nuôi sẽ nhiều hơn. Năm 2010, theo báo cáo của Ban chỉ đạo phòng chống dịch heo tai xanh tỉnh Tiền Giang, dịch xảy ra trên địa bàn tỉnh từ ngày 1-7 đến ngày 06/8/2010 đã ghi nhận dịch tại 127/169 xã, phường ở tất cả 10 huyện với 33.830 con heo chiếm tỉ lệ 6% số hộ nuôi heo và 6,2% tổng đàn heo trong toàn tỉnh Tiền Giang, mức thiệt hại tới hơn 400 tỉ đồng.

Hoạt động nuôi trồng thủy sản thường xuyên chịu tác động của thời tiết và thiên tai như nước biển dâng, nhiệt độ tăng, bão lũ, sóng lớn, triều cường và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Những biểu hiện này của BĐKH có thể gây ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến nuôi trồng thủy sản gây nhiều thiệt hại về kinh tế, xã hội cho người nuôi.

Tháng 01/2013, trong một công bố của Tổ chức DARA International về tính dễ bị tổn thương với BĐKH, Việt Nam được xếp ở mức báo động đỏ, là nước đứng đầu danh sách về mức thiệt hại thủy sản do BĐKH. Theo số liệu dự báo diện tích đất nuôi trồng thủy sản với các mức độ tổn thương do tác động của biến đổi khí hậu trong nhiệm vụ "Điều tra, đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương với biến đổi khí hậu làm cơ sở xây dựng các chính sách và hoạt động hỗ trợ hiệu quả cho các vùng chịu tác động của biến đổi khí hậu" (Viện Kinh tế và Quy hoạch thủy sản, 2012) thì vùng Đồng bằng sông Cửu Long có diện tích đất nuôi trồng thủy sản bị tổn thương rất lớn. Giai đoạn 2012 - 2015, diện tích đất nuôi trồng thủy sản rất dễ bị tổn thương là 104.930 ha và đến năm 2020, diện tích này là 96.621 ha.

Tình hình nuôi trồng thủy sản ở Tiền Giang năm 2016: Diện tích nuôi trồng thủy sản các loại trong tháng 5/2016 đạt 971 ha, ước tính 5 tháng đầu năm 2016 đạt 10.234 ha (trong đó thuỷ sản nước ngọt 4.035 ha), giảm 14,3% so cùng kỳ. Nguyên nhân, do tình hình thời tiết bất thường: nắng nóng kéo dài, mực nước trên các sông ngòi, kênh rạch thấp nên các hộ nuôi chưa tiến hành thả nuôi; mặt khác tình hình xâm nhập nặm sâu vào đất liền nên đã ảnh hưởng đến việc nuôi nước ngọt nhất là các huyện phía Đông; các hộ nuôi tôm thâm canh đang thu hoạch và cải tạo ao, đầm cho vụ nuôi mới khi độ mặn và thời tiết thích hợp thì tiến hành thả giống. Sản lượng thủy sản thu hoạch trong tháng được 14.476 tấn, ước tính 5 tháng đạt 85.659 tấn, giảm 6,3% so cùng kỳ. Trong đó: sản lượng thu hoạch từ nuôi đạt 45.816 tấn, giảm 13,7% so cùng kỳ. sản lượng giảm là do ảnh hưởng tình hình khô hạn và xâm nhập mặn từ đó diện tích nuôi giảm. Tình hình dịch bệnh trên tôm, có 26,49 ha/16,8 triệu giống tôm nuôi thâm canh, bán thâm canh ở huyện Tân Phú Đông bị thiệt hại. Đã sử dụng 9.540 kg Chlorine/72 hộ/25,04 ha để xử lý môi trường nuôi.

Vào trung tuần tháng 6/2016, tại vùng nuôi trồng thủy sản ven biển tỉnh Bạc Liêu xảy ra hiện tượng nghêu, hàu chết hàng loạt. Tổng diện tích bị thiệt hại hơn 520 ha, với sản lượng hơn 1.500 tấn, làm thiệt hại kinh tế của người dân hơn 30 tỷ đồng qua kết quả điều tra xác định nguyên nhân xảy ra nghêu, hàu chết hàng loạt ở tỉnh này là do sốc môi trường nước. Cụ thể, vào thời điểm trên Bạc Liêu đang cao điểm mùa nắng, độ mặn nước biển cao, khi gặp những cơn mưa lớn đầu mùa, trùng hợp với triều cường rút, lượng nước mưa nhiều dẫn đến sốc nước ngọt. Khi một số con chết, làm ô nhiễm nguồn nước, lây lan ra diện rộng, dẫn đến chết hàng loạt. Theo kết quả ghi nhận của ngành chuyên môn, ở thời điểm này tổng lượng mưa trên địa bàn lên đến 351 mm, cao hơn 22% so cùng kỳ. Không chỉ mưa lớn, mà còn diễn ra liên tiếp nhiều ngày, làm nguồn nước, độ mặn thay đổi đột ngột, một số loài thủy hải sản khó thích nghi. Mưa nhiều, bất thường, thời tiết diễn biến cực đoan, đây cũng là sự tác động bởi ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu.

4. Tác động đến đời sống xã hội của người dân nông thôn

Biến đổi khí hậu tác động trực tiếp lẫn gián tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Tác động trực tiếp của BĐKH đến sức khoẻ con người thông qua mối quan hệ trao đổi vật chất, năng lượng giữa cơ thể người với môi trường xung quanh, dẫn đến những biến đổi về sinh lý, tập quán, khả năng thích nghi và những phản ứng của cơ thể đối với các tác động đó.

Các đợt nắng nóng kéo dài, nhiệt độ không khí tăng, gây nên những tác động tiêu cực đối với sức khoẻ con người, dẫn đến gia tăng một số nguy cơ đối với tuổi già, những người mắc bệnh tim mạch, bệnh thần kinh, dị ứng.

Tác động gián tiếp của BĐKH đến sức khoẻ con người thông qua những nguồn gây bệnh, làm tăng khả năng bùng phát và lan truyền các bệnh dịch như bệnh cúm A/H1N1, cúm A/H5N1, tiêu chảy, dịch tả... BĐKH làm tăng khả năng xảy ra một số bệnh nhiệt đới như sốt rét, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản, làm tăng tốc độ sinh trưởng và phát triển nhiều loại vi khuẩn và côn trùng, vật chủ mang bệnh (ruồi, muỗi, chuột, bọ chét, ve). BĐKH là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự xuất hiện trở lại của một số bệnh truyền nhiễm ở vùng nhiệt đới (sốt rét, sốt Dengue, dịch hạch, dịch tả), xuất hiện một số bệnh truyền nhiễm mới (SARS, cúm A/H5N1, cúm A/H1N1), thúc đẩy quá trình đột biến của virut gây bệnh cúm A/H1N1, H5N1 nhanh hơn.

BĐKH còn là nguyên nhân làm tăng vấn đề ô nhiễm nguồn nước, tăng nguy cơ thiếu nước ngọt do giảm trữ lượng nước ngọt. Vào mùa khô, nắng nóng, nguồn nước cấp cho sinh hoạt người dân các huyện phía đông của tỉnh không đảm bảo. Nguồn nước vừa thiếu vừa không đảm bảo chất lượng là một khó khăn cho việc đảm bảo sức khỏe người dân vừa là trở ngại lớn cho sự phát triển kinh tế của người dân vùng nông thôn. Mùa khô năm 2016, tình trạng thiếu nước ngọt xảy ra nghiêm trọng trên địa bàn toàn khu vực phía đông của tỉnh.

Hậu quả của BĐKH là thách thức nghiêm trọng đối với các mục tiêu dân số, mục tiêu xóa đói, giảm nghèo, mục tiêu thiên niên kỷ và phát triển bền vững của đất nước. Nghiên cứu của Tổ chức Care quốc tế tại Việt Nam cho thấy, phụ nữ sẽ chịu ảnh hưởng nhiều nhất dưới tác động của BĐKH.

Tại Tiền Giang, Ủy ban nhân dân tỉnh thường xuyên quan tâm, chỉ đạo các đơn vị, sở, ngành liên quan trên toàn tỉnh thực hiện nghiêm túc các chính sách, pháp luật trong công tác ứng phó với BĐKH; bảo đảm yêu cầu phối hợp công tác, trao đổi thông tin trong giải quyết công việc theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao; chỉ đạo hướng dẫn việc điều phối, lồng ghép các chương trình, kế hoạch, nguồn lực của các sở, ngành và đoàn thể liên quan; chỉ đạo, đôn đốc, đánh giá kết quả thực hiện Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của tỉnh được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 3569/QĐ-UBND ngày 31/12/2012.

Nhiều hoạt động ứng phó với BĐKH đã được triển khai trên địa bàn tỉnh. Các hoạt động tiêu biểu như: Tại các huyện phía tây, đầu tư nâng cấp mở rộng các kênh rạch thoát lũ, Nạo vét các kênh, rạch kết hợp nâng cấp các đê bao kiểm soát lũ bảo vệ sản xuất lúa, màu, cây ăn trái (dự án 5 trục thoát lũ qua Quốc lộ 1A, dự án kiểm soát lũ bảo vệ vườn cây ăn trái Ba Rài-Ông Mười, Cái Bè-Trà Lọt v.v...). Tại các huyện phía Đông: Củng cố và nâng cấp hệ thống đê biển, đê sông, đê cửa sông (xây kè bảo vệ đê biển Gò Công Đông, đê cửa sông Đèn Đỏ v.v....). Nghiên cứu và từng bước thực hiện các giải pháp khôi phục và phát triển rừng phòng hộ ven biển để chắn sóng bảo vệ đê, bảo vệ sản xuất, đồng thời bảo vệ các giống loài thủy sinh. Xây dựng các công trình chống, tránh, trú bão, các công trình bảo vệ các khu đông dân tại các thị xã, thị tứ, thị trấn, bảo vệ hạ tầng kinh tế - xã hội tập trung (như khu neo đậu tránh trú bão Vàm Láng, kè bảo vệ cù lao Tân Long tại thành phố Mỹ Tho, kè sông Tiền v.v...). Đầu tư, nâng cấp các công trình cấp nước nông thôn, các công trình vệ sinh tự hoại, xây dựng hầm Biogas tại khu vực chăn nuôi quy mô lớn theo hướng chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Công tác tuyên truyền, phổ biến nâng cao nhận thức đến người dân về tác động BĐKH được chú trọng. Thông tin truyền thông, tuyên truyền các chủ đề liên quan đến BĐKH, phổ biến, quán triệt chủ trương, giải pháp của Đảng, nhà nước chủ động ứng phó với BĐKH bằng nhiều hình thức với nhiều chương trình, dự án thực hiện, các tài liệu tuyên truyền như: tài liệu về BĐKH, các loại hình thiên tai và biện pháp phòng tránh, kiến thức sơ cấp cứu và tìm kiếm cứu nạn,....

Sự hình thành dự án ngọt hóa Gò Công là nền tảng cho việc ứng phó, nhằm hạn chế tác động của thiên tai và BĐKH. Tuy nhiên, do thiên tai và biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến bất thường nên cần phải đầu tư nâng cấp bằng nguồn vốn lớn. Tỉnh đang tranh thủ các nguồn đầu tư bổ sung bên cạnh các nguồn vốn của Trung ương, tỉnh, huyện. Tỉnh đã cho chủ trương giao Ban Quản lý Dự án tỉnh lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) cho Dự án chống xói lở, gây bồi và trồng cây chắn sóng bảo vệ tuyến đê biển Gò Công và Dự án các tuyến đê huyện Tân Phú Đông để kịp thời ứng phó với tình hình BĐKH, nước biển dâng.

* Công tác triển khai ứng phó hạn mặn mùa khô năm 2016

Tỉnh đã ban hành Chỉ thị phòng chống hạn, mặn, cháy rừng năm 2016 trên địa bàn tỉnh ( theo Chỉ thị số 15/CT-UBND ngày 11/11/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh); thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống hạn và xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh Tiền Giang năm 2016 (theo Quyết định số 261/QĐ-UBND ngày 29/01/2016 của Ủy ban nhân dân tỉnh); ban hành Quyết định công bố thiên tai xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh (theo Quyết định số 302/QĐ-UBND ngày 05/02/2016 của Ủy ban nhân dân tỉnh). Tổ chức nhiều hội nghị bàn về giải pháp vận hành công trình cấp nước phục vụ sản xuất, triển khai phòng chống hạn mặn, giải phóng chướng ngại vật lòng kênh đến tận các xã ngay từ đầu vụ và trong vụ Đông xuân 2015-2016. Để chủ động đối phó với hạn, mặn trong mùa khô năm 2015-2016, từ những ngày cuối năm 2015 tỉnh đã chủ động xây dựng và ban hành các Kế hoạch phòng chống hạn, mặn bảo vệ sản xuất và đảm bảo cấp nước mùa khô năm 2016 trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, Ban Chỉ đạo phòng, chống hạn và xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh năm 2016 đã ban hành các Công điện, văn bản chỉ đạo các địa phương và ngoài ra, ngày 01/3/2016 Tỉnh ủy Tiền Giang đã ban hành Đảng văn để lãnh đạo công tác phòng chống hạn, xâm nhập mặn năm 2016 trên địa bàn tỉnh.

Bằng các nguồn vốn, từ năm 2010 đến nay tỉnh đã chủ động đầu tư, nạo vét các công trình thủy lợi nội đồng cơ bản đáp ứng được yêu cầu sản xuất. Trong năm 2016 theo kế hoạch tỉnh tiếp tục đầu tư 449 công trình, chiều dài 530.629m, khối lượng 1.957.658m ³, ước kinh phí khoảng 84,198 tỷ đồng. Để chủ động ứng phó với hạn mặn, ngay từ những ngày đầu năm 2016, tỉnh ( 04 huyện vùng ngọt hóa Gò Công) đã triển khai thi công được 30 công trình, chiều
dài 55.606m, khối lượng 211.125m ³, ước kinh phí khoảng 5,523 tỷ đồng. Bên cạnh đó, mặc dù đang gặp khó khăn về nguồn vốn nhưng tỉnh đã chủ động sử dụng vốn vay tín dụng ưu đãi và ngân sách tỉnh để đầu tư nạo vét tuyến kênh 14 ( đoạn qua thị xã Gò Công, chiều dài 4,5km đang bị bồi lắng nghiêm trọng) để tiếp nước cho khu vực cuối nguồn với kinh phí 87 tỷ đồng.

