# data[].attributes.body
Świetna powrótka

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Grzybobranie

jako ważny obyczaj szlachecki

Autor:Irmina Żarska-Rysunkowy język polski

Adam Mickiewicz (1798-1855 - polski poeta, działacz polityczny, publicysta, tłumacz, filozof, działacz religijny, mistyk, organizator i dowódca wojskowy, nauczyciel akademicki.Obok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu (zaliczany do grona tzw. Trzech Wieszczów) oraz literatury polskiej, a nawet za jednego z największych na skalę europejską. Jego dzieło "Ballady i romanse" rozpoczęło epokę romantyzmu w Polsce.Napisał utwory takie jak: "Dziady", "Grażyna", "Reduta Ordona", "Świtezianka", "Śmierć Pułkownika" czy "Konrad Wallenrod"."Pan Tadeusz" to jego najbardziej znane dzieło.

"Pan Tadeusz" to najbardziej znane i najbardziej charakterystyczne dzieło Adama Mickiewicza. Poeta odmalował w nim obraz „utraconej ojczyzny" - ukochanej Litwy, „kraju lat dziecinnych", do którego tęsknił, przebywając na emigracji.

Jaką rolę pełniło grzybobranie?

Grzybobranie to jeden ze zwyczajów szlacheckich. Mickiewicz starał się je opisać, by zachować (choć na kartach "Pana Tadeusza") odchodzący już w niepamięć świat szlachecki z jego tradycjami.

Jak do grzybobrania przygotowywali sięjego uczestnicy?

Uczestnicy grzybobrania ubrali się w odpowiedni sposób, włożyli opończe (obszerne płaszcze bez rękawów, z kapturem) i założyli słomiane kapelusze.

"(...) z hucznego śniadaniaWyszli na uroczysty obrzęd grzybobrania.Jako ludzie rozsądni, umieją miarkowaćMowy i ruchy swoje, aby je stosowaćW każdej okoliczności do miejsca i czasu.Dlatego, nim ruszyli za Sędzią do lasu,Wzięli postawy tudzież ubiory odmienne:Służące do przechadzki opończe płócienne,Którymi osłaniają po wierzchu kontusze,A na głowy słomiane wdziali kapelusze.Stąd biali wyglądają jak czyścowe dusze (...)"

Grzybów było w bród: chłopcy biorą krasnolice,Tyle w pieśniach sławione lisice,Co są godłem panieństwa: bo czerw ich nie zjada,I dziwna; żaden owad na nich nie usiada.Panienki za wysmukłym gonią borowikiem,Którego pieśń nazywa grzybów pułkownikiem.Wszyscy dybią na rydza; ten wzrostem skromniejszyI niej sławny w piosenkach, za to najsmaczniejszy,Czy świeży, czy solony, czy jesiennej pory,Czy zimą. Ale Wojski zbierał muchomory.

Jakie grzyby zbierają bohaterowie?

Bohaterowie zbierają kurki, borowiki, rydze, a nawet muchomory.

Czego dowiadujemy się o tych grzybach?

Kurki są piękne i rumiane, zbierają je chłopcy. Nie zjadają ich robaki, nie siadają na nich żadne owady.Borowiki są ważniejsze i lepsze od innych grzybów, są zbierane przez panny.Rydze są najmniejsze i najmniej sławne, ale i najsmaczniejsze. Wszyscy chcą je zbierać, mogą być przyrządzane na różne sposoby.

Inne pospólstwo grzybów pogardzone w brakuDla szkodliwości albo niedobrego smaku,Lecz nie są bez użytku: one zwierza pasąI gniazdem są owadów, i gajów okrasą.

Dlaczego bohaterowie nie zbierają innych grzybów?

Inne grzyby są niesmaczne albo niejadalne (trujące).

Jaka jest funkcja grzybów niezbieranych przez bohaterów?

Inne grzyby są pożywieniem dla zwierząt, miejscem życia owadów oraz ozdobą lasów.

Na zielonym obrusie łąk jako szeregiNaczyń stołowych sterczą: tu z krągłemi brzegiSurojadki srebrzyste, żółte i czerwone,Niby czareczki różnym winem napełnione;Koźlak, jak przewrócone kubka dno wypukłe; Lejki, jako szampańskie kieliszki wysmukłe; Bielaki krągłe, białe, szerokie i płaskie,Jakby mlekiem nalane filiżanki saskie,I kulista, czarniawym pyłkiem napełnionaPurchawka, jak pieprzniczka - zaś innych imiona,Znane tylko z zajęczym lub wilczym języku,Od ludzi nieochrzczone; a jest ich bez liku.

Jakie grzyby należą do niesmacznych lub niejadalnych?

Bohaterowie nie zbierają grzybów niejadalnych i niesmacznych. Należą do nich: surojadki, czareczki, koźlak, lejki, bielaki i purchawka.

Odszukaj porównania i epitety,za pomocą których zostałeopisane te grzyby.

surojadka

koźlak

lejki

bielak

purchawka

Surojadki - epitety: "srebrzyste, żółte i czerwone".

Surojadki - porównanie: "Surojadki (...) / Niby czareczki różnym winem napełnione"(surojadki porównane są do niewielkich naczyń napełnionych winem).

Koźlak - porównanie: "Koźlak, jak przewrócone kubka dno wypukłe".

Lejki - porównanie: "Lejki, jako szampańskie kieliszki wysmukłe".

Bielaki - porównanie: "Bielaki (...) / jakby mlekiem nalane filiżanki saskie"

Purchawka - porównanie: "Purchawka, jak pieprzniczka"

Bielaki - epitety: "krągłe, białe, szerokie i płaskie".

Purchawka - epitety: "napełniona", "kulista".

Dziękuję za uwagęi zapraszam na moją stronępo więcej inspiracji :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Grzybobranie by Irmina Żarska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Grzybobranie jako ważny obyczaj szlachecki Autor:Irmina Żarska-Rysunkowy język polski Adam Mickiewicz (1798-1855 - polski poeta, działacz polityczny, publicysta, tłumacz, filozof, działacz religijny, mistyk, organizator i dowódca wojskowy, nauczyciel akademicki.Obok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu (zaliczany do grona tzw.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dzieje Jacka Soplicy by Irmina Żarska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Dzieje Jacka Soplicy ✌️ - Presentation

