# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stap in juni een secundaire school binnen en hoogstwaarschijnlijk zijn de leerlingen proefwerken aan het maken. Toch staat nergens dat examens verplicht zijn. Je kan bijvoorbeeld op verschillende tijdstippen evalueren in plaats van op één moment. Wat vinden leerlingen en leraren van die permanente evaluaties?
Evalueren, alleen nog traditie?

"Scholen zijn vrij om te evalueren zoals ze willen", zegt onderwijsinspecteur Jean-Louis Leroy. "En ook al gaan steeds meer scholen permanent evalueren, toch zitten we vast in een examentraditie. Vreemd, want veel vakken lenen zich daar niet toe. Denk aan een taalvak. Een taal leer je toch over een langere tijdsperiode? En als leraar bekijk je toch het best met tussentijdse stappen of leerlingen de vaardigheden, woordenschat of grammatica beheersen?"

'Schriftelijke examens bereiden leerlingen voor op de hogeschool', is een argument om vast te houden aan de examentraditie. "Vreemd", zegt Marijke Wilssens, opleidingscoördinator banaba's in het buitengewoon onderwijs en zorgverbreding (Arteveldehogeschool Gent). "We toetsen geen enkel opleidingsonderdeel meer met een klassiek schriftelijk of mondeling examen. Wel evalueren we met werkstukken, papers en mondelinge presentaties. Soms ook met permanente evaluatie en met oog voor peer feedback. Let er wel op dat je deadlines voor papers of reflectie-opdrachten genoeg spreidt."

Monique Ratajczak, coördinator brugopleiding verpleegkunde (PXL-Healthcare) heeft geen probleem met schriftelijke examens in het secundair: "Belangrijk is dat je varieert in je evaluatie. Dat je duidelijke doelstellingen formuleert. En dat je differentieert. Een examen kan een ultieme kans zijn voor iemand die de leerstof nog niet beheerst. Maar waarom zou je iemand die zijn doelen al via permanente evaluatie heeft bereikt nog lastigvallen met een examen?"

4 tips om beter te evalueren

1. Examens kunnen een goeie vorm zijn. Op voorwaarde dat een examen motiverend is. De leerlingen moeten er wel uit leren. En de volgende keer proberen het beter te doen.

2. Betrek je leerlingen maximaal bij je evaluatie. Bekijk samen met hen of ze de leerplandoelstellingen in de les hebben behaald. Laat hen zelf examenvragen formuleren. Of evaluatievormen voorstellen die het best bij hen passen. Zo tonen ze vanuit hun eigen sterkte wat ze waard zijn voor je vak.

3. Als je je doelstellingen hebt gerealiseerd, maakt het niet uit hoe je evalueert: mondeling, schriftelijk, permanent. Durf dus te differentiëren in je evaluatievormen.

4. Maak je examens gerust moeilijk. Als je verder gaat dan pure reproductie en ook competentiegericht gaat evalueren, dan daag je je leerlingen uit. Laat hen in groep oplossen of geef hulpmiddelen. Dan wordt dat examen motiverend en gaan je leerlingen vooruit. Je vraagt hen immers niet meer of ze je cursus kennen, maar wel wat ze doen met je cursus.

Examens of permanente evaluatie?

Wat denken leraren?

Wat denken leerlingen?

# data[].attributes.attachment_link.title
Examens of permanente evaluatie? - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
Stap in juni een secundaire school binnen en hoogstwaarschijnlijk zijn de leerlingen proefwerken aan het maken. Toch staat nergens dat examens verplicht zijn. Je kan bijvoorbeeld op verschillende tijdstippen evalueren in plaats van op één moment. Wat vinden leerlingen en leraren van die permanente evaluaties?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zweert je school bij examens om te testen of de leerlingen de leerstof vatten? Sommige vakken lenen zich perfect voor alternatieve evaluaties. Ontdek 7 manieren om te evalueren zonder examens.

1. Peer evaluatie

Leerlingen geven elkaar een score of open feedback aan de hand van vooraf vastgelegde criteria zoals initiatief nemen, goed voorbereid zijn of constructief zoeken naar oplossingen voor problemen.

2. Paper

Een schrijfopdracht waarin je leerlingen een case uit de beroepspraktijk bespreken, een probleemstelling of onderzoeksvraag uitdiepen. Met een paper leren ze hun eigen mening verwoorden met argumenten en feiten én correct bronnen citeren.

3. Portfolio

Een ontwikkelingsmap, een collectie werkstukken die een beeld geven van iemands competenties in een bepaald domein. Met een portfolio tonen je leerlingen aan wat ze hebben bereikt en hoe ze dat gedaan hebben.

4. Permanente evaluatie

Bij permanente evaluatie observeer je als leraar geregeld praktische vaardigheden of attitudes, je leerlingen krijgen geregeld feedback. Je toetst je leerlingen dus meer dan één keer. Zo kunnen ze nog tijdig bijsturen en minder goede prestaties herstellen.