Trước diễn biến bất lợi của hạn, mặn, tỉnh đã chủ động tổ chức quan trắc độ mặn ngoài sông, tranh thủ lấy nước tối đa bằng trọng lực (lấy qua cửa cống đầu mối Xuân Hòa) và đã lắp đặt trạm bơm dã chiến (16 thuyền tương đương 32.000m ³/h) kinh phí 4,1 tỷ đồng để bơm bổ cấp nước ngọt vào vùng dự án lúc chân triều. Ngay từ những ngày đầu năm 2016 tỉnh có chủ trương cho các địa phương tổ chức bơm chuyền (bơm 2 cấp) đồng thời hỗ trợ kinh phí (1,6 tỷ đồng ) cho 04 huyện vùng ngọt hóa Gò Công mua máy bơm phục vụ chống hạn vụ Đông xuân 2015-2016. Các địa phương đã tổ chức bơm chuyền 2, 3 cấp tại 674 điểm bơm, tưới cho 21.755 ha, khoảng 568.349,5 giờ bơm tương ứng với kinh phí khoảng 22,7 tỷ đồng .

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương các cấp thường xuyên tổ chức tuyên truyền phổ biến đến nhân dân về diễn biến phức tạp của tình hình xâm nhập mặn, vận động nhân dân sử dụng tiết kiệm nước và giữ vệ sinh nguồn nước, phát động trong nhân dân ra quân giải phóng chướng ngại vật lòng kênh, tổ chức huy động đủ lượng máy bơm để bơm chuyền 2 cấp, bơm trữ nước trên ruộng, ao đầm, trên kênh. Do tình hình diễn biến của hạn mặn rất phức tạp lãnh đạo Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh và các sở, ngành tỉnh thường xuyên đi kiểm tra tình
hình ứng phó hạn mặn tại các địa phương kể cả trong thời gian nghỉ lễ tết.

* Thích ứng với BĐKH là quá trình làm giảm những tác động bất lợi của khí hậu đến sức khỏe, đời sống và sử dụng những cơ hội thuận lợi mà khí hậu mang lại như là:

(i) Tuyên truyền phổ biến kiến thức, thông tin tình hình BĐKH và hành động giảm thiểu, thích ứng của ngành nông nghiệp

- Nâng cao nhận thức của cộng đồng làm cho cả xã hội nhận thức đầy đủ về tính tất yếu của vấn đề và tầm ảnh hưởng toàn diện, toàn cầu của BĐKH, đặc biệt trên lĩnh vực nông nghiệp.

- Xây dựng hệ thống chính sách, lồng ghép BĐKH với các chương trình, dự án trọng điểm của ngành.

- Tiếp nhận và triển khai các đề tài, dự án trong và ngoài nước nhằm giảm nhẹ và thích ứng với BĐKH.

(ii) Tăng cường hệ thống cảnh báo và dự báo thời tiết, khí hậu, thủy hải văn, quan trắc môi trường phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.

(iii) Phát triển cơ sở hạ tầng bảo vệ sản xuất

- Nâng cấp vững chắc các tuyến đê bao, cống chống lũ và xâm nhập mặn, ưu tiên cho các

kênh rạch thuộc sông Tiền và sông Vàm Cỏ.

- Quy hoạch, nạo vét hệ thống các kênh mương bị ô nhiễm, hoặc bùn lấp.

- Củng cố và nâng cấp hệ thống cống, trạm bơm điện bảo đảm vững chắc bơm tưới tiêu phục vụ kịp thời và có hiệu quả cho sản xuất, đồng thời đẩy mạnh kiên cố hóa đường bộ, giao thông thủy lợi nội đồng.

(iv) Nghiên cứu, ứng dụng khoa học - kỹ thuật mới vào sản xuất

- Phát triển và sản xuất các giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản mới có khả năng thích ứng tốt diễn biến thời tiết khắc nghiệt và tình hình dịch bệnh.

- Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng các mô hình canh tác sinh thái mới, hiệu quả cho phép chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, thủy sản phù hợp với những diễn biến thời tiết khắc nghiệt và mực nước biển dâng.

(T rong vụ hè thu 2016, nông dân Tân Phú Đông đã chuyển đổi trển 220 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng sả chuyên canh, nâng tổng diện tích sả hiện có tại địa phương lên gần 900 ha, lớn nhất tỉnh Tiền Giang).

- Đẩy mạnh áp dụng biện pháp kỹ thuật phù hợp (kỹ thuật biogas kết hợp sản xuất khí gas tái sinh và điện chiếu sáng) nhằm hạn chế, giảm thiểu sự phát sinh khí nhà kính từ ngành nông nghiệp, nhất là từ phân huỷ sinh học phân nước thải chăn nuôi.

(v) Bảo vệ nguồn nước ngọt cho sinh hoạt và sử dụng trong sản xuất nông nghiệp

- Quy hoạch khai thác, sử dụng hợp lý nguồn nước mặt, nước dưới đất.

- Kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm nguồn nước từ chất thải rắn, nước thải : Thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt, nước thải từ các hoạt động sản xuất, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản đạt quy chuẩn kỹ thuật trước khi thải ra môi trường.

* Giảm nhẹ BĐKH là kéo giảm phát thải khí nhà kính (KNK là nguyên nhân gây ra BĐKH). Trên tổng thể, cắt giảm khí nhà kính CO ₂ là một biện pháp chính yếu và cũng là nhiệm vụ trọng tâm của các quốc gia trên thế giới để ứng phó hữu hiệu với BĐKH đang gia tăng. Việc cắt giảm khí nhà kính CO ₂ thông qua:

- Từ việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các hộ gia đình và các tòa nhà thương mại...;

- Từ sự thay đổi trong cách tạo ra và sử dụng các loại năng lượng mới trong tất cả các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, giao thông và sinh hoạt;

- Từ việc cắt giảm khí thải của tất cả các phương tiện giao thông, vận tải sử dụng xăng dầu;

- Đạt được từ những phương sách ví dụ như xây dựng các cột thu CO ₂ trong công nghiệp nặng, trong các nhà máy, các khu công nghiệp lớn, vừa, nhỏ và trồng những cánh rừng mới để hấp thụ lượng khí carbon.

- Dùng bóng đèn huỳnh quang compact để tiết kiệm 75% năng lượng so với bóng đèn nóng sáng; chỉ bật đèn ở những nơi cần thiết;

- Đặt tủ lạnh ở nơi thoáng mát, cách tường ít nhất 10cm để giải nhiệt tốt, không cho thức ăn nóng vào tủ lạnh;

- Không mở máy lạnh ở nhiệt độ thấp hơn 25 o C trong thời gian kéo dài;

- Không dùng các loại máy móc, thiết bị điện có công suất quá mức cần thiết so với nhu cầu;

- Rút khỏi ổ cắm điện loại thiết bị thường để chế độ chờ.

- Không đổ bỏ nước sạch, tận dụng thu hứng và sử dụng nguồn nước mưa sạch để dùng sinh hoạt và uống;

- Không bơm nước ngầm để sản xuất nông nghiệp; trữ nước sinh hoạt, nấu ăn không nhiễm bẩn để tưới cây;

- Không để nước chảy liên tục hay chảy tràn khỏi dụng cụ chứa khi chảy răng, tắm gội, giặt rửa, hứng nước;

- Kiểm tra và sửa chữa các chỗ rò rỉ trên những thiết bị, dụng cụ, van nước, đường ống dẫn nước...;

- Lắp và sử dụng các loại van nước, đầu vòi tắm, thùng dội nước vệ sinh bằng loại tiết kiệm nước;

- Tắm gội, giặt rửa nhanh hơn dưới các vòi nước đang chảy.

- Không lãng phí thực phẩm, quần áo, vật dụng, bao bì, vật tư, nguyên liệu, xăng dầu... trong mua sắm và tiêu dùng để giảm bớt tiêu hao tài nguyên, năng lượng, lao động, thời gian và chi phí sản xuất cũng như xử lý chất thải.

- Không lãng phí chất đốt: điều chỉnh ngọn lửa vừa, đun nấu nhanh khi dùng gas, điện, dầu..., sử dụng bếp kín và ít khói khi đun bằng rơm, rạ, củi, trấu...; tự sản xuất biogas để đun nấu.

- Không dùng các loại xe, máy tiêu hao nhiều xăng, dầu, gas...; tăng cường sử dụng phương tiện giao thông cộng cộng; đi bộ hoặc sử dụng xe đạp khi di chuyển trên các quãng đường ngắn.

- Tận dụng phân chăn nuôi heo để tự sản xuất thành khí sinh vật (biogas) dùng đun nấu và thắp sáng ở trang trại, trong gia đình.

- Thu gom và xử lý dầu thực vật phế thải sau quá trình chế biến thực phẩm thành nhiên liệu dùng chạy động cơ thay cho xăng dầu sẽ ít gây ô nhiễm môi trường và tránh gây lãng phí.

- Các vỏ xe thải loại được thu gom đưa vào lò đốt với công nghệ thích hợp để thu khí đốt và dung dịch dầu lỏng. Khí thu được dùng đốt cho lò, còn dầu được ngưng tụ thành sản phẩm làm nhiên liệu dùng công nghiệp. Loại dầu này cho nhiệt lượng cao hơn dầu FO và tương đương với dầu DO mà mức độ ô nhiễm môi trường đạt tiêu chuẩn Việt Nam.

- Tận dụng rác sinh hoạt để sản xuất thành phân hữu cơ bón cho cây trồng và sản xuất ra một số loại vật liệu xây dựng như gạch được sản xuất từ nhà máy rác Thủy Phương thuộc Công ty Tâm Sinh Nghĩa, đóng tại xã Thủy Phương, huyện Hương Thủy - Huế.

Trồng và bảo vệ rừng, cây xanh, hoa kiểng: Tích cực trồng và bảo vệ rừng; trồng các loại cây xanh, hoa kiểng ở nơi công cộng, công viên, ven đường, ven sông, trong sân nhà... để làm đẹp, mát và giúp làm giảm khí nhà kính (CO ₂).

B- TÌNH HÌNH Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật.

Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường gồm đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác.

Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật.

Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành.

Ô nhiễm môi trường được hiểu là tình trạng môi trường bị ô nhiễm bởi các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học... gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, các cơ thể sống khác. Ô nhiễm môi trường xảy ra là do con người và cách quản lý của con người.

xảy ra khi đất bị nhiễm các chất hóa học độc hại (hàm lượng vượt quá giới hạn thông thường)do các hoạt động chủ động của con người như khai thác khoáng sản, sản xuất công nghiệp, sử dụng phân bón hóa học hoặc thuốc trừ sâu quá nhiều,...

Theo kết quả quan trắc môi trường của tỉnh nguồn nước mặt và nước ngầm đang có dấu hiệu bị ô nhiễm và cạn kiệt, vùng ven biển đã bắt đầu bị ô nhiễm, một số khu đô thị và khu công nghiệp bị ô nhiễm do nước thải, khí thải, chất thải rắn... Các hiện tượng liên quan đến biến đổi khí hậu: xâm nhập mặn, bão tố, diễn biến bất thường về thời tiết... đang ảnh hưởng rất lớn môi trường tài nguyên và đời sống người dân trên địa bàn tỉnh.

Để theo dõi diễn biến chất lượng môi trường của tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường tổ chức quan trắc chất lượng môi trường với tần suất 03 tháng/ lần. Kết quả quan trắc cho thấy chất lượng môi trường của tỉnh hiện tại như sau:

- Nước mặt: chất lượng nước mặt tại các điểm quan trắc hầu hết chỉ đạt mức có thể dùng cho tưới tiêu hoặc giao thông thủy; muốn sử dụng vào mục đích sinh hoạt, ăn uống thì cần phải xử lý lắng lọc, khử trùng.

- Nước ngầm: chất lượng nước ngầm tại một số điểm quan trắc chưa đảm bảo tiêu chí dùng cho mục đích sinh hoạt, một số vị trí có giá trị vượt so với Quy chuẩn về độ cứng; muốn sử dụng vào mục đích sinh hoạt thì cần phải xử lý.

- Nước biển ven bờ: hầu hết các thông số đều đạt Quy chuẩn cho phép, chỉ có thông số Coliform là vượt so với Quy chuẩn. Chất lượng nước chỉ được sử dụng cho mục đích phục vụ nuôi trồng thủy sản, bảo tồn thủy sinh, không phục vụ cho mục đích bãi tắm, thể thao dưới nước.

- Môi trường không khí - ồn: chất lượng môi trường không khí tại các điểm quan trắc khu vực đô thị và nông thôn hiện tại tương đối tốt, hầu hết các thông số đều đạt giá trị giới hạn cho phép, tuy nhiên, một số điểm có giá trị vượt nhẹ so với Quy chuẩn về bụi lơ lửng và độ ồn, nguyên nhân là do đây là những vị trí có mật độ giao thông cao.

Tuy nhiên, theo đánh giá và kết quả quan trắc chất lượng không khí xung quanh thì nồng độ Methyl mecarptan tại một số khu công nghiệp có loại hình sản xuất thức ăn thủy sản có lúc vượt Quy chuẩn Việt Nam 06: 2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Tại một số khu vực chăn nuôi tập trung nồng độ các chất gây mùi cũng dao động trong ngưỡng của quy chuẩn hoặc có lúc vượt nhưng ở mức độ nhẹ. Tuy mức độ các yếu tố gây mùi vẫn còn nằm trong quy chuẩn hoặc có vượt ở mức độ nhẹ nhưng theo đánh giá khả năng tác động đến đời sống sinh hoạt của người dân là rất lớn, do ngưỡng phát hiện mùi hôi từ khứu giác của con người là rất nhạy cảm. Ngoài ra, hiện nay hầu hết các bãi rác đều lộ thiên nên mùi hôi phát sinh từ sự phân hủy chất hữu cơ gây ô nhiễm môi trường. Kết quả quan trắc tại 3 bãi chôn lấp Kiểng Phước, Tân Lập và Long Chánh cho thấy nồng độ các chất như mercaptan, H ₂ S tuy chưa vượt ngưỡng quy định nhưng đã vượt ngưỡng phát hiện mùi của con người. Trong đó, mercaptan vượt ngưỡng phát hiện mùi từ 3,96 - 6,34 lần. Tại một số kênh rạch, nước thải sinh hoạt, chăn nuôi được thải trực tiếp ra nguồn nước không những làm ô nhiễm nguồn nước mà ở những đoạn kênh rạch có sự lưu thông dòng chảy kém còn làm ứ đọng nước thải gây phát sinh mùi hôi, vấn đề này hiện nay có tác động rất lớn đến môi trường và sinh hoạt của người dân mà ngành chức năng cần phải quan tâm giải quyết.