# data[].attributes.headline
Grzybobranie, czyli zwyczaje w Soplicowie

# data[].attributes.subject
Grzybobranie, czyli zwyczaje w Soplicowie

# data[].attributes.body
Asia N.
Zosia M.
Michał Z.
Maya K.

# data[].attributes.body
Anda G.
Oliwia M.
Emilia K.
Natalia B.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Polowanie było bardzo istotnym elementem szlacheckiej kultury. W epopei "Pan Tadeusz" jego organizatorem jest
Wojski. W gonitwie za zwierzyną, zazwyczaj tą grubszą np. jelenie czy też niedźwiedzie, [ponieważ wedle tradycji 
szlachcianie powinni zostawiać zające itd. osobą z niższych sfer, i zająć się większymi zwierzętami.
Jednak obyczaj ten powoli umierał, pokazuje to chociażby spór Asesora i Rejenta o to, który chart upolował 
zająca. Sytuację tą podsumował swą przemową Wojski "Cóż by o tem starzy powiedzieli myśliwi, widząc, że w tylu
szlachty, w tym panów gronie mają sądzić się spory o charcim ogonie;[...]Za moich czasów w języku strzeleckim,
dzik, niedźiedź, łoś, wilk zwany był zwierzem szlacheckim, a zwierzę nie mające kłów, rogów, pazurów zostawiano dla
płatnych sług i dworskich ciurów"]uczestnikom zabawy pomagały psy myśliwskie, w dziele Adama Mickiewicza 
są to Sokół i Kusy. 
"Już na dziedzińcu słychać myśliwskie okrzyki, wprowadzają konie, zajeżdżają bryki, ledwie dziedziniec taką gromadę
ogarnie; odezwały się trąby, otworzono psiarnie; zgraja chartów, wypadłwszy, wesoło skowycze". Polowanie było 
wesołym wydarzeniem, w trakcie którego w dworze nie było żywej duszy. Był to moment w którym szlachcianie mogli się
rozluźnić oraz zażyć trochę zdrowej rywalizacji. Jedni brali te wydarzenie jako zabawę, inni traktowali to bardzo
poważnie, tak jak Rejent i Asesor, którzy przez prawie całą akcję "Pana Tadeusza" spierali się
o Kusego i Sokoła. "Asesor i Rejent, oba mówcy wielcy, pierwsi znawcy myślistwa i najlepsi strzelcy"
Myślistwem interesował się także Hrabia, jednak nie pasowało mu to, jak łowy przebiegają w Polsce:"Hrabia chował 
się w obcych krajach od dzieciństwa, i powiada że to jest znakiem barbarzyństwa polować tak jak u nas, bez żadnego 
względu na artykuły ustwaw, przepisy urzędu, nie szanując niczyich kopców ani miedzy, jeździć po czyimś gruncie 
bez dziedzica wiedzy[...] zabijać nieraz lisa, właśnie gdy linieje, albo cierpieć, iż kotną samicę zajęczą charty
w runi uszczują, a raczej zamęczą, z wielką szkodą źwierzyny. Stąd się Hrabia żali, że cywilizacja większa u Moskali,
bo tam o polowaniu są ukazy cara i dozór policyi, i na winnych kara". 
Podobno świetnym myśliwym był Jacek Soplica aka Ksiądz Robak. Jak powiedział Gerwazy: "Długo żyję, a jednego 
widziałem człowieka, co mógł takim popisać się strzałem. Ów głośny niegdyś u nas z tylu pojedynków, ów, co korki
kobietom wystrzelał z patynków, ów łotr nad łotry, sławny w czasy wiekopomne, ów Jacek, vulgo Wąsal; nazwiska 
nie wspomnę. Ale mu nie czas teraz dojeżdżać niedźwiedzi: pewnie po same wąsy hultaj w piekle siedzi".
Po udanych łowach Wojski gra na rogu. "Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty swój róg bawoli, cętkowany, 
kręty jak wąż boa, oburącz do ust przycisnął, wzdął policzki jak banię, w oczach krwią zabłysnął, zasunął wpół 
powieki, wciągnął w głąb pół brzucha i do płuc wysłał z niego cały zapas ducha. I zagrał: róg jak wicher 
niepowstrzymanym dechem niesie w puszczę muzykę i podwaja echem. Umilkli strzelce, stali szczwacze zadziwieni mocą,
czystością, dziwną harmoniją pieni.[...] Uciszono się z wolna i oczy gawiedzi zwróciły się na wielki,świeży trup 
niedźwiedzi".
Następnie, gdy wszyscy myśliwi docierają do dworu podawany jest pożywny, staropolski bigos: "Bigos już gotów.
Strzelcy z trzykrotnym wiwatem, zbrojni łyżkami, biegą i bodą naczynie, miedź grzmi, dym bucha, bigos jak kamfora 
ginie, zniknął, uleciał; tylko w czeluściach saganów wre para jak w kraterze wygasłych wulkanów"
Anda G.
Oliwia M.
Natalia B.
Emilia K.
Klasa 8c

# data[].attributes.body
fragment filmu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Każda z nich wygląda nieco inaczej. Gerwazy opisuje Soplicę, jako kłótnika i paliwodę, któremu „uroiło się" zostać zięciem Stolnika, a kiedy magnat podał mu czarną polewkę, zuchwały młodzian, postanowił się zemścić. Strzelił do Horeszki w czasie najazdu Moskali i został uznany za rosyjskiego sprzymierzeńca, dzięki czemu ród Sopliców pomnożył swój majątek o część dóbr Stolnika. Jacek, już na łożu śmierci, jako ubogi mnich, inaczej opowiada swoje dzieje. Był ubogim szlachcicem i częstym gościem w domu Horeszków. Bogacz zapraszał go, ponieważ
w województwie liczono się ze zdaniem Wąsala - „rządził kreskami Sopliców" według uznania, zatem jeśli Stolnik potrzebował poparcia na sejmikach, chętnie widział u siebie Jacka. Nazywał go swoim przyjacielem. Horeszko miał piękną córkę - Ewę, do której uczuciem zapałał bohater. Dziewczynie on również nie był obojętny. Wąsal był niemal pewien, że Ewa zostanie jego żoną. Kiedy tak się nie stało, czuł się urażony. Postanowił opuścić rodzinne strony. Nim to uczynił ostatni raz udał się do Stolnika, upatrując ostatniej szansy. Magnat tymczasem począł opowiadać o nowy adoratorze córki - kasztelanie witebskim i planowanym weselu. Jacek wyjechał, ożenił się z pierwszą napotkaną dziewczyną (matką Tadeusza), która potem zmarła ze zgryzoty. Zaczął pić i rozmyślał
o zemście. Pewnego razu pojawił się przed domem Stolnika, widział, jak ten bronił się przed najazdem:

„Złość mię znowu porwała. - Ten Stolnik zwycięski!
I tak-że mu na świecie wszystko się powodzi?
I z tej strasznej napaści z tryumfem wychodzi?" - opowiadał Jacek