5. Vaardigheidsevaluatie

Je vraagt je leerlingen iets te demonstreren terwijl jij als leraar observeert. Of je leerlingen moeten zelf een product creëren. Zo kan je nagaan of je leerlingen hun kennis en vaardigheden succesvol beheersen in een realistische context.

6. Presentatie

Je leerlingen stellen het resultaat van hun praktijkervaring of een theoretische research mondeling voor aan jou en hun medeleerlingen.

7. Criteriumgericht interview

Je leerlingen krijgen via een gestructureerd mondeling gesprek de kans om jou als leraar ervan te overtuigen dat ze de vooropgestelde competenties voldoende bezitten. Je gebruikt het om ervaringen te toetsen die studenten hebben opgedaan tijdens opdrachten, praktijk, projecten en stages.
Meer tips lees je op www.steunpuntdiversiteitenleren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zweert je school bij examens om te testen of de leerlingen de leerstof vatten? Sommige vakken lenen zich perfect voor alternatieve evaluaties. Ontdek 7 manieren om te evalueren zonder examens. 1. Peer evaluatie Leerlingen geven elkaar een score of open feedback aan de hand van vooraf vastgelegde criteria zoals initiatief nemen, goed voorbereid zijn of constructief zoeken naar oplossingen voor problemen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Evalueren is veel meer dan een cijfer geven - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
Schoolmaker Saskia Vandeputte antwoordt op vragen over evalueren en rapporteren. "Evalueren is een proces van observeren, feedback geven en bijsturen."

# data[].attributes.headline
Evaluatie van leerlingen klim naar een hoger niveau (10 tips)

# data[].attributes.subject
Evaluatie van leerlingen klim naar een hoger niveau (10 tips)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Breed evalueren volgt geen strikt stappenplan. Want dat zou haaks staan op het idee dat elke school breed evalueren anders kan invullen. Maar deze klimgrepen helpen je wel naar een hoger evaluatie-level. Grijp ze vast, als individuele leraar of als team.

1. Evalueer dezelfde doelen op verschillende tijdstippen. Zo leren leerlingen in hun eigen tempo. Wie de doelen bereikt, kan je prikkelen door inzichten in nieuwe contexten te laten toepassen of als expert te laten optreden voor andere leerlingen.

2. Hou - net als de leraar L.O. - rekening met de startcompetenties van je leerlingen. Meet inspanning en groei mee in een correcte waardeschaal. Overleg met leerlingen wanneer iets voor hen een 10 waard is.

3. Leg je vragen eens voor aan een collega van een ander vak. Zo controleer je of je de doelstellingen duidelijk bevraagt. Heldere vragen zijn belangrijk, ook je leerlingen moeten begrijpen welke doelen je precies evalueert. Ook met antwoorden op een toets kan je als vakgroep aan de slag. Waar zitten de verschillen in evaluatie? En waarom?

4. Geef alle leerlingen voldoende tijd en een goede plek voor examens en/of toetsen. Refter, klaslokaal of stilteplek? Laat leerlingen zelf kiezen. Anders meet je niet alleen hoe ze de leerstof verwerkt hebben, maar ook hun talent om met tijdsdruk en lawaai om te gaan.

5. Bespreek op een leerlingencontact zijn bereikt versus niet-bereikt-kaart. Zo'n instrument voor zelfanalyse brengt op heldere en visuele manier zijn vooruitgang in kaart. En leert de leerling ook dat vergelijken met zichzelf in de tijd veel interessanter is dan kijken naar het klasgemiddelde.

6. Leer - net als je collega's technische of beroepsvakken - je leerlingen goed inschatten hoe sterk hun eindproduct is. Van een houten tafel of elektrische leidingen kunnen leerlingen dat perfect. Van schrijfoefeningen vaak veel minder.

7. Vraag je collega Nederlands om criteria voor een goede spreekoefening op te stellen. Met die beoordelingslijst kunnen ook alle andere leraren aan de slag.

8. Betrek externe juryleden uit het werkveld bij presentaties, papers of opdrachten binnen hun vak. Bespreek welke evaluatiecriteria ze kunnen hanteren en speel die door naar de leerling. Ook een jury van leraren bij bv. een presentatie zorgt voor rijkere feedback.

9. Laat de werkgever van een vakantiejob, de hoofdleider van de jeugdbeweging, de oma voor wie ze klusjes doen ... een korte referentie over je leerlingen schrijven. Zo krijgen zowel je leerlingen als jijzelf een beter zicht op hun competenties.

10. Geef tips aan je leerlingen bij taken. Bij de volgende, gelijkaardige taak staat een deel van de score op hoe leerlingen omgingen met die tips. Zo beloon je hoe leerlingen feedback verwerken. Ook feedback niet verwerken kan, zolang ze maar motiveren waarom.

# data[].attributes.attachment_link.title
Evaluatie van leerlingen: klim naar een hoger niveau - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
Breed evalueren volgt geen strikt stappenplan. Want dat zou haaks staan op het idee dat elke school breed evalueren anders kan invullen. Maar deze klimgrepen helpen je wel naar een hoger evaluatie-level. Grijp ze vast, als individuele leraar of als team. Evalueer dezelfde doelen op verschillende tijdstippen.