II- Một số vấn đề môi trường cần đặc biệt quan tâm của tỉnh

- Xử lý chất thải rắn: Hiện nay trên địa bàn tỉnh chỉ có 02 bãi chôn lấp chất thải rắn, các bãi khác đều là những bãi đổ tạm và hiện đang quá tải. Hầu hết các bãi rác đều lộ thiên nên mùi hôi phát sinh từ sự phân hủy chất hữu cơ và nước rỉ rác từ các bãi này chưa được xử lý gây ô nhiễm môi trường. Các bãi rác của tỉnh đều không tiếp nhận CTR công nghiệp thông thường và các Doanh nghiệp phải tự ký hợp đồng với các đơn vị có chức năng của TP.HCM làm tăng chi phí thu gom, xử lý.

- Xử lý nước thải của các đô thị: Hiện tại, tất cả các đô thị trên địa bàn tỉnh đều chưa có hệ thống thu gom tách riêng nước mưa và nước thải, chưa có hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt tập trung. Nước thải sinh hoạt được xử lý bằng hầm tự hoại của các hộ gia đình và thoát ra cống thoát nước của đô thị rồi thải trực tiếp ra nguồn tiếp nhận. Do nguồn tiếp nhận nước thải cũng là nguồn nước được sử dụng để sản xuất nước sạch nên tỉnh luôn quan tâm đến việc xây dựng hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung cho các đô thị. Tuy nhiên, đến nay tỉnh chưa bố trí được nguồn vốn để thực hiện.

- Mùi hôi phát sinh từ hoạt động sản xuất của các nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi, chế biến thủy sản, sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tái chế nhựa làm ảnh hưởng đến môi trường xung quanh. Tuy nhiên, cho đến nay các kết quả phân tích mẫu khí thải, mùi hôi qua các đợt kiểm tra đều không phát hiện hoặc mức độ phát hiện các thông số gây mùi hôi là rất thấp (nhưng mùi hôi từ cơ sở thì vẫn phát sinh liên tục gây tác động lớn đến người dân và các doanh nghiệp xung quanh); điều này gây khó khăn đối với việc xử lý vi phạm hành chính cũng như việc yêu cầu cơ sở phải tiếp tục đầu tư hoặc cải tạo việc xử lý khí thải, mùi hôi. thời gian qua trên địa bàn tỉnh phát sinh một số điểm nóng về môi trường được người dân phản ánh nhiều ánh nhiều lần do hoạt động của các cơ sở sản xuất, chế biến bột cá, thức ăn thủy sản... phát sinh khí thải, gây mùi hôi làm ảnh hưởng đến đời sống và sinh hoạt của người dân. Trên cơ sở phản ánh của người dân , Ủy ban nhân dân tỉnh đã chỉ đạo giải quyết quyết liệt vấn đề trên, như: yêu cầu chủ các cơ sở đầu tư hệ thống xử lý, vận hành thường xuyên hệ thống, tổ chức rà soát công tác thu gom khí mùi ở tất cả các khâu từ quá trình hoạt động trong dây chuyển sản xuất để đưa về hệ thống xử lý khí thải... nhưng việc gây mùi hôi từ hoạt động của các loại hình sản xuất này vẫn chưa được cải thiện.

Việc kiểm soát mùi hôi đối với các cở trên được tỉnh thực hiện theo Điều 7, Điều 68 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và đặc biệt là các Quy chuẩnkỹ thuật quốc gia: QCVN 06 : 2009/BTNMT, QCVN 19:2009/BTNMT và QCVN 20:2009/BTNMT. Trong quá trình thanh tra kiểm tra tỉnh cũng đã áp dụng các quy chuẩn (các thông số: NH ₃, H ₂ S, mercaptan..) trên để để kiểm soát và đánh tình hình thực hiện công tác BVMT, đặc biệt là mùi hôi từ các cơ sở. Tuy nhiên, cho đến nay các kết quả phân tích mẫu khí thải, mùi hôi qua các đợt kiểm tra đều không vượt ngưỡng hoặc mức độ phát hiện các thông số gây mùi hôi là rất thấp (nhưng mùi hôi từ cơ sở thì vẫn phát sinh liên tục gây tác động lớn đến người dân và các doanh nghiệp xung quanh); điều này gây khó khăn đối với việc xử lý vi phạm hành chính cũng như việc yêu cầu cơ sở phải tiếp tục đầu tư hoặc cải tạo việc xử lý khí thải, mùi hôi.

Do đó, vấn đề khí thải, mùi hôi đối với các doanh nghiệp này đến thời điểm hiện nay vẫn chưa được giải quyết triệt để và gây bức xúc trong nhân dân trên địa tỉnh. Theo đánh giá của địa phương thì việc gây ô nhiễm mùi hôi ngoài việc xuất phát từ công nghệ xử lý, quá trình vận hành hệ thống xử lý, công tác thu gom chưa triệt để còn có nguyên nhân từ yếu tố pháp lý (các quy chuẩn kỹ thuật quy định giá trị các thông số gây mùi tương đối cao hoặc các thông số gây mùi chưa thể hiện đầy đủ đối với đặc trưng của ngành nghề sản xuất bột cá, thức ăn thủy sản...) nên việc kiểm soát và xử lý đối với các trường hợp này tại địa phương rất khó khăn và lúng túng (Mùi hôi thì mức độ phát hiện theo khứu giác của con người thì rất hôi, thậm chí khó chịu và theo đánh giá thì mức độ tác động là tương đối lớn, tuy nhiên, các kết quả đo đạc so sánh với các tiêu chuẩn, quy chuẩn thì không vượt nên không thể xử lý vi phạm hành chính cũng như yêu doanh nghiệp thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả...).

Theo Công văn số 1916/TCMT-KSON ngày 19/8/2016 của Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) thì hiện nay các phương pháp xác định ô nhiễm mùi mới chỉ được nghiên cứu và đưa vào thực tiễn ở Mỹ, Úc và một số nước châu Âu. Ở châu Á chỉ có Nhật Bản có kiểm soát mùi hôi, còn ở các nước Đông Nam Á hay Trung Quốc thì chưa có tiêu chuẩn này. Việc tham khảo các kinh nghiệm của thế giới về phương pháp xác định các chất gây mùi phục vụ cho công tác thanh tra và kiểm soát môi trường cho thấy rằng, các phương pháp tiêu chuẩn là một hệ thống các quy trình khép kín bao gồm các trình tự công đoạn sau: đào tạo các hội thẩm mùi; lấy mẫu mùi và lưu giữ; chuẩn bị phòng thí nghiệm phân tích mùi; chuẩn bị thiết bị phân tích mùi nhạy cảm; quy trình xác định phân tích mẫu mùi và quy trình xử lý, đánh giá, báo cáo kết quả phân tích mùi, mà sự thành công cho cả phương pháp tiêu chuẩn phụ thuộc vào rất nhiều các yêu tố chủ quan và khách quan. Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tiến hành nghiên cứu việc kiểm soát ô nhiễm mùi dựa vào phương pháp cảm quan nêu trên. Tuy nhiên sau khi nghiên cứu tình hình thực tế cho thấy việc kiểm soát ô nhiễm về mùi bằng phương pháp cảm quan chưa thực sự khả thi ở Việt Nam, vì vậy tạm thời chưa có các quy định đối với việc kiểm soát ô nhiễm về mùi.

- Việc kiểm tra công tác bảo vệ môi trường đối với các cơ sở nằm trong đất quốc phòng gặp rất nhiều khó khăn: hiện tại, trên địa bàn tỉnh có nhiều cơ sở hoạt động thuộc đất quốc phòng bị người dân xung quanh nhiều lần phản ánh về ô nhiễm môi trường. Nhưng do đây là đất quốc phòng thuộc quyền quản lý của Cục Hậu cần Quân khu 9 nên gây khó khăn cho tỉnh trong công tác thanh tra, kiểm tra công tác bảo vệ môi trường đối với các cơ sở này.

- Công tác giám sát quá trình vận hành hệ thống xử lý chất thải của các doanh nghiệp, cơ sở: tuy hầu hết các doanh nghiệp, cơ sở trên địa bàn tỉnh đều có lắp đặt hệ thống xử lý nước thải, khí thải nhưng tỉnh còn khó khăn trong việc giám sát quá trình vận hành của các hệ thống này (nhất là việc có hoặc không có vận hành thường xuyên các hệ thống xử lý nước thải, khí thải đã được lắp đặt). Vẫn còn tình trạng DN hoạt động chưa chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về BVMT như: không thực hiện đúng, đầy đủ các nội dung đã cam kết trong Báo cáo ĐTM hoặc Bản cam kết BVMT; quản lý thu gom chất thải rắn, CTNH chưa triệt để, thực hiện việc giám sát chất thải, giám sát môi trường xung quanh chưa đúng quy định; không thực hiện thủ tục kiểm tra, xác nhận các công trình, biện pháp bảo vệ môi trường trước khi đưa dự án đi vào vận hành chính thức.

Trong thời gian tới Sở Tài nguyên và Môi trường sẽ tập trung vào các nội dung chính sau:

- Phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành tỉnh và UBND các huyện, thành, thị tham mưu UBND tỉnh tổ chức triển khai hiệu quả Nghị quyết X Tỉnh Đảng bộ, Nghị quyết Đại hội Đảng XII, tiếp tục nghiên cứu các Nghị quyết Trung ương và địa phương; các quy định pháp luật về BVMT và cụ thể hóa bằng các quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án về BVMT,... trong từng năm, từng giai đoạn.

- Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về BVMT, tăng cường năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác BVMT các cấp tỉnh, huyện, xã; Đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát hoạt động của Chi cục BVMT, các phòng TN&MT, các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở để kịp thời giải quyết hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết những khó khăn, vướng mắc về chuyên môn nghiệp vụ BVMT; Đẩy mạnh ứng dụng CNTT vào công tác chỉ đạo điều hành và thực hiện nhiệm vụ BVMT, áp dụng các công cụ kinh tế, công nghệ tin học vào quản lý môi trường; Sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí sự nghiệp môi trường hàng năm đồng thời tranh thủ các nguồn vốn của trung ương và địa phương để thực hiện các dự án BVMT kịp thời và có hiệu quả cao.

- Phối hợp chặt chẽ với các sở ban ngành, hội, đoàn thể các cấp để tăng cường tuyên truyền BVMT sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân; xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng lực lượng tuyên truyền viên nòng cốt về BVMT, đặc biệt ở cấp huyện, xã; tổ chức xây dựng và nhân rộng các mô hình về BVMT. Mặt khác, đề cao trách nhiệm, tăng cường sự tham gia có hiệu quả của UBMTTQ, các tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội, các phương tiện truyền thông và quần chúng nhân dân trong việc giám sát, phản ảnh việc gây ô nhiễm môi trường của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh để cơ quan chức năng kịp thời kiểm tra, xử lý, khắc phục ô nhiễm.

- Hướng dẫn thực hiện tốt và nâng cao chất lượng thẩm định nội dung, yêu cầu BVMT trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển, dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh hướng đến sự phát triển bền vững. Tổ chức quản lý tốt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hàng năm của địa phương. Xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu về các nguồn thải làm cơ sở cho việc kiểm tra, giám sát nguồn thải, theo dõi diễn biến chất lượng các thành phần môi trường, đánh giá khả năng tiếp nhận nguồn thải phục vụ công tác quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội; Quy hoạch khu tập trung dành riêng cho các doanh nghiệp sản xuất phát sinh mùi hôi khó khắc phục, gây ô nhiễm môi trường kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường cao và xây dựng kế hoạch có xác định lộ trình, thực hiện di dời các cơ sở sản xuất này đến khu vực quy hoạch sẵn.

- Tăng cường hiệu quả quản lý bảo vệ môi trường từ đầu vào: Tăng cường công tác quan trắc, giám sát môi trường đất, nước, không khí tại các KCN, CCN và khu vực dân cư xung quanh. Hướng dẫn thực hiện tốt và nâng cao chất lượng thẩm định nội dung, yêu cầu BVMT trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển, dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh; Thực hiện việc thẩm định chặt chẽ các báo cáo ĐTM, kế hoạch BVMT, đề án BVMT để làm cơ sở pháp lý quản lý lâu dài; Đề xuất giải pháp rút ngắn thời gian thẩm định, phê duyệt các Báo cáo ĐTM nhằm tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư.

- Tăng cường kiểm soát ô nhiễm tại nguồn đối với chất thải, đặc biệt đối với nước thải, khí thải, chất thải rắn: Khuyến khích các cơ sở ứng dụng và chuyển giao các giải pháp công nghệ về xử lý chất thải, xử lý ô nhiễm; Quản lý chất thải, nhất là chất thải nguy hại trong sản xuất công nghiệp, dịch vụ y tế; Đảm bảo phát triển các KCN, CCN đồng bộ với các điều kiện hạ tầng kỹ thuật về môi trường; Phối hợp thực hiện Quy hoạch quản lý chất thải rắn trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, trong đó xây dựng các khu xử lý chất thải rắn tập trung và bãi chôn lấp; Chất thải rắn được thu gom, xử lý đến năm 2020 đạt trên 95%; trên 90% cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ xử lý chất thải đạt tiêu chuẩn môi trường; Thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt đô thị cho thành phố Mỹ Tho, thị xã Cai Lậy, thị xã Gò Công khi có nguồn vốn đầu tư; Tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả Phương án thu gom rác thải nông thôn trên địa bàn tỉnh Tiền Giang (phương án số 3810/PA-STNMT ngày 11/9/2015) nhằm tăng cường thu gom, tập trung xử lý, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải rắn tại các khu vực nông thôn; Kiểm soát và quản lý các chất thải từ hoạt động trồng trọt (bao bì thuốc BVTV...); Tăng cường công tác BVMT trong hoạt động chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, nhất là đối với các cơ sở chăn nuôi tập trung quy mô vừa và quy mô lớn; Hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường tại các trang trại, cơ sở chăn nuôi quy mô nhỏ, hộ gia đình; Phối hợp tổ chức thực hiện có hiệu quả Đề án tổng thể Bảo vệ môi trường làng nghề đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, trong đó chú trọng thực hiện các dự án thu gom, xử lý nước thải, khí thải sản xuất có khả năng gây ô nhiễm môi trường cao tại các làng nghề và cải thiện chất lượng môi trường thị trấn Vàm Láng, khu cảng cá, bến cá; Trong xây dựng nông thôn mới, đến năm 2020, có 50% số xã cơ bản đạt tiêu chí thứ 17 về môi trường.

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm: Đẩy mạnh hoạt động kiểm tra, cấp giấy xác nhận việc đã thực hiện các công trình, biện pháp bảo vệ môi trường phục vụ giai đoạn vận hành của dự án sau khi được phê duyệt báo cáo ĐTM; Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về đất đai, tài nguyên nước, môi trường tại các KCN, CCN, các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tỉnh; Xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm, kiên quyết tạm đình chỉ hoạt động hoặc cấm hoạt động theo quy định của pháp luật đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng, nhất là các trường hợp có phản ánh kéo dài của người dân; Kiểm soát chặt chẽ hoạt động nhập khẩu phế liệu; Tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm soát hoạt động nhập khẩu phế liệu vào tỉnh, xử lý nghiêm những tổ chức, cá nhân nhập khẩu phế liệu không đáp ứng các quy định về BVMT; Thực hiện tốt việc công khai thông tin các đơn vị, cơ sở vi phạm pháp luật về BVMT.