Pochwycił karabin Moskala, wycelował. Rodacy uznali go za zdrajcę, „Imię zdrajcy przylgnęło do mnie jako dżuma", natomiast Moskwa uznawała za stronnika. Uciekł z kraju, został mnichem i przybrał imię Robak - „Że jako robak w prochu." Od tamtej pory działał jako zakonnik, jednak stale zaangażowany w sprawy kraju.
„Zły przykład dla Ojczyzny, zachętę do zdrady
Trzeba było okupić dobrymi przykłady,
Krwią, poświęceniem się..."
Walczył, przebywał w więzieniu, prowadził działalność emisariusza, nosząc rozkazy wodzów i zbierając istotne informacje (np. o armii Napoleona). W tajemnicy przygotowywał powstanie na Litwie. Pragnął, by jego krewni (pod wodzą Sędziego Soplicy)jako pierwsi stanęli do walki o niepodległość ojczyzny. Przyświecały mu szlachetne cele. Kilkakrotnie uratował z opresji Hrabiego, podczas najazdu ocalił Gerwazego, łożył na utrzymanie Zosi.
W roku 1812 jego zasługi dla kraju zostały docenione i został oficjalnie zrehabilitowany.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Jam jest Jacek Soplica..." - dzieje Jacek Soplicy

# data[].attributes.attachment_link.description
Każda z nich wygląda nieco inaczej. Gerwazy opisuje Soplicę, jako kłótnika i paliwodę, któremu „uroiło się" zostać zięciem Stolnika, a kiedy magnat podał mu czarną polewkę, zuchwały młodzian, postanowił się zemścić. Strzelił do Horeszki w czasie najazdu Moskali i został uznany za rosyjskiego sprzymierzeńca, dzięki czemu ród Sopliców pomnożył swój majątek o część dóbr Stolnika.

# data[].attributes.attachment_link.description
Oto scena, w której potrawa ożyje po trzystu latach - szepcze mi do ucha Andrzej Kuźmiński, gdy Maria Burak, gospodyni z Zaorla na południu Wielkopolski, wynosi z kuchni talerze z zupą o tajemniczej nazwie "barszcz prosty". Przygotowała go starannie i uważnie według oryginalnego przepisu, bo - choć ma kilkadziesiąt lat doświadczenia w kuchni - nigdy wcześniej czegoś podobnego nie widziała.

# data[].attributes.attachment_link.title
Potrawy szlacheckie w poemacie "Pan Tadeusz"

# data[].attributes.attachment_link.description
„I ja tam byłem, miód i wino piłem" - kończy kulinarnie „Pana Tadeusza" Adam Mickiewicz. Autor najznakomitszego dzieła literatury polskiej sam był smakoszem. W „Dziadach" jeden z opisów największych męczarni filomatów, więzionych w klasztorze Bazylianów, brzmi: "Tydzień nie

# data[].attributes.body
"Wpadam do Soplicowa jak w centrum polszczyzny, tu się człowiek napije, nadysze ojczyzny"

# data[].attributes.body
Michał Eliwiro Andriolli

# data[].attributes.attachment_link.title
Andriolli, Pan Tadeusz, Księga 6 | POLSKA. MALARSTWO | Art, Painting, Fictional characters

# data[].attributes.attachment_link.description
This Pin was discovered by Katarzyna Kucharska. Discover (and save!) your own Pins on Pinterest.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opowiadanie to osnute jest na wypadku rzeczywistym, o którym w swoim czasie pisał J. Horain w jednej ze swoich korespondencyj z Ameryki.

Pewnego razu zdarzyło się, że latarnik w Aspinwall[1], niedaleko Panamy, przepadł bez wieści. Ponieważ stało się to wśród burzy, przypuszczano, że nieszczęśliwy musiał podejść nad sam brzeg skalistej wysepki, na której stoi latarnia, i został spłukany przez bałwan. Przypuszczenie to było tym prawdopodobniejsze, że na drugi dzień nie znaleziono jego łódki stojącej w skalistym wrębie. Zawakowało[2] tedy[3] miejsce latarnika, które trzeba było jak najprędzej obsadzić, ponieważ latarnia niemałe ma znaczenie tak dla ruchu miejscowego, jak i dla okrętów idących z New Yorku do Panamy. Zatoka Moskitów obfituje w piaszczyste ławice i zaspy, między którymi droga nawet w dzień jest trudna, w nocy zaś, zwłaszcza wśród mgieł podnoszących się często na tych ogrzewanych podzwrotnikowym słońcem wodach prawie niepodobna. Jedynym wówczas przewodnikiem dla licznych statków bywa światło latarni. Kłopot wynalezienia nowego latarnika spadł na konsula Stanów Zjednoczonych, rezydującego w Panamie, a był to kłopot niemały, raz z tego powodu, że następcę trzeba było znaleźć koniecznie w ciągu dwunastu godzin; po wtóre, następca musiał być nadzwyczaj sumiennym człowiekiem, nie można więc było przyjmować byle kogo; na koniec w ogóle kandydatów na posadę brakło. Życie na wieży jest nadzwyczaj trudne i bynajmniej nie uśmiecha się rozpróżniaczonym i lubiącym swobodną włóczęgę ludziom Południa. Latarnik jest niemal więźniem. Z wyjątkiem niedzieli nie może on wcale opuszczać swej skalistej wysepki. Łódź z Aspinwall przywozi mu raz na dzień zapasy żywności i świeżą wodę, po czym przywożący oddalają się natychmiast, na całej zaś wysepce, mającej morgę rozległości, nie ma nikogo. Latarnik mieszka w latarni, utrzymuje ją w porządku; w dzień daje znaki wywieszaniem różnokolorowych flag wedle wskazówek barometru, w wieczór zaś zapala światło. Nie byłaby to wielka robota, gdyby nie to, że chcąc się dostać z dołu do ognisk na szczyt wieży, trzeba przejść przeszło czterysta schodów krętych i nader wysokich, latarnik zaś musi odbywać tę podróż czasem i kilka razy dziennie. W ogóle jest to życie klasztorne, a nawet więcej niż klasztorne, bo pustelnicze. Nic też dziwnego, że Mr. Izaak Falconbridge był w niemałym kłopocie, gdzie znajdzie stałego następcę po nieboszczyku, i łatwo zrozumieć jego radość, gdy najniespodzianiej następca zgłosił się jeszcze tegoż samego dnia. Był to człowiek już stary, lat siedmiudziesiąt albo i więcej, ale czerstwy, wyprostowany, mający ruchy i postawę żołnierza. Włosy miał zupełnie białe, płeć[4] spaloną, jak u Kreolów, ale sądząc z niebieskich oczu, nie należał do ludzi Południa. Twarz jego była przygnębiona i smutna, ale uczciwa. Na pierwszy rzut oka podobał się Falconbridge'owi. Pozostało go tylko wyegzaminować, wskutek czego wywiązała się następująca rozmowa:

Los, Polak, Walka, Żołnierz- Skąd jesteście?

- Jestem Polak.

- Coście robili dotąd?

- Tułałem się.

- Latarnik powinien lubić siedzieć na miejscu.