* Giải quyết vấn đề về mùi hôi

Thời gian qua, các ngành chức năng của tỉnh đã rất nỗ lực trong công tác quản lý nhà nước đối với ô nhiễm môi trường do mùi hôi như:

- Thường xuyên tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho các cá nhân, tổ chức; giám sát doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong việc vận hành các hệ thống xử lý khí thải, mùi hôi; thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường; Tổ chức đối thoại giữa người dân với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và cơ quan nhà nước để họ thấy được sự bức xúc của người dân, qua đó quan tâm đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường, tạo sự chia sẻ, đồng cảm của người dân với cơ quan nhà nước.

- Tổ chức thẩm định chặt chẽ hồ sơ môi trường của các Dự án có khả năng gây ô nhiễm mùi hôi cao, đảm bảo cơ sở khoa học, tính khả thi, hiệu quả xử lý của các công nghệ xử lý khí thải, mùi hôi được áp dụng.

- Hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đang hoạt động có gây mùi hôi kéo dài ảnh hưởng đến môi trường xung quanh nghiên cứu, tìm kiếm công nghệ, cũng như tham khảo ý kiến chuyên gia trong việc đầu tư hệ thống xử lý mùi hôi để có hướng xử lý phù hợp.

Tuy nhiên, hiện nay vấn đề mùi hôi trong hoạt động sản xuất vẫn chưa được giải quyết triệt để. Để kiểm soát và giải quyết vấn đề trên trong thời gian tới các giải pháp sau cần tiếp tục thực hiện:

- Kiểm tra, giám sát chặt chẽ đối với các cơ sở đang hoạt động có phát sinh mùi hôi, đặc biệt là việc kiểm soát quá trình vận hành hệ thống xử lý khí thải để hạn chế mùi hôi phát tán. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về môi trường theo quy định pháp luật.

- Thực hiện tốt quy hoạch, đặc biệt việc phát triển sản xuất phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch bảo vệ môi trường của tỉnh. Hạn chế việc phát sinh cơ sở mới bên ngoài các khu công nghiệp khu sản xuất tập trung. Đối với các KCN, CCN thì kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc BVMT theo thẩm quyền quản lý.

- Các cơ quan quản lý nhà nước phải có sự phối hợp chặt chẽ trong cấp phép đối với các dự án đầu tư mới, các phương án sản xuất kinh doanh, trong đó chú trọng xem xét các yếu tố môi trường, đặc biệt là các loại hình có phát sinh khí thải và mùi hôi trước khi tiến hành cấp phép; kiên quyết không cấp mới, cấp điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép đầu tư trong khu dân cư tập trung đối với những ngành, nghề có khả năng gây ô nhiễm môi trường nói chung và làm phát sinh mùi hôi nói riêng.

- Đẩy nhanh tiến độ thực hiện Đề án thành lập khu riêng dành cho các doanh nghiệp sản xuất gây ô nhiễm môi trường khó khắc phục để di dời các cơ sở gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là mùi hôi kéo dài theo chỉ đạo của Tỉnh ủy và UBND tỉnh.

- Tiếp tục kiến nghị với Bộ TN&MT xem xét ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đặc thù, trong đó có bổ sung chi tiết các thông số gây mùi để làm cơ sở pháp lý trong việc kiểm tra, kiểm soát cũng như chế tài khi các doanh nghiệp vi phạm; ban hành quy định kiểm soát khí thải tự động liên tục (lắp đặt thiết bị quan trắc tự động) đối với cơ sở sản xuất có lưu lượng từ 200.000m 3 khí thải/giờ (Theo Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, các ngành nghề chế biến thức ăn chăn nuôi, chế biến thủy sản, sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tái chế nhựa không thuộc đối tượng phải lắp đặt thiết bị quan trắc khí thải tự động liên tục dù với quy mô sản xuất, xả thải nào); ban hành quy định kiểm soát năng lượng, nhiên liệu riêng cho quá trình vận hành hệ thống xử lý khí thải để kiểm soát quá trình vận hành liên tục của các hệ thống xử lý khí thải.

* Giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường của các Doanh nghiệp hoạt động trên đất quốc phòng

- Kiến nghị Trung ương ban hành cơ chế phối hợp trong việc kiểm tra công tác bảo vệ môi trường cũng như phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường nằm trong đất quốc phòng.

* Giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường từ các bãi rác, nước thải sinh hoạt

Do khó khăn về nguồn vốn đầu tư các công trình bảo vệ môi trường công cộng như bãi chôn lấp chất thải rắn, hệ thống thu gom, xử lý nước thải đô thị, tiếp tục kiến nghị Trung ương hỗ trợ bố trí nguồn kinh phí và cơ chế kêu gọi đầu tư để thực hiện các công trình này.

* Giải quyết vấn đề giám sát việc vận hành các hệ thống xử lý chất thải

Hiện tại, các cơ sở sản xuất kinh doanh thuộc đối tượng phải thực hiện việc báo cáo kết quả thực hiện các công trình bảo vệ môi trường đều đã được cấp hoặc đang hoàn chỉnh hồ sơ để được cấp Giấy xác nhận hoàn thành các công trình bảo vệ môi trường phục vụ giai đoạn vận hành của dự án theo đúng quy định. Tuy nhiên, còn tồn tại một vấn đề là: đoàn kiểm tra để xem xét cấp Giấy xác nhận chỉ có thể đến kiểm tra vào lúc công trình đã hoàn thành và xem xét trên báo cáo hoàn công của cơ sở, chưa thể tham gia vào quá trình xây dựng, lắp đặt hệ thống. Do đó, đối với một số công trình bảo vệ môi trường, đặc biệt là các công trình xây dựng ngầm dưới lòng đất (do không có diện tích xây dựng) hoặc các đường ống thoát nước được lắp đặt ngầm dưới lòng đất thì khó có thể giám sát việc cơ sở có thực hiện đúng theo hồ sơ môi trường đã được cấp hay không. Do đó, kiến nghị Chính phủ có quy định về đơn vị giám sát độc lập đối với việc xây dựng, lắp đặt các công trình bảo vệ môi trường (giống như đơn vị giám sát độc lập đối với các công trình xây dựng).

*Các nhiệm vụ chính về BVMT trong năm 2016

1. Đẩy mạnh tuyên truyền các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, về ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, ứng dụng công nghệ sinh học để xử lý chất thải; xây dựng, nhân rộng các mô hình về bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh; tuyên truyền hướng dẫn thực hiện tiêu chí về môi trường trong xây dựng nông thôn mới; hướng dẫn, theo dõi, thực hiện chỉ tiêu thi đua về môi trường của các huyện, thị, thành.

2. Nghiên cứu các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường để từ đó cụ thể hóa việc áp dụng các văn bản này tại địa phương và hướng dẫn thực đồng bộ, có hiệu quả và đảm bảo đúng quy định trên địa bàn 11 huyện, thị, thành của tỉnh Tiền Giang .

3. Rà soát, thống kê, tuyên truyền, vận động, hướng dẫn các cơ sở, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn tỉnh lập hồ sơ môi trường theo quy định tại Nghị định số 18/2015/NĐ-CP, Thông tư 26/2015/TT-BTNMT, Thông tư 27/2015/TT-BTNMT, không để xảy ra trường hợp cơ sở hoạt động mà không có hồ sơ môi trường; Bồi dưỡng kiến thức thẩm định, phê duyệt Đề án bảo vệ môi trường, kế hoạch bảo vệ môi trường cho UBND cấp xã và cán bộ phụ trách môi trường cấp xã, đẩy mạnh, phối hợp UBND cấp huyện trong việc ủy quyền UBND xã xem xét, đăng ký kế hoạch bảo vệ môi trường. Rà soát, thống kê, tuyên truyền, vận động, hướng dẫn các cơ sở, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn tỉnh nhận diện các loại chất thải nguy hại và áp dụng đúng quy định tại Thông tư 36/2015/TT-BTNMT.

4. Kiểm tra, hướng dẫn về nghiệp vụ cho phòng Tài nguyên và môi trường các huyện, thành, thị để nâng cao chất lượng thẩm định Đề án bảo vệ môi trường đơn giản và Kế hoạch bảo vệ môi trường; trong đó tập trung vào các địa phương có nhiều loại hình dự án/cơ sở sản xuất kinh doanh trong quá trình sản xuất, kinh doanh phát sinh các loại chất thải nhưng có phức tạp trong xử lý môi trường hoặc cần hướng dẫn, tập huấn thêm trong việc xem xét, đăng ký, hậu kiểm công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường; phối hợp UBND huyện Tân Phú Đông, phòng TN&MT Tân Phú Đông làm việc với UBND các xã trên địa bàn huyện đã được huyện ủy quyền xem xét, đăng ký kế hoạch bảo vệ môi trường.

5. Hỗ trợ xử lý các điểm gây ô nhiễm môi trường bức xúc ở địa phương

- Tuyên truyền đến doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh biết và thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, các tiêu chuẩn và quy chuẩn Việt Nam về bảo vệ môi trường; khuyến khích áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại, giảm thiểu ô nhiễm môi trường trước và sau khi đầu tư dự án;

- Tham mưu xây dựng Đề cương Đề án di dời, thành lập một khu riêng dành cho các doanh nghiệp sản xuất gây mùi hôi khó khắc phục trình UBND tỉnh thẩm định phê duyệt và thực hiện trong năm 2016 và các năm tiếp theo.

- Tiếp nhận, xử lý, báo cáo kết quả xử lý các ý kiến, kiến nghị, phản ánh của cử tri trước và sau các kỳ họp Đại biểu Quốc hội, kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh trong năm 2016.

- Tổ chức triển khai, kiểm tra việc thực hiện Phương án thu gom rác thải nông thôn trên địa bàn tỉnh Tiền Giang số 3810/PA-STNMT ngày 11/9/2015 của Sở Tài nguyên và Môi trường; Kế hoạch số 07/KH-UBND ngày 12/1/2016 của UBND tỉnh tăng cường công tác kiểm soát, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trong hoạt động chế biến, nông sản, lâm sản, thủy sản.

6. Tăng cường công tác kiểm tra, phối hợp kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn tỉnh; kiểm tra, xử lý các ý kiến, kiến nghị của cử tri. Tăng cường công tác hậu kiểm sau khi các hồ sơ môi trường đã được phê duyệt (không để xảy ra các trường hợp không có hậu kiểm) phê duyệt kiểm tra việc thực hiện các biện pháp BVMT trong các hồ sơ môi trường và xử lý các vi phạm về chấp hành các quy định bảo vệ môi trường đối với các khu, cụm công nghiệp và tại các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, khai thác tài nguyên trên địa bàn tỉnh; tập trung giám sát, hướng dẫn khắc phục ô nhiễm tại các điểm nóng về ô nhiễm môi trường như: khu công nghiệp Mỹ Tho, khu công nghiệp Tân Hương, cụm công nghiệp Tân Mỹ Chánh, khu quân sự Đồng Tâm.

7. Tổ chức thực hiện việc lập, sửa đổi, bổ sung danh mục các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cần phải xử lý triệt để; xác nhận cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đã hoàn thành xử lý triệt để; kiểm tra công tác xử lý triệt để cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

8. Tập trung thực hiện Nghị quyết số 70/NQ-HĐND ngày 11/12/2015 của Hội đồng nhân dân tỉnh về việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tỉnh tỉnh: Xây dựng dự thảo kế hoạch của UBND tỉnh lấy ý kiến góp ý của các ngành, địa phương; hoàn chỉnh dự thảo trình UBND tỉnh ký ban hành; xây dựng Kế hoạch thực hiện của Sở Tài nguyên và Môi trường; tổ chức triển khai thực hiện theo kế hoạch của Sở, báo cáo tổng hợp định kỳ về UBND tỉnh theo dõi, chỉ đạo; kiểm tra tình hình khắc phục ô nhiễm môi trường của các cơ sở như Công ty TNHH Uni - President VN CN Tiền Giang, Công ty TNHH Tong Wei Việt Nam, Công ty TNHH T.C.UNION VN, các DN trong CCN và TTCN Tân Mỹ Chánh, DNTN Hồng Huê, các DN KQS Đồng Tâm.

9. Thực hiện kiến nghị sau giám sát của Mặt trận tổ quốc tỉnh tại Báo cáo số 135/BC-ĐGS ngày 26/11/2015 của Đoàn giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh giám sát việc quản lý nhà nước và trách nhiệm của người dân về bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh; Công văn số 5701/UBND-KTN ngày 26/11/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang; trong đó, tập trung phối hợp với Sở Xây dựng, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài Chính, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Nội vụ, Ban quản lý các Khu công nghiệp tỉnh và Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã và thành phố Mỹ Tho nghiên cứu tổ chức triển khai thực hiện các kiến nghị của Đoàn giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh đối với Ủy ban nhân dân tỉnh trên từng lĩnh vực quản lý nhà nước và ý thức trách nhiệm của người dân về bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh; các đơn vị phối hợp căn cứ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của đơn vị nghiên cứu xây dựng kế hoạch triển khai và tổ chức thực hiện cũng như có các giải pháp thực hiện các mặt còn hạn chế theo Báo cáo số 135/BC-ĐGS ngày 26/11/2015; kết quả thực hiện phải có tổng hợp và báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh theo đúng thời gian quy định.

10. Tăng cường và đảm bảo công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp theo quy định tại Nghị định 25/2013/NĐ-CP và Thông tư 63/2013/TTLT-BTC-BTNMT.

11. Xây dựng, quản lý hệ thống quan trắc môi trường; tổ chức thực hiện hoạt động quan trắc, quản lý, sử dụng có hiệu quả số liệu quan trắc môi trường.

12. Nâng cao chất lượng thẩm định nội dung, yêu cầu bảo vệ môi trường trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển, dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh; thực hiện việc thẩm định chặt chẽ các báo cáo đánh giá tác động môi trường, kế hoạch bảo vệ môi trường, đề án bảo vệ môi trường.

13. Triển khai thực hiện các quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án đã được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt; tập trung khắc phục ô nhiễm, cải thiện môi trường nông thôn, làng nghề; tổ chức triển khai có hiệu quả "Phương án thu gom rác thải nông thôn" trên địa bàn tỉnh; sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí sự nghiệp môi trường năm 2016 để thực hiện các dự án phục vụ cho quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường.

14. Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về biến đổi khí hậu.

15. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý nhà nước về BVMT; Triển khai sử dụng có hiệu quả phần mềm công cụ tin học trong quản lý doanh nghiệp./.

# data[].attributes.attachment_link.title
THÔNG TIN TUYÊN TRUYỀN THÔNG TIN TUYÊN TRUYỀN

# data[].attributes.attachment_link.description
A- TÌNH HÌNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU - GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ I. Khái niệm chung Biến đổi khí hậu (BĐKH) là sự thay đổi có tính hệ thống (liên tục tăng hoặc liên tục giảm) các yếu tố khí...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Con người không thể hiểu được khí hậu trên thế giới sẽ thay đổi ra sao trong tương lai, nếu không biết được khí hậu của trái đất đã biến đổi ra sao và nguyên nhân và hệ quả của các biến động khí hậu trong quá trình lịch sử trái đất. Tất cả mọi hệ thống đều thay đổi hay chuyển động theo những qui luật vật lý và hệ thống vật lý địa cầu cũng thế.

Biết được sự biến đổi nhiệt độ trong quá khứ trên thế giới là then chốt để hiểu được sự thay đổi khí hậu. Nhưng làm sao có thể biết được nhiệt độ trong quá khứ cách đây hàng ngàn cho đến hàng triệu năm? Trong quá khứ sự thay đổi khí hậu từ từ hay biến động đột ngột?. Những nguyên nhân hay cơ chế nào gây ra sự thay đổi khí hậu? Con người có thể tiên đoán khí hậu sẽ thay đổi ra sao không ?. Đó là một vài câu hỏi then chốt để tìm hiểu sự vận hành của khí hậu trong hệ thống vật lý địa cầu.

Khoa khí hậu học cổ đại được phát triển qua nhiều giai đoạn. Lịch sử khoa học cũng là lịch sử của các cá nhân then chốt theo đuổi tri thức với sự đam mê sôi nổi trong tinh thần khoa học vì mục đích khám phá để hiểu các hiện tượng thiên nhiên. Những khám phá trong các nghiên cứu của họ có khi được vạch sẵn, nhưng cũng có khi tình cờ, và cho thấy tiến trình tìm hiểu kiến thức là một tiến trình đầy gian lao và bất ngờ.

Con người luôn muốn biết những biến chuyển cách đây hàng ngàn năm và những gì đã xảy ra. Trong thiên nhiên đã để lại nhiều dấu vết của các sự kiện trọng đại thay đổi quả đất trước khi loài người xuất hiện. Những dấu vết này nếu ta không biết hay để ý đến và tìm hiểu thì chúng chỉ là vật vô tri vô dụng, nhưng lại là một kho tàng nằm ẩn, chỉ tiết lộ cho người biết dùng chúng những bí mật của quá khứ.

1. Tổng quan

Trước đây từ đầu cho đến giữa thế kỷ 20, đa số các nhà khí tượng học cho là khí hậu không thay đổi và ta có thể tiên đoán được qua những dữ kiện đo được từ các năm trước. Hoặc nếu có thay đổi thì thay đổi ít và từ từ trong một thời gian dài qua nhiều thế kỷ, vì họ cho rằng quá trình và cơ chế vận hành của khí hậu địa cầu là tự điều chỉnh và ở trạng thái bền vững chứ không bao giờ đột ngột biến động hỗn loạn khi tiến đến một trạng thái khác.

Sự thay đổi khí hậu có ảnh hưởng rất lớn vào sự tiến hóa và phát triển văn minh con người. Tôi trích một đoạn trong (6) về các biến động khí hậu trong thời kỳ hiện đại (Holocene) và trước đó (Pleistocene).

".. Tiến bộ then chốt nhất về khoa học trái đất là sự khám phá trong thập niên 1990 khí hậu địa cầu trong quá khứ 100000 năm đã qua: từ thời băng hà cuối của kỷ nguyên Pleistocene đến thời Holocene ngày nay. Dữ kiện khoa học về thời tiết và nhiệt độ nước biển đã được biết qua các nghiên cứu các lớp san hô, những mẫu phù sa, các tầng nước đá ở Bắc cực trước đây trong nhiều ngành khoa học khác nhau. Nhưng chỉ hơn 15 năm gần đây, qua sự tổng hợp và các hợp tác nghiên cứu liên ngành để giải thích các sự kiện lịch sử con người trong quá khứ cũng như tiên đoán khí hậu môi trường sống trên trái dất trong tương lai, các nhà khoa học đã cấu tạo lại các dữ kiện khí hậu xưa kia trên trái đất rất chi tiết cho đến các đây hơn 100,000 năm để làm nền tảng cho các nghiên cứu sau này.
Quan trọng nhất là qua các lớp nước đá lấy ở đảo Greenland gần bắc cực từ trên mặt băng xuống sâu đến tận đất, các nhà khoa học dùng tỉ lệ đồng vị oxygen 18 và oxygen 16 để kiến tạo lại nhiệt độ trong khoảng 120000 năm cách đây, cho thấy thời kỳ Holocene, khi thời kỳ băng hà cách đây 12000 năm chấm dứt, là thời kỳ mà sự thay đổi khí hậu nhiệt độ ít biến động và thay đổi với mực độ không to lớn so với thời băng hà ở kỷ nguyên Pleistocene. Thời kỳ băng hà này có nhiều sự thay đổi lớn lao đột ngột qua giai đoạn ấm rồi trở lại lạnh (xem Hình 1c, trích dẫn từ (1)). Những biến động từ lạnh đến ấm trong thời băng hà được gọi là biến động Dansgaard-Oeschger, và ngược lại từ ấm đến lạnh là biến động Heinrich.
Trong giai đoạn chuyển tiếp từ thời băng hà đến Holocene lúc nhiệt độ tăng và ấm trong một thời gian thì thình lình cách đây 12000 năm, nhiệt độ giảm mạnh thay đổi khí hậu trở lại lạnh như trong thời băng hà. Thời kỳ này các nhà khoa học khí hậu gọi là Dryas trẻ (Young Dryas). Đây cũng là lúc con người phải sống dựa vào thực vật, bước ra khỏi thời đá cũ và kỹ thuật canh nông trồng trọt ra đời. Thời Dryas trẻ rất ngắn, sau đó khí hậu trở lại ấm và đi vào kỷ nguyên Holocene ngày nay. Vào thời Holocene, cách đây khoảng 8200 năm (6200BC), hơn 3000 năm sau Young Dryas, nhiệt độ bổng nhiên tụt xuống lạnh trong vòng 60 năm, làm vùng Mesopotamia (gần Iraq ngày nay) bị hạn hán, tàn phá canh nông. Thời kỳ lạnh này gọi là biến cố 8.2ka (8.2 kilo năm). Và sau cùng cách đây 4200 năm (2200BC), sự thay đổi khí hậu đột ngột đã làm vùng Sahara xanh tươi, ẩm và ấm trở thành sa mạc và nền văn minh Harappa, ở lưu vực sông Ấn Hà (Indus), cũng như nhiều đế quốc và triều đại ở Cận đông và Ai Cập biến mất."

Chúng ta hãy đi vào chi tiết về mỗi thời kỳ thay đổi khí hậu đột biến nói trên trước khi bàn đến lịch sử khám phá khí hậu quá khứ trên trái đất. Nguồn gốc và cơ nguyên của sự thay đổi đột ngột cho thấy sự phức tạp của hệ thống khí hậu khi có tác động bên ngoài cộng với sự tương tác với nhau giữa các thành phần của hệ thống, tạo ra những diễn biến động lực không xác định hay tiên đoán được rõ ràng.

Hình 1a - Độ dâng nước biển cuối thời
Pleistocene đến ngày nay

Hình 1b - Độ dâng nước biển thời Holocene
đến ngày nay

Hình 1c - Nhiệt độ ở giữa đảo Greenland trong 100000 năm vừa qua, tái tạo từ sự đo nồng độ oxygen và đồng vị oxygen 18 trên tầng nước đá lấy được trong chương trình nghiên cứu GISP2 giữa thập niên 1990 (1). Để ý là trong thời kỳ băng hà cuối Pleistocene, có nhiều biến động thay đổi khí hậu đột ngột lên xuống bất thường, biến động ấm Dansgaard-Oeschger, và ngược lại từ ấm đến lạnh (biến động Heinrich). Giai đoạn cuối trước khi vào thời Holocene cách đây khoảng hơn 12000 năm, từ ấm thình lình chuyển đến thời kỳ lạnh gọi là Young Dryas (YD), là lúc con người bắt đầu thuần hóa thực vật, bước vào thời kỳ canh nông.

1.1. Thời kỳ Dryas cổ đại (oldest Dryas), Dryas cổ (older Dryas)
và Dryas trẻ (Young Dryas, YD)

Vào giữa thập niên 1950, dữ kiện từ các bãi lầy chứa than bùn mà trước kia là địa điểm của khu rừng hay đáy hồ xưa ở Bắc Âu đã được các nhà khoa học Thụy Điển nghiên cứu. Trong tầng than bùn có các lớp than bùn khác nhau. Mỗi lớp thể hiện mỗi năm qua chu kỳ thay đổi của khí hậu. Họ đếm các lớp và nghiên cứu trong mỗi lớp các loại bông phấn xưa của các loài thực vật mà một số đã không còn hiện diện ở quanh vùng.

Sự thay đổi, trong các lớp, thành phần của các loại hạt phấn khác nhau của các loài thực vật thường sống ở vùng ấm hay cực lạnh cho thấy là từ cuối thời kỳ băng hà vừa qua cho đến nay, nhiệt độ không phải ấm đều dần mà có rất nhiều dao động lên xuống về nhiệt độ, nhất là cách đây khoảng 12000 năm khi nhiệt độ thình lình đổi xuống thật lạnh rất nhanh trong vòng 1000 năm. Thời kỳ này nay được gọi là Dryas trẻ (Young Dryas), đặt theo tên của một loài hoa Dryas octopetala, sống ở môi trường rất lạnh trong rừng lãnh nguyên (tundra) vùng Arctic gần bắc cực, nơi các hạt phấn của loài này xuất hiện trong các lớp than bùn tương ứng với thời điểm này, trong khi các lớp ở các thời điểm khác hoàn toàn không có phấn hoa Dryas.

Hình 2. Hoa Dryas

Thời kỳ Dryas trẻ khi nhiệt độ thình lình chuyển sang lạnh cuối thời kỳ băng hà cuối cùng của kỷ Pleistocene trước khi bước vào kỷ Holocene cũng được khám phá qua các mẫu băng đá lấy từ độ sâu dưới Greenland phù hợp với dữ kiện từ các lớp than bùn.

Thuyết chính hiện nay về nguyên nhân của thời kỳ lạnh Dryas trẻ là do nước ở hồ Agassiz chứa băng nước giữa Bắc Mỹ tháo ra Đại Tây Dương ngăn cản luồng chảy của nguồn nước nóng Gulf stream lên Bắc Âu gây ra biến cố lạnh Dryas trẻ ở Bắc bán cầu. Qua các lớp mỏng phủ trên các di chỉ thời kỳ Clovis, ở Bắc Mỹ gần biển hồ, chứa các hạt từ trường có iridium, than cháy, chất carbon như thủy tinh chứa siêu kim cương phù hợp với sự va chạm của vẫn thạch và cháy rừng sau đó, cho thấy rất có thể nguyên nhân thời kỳ Dryas trẻ là do vẫn thạch gây ra sự tháo vỡ băng nước vào Đại Tây Dương (3).

Thực sự có ba thời kỳ Dryas: Dryas cổ đại (oldest Dryas), Dryas cổ (older Dryas) và Dryas trẻ (Young Dryas). Thời kỳ Dryas cổ đại cách đây khoảng 18000 năm và chấm dứt vào khoảng 14600 năm cách đây. Lúc này con người vẫn còn ở vào thời đại đồ đá cổ. Ở Đông Nam Á thềm Sunda nối liền với các đảo tạo thành Sundaland trên mặt nước biển và người Hoà Bình có mặt và toả ra ở nhiều nơi. Thời Dryas cổ, giữa hai thời kỳ ấm Bölling và Allerød, cách đây khoảng 14,100 năm kéo dài khoảng 150 năm, lúc này băng hà xuống tận Bắc Âu và lục địa Âu-Á và con người đã từ Đông Á qua Bắc Mỹ sau khi đi từ Đông Nam Á đi lên trước đó vào thời kỳ Pleistocene.

1.2. Biến cố trở lại lạnh Nam cực (Antarctic Cold Reversal, ACR)

Các mẫu băng đá lấy từ cột đá tròn thẳng đứng (ice cores) ở lục địa nam cực (Antarctic) cho thấy trước biến cố Dryas trẻ, ở cuối thời kỳ băng hà sau cùng của Pleistocene, cách đây 18000 năm khi nhiệt độ ấm dần cho đến 14700 năm cách đây thì băng ở Nam cực phát thải ra một lượng nước cực lớn gọi là mạch phát nước 1A (meltwater pulse 1A) (xem hình 1a) làm mực nước biển tăng 20 m trong hai thế kỷ gây ra biến động ấm Dansgaard-Oeschger ở Bắc bán cầu. Tuy nhiên sau đó bắt đầu biến cố trở lại lạnh ACR kéo dài khoảng 2 ngàn năm làm nhiệt độ xuống thấp lại 3 o C. Thời kỳ Dryas trẻ ở Bắc bán cầu bắt đầu khi giai đoạn trở lại lạnh ARC sắp hết và ARC chấm dứt ở giữa giai đoạn Dryas trẻ.

Mẫu hình (pattern) thay đổi khí hậu giữa Bắc và Nam bán cầu, theo mô hình "Nam dẫn trước và Bắc theo sau" như trên, tiếp tục ở nhiều biến cố khí hậu sau này. Nguyên nhân của biến cố ARC và cơ chế cho quá trình thay đổi khí hậu theo mẫu hình này ở Bắc và Nam bán cầu hiện chưa được biết rõ.

1.3. Biến cố 8.2 ngàn năm (8.2 ka event)

Một trường hợp khác do ấm gây trở lại lạnh là biến cố 8.2 ngàn năm. Cách đây 8200 năm trong thời kỳ Holocene giai đoạn ấm sau Dryas trẻ, bỗng nhiệt độ trên toàn cầu tuột xuống thình lình (5 o đến 6 o C vùng ôn đới và 3 o C vùng nhiệt đới) và nước biển dâng bất ngờ khoảng 1.2m. Nguyên nhân là hồ chứa nước băng khổng lồ Ojibway ở Bắc Mỹ vỡ. Nước tràn ra vịnh Hudson vào Bắc Đại Tây Dương, ảnh hưởng và làm rối loạn dòng chảy đại dương Gulf stream vốn mang nước nóng lên Bắc Âu. Một đại họa về thay đổi khí hậu. Khí hậu toàn cầu trở nên lạnh trong vài thế kỷ. Khí hậu lạnh làm băng hà tăng sau đó và sau 2 thế kỷ mực nước biển thấp xuống khoảng 14m(2). Sự thay đổi khí hậu này không lớn và lạnh như Dryas trẻ nhưng có ảnh hưởng lớn vào quá trình lịch sử con người bước qua thời đá mới: thời đại canh nông qua điền thủy.