- Potrzebuję odpoczynku.

- Czy służyliście kiedy? Czy macie świadectwa uczciwej służby rządowej?

Stary człowiek wyciągnął z zanadrza spłowiały jedwabny szmat, podobny do strzępu starej chorągwi. Rozwinął go i rzekł:

- Oto są świadectwa. Ten krzyż dostałem w roku trzydziestym. Ten drugi jest hiszpański z wojny karlistowskiej; trzeci to legia francuska; czwarty otrzymałem na Węgrzech. Potem biłem się w Stanach przeciw południowcom, ale tam nie dają krzyżów - więc oto papier.

Falconbridge wziął papier i zaczął czytać.

- Hm! Skawiński? To jest wasze nazwisko?... Hm!... Dwie chorągwie zdobyte własnoręcznie w ataku na bagnety... Byliście walecznym żołnierzem!

- Potrafię być i sumiennym latarnikiem.

- Trzeba tam co dzień wchodzić po kilka razy na wieżę. Czy nogi macie zdrowe?

- Przeszedłem piechotą „pleny[5] ".

- All right! Czy jesteście obeznani ze służbą morską?

- Trzy lata służyłem na wielorybniku.

- Próbowaliście różnych zawodów?

- Nie zaznałem tylko spokojności.

- Dlaczego?

Stary człowiek ruszył ramionami.

- Taki los...

- Wszelako na latarnika wydajecie mi się za starzy.

- Sir - ozwał się nagle kandydat wzruszonym głosem. - Jestem bardzo znużony i skołatany. Dużo, widzicie, przeszedłem. Miejsce[6] to jest jedno z takich, jakie najgoręcej pragnę otrzymać. Jestem stary, potrzebuję spokoju! Potrzebuję sobie powiedzieć: tu już będziesz siedział, to jest twój port. Ach, Sir! To od was tylko zależy. Drugi raz się może taka posada nie zdarzy. Co za szczęście, że byłem w Panamie... Błagam was... Jak mi Bóg miły, jestem jak statek, który jeśli nie wejdzie do portu, to zatonie... Jeśli chcecie uszczęśliwić człowieka starego... Przysięgam, że jestem uczciwy, ale... Dość mam już tego tułactwa...

Niebieskie oczy starca wyrażały tak gorącą prośbę, że Falconbridge, który miał dobre, proste serce, czuł się wzruszony.

- Well[7]! - rzekł. - Przyjmuję was. Jesteście latarnikiem.

Twarz starego zajaśniała niewypowiedzianą radością.

- Dziękuję.

- Czy możecie dziś jechać na wieżę?

- Tak jest.

- Zatem good bye!... Jeszcze słowo: za każde uchybienie w służbie dostaniecie dymisję.

Tegoż samego jeszcze wieczora, gdy słońce stoczyło się na drugą stronę międzymorza, a po dniu promiennym nastąpiła noc bez zmierzchu, nowy latarnik widocznie był już na miejscu, bo latarnia rzuciła jak zwykle na wody swoje snopy jaskrawego światła. Noc była zupełnie spokojna, cicha, prawdziwie podzwrotnikowa, przesycona jasną mgłą, tworzącą koło księżyca wielki, zabarwiony tęczowo krąg o miękkich, nieujętych brzegach. Morze tylko burzyło się, ponieważ przypływ wzbierał. Skawiński stał na balkonie, tuż koło olbrzymich ognisk, podobny z dołu do małego, czarnego punkciku. Próbował zebrać myśl i objąć swe nowe położenie. Ale myśl jego była nadto pod naciskiem, by mogła snuć się prawidłowo. BezdomnośćCzuł on coś takiego, co czuje szczuty zwierz, gdy wreszcie schroni się przed pogonią na jakiejś niedostępnej skale lub w pieczarze. Nadszedł nareszcie dla niego czas spokoju. Poczucie bezpieczeństwa napełniło jakąś niewysłowioną rozkoszą jego duszę. Oto mógł na tej skale po prostu urągać dawnemu tułactwu, dawnym nieszczęściom i niepowodzeniom. Był on naprawdę jak okręt, któremu burza łamała maszty, rwała liny, żagle, którym rzucała od chmur na dno morza, w który biła falą, pluła pianą - a który jednak zawinął do portu. Obrazy tej burzy przesuwały się teraz szybko w jego myśli w przeciwstawieniu do cichej przyszłości, jaka miała się rozpocząć. Część swych dziwnych kolei opowiadał sam Falconbridge'owi, nie wspomniał jednak o tysiącznych innych przygodach. Miał on nieszczęście, że ilekroć rozbił gdzie namiot i rozniecił ognisko, by się osiedlić stale, jakiś wiatr wyrywał kołki namiotu, rozwiewał ognisko, a jego samego niósł na stracenie. Życie jako wędrówkaSpoglądając teraz z wieżowego balkonu na oświecone fale, wspominał o wszystkim, co przeszedł. Oto bił się w czterech częściach świata - i na tułaczce próbował wszystkich niemal zawodów. Pracowity i uczciwy, nieraz dorabiał się grosza i zawsze tracił go wbrew wszelkim przewidywaniom i największej ostrożności. Był kopaczem złota w Australii, poszukiwaczem diamentów w Afryce, strzelcem rządowym w Indiach Wschodnich. Gdy w swoim czasie założył w Kalifornii farmę, zgubiła go susza; próbował handlu z dzikimi plemionami zamieszkującymi wnętrze Brazylii: tratwa jego rozbiła się na Amazonce, on sam zaś bezbronny i prawie nagi tułał się w lasach przez kilka tygodni, żywiąc się dzikim owocem, narażony co chwila na śmierć w paszczy drapieżnych zwierząt. Założył warsztat kowalski w Helenie, w Arkansas, i - spalił się w wielkim pożarze całego miasta. Następnie w Górach Skalistych dostał się w ręce Indian i cudem tylko został wybawiony przez kanadyjskich strzelców. Służył jako majtek na statku kursującym między Bahią i Bordeaux, potem jako harpunnik na wielorybniku: oba statki rozbiły się. Miał fabrykę cygar w Hawanie - został okradziony przez wspólnika w chwili, gdy sam leżał chory na „vomito". Los Wreszcie przybył do Aspinwall - i tu miał być kres jego niepowodzeń. Cóż go bowiem mogło doścignąć jeszcze na tej skalistej wysepce? Ani woda, ani ogień, ani ludzie. Zresztą od ludzi Skawiński niewiele doznał złego. Częściej spotykał dobrych niż złych.

Zdawało się natomiast, że prześladują go wszystkie cztery żywioły. Ci, co go znali, mówili, że nie ma szczęścia, i tym objaśniali wszystko. On sam wreszcie stał się trochę maniakiem. Wierzył, że jakaś potężna a mściwa ręka ściga go wszędzie, po wszystkich lądach i wodach. Nie lubił jednak o tym mówić; czasem tylko, gdy go pytano, czyja to miała być ręka, ukazywał tajemniczo na Gwiazdę Polarną i odpowiadał, że to idzie stamtąd... Rzeczywiście, niepowodzenia jego były tak stałe, że aż dziwne, i łatwo mogły zabić gwóźdź w głowie, zwłaszcza temu, kto ich doznawał. Zresztą miał cierpliwość Indianina i wielką spokojną siłę oporu, jaka płynie z prawości serca. W swoim czasie na Węgrzech dostał kilkanaście pchnięć bagnetem, bo nie chciał chwycić za strzemię, które mu ukazywano jako środek ratunku, i krzyczeć: pardon. Tak samo nie poddawał się i nieszczęściu. Lazł pod górę tak pracowicie, jak mrówka. Zepchnięty sto razy, rozpoczynał spokojnie swoją podróż po raz setny pierwszy. Był to w swoim rodzaju szczególniejszy dziwak. Stary ten żołnierz, opalony Bóg wie w jakich ogniach, zahartowany w biedach, bity i kuty, miał serce dziecka. W czasie epidemii na Kubie zapadł na nią dlatego, że oddał chorym wszystką swoją chininę, której miał znaczny zapas, nie zostawiwszy sobie ani grama.

Było w nim jeszcze i to dziwnego, że po tylu zawodach zawsze był pełen ufności i nie tracił nadziei, że jeszcze wszystko będzie dobrze. W zimie ożywiał się zawsze i przepowiadał jakieś wielkie wypadki. Czekał ich niecierpliwie i myślą o nich żył lata całe... Ale zimy mijały jedne za drugimi i Skawiński doczekał się tylko tego, że ubieliły mu głowę. Wreszcie zestarzał się - począł tracić energię. TęsknotaCierpliwość jego poczynała być coraz podobniejsza do rezygnacji. Dawny spokój zmienił się w skłonność do roztkliwiania się i ten hartowny żołnierz jął przeradzać się w beksę gotowego załzawić się z lada powodu. Prócz tego od czasu do czasu tłukła go najstraszliwsza nostalgia, którą podniecała lada okoliczność: widok jaskółek, szarych ptaków podobnych do wróbli, śniegi na górach lub zasłyszana jakaś nuta, podobna do słyszanej niegdyś... Życie jako wędrówkaNa koniec opanowała go tylko jedna myśl: myśl spoczynku. Owładnęła ona starcem zupełnie i wchłonęła w siebie wszelkie inne pragnienia i nadzieje. Wieczny tułacz nie mógł już sobie wymarzyć nic bardziej upragnionego, nic droższego nad jaki spokojny kąt, w którym by mógł odpocząć i czekać cicho kresu. Może właśnie dlatego, że szczególne jakieś dziwactwo losu rzucało nim po wszystkich morzach i krajach tak, że prawie nie mógł tchu złapać, wyobrażał sobie, że największym ludzkim szczęściem jest - tylko nie tułać się. Co prawda, to i należało mu się takie skromne szczęście, ale tak już był zwyczajny zawodów, że myślał o tym, jak w ogóle ludzie marzą o czymś niedoścignionym. Spodziewać się nie śmiał. Tymczasem niespodzianie w ciągu dwunastu godzin dostał posadę jakby wybraną dla siebie ze wszystkich na świecie. Nic też dziwnego, że gdy wieczorem zapalił swoją latarnię, był jakby odurzony, że pytał sam siebie, czy to prawda, i nie śmiał odpowiedzieć: tak. A tymczasem rzeczywistość przemawiała do niego nieprzepartymi dowodami; więc godziny jedna za drugą spływały mu na balkonie. Patrzył, nasycał się, przekonywał. MorzeMogłoby się zdawać, że pierwszy raz w życiu widział morze, bo północ wybiła już na aspinwallskich zegarach, a on jeszcze nie opuszczał swojej powietrznej wyżyny - i patrzył. W dole pod jego stopami grało morze. Soczewka latarni rzucała w ciemność olbrzymi ostrokrąg światła, poza którym oko starca ginęło w dali czarnej zupełnie, tajemniczej i strasznej. Ale dal owa zdawała się biegnąć ku światłu. Długie wiorstowe fale wytaczały się z ciemności i rycząc szły aż do stóp wysepki, a wówczas widać było spienione ich grzbiety, połyskujące różowo w świetle latarni. Woda, Żywioły Przypływ wzmagał się coraz bardziej i zalewał piaszczyste ławice. Tajemnicza mowa oceanu dochodziła z pełni coraz potężniej i głośniej, podobna czasem do huku armat, to do szumu olbrzymich lasów, to do dalekiego, zmąconego gwaru głosów ludzkich. Chwilami cichło. Potem o uszy starca odbijało się kilka wielkich westchnień, potem jakieś łkania - i znów groźne wybuchy. Wreszcie wiatr zwiał mgłę, ale napędził czarnych, poszarpanych chmur, które przysłaniały księżyc. Z zachodu poczynało dąć coraz mocniej. Bałwany skakały z wściekłością na urwisko latarni, oblizując już pianą i podmurowanie. W dali pomrukiwała burza. Na ciemnej, wzburzonej przestrzeni zabłysło kilka zielonych latarek, pouwieszanych do masztów okrętowych. Zielone owe punkciki to wznosiły się wysoko, to zapadały w dół, to chwiały się na prawo i na lewo. Skawiński zeszedł do swej izby. Burza poczęła wyć. Tam, na dworze, ludzie na owych okrętach walczyli z nocą, z ciemnością, z falą; w izbie zaś spokojnie było i cicho. Nawet odgłosy burzy słabo przedzierały się przez grube mury i tylko miarowe tik-tak! zegara kołysało utrudzonego starca jakby do snu.