2. Khám phá sự thật: thay đổi đột ngột của hệ thống khí hậu toàn cầu

Độc lập với các nghiên cứu của các nhà khoa học Thụy Điển về các lớp than bùn chứa phấn hoa Dryas là nghiên cứu của H. Urey và C. Emiliani trong các năm từ 1947 đến đầu thập niên 1950, đo tỷ lệ đồng vị phóng xạ O ¹⁸ và O ¹⁶ trong vỏ hóa thạch của các sinh vật 1 tế bào (plankton) trong biển, gọi là foraminifera (hay forams) đã chết và kết tụ nằm trong các lớp sâu dưới đáy biển cách đây cả hàng chục và trăm triệu năm cho đến tận thời kỳ thuộc kỷ phấn trắng (Cretaceous Era). Dùng các sinh vật lấy từ lớp đất dưới đáy biển này, nhà hóa học Urey, người đã đoạt giải Nobel năm 1934 do khám phá hydrogen nặng (deutorium), tìm ra được phương pháp đo nhiệt độ nước biển dựa vào tỉ lệ O ¹⁶ và O ¹⁸: tuỳ theo nhiệt độ nước biển, các sinh vật forams hấp thụ tỉ lệ O ¹⁸ và O ¹⁶ khác nhau. Sau nhiều năm gian khổ làm việc, học trò của Urey là Emiliani dùng nhiều mẫu bùn dưới đáy biển để tái tạo lại sự thay đổi nhiệt độ cho đến cách đây 300000 năm, và cho thấy là trong quá khứ có rất nhiều thời băng hà chứ không phải chỉ có một và nhiệt độ thay đổi đột ngột trong những thời kỳ thay đổi từ ấm qua băng hà. Sự thay đổi đột ngột lớn nhất có chu kỳ ước lượng khoảng 100000 năm. Chúng ta cũng phải để ý là sự chuyển tiếp khí hậu trong vài thế kỷ hay một hai ngàn năm được coi là nhanh chóng đột ngột so với thời gian địa chất quan sát được.

Kết quả của Emiliani cho thấy rằng khí hậu trái đất không như các nhà khoa học trước đây nghĩ. Họ cho là khí hậu trái đất chủ yếu bền vững, nóng ấm, không thay đổi nhiều từ thời Triassic, Jurrasic khi khủng long còn ngự trị cho đến trước thời kỳ băng hà duy nhất gần đây trong cuối thời kỳ Plesitocene. Và nếu có thay đổi như khi bước vào thời kỳ băng hà, thì khí hậu thay đổi từ từ, chứ không đột ngột. Vì thế trong một thời gian dài, ý tưởng của Emiliani về sự thay đổi khí hậu một cách đột ngột qua nhiều giai đoạn ấm, lạnh đã không được chấp nhận và bị nhiều nhà khoa học trái đất chỉ trích về phương pháp và các kết quả của ông.

Năm 1956, H. Suess dùng phương pháp định tuổi bằng Carbon-14 để nghiên cứu vỏ hóa thạch của các sinh vật trôi 1 tế bào (foraminifera), và khám phá sự thay đổi nhanh hơn về nhiệt độ và cho rằng thời băng hà cuối cùng đã chấm dứt với nhiệt độ tăng rất nhanh, khoảng 1 o C mỗi ngàn năm (2). W. Broecker dùng dữ kiện số lượng các sinh vật foraminifera (forams) ở các lớp từ đáy biển của Đài quan sát địa chất Lamont ở Đại học Columbia, ông đưa ra giả thuyết là thực sự có hai trạng thái bền của hệ thống khí hậu, băng hà và giữa băng hà (interglacial), và hệ thống khí hậu thay đổi đột ngột từ trạng thái này qua trạng thái kia.

Lần lần có nhiều dữ kiện được nghiên cứu từ các nguồn khác nhau cho thấy là ý tưởng của Emiliani là có cơ sở. Sự thay đổi đột ngột ở các dữ kiện cách đây khoảng 12000 năm tương ứng với thời Dryas trẻ. Khó có thể cho rằng các sự thay đổi nhanh chóng ở các dữ kiện trong cùng thời điểm là do phương pháp đo không đúng hay sai lầm lúc thực hiện ở nhiều các dữ kiện khác nhau. Càng đi sâu vào thời tiết quá khứ ở cuối thời Plesitocene từ hơn 20000 năm cách đây đến hơn 100000 hay hơn nữa của thời Pleistocene, chúng ta càng cần có thêm các dữ kiện lấy từ mẫu bùn phù sa ở đáy biển, hồ xưa... ở mực độ rất sâu hơn nữa. Để có được kết quả chính xác nhất và độ phân biệt thời gian cao nhất (cho hàng năm thay vì hàng trăm hay ngàn năm) thì đá băng nằm sâu ở Greenland và Nam cực là nguồn dữ kiện mang đến cho các nhà khoa học nhiều triển vọng nhất.

Có thể nói dữ kiện quý giá nhất là từ Greenland trải qua rất nhiều năm với bao công trình nghiên cứu của các nhà khoa học Bắc Mỹ và Bắc Âu. Đầu thế kỷ 20, nhà khí tượng học Lohar Wigener là người đầu tiên đến Greenland nghiên cứu về chuyển động không khí vùng bắc cực, ông cũng là người khám phá ra sự tách rời của các lục địa từ lục địa duy nhất gọi là Pangaea hàng trăm triệu năm trước đây. Trong thời kỳ chiến tranh lạnh (Cold War) giữa Hoa Kỳ và Liên Xô, bắt đầu từ thập niên 1950, Greenland đã trở thành địa điểm mà Hoa Kỳ đặt nhiều trạm quan sát khí tượng, ra đa, căn cứ không quân và các trại ngầm dưới băng để nghiên cứu và tiên đoán thời tiết. Trong các công trình nghiên cứu có một công trình đào xuống sâu lòng băng cho đến khi đụng lòng đất để lấy các mẫu băng tuyết từ cả hàng ngàn, hàng trăm ngàn năm về trước đã rơi phủ tích tụ từ lâu đời hằng năm cho đến ngày nay. Mỗi năm là một lớp tuyết chứa các khí trong khí quyển của trái đất vào thời điểm đó. Phân tích các khí này ở các lớp khác nhau có thể cho ta biết về khí hậu và tình trạng trái đất qua nhiều năm trong quá khứ. Chương trình đào lấy mẫu lớp băng ở trạm nghiên cứu Camp Century do hai nhà địa chất, Henri Bader và Chester Langway thực hiện bắt đầu từ năm 1960 với sự hợp tác và tham dự tại Camp Century của các nhà khoa học từ Đan Mach và Thụy Sĩ. Trước đó trong năm Quốc tế vật lý địa cầu 1957-1958 (International Geophysical Year, IGY), ông Bader đã thiết lập các chương trình đào vào băng đá xuống các độ sâu để lấy mẫu băng.

Nhà khoa học Đan Mạch Willi Dansgaard là người đầu tiên khám phá tình cờ vào năm 1952 là dùng thành phần chất đồng vị phóng xạ O ¹⁸ trong băng đá ta có thể định được nhiệt độ từ khí quyển mà băng tuyết từ đó kết tụ thành băng. Năm 1954, ông công bố kết quả và cho là nếu chúng ta đo tỉ lệ O ¹⁸ với O ¹⁶ ở các mẫu nước băng xưa, ta có thể biết về nhiệt độ khí quyển trong quá khứ. Và ông chỉ ra rằng chính các mẫu nước cổ xưa ấy vẫn còn tồn tại và hiện nay nằm ngay ở Greenland và các băng đá khác gần Bắc cực. Khám phá của Dansgaard là một khám phá quan trọng gây ngạc nhiên và phấn khởi cho các nhà khoa học mọi ngành vì thực sự con người đã có phương tiện trong tay để đo được nhiệt độ khí quyển trái đất trong quá khứ. Và dĩ nhiên khi chương trình ở Camp Century do người Mỹ thực hiện thì W. Dansgaard là nhà khoa học chủ chốt lãnh đạo chương trình nghiên cứu quốc tế Greenland Ice Sheet Program (GISP) sau này (từ năm 1971-1981), cùng với nhà nhà vật lý khí tượng Thụy Sĩ Hans Oeschger và Chester Langway.

Giải quyết vấn đề kỹ thuật sáng chế ra các mũi khoan để mang lên các lớp băng qua ống tròn mà không bị bể hay xáo trộn khi càng xuống độ sâu là những thử thách không dễ dàng. Thử thách họ đã vượt qua trong môi trường cực lạnh với thời tiết khắt khe, sau hơn 5 năm cực nhọc giải quyết kỹ thuật khoan đào xuống băng đá, nhóm thuộc phòng Thí nghiệm Nghiên cứu Kỹ thuật vùng lạnh của Đoàn Kỹ sư Quân đội Mỹ (US Army Corp Corps of Engineers' Cold Regions Research and Engineering Laboratory) do B. Hansen lãnh đạo đã khoan thành công và lấy được mẫu băng đến tận cùng của lớp băng đá và đụng vào lòng đất ở độ sâu 1387m (4). Gần hai năm sau nhóm B. Hansen, tháng 1.1968, lấy thêm được cột đá tròn thẳng đứng (ice core) từ mặt băng đến độ sâu 2164m do khoan được đến tận đáy băng trước khi đụng lòng đất ở trạm nghiên cứu Byrd, gần Nam Cực (Antarctica).

Giá trị của các dữ kiện từ các lớp băng đá là chúng chính xác và có độ đáng tin cậy cao hơn nhiều so với các mẫu dưới đáy biển vì mẫu băng có thể phân biệt được thời điểm qua hàng năm ngắn hơn so với mẫu đất phải mất cả trăm năm để tích tụ thành một lớp. Thêm nữa là mẫu băng đá rất bền không bị khuấy động như các mẫu ở đáy biển, thường hay bị sinh vật như các loài trùng bọ đôi khi xen vào khuấy rối làm mẫu không còn chính xác.

Từ các lớp băng đá đào được của B. Hansen, trong phòng thí nghiệm ở Đan Mạch, W. Dansgaard và các nhà khoa học đã liên tục làm việc để giải mã nhiệt độ quá khứ, với độ phân giải (resolution) khoảng vài năm, cho đến tận 100000 năm cách đây. Khi bài của ông và Langway cùng các cộng sự khác đăng trên tạp chí Science năm 1969 với tựa đề "Một ngàn thế kỷ về dữ kiện khí hậu từ Camp Century ở băng tuyết đá đảo Greenland" (One thousand of centuries of Climate record from Cam Century in Greenland Ice Sheet), các nhà khoa học khác sửng sốt chú ý vì họ không thể ngờ là sự chính xác ở vào khoảng cách hàng năm chứ không phải hàng trăm hay ngàn năm của các dữ kiện khác mà họ thường biết (1) (5). Một trang sử mới về tìm hiểu khí hậu quá khứ đã được lật qua với sự khám phá tài tình và kỳ diệu của Dansgaard.

Vào năm 1981 ở giai đoạn cuối chương trình GISP, W. Dansgaard và các cộng sự viên Đan Mạch đã đào sâu nhất đến 2037m ở trạm radar DYE-3, cho thêm dữ kiện quá khứ xa hơn về khí hậu và cho thấy bằng chứng rõ ràng nhất về sự biến động đột ngột của khí hậu trong quá khứ. Sự thay đổi khí hậu đột ngột của 100000 năm cách đây trong quá khứ là rõ trên giản đồ nhiệt độ khí hậu của Dansgaard và cho thấy có nhiều thời băng hà và các giai đoạn ấm giữa các thời băng hà. Giai đoạn khí hậu chuyển đột ngột từ lạnh sang ấm ngày nay được gọi là biến động Dansgaard-Oeschger.

Không những thế các biến cố Young Dryas, Oldest Dryas ... mà dữ kiện từ lớp than bùn cho thấy trước kia đều hiện rõ và vì thế xác minh là những biến cố này thực sự đã xảy ra. Dữ kiện từ đáy hồ ở Bern, Thụy Sĩ do H. Oeschger nghiên cứu cũng cho thấy sự thay đổi nhiệt độ đột ngột rất sát và hầu như tương đương với dữ kiện từ GISP ở Greenland.

Sự đồng hợp kỳ diệu, và không còn nghi ngờ gì nữa về sự biến đổi khí hậu đột ngột trên trái đất.

Hình 3 - Willi Dansgaard

Từ các dữ kiện ở Greenland từ thập niên 1960 cho đến năm 1992 và ở các lớp bùn đáy biển, cho thấy một khi bước qua một ngưỡng cửa khí hậu sẽ chuyển đột ngột từ lạnh sang ấm hay ngược lại.

Đầu thập niên 1960, nhà khoa học W. Broecker cho thấy sự liên hệ giữa sự biến chuyển đột ngột khí hậu là do sự thay đổi của dòng chảy nước nóng ở đại dương. Mặc dù để tan hết băng ở Bắc cực hay Nam cực phải cần thời gian rất lâu cả vài ngàn năm nhưng quá trình sự tan băng hay đóng băng thêm ở Bắc cực và Nam cực, nơi chứa nhiều nguồn nước, có ảnh hưởng trực tiếp đến những dòng chảy ở đại dương và từ đó gây ra sự chuyển biến khí hậu. Sự thay đổi của dòng nước ấm hay lạnh ở Đại dương sẽ có ảnh hưởng to lớn đến khí hậu thế giới (như dòng Gulf Stream hay dòng dọc Nam Mỹ ở Thái Bình Dương liên hệ đến hiện tượng El-Nino).

Từ thời kỳ thay đổi nhiệt độ thình lình của Dryas trẻ cách đây 12000 năm đến nay đã rất lâu. Phải nói là giai đoạn ấm đã kéo dài trong 8000 năm nay (bằng cả lịch sử văn minh của con người) là rất bền vững, không biến động một cách kỳ lạ. Tình trạng này chắc chắn sẽ không còn kéo dài lâu nữa và nếu có một cái đẩy nhẹ nào đó, hệ thống khí hậu toàn cầu sẽ đột ngột thay đổi trong tương lai không xa. Đây là điều mà các nhà khoa học rất quan tâm vì có ảnh hưởng đến sự sống còn của văn minh nhân loại. Cái đẩy nhẹ này cũng có thể là hiện tượng hâm nóng toàn cầu do con người gây ra qua sự gia tăng khí thải nhà kính mà chúng ta đã thải ra trong khí quyển trong vài thế kỷ qua. Và khi nút "contact" được bật và sự chuyển biến xảy ra đột ngột như trong quá khứ đã cho ta thấy, con người sẽ đi vào một tương lai bất ngờ không tiên đoán được về số phận.