II

Samotnik, StarośćZaczęły płynąć godziny, dnie i tygodnie... Majtkowie twierdzą, że czasem, gdy morze bardzo jest rozhukane, woła coś na nich wśród nocy i ciemności po nazwisku. Jeżeli nieskończoność morska może tak wołać, to być może, że gdy się człowiek zestarzeje, woła także na niego i inna nieskończoność, jeszcze ciemniejsza i bardziej tajemnicza, a im jest bardziej zmęczony życiem, tym milsze są mu te nawoływania. Ale, by ich słuchać, trzeba ciszy. Prócz tego starość lubi się odosabniać, jakby w przeczuciu grobu. Latarnia była już dla Skawińskiego takim półgrobem. Nic jednostajniejszego, jak podobne życie na wieży. Młodzi ludzie, jeśli się na nie godzą, to po pewnym czasie opuszczają służbę. Latarnik też bywa zazwyczaj człekiem niemłodym, posępnym i zamkniętym w sobie. Gdy wypadkiem porzuci swoją latarnię i dostanie się między ludzi, chodzi wśród nich jak człowiek zbudzony z głębokiego snu. Na wieży brak wszelkich drobnych wrażeń, które w zwykłym życiu uczą stosować wszystko do siebie. Wszystko, z czym styka się latarnik, jest olbrzymie i pozbawione zwartych, określonych kształtów. Niebo - to jeden ogół, woda - to drugi, a wśród tych nieskończoności samotna dusza ludzka! Jest to życie, w którym myśl jest raczej ciągłym zadumaniem się, a z tego zadumania nie budzi latarnika nic, nawet jego zajęcia. Dzień do dnia staje się podobny jak dwa paciorki w różańcu i chyba zmiany pogody stanowią jedyną rozmaitość. Skawiński jednak czuł się tak szczęśliwym, jak nigdy w życiu nie był. MorzeWstawał świtaniem, brał posiłek, czyścił soczewki latarni, a potem, siadłszy na balkonie, wpatrywał się w dal morską i oczy jego nie mogły się nigdy nasycić obrazami, które przed sobą widział. Zwykle na olbrzymim turkusowym tle widać było stada wydętych żagli, świecących w promieniach słońca tak mocno, że aż oczy mrużyły się pod nadmiarem blasku; czasem statki, korzystając z wiatrów, które pasatami zowią, szły wyciągniętym szeregiem jedne za drugimi, podobne do łańcucha mew lub albatrosów. Czerwone beczki wskazujące drogę kołysały się na fali lekkim, łagodnym ruchem; między żaglami pojawiał się co dnia w południe olbrzymi szarawy pióropusz dymu. To parowiec z New Yorku wiózł podróżnych i towary do Aspinwall, ciągnąc za sobą długi, spieniony szlak piany. Z drugiej strony balkonu widział Skawiński, jak na dłoni, Aspinwall i jego ruchliwy port, a w nim las masztów, łodzie i łódki; nieco zaś dalej białe domy i wieżyczki miasta. Z wysokości latarni domki były podobne do gniazd mew, łodzie do żuków, a ludzie poruszali się jak małe punkciki na białym, kamiennym bulwarku. Z rana lekki wschodni powiew przynosił zmieszany gwar życia ludzkiego, nad którym górował świst parowców. W południe nadchodziła godzina sjesty. Ruch w porcie ustawał; mewy kryły się w szczerby skał, fale słabły i stawały się jakieś leniwe, a wówczas na lądzie, na morzu i na latarni nastawała chwila niezmąconej niczym ciszy. Żółte piaski, z których odpłynęły fale, lśniły na kształt złotych plam na obszarach wodnych; słup wieżowy odrzynał się twardo w błękicie. Potoki promieni słonecznych lały się z nieba na wodę, na piaski i na urwiska. Wówczas i starca ogarniała jakaś niemoc, pełna słodyczy. Czuł, że ten odpoczynek, którego używa, jest wyborny, a gdy pomyślał, że będzie trwały, to mu już niczego nie brakło. Skawiński rozmarzał się własnym szczęściem, ale że człowiek łatwo oswaja się z lepszym losem, stopniowo nabierał wiary i ufności, myślał bowiem, że jeśli ludzie budują domy dla inwalidów, to dlaczegóżby Bóg nie miał wreszcie przygarnąć swego inwalidy? Czas upływał i utrwalał go w tym przekonaniu. Stary zżył się z wieżą, z latarnią, z urwiskiem, z ławicami piasku i samotnością. Poznał się także i z mewami, które niosły się w załamach skalnych, a wieczorem odprawiały wiece na dachu latarni. Skawiński rzucał im zwykle resztki swego jadła, tak zaś przyswoiły się wkrótce, że gdy to czynił potem, to otaczała go prawdziwa burza białych skrzydeł, stary zaś chodził między ptastwem[8] jak pastuch między owcami. W czasie odpływu wyprawiał się na niskie piaszczyste ławice, na których zbierał smaczne ślimaki i piękne perłowe konchy żeglarków, które odpływająca fala osadzała na piasku. W nocy przy świetle księżyca i latarni chodził na ryby, którymi roiły się załamy skalne. Rośliny W końcu pokochał swoją skałę i swoją bezdrzewną wysepkę, porośniętą tylko drobnymi, tłustymi roślinkami, sączącymi lepką żywicę. Ubóstwo wysepki wynagradzały mu zresztą dalsze widoki. W południowych godzinach, gdy atmosfera stawała się bardzo przezroczystą, widać było całe międzymorze, aż do Pacyfiku, pokryte najbujniejszą roślinnością. Skawińskiemu wydawało się wówczas, że widzi jeden olbrzymi ogród. Pęki kokosów i olbrzymich muz układały się jakby w przepyszne czubiaste bukiety, tuż zaraz za domami Aspinwallu. Dalej, między Aspinwall a Panamą, widać było ogromny las, nad którym co rano i pod noc zwieszał się czerwonawy opar wyziewów - las prawdziwie podzwrotnikowy, zalany u spodu stojącą wodą, oplatany lianami, szumiący jedną falą olbrzymich storczyków, palm, drzew mlecznych, żelaznych i gumowych.

Natura, ZwierzętaPrzez swą strażniczą lunetę stary mógł dojrzeć nie tylko drzewa, nie tylko rozłożyste liście bananów, ale nawet gromady małp, wielkich marabutów i stada papug, wzbijające się czasem jak tęczowa chmura nad lasem. Skawiński znał z bliska podobne lasy, gdyż po rozbiciu się na Amazonce błąkał się całe tygodnie wśród podobnych zielonych sklepień i gąszczów. Wiedział, ile pod cudną, śmiejącą się powierzchnią ukrywa się niebezpieczeństw i śmierci. Wśród nocy, jakie w nich spędził, słyszał z bliska grobowe głosy wyjców i ryki jaguarów, widział olbrzymie węże kołyszące się na kształt lianów na drzewach; znał owe senne jeziora leśne, przepełnione drętwami i rojące się od krokodylów. Wiedział, pod jakim jarzmem żyje człowiek w tych niezgłębionych puszczach, w których pojedyncze liście przenoszą dziesięciokrotnie jego wielkość, w których mrowią się krwiożercze moskity, pijawki drzewne i olbrzymie jadowite pająki. Obraz świata, SamotnikWszystkiego sam doznał, sam doświadczył, wszystko sam przecierpiał; toteż tym większą mu teraz sprawiało rozkosz patrzeć z wysokości na owe matos, podziwiać ich piękność, a być zasłoniętym od zdrad. NiedzielaJego wieża chroniła go przed wszelkim złem. Opuszczał ją też tylko czasami w niedzielę z rana. Przywdziewał wtedy granatową kapotę strażniczą ze srebrnymi guzami, na piersiach zawieszał swoje krzyże i jego mleczna głowa podnosiła się z pewną dumą, gdy słyszał przy wyjściu z kościoła, jak Kreole mówili między sobą: „Porządnego mamy latarnika". - „I nie heretyk, chociaż Yankee!" Wracał jednak natychmiast po mszy na wyspę i wracał szczęśliwy, bo zawsze jeszcze nie dowierzał stałemu lądowi. W niedzielę także odczytywał sobie hiszpańską gazetę, którą zakupywał w mieście, lub nowojorskiego "Heralda", pożyczanego u Falconbridge'a - i szukał w nich skwapliwie wiadomości z Europy. Biedne stare serce! Na tej wieży strażniczej i na drugiej półkuli biło jeszcze dla kraju... Czasem także, gdy łódź przywożąca mu co dzień żywność i wodę przybiła do wysepki, schodził z wieży na gawędę ze strażnikiem Johnsem. Potem jednak widocznie zdziczał. Przestał bywać w mieście, czytywać gazety i schodzić na polityczne rozprawy Johnsa. Upływały całe tygodnie w ten sposób, że nikt jego nie widział ani on nikogo. Jedynym znakiem, że stary żyje, było tylko znikanie żywności pozostawianej na brzegu i światło latarni zapalane co wieczór z taką regularnością, z jaką słońce wstaje rankiem z wody w tamtych stronach. Widocznie stary zobojętniał dla świata. Powodem tego nie była nostalgia, ale właśnie to, że przeszła i ona nawet w rezygnację. Cały świat teraz zaczynał się dla starca i kończył się na jego wysepce. Zżył się już z myślą, że nie opuści wieży do śmierci, i po prostu zapomniał, że jest jeszcze coś poza nią. Przy tym stał się mistykiem. Łagodne niebieskie jego oczy poczęły być jak oczy dziecka, zapatrzone wiecznie i jakby utkwione w jakiejś dali. W ciągłym odosobnieniu i wobec otoczenia nadzwyczaj prostego a wielkiego począł stary tracić poczucie własnej odrębności, przestawał istnieć jakoby osoba, a zlewał się coraz więcej z tym, co go otaczało. Nie rozumował nad tym, czuł tylko bezwiednie, ale w końcu zdawało mu się, że niebo, woda, jego skała, wieża i złote ławice piasku, i wydęte żagle, i mewy, odpływy i przypływy, to jakaś wielka jedność i jedna, ogromna tajemnicza dusza; on zaś sam pogrąża się w tej tajemnicy i czuje ową duszę, która żyje i koi się. Zatonął, ukołysał się, zapamiętał - i w tym ograniczeniu własnego, odrębnego bytu, w tym pół czuwaniu, pół śnie znalazł spokój tak wielki, że prawie podobny do półśmierci.

III

Ale nadeszło przebudzenie.

KsiążkaPewnego razu, gdy łódź przywiozła wodę i zapasy żywności, Skawiński, zeszedłszy w godzinę później z wieży, spostrzegł, że prócz zwykłego ładunku jest jeszcze jedna paczka więcej. Na wierzchu paczki były marki pocztowe Stanów Zjednoczonych i wyraźny adres „Skawiński Esq.", wypisany na grubym żaglowym płótnie. Rozciekawiony starzec przeciął płótno i ujrzał książki: wziął jedną do ręki, spojrzał i położył na powrót, przy czym ręce poczęły mu drżeć mocno. Przysłonił oczy, jakby im nie wierząc; zdawało mu się, że śni - książka była polska. Co to miało znaczyć?! Kto mu mógł przysłać książkę? W pierwszej chwili zapomniał widocznie, iż jeszcze na początku swej latarniczej kariery przeczytał pewnego razu w pożyczonym od konsula "Heraldzie" o zawiązaniu polskiego Towarzystwa w New Yorku i że zaraz przesłał Towarzystwu połowę swej miesięcznej pensji, z którą zresztą nie miał co robić na wieży. Towarzystwo wywdzięczając się przysyłało książki. Przyszły one drogą naturalną, ale w pierwszej chwili starzec nie mógł pochwytać tych myśli. Polskie książki w Aspinwall, na jego wieży, wśród jego samotności, była to dla niego jakaś nadzwyczajność, jakieś tchnienie dawnych czasów, cud jakiś. Teraz wydało mu się, jak owym żeglarzom wśród nocy, że coś zawołało na niego po imieniu głosem bardzo kochanym, a zapomnianym prawie. Przesiedział chwilę z zamkniętymi oczyma i był prawie pewny, że gdy je otworzy, sen zniknie. Nie! Rozcięta paczka leżała przed nim wyraźnie, oświecona blaskiem popołudniowego słońca, a na niej otwarta już książka. Poezja, Polak, Walka Gdy stary wyciągnął znowu po nią rękę, słyszał wśród ciszy bicie własnego serca. Spojrzał: były to wiersze. Na wierzchu stał wypisany wielkimi literami tytuł, pod spodem zaś imię autora. Imię to nie było Skawińskiemu obce; wiedział, że należy ono do wielkiego poety, którego nawet i utwory czytywał po trzydziestym roku w Paryżu. Potem, wojując w Algerze i w Hiszpanii, słyszał od rodaków o coraz wzrastającej sławie wielkiego wieszcza, ale tak przywykł wówczas do karabina, że i do ręki nie brał książek. W czterdziestym dziewiątym roku wyjechał do Ameryki i w awanturniczym życiu, jakie prowadził, prawie nie spotykał Polaków, a nigdy książek polskich. Z tym większą też skwapliwością i z tym żywiej bijącym sercem przewrócił kartę tytułową. Zdało mu się teraz, że na jego samotnej skale poczyna się dziać coś uroczystego. Jakoż była to chwila wielkiego spokoju i ciszy. Zegary aspinwallskie wybiły piątą po południu. Jasnego nieba nie zaciemniała żadna chmurka, kilka mew tylko pławiło się w błękitach. Ocean był ukołysany. Nadbrzeżne fale zaledwie bełkotały z cicha, rozpływając się łagodnie po piaskach. W dali śmiały się białe domy Aspinwallu i cudne grupy palm. Naprawdę było jakoś uroczyście, a cicho i poważnie. Nagle wśród tego spokoju natury rozległ się drżący głos starego, który czytał głośno, by się samemu lepiej rozumieć:

Litwo, ojczyzno moja, ty jesteś jak zdrowie!

Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,

Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie

Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie...

Skawińskiemu zabrakło głosu. Litery poczęły mu skakać do oczu; w piersi coś urwało się i szło na kształt fali od serca wyżej i wyżej, tłumiąc głos, ściskając za gardło... Chwila jeszcze, opanował się i czytał dalej:

Panno Święta, co jasnej bronisz Częstochowy

I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy

Nowogrodzki ochraniasz z jego wiernym ludem!