Trong lúc các nước thương lượng về các biện pháp giảm ảnh hưởng của con người qua khí thải nhà kính ở Hội nghị về thay đổi khí hậu ở Bali (Indonesia) cuối năm 2007 làm nhiệt độ thế giới tăng lên, thì các nhà khoa học đã có một hội nghị quan trọng hơn để tìm hiểu và nhận dạng khi nào thì "nút bật", chuyển từ trạng thái này sang trang thái khác của hệ thống thời tiết, được "bật" lên khi một sức ép nhỏ ấn lên trên nút. Đây mới là vấn đề sống còn của văn minh con người.

3. Chu kỳ Milankovitch

Hình 4a - Chu kỳ Milankovitch và chu kỳ băng hà

Các dữ kiện về khí hậu trong quá khứ đã lần lượt được khám phá từ nhiều nguồn và có độ phân giải thời gian khác nhau và càng xa vào quá khứ đến hàng triệu năm trong thời Pleistocene. Các dữ kiện này cho thấy khí hậu thay đổi lên xuống từ băng hà (glacial) đến giữa hai băng hà (interglacial) và trở lại băng hà với các chu kỳ khác nhau trong mẫu hình (pattern) biến đổi khí hậu. Dữ kiện cho thấy trong các chu kỳ trên thì chu kỳ khoảng 100000 năm là khá rõ. Nguyên nhân gì gây ra những chu kỳ này?.

Trong thế chiến thứ nhất, một kỹ sư người Serbia tên là Milutin Milankovitch, bị chính phủ Áo-Hung quản thúc ở Budapest. Tuy vậy ông được phép làm việc ở thư viện của Viện Hàn lâm Hungary. Trong những năm này cho đến hết thế chiến, ông đã bỏ thì giờ nghiên cứu về sự ảnh hưởng của quỹ đạo và vận hành của địa cầu quanh mặt trời đối với khí hậu và nhiệt độ trên trái đất. Năm 1920, ông cho xuất bản sách về thuyết của ông về vấn đề này ở Serbia và sau đó ông nổi tiếng từ khi sách được dịch ra tiếng Pháp. Dùng cơ học vũ trụ để tính toán sự thay đổi có chu kỳ của quỹ đạo và sự vận hành của trái đất như độ nghiêng gây ra điểm phân (equinox) và chuyển động quay tuế sai (precession), ông tìm ra được sự thay đổi về cường độ ánh sáng bức xạ của mặt trời đến mặt đất dựa theo chu kỳ xoay tuế sai của trục xoay trái đất (23000 năm), chu kỳ thay đổi quỹ đạo ellipse của quả đất quanh mặt trời (100000 năm) và chu kỳ thay đổi độ nghiêng của trục quay trái đất (41000 năm). Sự thay đổi cường độ bức xạ ánh sáng mặt trời ở mặt đất vì thế cũng theo các chu kỳ với chu kỳ 100000 năm là có thay đổi lớn nhất.

Hình 4b - Chu kỳ chuyển động quay tuế sai
của trục quay điểm phân trái đất

Theo như Milankovitch thì thời điểm của thời kỳ băng hà có thể được giải thích theo thuyết thiên văn này. Emilani, người dùng sinh vật foram trong các lớp dưới đáy biển và kiến tạo nhiệt độ quá khứ đầu tiên, đã nhận xét về sự hiện diện chu kỳ nhiệt độ thay đổi hơi đồng bộ với sự thay đổi mực bức xạ của Milankovtich. Kế đó Hans Suess dùng Carbon-14 để định tuổi các lớp dưới đáy biển cũng nhận thấy thời băng hà cuối chấm dứt cach đây 15000 năm và xa hơn nữa sự giao động nhiệt độ có chu kỳ khoảng 40000 năm, gần với chu kỳ 41000 năm thay đổi độ nghiêng của trục quay trái đất mà Milankovitch tính ra.

Tuy nhiên đa số các nhà địa chất và khoa học bác bỏ thuyết Milankovitch và cho sự giải thích về sự hiện hữu của chu kỳ ở các dữ kiện như từ các lớp than bùn ở dưới đáy hồ gắn với chu kỳ Milankovitch là viển vông, một sự trùng hợp tình cờ, không có cơ sở. Họ cũng cho rằng nếu quỹ đạo, sự quay tuế sai và độ nghiêng trục quay thay đổi theo chu kỳ thì khi bắc bán cầu lạnh hơn thì nam bán cầu sẽ ấm hay ngược lại, nhưng dữ kiện từ Greenland và Antartica không cho thấy điều này đã xảy ra.

Năm 1968, bằng chứng đầy đủ và khá thuyết phục về thuyết Milankovitch là từ chuyến đi khảo sát của Broecker và các đồng nghiệp đến đảo Barbados ở Đại Tây Dương. Tại đây ở độ cao vài trăm mét trên mực nước biển, có những nền san hô cổ xưa. Tuổi của các bãi san hô trên được xác định là cách đây 125000, 105000 và 82000 năm, phù hợp khít khao với thời điểm chu kỳ Milankovitch khi mà các tảng băng ở Bắc cực tan và mực nước biển ở độ cao nhất cách đây 127000, 106000 và 82000 năm, khi mà cường độ ánh sáng mặt trời mạnh nhất ở Bắc bán cầu vào lúc mùa hè. Broecker cho rằng thuyết Milankovitch mà nhiều người chối từ phải được coi như là thuyết giải thích tốt nhất về những hiện tượng và dữ kiện có được (2).

Kết quả đầy đủ và hoàn tất trả lời các câu hỏi và những gì còn hoài nghi về sự liên hệ của chu kỳ Milankovitch và khí hậu là công trình nghiên cứu của Shackleton năm 1973 dùng mẫu đất sâu đáy biển đầy đủ và tốt nhất cho toàn thời kỳ Pleistocene, gọi là lớp đất Vera 28-238 (tên của tàu nghiên cứu đại dương thuộc đài quan sát Lamont). Mẫu này đạt đến hơn 1 triệu năm và gồm luôn cả thời điểm mà từ trường trái đất thay đổi cực - được biết là xảy ra cách đây 700000 năm (3). Với đầy đủ dữ kiện, qua phương pháp phân tích tần số, cho thấy có các chu kỳ khoảng 20000, 40000 năm và đặc biệt chu kỳ mạnh nhất khoảng 100000 năm. Tất cả phù hợp với chu kỳ Milankovitch.

Năm 1985, ở trạm Vostock, Antarctica Nam cực, các nhà khoa học Pháp và Liên Xô đã đào và lấy lên mẫu băng đá cao 2000m chứa các dữ kiện khí hậu quá khứ đến 150,000 năm cách đây gồm thời kỳ băng hà cuối Pleistocene và thời kỳ ấm trước đó. Và sau này đến cuối thập niên 1990, họ đã lấy được băng đá cách đây 400000 năm qua 4 thời kỳ băng hà. Phân tách lớp băng quá khứ cho thấy nhiệt độ phù hợp với dữ kiện từ Greenland và dưới lòng biển và đặc biệt là nồng độ khí carbon dioxide (CO ₂) và methane (CH ₄) trong các bọt không khí nằm trong lớp đá tỉ lệ thuận với nhiệt độ trong suốt thời gian từ thời kỳ ấm trước băng hà cho đến gần đây. Như vậy là chính các khí CO ₂ và methane nối hai bán cầu với nhau và sự thay đổi nồng độ thể hiện sự ấm hay lạnh của cả khí hậu trái đất và vì thế chu kỳ Milankovitch một khi thay đổi khí hậu qua cường độ bức xạ ở một bán cầu cũng sẽ thay đổi đồng bộ khí hậu trên toàn trái đất (2).

Thuyết Milankovitch hiện nay không còn là thuyết nữa mà là sự thât. Khám phá của Milankovitch là một khám phá tuyệt vời trong khoa học vật lý vũ trụ và trái đất. NASA, NOAA đã coi Milankovitch là một trong những nhà khoa học lớn của thế kỷ sánh vai cùng von Braun, Benjamin Franklin, R. Goddard.

Lời kết

Đứng trên phương diện mô hình hệ thống thì trái đất là một hệ thống phức tạp gồm nhiều thành phần tương tác nhau (với đại dương và khí quyển là hai thành phần chủ yếu), nếu lượng bức xạ từ mặt trời là đầu vào (input), hệ thống trái đất phản ứng (response) và tạo ra đầu ra (output) là khí hậu trên thế giới. Hiện nay đã có nhiều dữ kiện về nhiệt độ trong quá khứ, câu hỏi đặt ra là dựa vào những dữ kiện này chúng ta có khả năng hiểu được hệ thống khí hậu trái đất qua các mô hình để tiên đoán được tương lai hay không?. Đây chính là câu hỏi mà các nhà khoa học đang đặt ra và họ đang cố gắng tìm phương pháp trả lời.

Họ đang đối diện với sự khó khăn to lớn: thêm một yếu tố trong các thành phần của hệ thống khí hậu trái đất, đó là con người. Sự khó khăn là vì qua các băng đá từ Vostock từ hơn 400000 năm cách đây cho tới đầu thế kỷ 20, nồng độ CO ₂ thay đổi từ 180ppm trong thời kỳ băng hà đến 280ppm trong thời kỳ ấm và chưa bao giờ vượt mức cao này. Nhưng hiện nay thì nồng độ CO ₂ đã vượt quá 380ppm do con người sử dụng và đốt nhiên liệu carbon thải ra khí quyển. Chưa bao giờ trong lịch sử khí hậu trái đất lại có trường hợp như hiện nay. Theo chu kỳ tự nhiên thì thời kỳ tới sẽ là thời kỳ băng hà. Nhưng con người không những có thể xóa bỏ được thời kỳ băng hà tới trong tương lai mà còn dẫn hệ thống khí hậu địa cầu đi vào một lãnh thổ vô định mới, không tiên đoán được vì chưa có tiền lệ nào trong quá khứ.

Nguyễn Đức Hiệp

Tham khảo

(1) John Cox, Climate Crash, Joseph Henry Press, April, 2005

(2) S. Weart, The discovery of Global Warming, http://www.aip.org/history/climate/

(3) Firestone, R., West, A. et al, Evidence for an extraterrestrial impact 12,900 years ago that contributed to the megafaunal extinctions and the Younger Dryas cooling. Proceedings of the National Academy of Science (PNAS), Oct. 9 2007, Vol. 104, No. 41, pp. 16016-16022.

(4) Langway, C., Wertman, J., A Brief History Lesson in Deep Ice Core Drilling, Physics Today, Vol. 58, No. 2, Feb. 2005, pp. 12.

(5) W. Dansgaard, S. J. Johnsen, J. Møller, and C. C. Langway Jr, One Thousand Centuries of Climatic Record from Camp Century on the Greenland Ice Sheet, Science, Oct. 1969, Vol. 166. no. 3903, pp. 377 - 380.

(6) Nguyễn Đức Hiệp, Người cổ Đông Nam Á, 3/9/2006,http://vietsciences.free.fr/

# data[].attributes.attachment_link.description
Con người luôn muốn biết những biến chuyển cách đây hàng ngàn năm và những gì đã xảy ra. Trong thiên nhiên đã để lại nhiều dấu vết của các sự kiện trọng đại thay đổi quả đất trước khi loài người xuất hiện.

# data[].attributes.headline
Sự biến đổi của khí hậu từ khô hạn sang ẩm ướt sẽ làm chế độ dòng chảy thay đổi, làm tăng quá trình xói mòn, mặt khác làm thực vật phát triển mạnh, quá trình phá huỷ đá và hình thành đất nhanh hơn,...

# data[].attributes.subject
Sự biến đổi của khí hậu từ khô hạn sang ẩm ướt sẽ làm chế độ dòng chảy thay đổi, làm tăng quá trình xói mòn, mặt khác làm thực vật phát triển mạnh, quá trình phá huỷ đá và hình thành đất nhanh hơn,...

# data[].attributes.body
Hồng Quyên - hậu quả phá rừng

# data[].attributes.body
Hương Mai

# data[].attributes.body
Hậu quả: - Nhiệt độ Trái Đất tăng lên: + Nhiệt độ tăng làm băng ở 2 cực tan, mực nước biển tăng lên, hậu quả là nhấn chìm các khu vực địa hình thấp ven biển trên thế giới. ... + Các tia cực tím có hại cho sức khỏe con người sẽ xuyên thẳng xuống Trái Đất với mật độ dày hơn: gây các bệnh ung thư da, cháy nắng.

Thay đổi mạnh mẽ các mô hình khí hậu

Đối với lượng mưa: nó sẽ tăng ở các vùng xích đạo, vùng cực và các vùng cận cực và giảm ở các vùng á nhiệt đới. Điều này sẽ gây ra hạn hán ở một số vùng, trong khi lũ lụt ở các vùng khác.

Đối với nhiệt độ của nước biển: Trái đất càng nóng, nhiệt độ của nước biển càng tăng dẫn đến các thiên tai như bão, cuồng phong…

Nói chung, hành tinh sẽ chịu các điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc trưng bởi lũ lụt và hạn hán, các đợt nắng nóng và các đợt lạnh, và các cơn bão khắc nghiệt như bão và lốc xoáy.

# data[].attributes.body
Hậu quả: đất trở nên xói mòn, bạc màu.Khí hậu thay đổi, lũ lụt, hạn hán.Ô nhiễm môi trường càng nhiều. Thiếu hụt oxi.

# data[].attributes.headline
 Thay đổi lượng nước của sông ngòi vào mùa lũ là do lượng mưa tăng lên. Từ đó làm cho lưu lượng nước sông, lượng phù sa, tốc độ dòng chảy, mức độ xói lở đều bị biến đổi theo hướng tăng cường. Khi mùa mưa qua đi, sông ngòi lại trở lại bình thường. 

# data[].attributes.subject
 Thay đổi lượng nước của sông ngòi vào mùa lũ là do lượng mưa tăng lên. Từ đó làm cho lưu lượng nước sông, lượng phù sa, tốc độ dòng chảy, mức độ xói lở đều bị biến đổi theo hướng tăng cường. Khi mùa mưa qua đi, sông ngòi lại trở lại bình thường. 

# data[].attributes.body
Sự nóng lên ở toàn cầu làm cho băng tan tại hai cực làm nước biển dâng cao, dẫn đến nguy cơ mất đi vĩnh viễn của những đảo quốc có độ cao xấp xỉ mực nước biển và những vùng đất thấp ven biển. Khi băng tan, sẽ lộ ra các vùng đất hoặc nước. Các vùng này có độ phản xạ trung bình thấp hơn băng và sẽ hấp thụ nhiều bức xạ mặt trời hơn, làm ấm hơn và cứ thể chu trình này sẽ tiếp diễn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bất cập công tác giữ rừng

Hồi tháng 9-2020, Báo SGGP từng phản ánh về các vụ phá rừng quy mô lớn tại khu vực miền núi các huyện Đồng Xuân, Sông Hinh, Tây Hòa (tỉnh Phú Yên). Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ NN-PTNT, Bộ TN-MT cùng các ngành chức năng tỉnh Phú Yên vào cuộc để kiểm tra, làm rõ...

Vụ việc chưa kịp lắng xuống, giữa năm 2021 tiếp tục xảy ra nhiều vụ phá rừng ở huyện Sơn Hòa (Phú Yên), khiến dư luận và người dân địa phương không khỏi lo lắng. Hai khu vực rừng bị phá mới đây thuộc rừng phòng hộ sông Trà Bương (thôn Tân Thành, xã Sơn Hội, huyện Sơn Hòa) và rừng tự nhiên ở suối Dốc Quanh (thôn Tân Hội, xã Sơn Hội) chỉ là đốm lửa bùng lên, sau hàng loạt bất cập bắt nguồn từ nhiều yếu tố.

Ông Trần Ngọc Tây, Chủ tịch UBND xã Sơn Hội, cho biết, người dân xã này rất bức xúc vì nhiều diện tích rừng giao do Ban Quản lý rừng phòng hộ (BQLRPH) Sơn Hòa đang bị các đối tượng tàn phá để chuyển đổi trồng keo tràm, trong khi người dân địa phương không có đất trồng rừng.

Năm 2012, UBND tỉnh Phú Yên có quyết định trao trả hàng trăm hécta đất rừng cho người dân Sơn Hội, song việc trao trả chỉ trên giấy tờ, còn thực địa thì đất đã bị người khác chiếm. Từ đây, nhiều người dân lén lút vào các cánh rừng tự nhiên, rừng phòng hộ lân cận để chặt phá, chiếm đất trồng rừng.

Khu vực rừng giáp ranh giữa các huyện Tây Sơn, Vĩnh Thạnh (Bình Định) với thị xã An Khê (Gia Lai) tiếp tục xảy ra mất rừng, dù thực trạng này đã xảy ra hàng chục năm. Cánh rừng phòng hộ gần 1.200ha ở tiểu khu 270 và 282A thuộc lâm phận xã Tây Giang do BQLRPH Tây Sơn quản lý, bảo vệ đang bị người dân xã Song An (thị xã An Khê) lấn chiếm 80ha.

Mới đây nhất, khu vực rừng giáp ranh xã Tây Thuận (huyện Tây Sơn) tiếp tục bị người dân từ phía Gia Lai sang tàn phá gần 6ha rừng tự nhiên. Trong khi chính quyền 2 bên đang loay hoay tháo gỡ, thì rừng vẫn tiếp tục "chảy máu".

Tại Quảng Ngãi, những tháng qua, dư luận và người dân liên tục phản ánh về các vụ phá rừng phòng hộ tại lâm phận xã Phổ Phong (thị xã Đức Phổ), xã Long Môn (huyện Minh Long) và mới đây nhất, cánh rừng phòng hộ xã Sơn Long (huyện Sơn Tây) bị lâm tặc chặt phá.

Ông Đỗ Thanh Vượt, Chủ tịch UBND Sơn Long, nêu khó khăn: "Các đối tượng lén lút vào rừng trong đêm để cưa hạ cây rừng nên rất khó bắt giữ. Trong khi đó, chủ rừng là BQLRPH huyện Sơn Tây thời gian qua gần như không hợp tác, không báo cáo với xã để phối hợp tuần tra, quản lý".

Cánh rừng phòng hộ gần 700ha do cộng đồng thôn Vạn Trung (xã Phổ Phong, thị xã Đức Phổ, Quảng Ngãi) gìn giữ vừa bị lâm tặc chặt hạ hàng chục cổ thụ, đường kính có cây từ 60-80cm (họ cây dầu rái). Ông Huỳnh Ngọc Ánh, Trưởng thôn Vạn Trung, được ngành chức năng mời đến hiện trường để xác thực, kiểm đếm vụ khai thác gỗ rừng trái phép này.

Ông Ánh kể khó: "Từ năm 2016, UBND huyện Đức Phổ giao cho cộng đồng thôn giữ rừng, nhà nước cam kết hỗ trợ 400.000 đồng/năm/ha. Từ đó đến nay, người dân giữ rừng nhưng chưa nhận được một đồng tiền nào của nhà nước, nên ai nấy đều bất bình. Giờ nếu không có tiền giữ rừng thì cộng đồng thôn Vạn Trung xin làm đơn trả lại rừng cho chính quyền".

Ông Nguyễn Đại, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Quảng Ngãi, thừa nhận, câu chuyện quản lý, bảo vệ rừng toàn tỉnh này đang vướng phải nhiều bất cập.

"Không chỉ cộng đồng thôn Vạn Trung, chương trình giao khoán, bảo vệ rừng chung toàn tỉnh từ năm 2019 đến nay liên tục nợ, cộng dồn khoảng 48 tỷ đồng, chưa có để chi trả cho dân. Việc chậm bố trí kinh phí khiến người dân không mặn mà giữ rừng, ảnh hưởng đến các chương trình quản lý, bảo vệ rừng chung của tỉnh", ông Đại nói.

Ông Ngô Huỳnh Lý, Phó Giám đốc điều hành BQLRPH Sơn Hòa, cho biết, đơn vị này có 10 biên chế trực tiếp giữ 10.000ha rừng phòng hộ, mỗi người phải giữ 1.000ha là quá sức. Trong khi đó, cơ chế hỗ trợ, chế độ của người giữ rừng rất thấp. Cá nhân ông Lý có trên 15 năm công tác quản lý, bảo vệ rừng nhưng lương chỉ hơn 5 triệu đồng/tháng, những người khác lương 3-4 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, cơn "khát" đất trồng rừng ở ngoài dân tăng mạnh, mâu thuẫn giữa người dân với đơn vị càng lớn.

"Hiện, anh em đang có tâm lý muốn xin nghỉ việc, đặc biệt là những người trẻ có sức khỏe, trình độ rất khó để níu chân họ ở lại...", ông Lý nói.

NGỌC OAI

# data[].attributes.attachment_link.description
Liên tục trong thời gian ngắn, các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên xảy ra hàng loạt vụ phá rừng, khai thác gỗ trái phép. Tuy thủ đoạn và hình thức các vụ việc không mới, song lực lượng quản lý, bảo vệ rừng vẫn không thể ngăn chặn kịp thời khiến nhiều diện tích rừng bị thiệt hại.

# data[].attributes.body
Ngoc Tham

# data[].attributes.headline
Việc phá rừng gây biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính làm trái đất ấm dần lên, hạn hán, nước biển dâng cao, ô nhiễm môi trường, đói kém, thiên tai..

# data[].attributes.subject
Việc phá rừng gây biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính làm trái đất ấm dần lên, hạn hán, nước biển dâng cao, ô nhiễm môi trường, đói kém, thiên tai..

# data[].attributes.attachment_caption
Nạn chăt phá rừng gây hậu quả nghiêm trọng như: biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính, hạn hán,...

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Chất lượng không khí - Môi Trường Việt Nam

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Phá rừng là quá trình chuyển đổi hay sự thay đổi của lớp phủ mặt đất từ rừng sang các trạng thái khác. Ngoài ra, phá rừng làm cho môi trường sống của động vật hoang dã bị ảnh hưởng, làm cho nhiều loài động vật rơi vào tình trang tuyệt chủng. Điều này đã trở thành một vấn đề mang tính toàn cầu khi nhu cầu về gỗ ngày một tăng cao. Diện tích rừng bị thu hẹp có thể gây ra các vấn đề trên diện rộng như khí nhà kính, đất bị xói mòn, mất đa dạng sinh học và vòng tuần hoàn của nước. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến động thực vật mà còn ảnh hưởng đến con người.
Phá rừng ảnh hưởng đến động vật hoang dã, thực vật và con người theo ít nhất bốn cách riêng biệt:

Xói mòn đất: có thể dẫn đến tắc nghẽn đường dẫn nước, sạt lở đất và các vấn đề khác.

Vòng tuần hoàn của nước bị ảnh hưởng có thể dẫn đến sa mạc hóa và mất môi trường sống.

Khí nhà kính dẫn đến biến đổi khí hậu toàn cầu

Mất đa dạng sinh học có thể dẫn đến sự tuyệt chủng và mất đi vẻ đẹp của tự nhiên.

Khi nghĩ về đất, ai cũng biết đât rất rắn chắc và không di chuyển, nhưng điều đó không phải lúc nào cũng chính xác. Đất có thể bị mưa cuốn trôi hoặc bị gió thổi bay nếu không được neo giữ đúng cách. Vậy cái gì neo giữ đất tại chỗ? Hầu hết là rễ của thực vật. Điều này đặc biệt đúng đối với những cây có rễ đủ lớn để neo giữ những mảng đất lớn. Khi con người phát quang những khu rừng lớn, xói mòn đất có thể trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Ở một số khu vực, đất bị xói mòn có thể dẫn đến những trận lở bùn,đất thảm khốc. Một lượng lớn đất có thể trôi vào sông suối, làm tắc nghẽn đường dẫn nước và gây hư hỏng các công trình thủy điện và cơ sở hạ tầng thủy lợi. Ở một số khu vực khác, các vấn đề xói mòn đất do phá rừng dẫn đến các vấn đề canh tác và mất điện.

Vòng tuần hoàn của nước

Vòng tuần hoàn của nước là quá trình phân phối nước trên trái đất. Nước từ các đại dương trên Trái đất cũng như từ bề mặt của các khối nước ngọt bốc hơi và ngưng tụ thành mây. Cây cối và các loài thực vật khác cũng hút nước ngầm và thải nước đó vào khí quyển trong quá trình quang hợp. Mây sau đó tạo ra mưa, trở thành cả nước ngầm và cuối cùng nước trở lại đại dương.

Tuy nhiên, khi số lượng lớn cây bị chặt lượng nước được tích trữ và thải vào khí quyển không còn nữa. Điều này có nghĩa là những khu rừng đã bị chặt phá, từng có đất ẩm, màu mỡ sẽ dần trở nên cằn cỗi và khô hạn. Loại thay đổi khí hậu này được gọi là sa mạc hóa. Điều kiện khô hạn như vậy có thể làm tăng nguy cơ cháy trên đất than bùn và gây thiệt hại lớn cho các loài động thực vật sống trong rừng.

Khí nhà kính như mêtan và carbon dioxide là những khí giữ nhiệt trong bầu khí quyển của Trái đất, dẫn đến biến đổi khí hậu toàn cầu. May mắn thay, ngoài việc giải phóng oxy và nước vào bầu khí quyển, cây cối còn hấp thụ carbon dioxide. Chúng hoạt động như một chiếc máy lọc khí nhà kính hiệu quả. Thời điểm con người phá rừng, carbon dioxide được tích trữ trong thân và lá của cây sẽ được thải vào khí quyển, góp phần tích tụ thêm khí nhà kính.

Biến đổi khí hậu toàn cầu do sự tích tụ khí nhà kính trong bầu khí quyển của Trái đất. Điều đó, làm cho thời tiết bị thay đổi và tăng khả năng xảy ra thiên tai gây ảnh hưởng đến động vật hoang dã, thực vật và con người. Người ta ước tính rằng nạn phá rừng đóng góp tới 30% vào lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu mỗi năm.

Mất đa dạng sinh học

Các sinh vật luôn phải học cách thích nghi với mọi môi trường sống. Đây là cách sự sống trên Trái đất tồn tại và phát triển mạnh mẽ từ những nơi như Bắc Cực băng giá hay sa mạc nóng bỏng. Tuy nhiên, cần có thời gian để thích nghi với môi trường mới. Việc phá rừng làm thay đổi môi trường quá nhanh, các loài thực vật và động vật không kịp thích nghi với môi trường mới, có nghĩa là nhiều loài trong số chúng không tồn tại. Nếu nạn phá rừng, khai thác trái phép xảy ra nghiêm trọng, một số loài động thực vật có thể bị tuyệt chủng. Sự mất mát này được gọi là mất đa dạng sinh học.

Mất đa dạng sinh học ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Ví dụ, nếu một loài ếch nhỏ bị tuyệt chủng, nó có thể ảnh hưởng đến quần thể động vật ăn thịt như chim sống dựa vào ếch để kiếm thức ăn. Một số loài thực vật có thể dựa vào chim để truyền hạt và cũng sẽ có nguy cơ tuyệt chủng. Bởi vì mỗi phần của một hệ sinh thái đều có nhiệm vụ riêng, sự mất mát của một loài có thể gây ra những hậu quả sâu rộng cho các loài khác.

Mất đa dạng sinh học là hậu quả tồi tệ nhất của nạn phá rừng, làm mất đi vẻ đẹp tự nhiên và kỳ quan của Thê giới. Những khu rừng hoang dã là những nơi đáng kinh ngạc, tràn ngập sự sống. Hàng năm, ở những nơi như Amazon thường phát hiện các loài động thực vật mới. Những điều này sẽ không xảy ra, nếu chúng ta không nỗ lực ngăn chặn nạn chặt phá rừng trái phép.

Tag: #onhiemmoitruong, #pharung, #hauquacuaviecpharung, #khinhakinh, #biendoikhihau, #nanpharung, #kyquancuathegioi, #tuyetchung, #moitruong, #thientai, #satlodat, #dongvat, #connguoi

Search: ô nhiễm môi trường, phá rừng, hậu quả của việc phas rừng, khí nhà kính, onhiemmoitruongvn, biến đổi khí hậu, nạn phá rừng, kỳ quan thế giới, tuyệt chủng, môi trường, thiên tai, sạt lở đất, động vật, con người

# data[].attributes.attachment_link.title
Hậu quả của việc phá rừng - Trang tin kiến thức cộng đồng

# data[].attributes.attachment_link.description
Phá rừng là quá trình chuyển đổi hay sự thay đổi của lớp phủ mặt đất từ rừng sang các trạng thái khác. Ngoài ra, phá rừng làm cho môi trường sống của động vật hoang dã bị ảnh hưởng, làm cho nhiều loài động vật rơi vào tình trang tuyệt chủng.

# data[].attributes.body
T.Khang

# data[].attributes.body
Đặng Quang Huy

# data[].attributes.body
minh tiến

# data[].attributes.body
cô ơi em nộp lại bài vừa nãy ạ