Jak mnie, dziecko, do zdrowia powróciłaś cudem,

(Gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę

Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę

I zaraz mogłem pieszo do Twych świątyń progu

Iść, za zwrócone życie podziękować Bogu),

Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono...

OjczyznaWezbrana fala przerwała tamę woli. Stary ryknął i rzucił się na ziemię; jego mleczne włosy zmieszały się z piaskiem nadmorskim. Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej, a tu tymczasem ta mowa przyszła sama do niego - przepłynęła ocean i znalazła go, samotnika, na drugiej półkuli, taka kochana, taka droga, taka śliczna! We łkaniu, jakie nim wstrząsało, nie było bólu, ale tylko nagle rozbudzona niezmierna miłość, przy której wszystko jest niczym... On po prostu tym wielkim płaczem przepraszał tę ukochaną, oddaloną za to, że się już tak zestarzał, tak zżył z samotną skałą i tak zapamiętał, iż się w nim i tęsknota poczynała zacierać. A teraz „wracał cudem" - więc się w nim serce rwało. Chwile mijały jedna za drugą: on wciąż leżał. Mewy przyleciały nad latarnię, pokrzykując jakby niespokojne o swego starego przyjaciela. Nadchodziła godzina, w której je karmił resztkami swej żywności, więc kilka z nich zleciało z wierzchu latarni aż do niego. Potem przybyło ich coraz więcej i zaczęły go dziobać lekko i furkotać skrzydłami nad jego głową. Szumy skrzydeł zbudziły go. Wypłakawszy się, miał teraz w twarzy jakiś spokój i rozpromienienie, a oczy jego były jakby natchnione. Oddał bezwiednie całą swoją żywność ptakom, które rzuciły się na nią z wrzaskiem, a sam wziął znowu książkę. Słońce już było przeszło nad ogrodami i nad dziewiczym lasem Panamy i staczało się z wolna za międzymorze, ku drugiemu oceanowi, ale i Atlantyk był jeszcze pełen blasku, w powietrzu widno zupełnie, więc czytał dalej:

Tymczasem przenoś duszę moją utęsknioną

Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych...

Ojczyzna, Wspomnienia, ŻołnierzZmierzch dopiero zatarł litery na białej karcie, zmierzch krótki jak mgnienie oka. Starzec oparł głowę o skałę i przymknął oczy. A wówczas „Ta, co jasnej broni Częstochowy" zabrała jego duszę i przeniosła „do tych pól malowanych zbożem rozmaitym". Na niebie paliły się jeszcze długie szlaki czerwone i złote, a on w tych światłościach leciał ku stronom kochanym. Zaszumiały mu w uszach lasy sosnowe, zabełkotały rzeki rodzinne. Widzi wszystko, jak było. Wszystko go pyta: „Pamiętasz?". On pamięta! A zresztą widzi: pola przestronne, miedze, łąki, lasy i wioski. Noc już! O tej porze już zwykle jego latarnia rozświecała ciemności morskie - ale teraz on jest we wsi rodzinnej. Stara głowa pochyla się na piersi i śni. Obrazy przesuwają się przed jego oczyma szybko i trochę bezładnie. Nie widzi domu rodzinnego, bo starła go wojna, nie widzi ojca ani matki, bo go odumarli dzieckiem; ale zresztą wieś, jakby ją wczoraj opuścił: szereg chałup ze światełkami w oknach, grobla, młyn, dwa stawy podane ku sobie i brzmiące całą noc chórami żab. Niegdyś w tej swojej wiosce stał nocą na widecie, teraz przeszłość ta podstawia się nagle w szeregu widzeń. Oto znowu jest ułanem i stoi na widecie: z dala karczma pogląda płonącymi oczyma i brzmi, i śpiewa, i huczy wśród ciszy nocnej tupotaniem, głosami skrzypiec i basetli. „U-ha! U-ha!" To ułany krzeszą ognia podkówkami, a jemu tam nudno samemu na koniu! Godziny wloką się leniwo, wreszcie światła gasną; teraz, jak okiem sięgnąć, mgła i mgła nieprzejrzana: opar widocznie podnosi się z łąk i obejmuje świat cały białawym tumanem. Rzekłbyś: zupełnie ocean. Ale to łąki: rychło czekać, jak derkacz ozwie się w ciemności i bąki zahuczą po trzcinach. Noc jest spokojna i chłodna, prawdziwie polska noc! W oddali bór sosnowy szumi bez wiatru... Jak fala morska. Wkrótce świtanie wschód ubieli: jakoż i kury pieją już w zapłociach. Jeden drugiemu podaje głos z chaty do chaty; wraz i żurawie krzyczą już gdzieś z wysoka. Ułanowi jakoś rześko, zdrowo. Coś tam gadali o jutrzejszej bitwie. Hej! To i pójdzie, jak pójdą inni z krzykiem i furkotaniem chorągiewek. Młoda krew gra jak trąbka, choć powiew nocny ją chłodzi. Ale już świta, świta! Noc blednie: z cienia wychylają się lasy, zarośla, szereg chałup, młyn, topole. Studnie skrzypią, jakby blaszana chorągiewka na wieży. Jaka ta ziemia kochana, śliczna w różowych blaskach jutrzni! Oj, jedyna, jedyna!

Cicho! Czujna wideta słyszy, że się ktoś zbliża. Zapewne idą zluzować warty.

Nagle jakiś głos rozlega się nad Skawińskim:

- Hej, stary! Wstawajcie. Co to wam?

Stary otwiera oczy i patrzy ze zdziwieniem na stojącego przed sobą człowieka. Resztki snu widzeń walczą w jego głowie z rzeczywistością. Wreszcie widzenia bledną i nikną. Przed nim stoi Johns, strażnik portowy.

- Co to? - pyta Johns - Chorzyście?

- Nie.

Bezdomność, Upadek- Nie zapaliliście latarni. Pójdziecie precz ze służby. Łódź z San-Geromo rozbiła się na mieliźnie, szczęściem, nikt nie utonął; inaczej poszlibyście pod sąd. Siadajcie ze mną, resztę usłyszycie w konsulacie.

Stary pobladł: istotnie nie zapalił tej nocy latarni.

W kilka dni później widziano Skawińskiego na pokładzie statku idącego z Aspinwall do New Yorku. Biedak stracił posadę. Otwierały się przed nim nowe drogi tułactwa; wiatr porywał znowu ten liść, by nim rzucać po lądach i morzach, by się nad nim znęcać do woli. Toteż stary przez te kilka dni posunął się bardzo i pochylił; oczy miał tylko błyszczące. Na nowe zaś drogi życia miał także na piersiach swoją książkę, którą od czasu do czasu przyciskał ręką, jakby w obawie, by mu i ona nie zginęła...

# data[].attributes.attachment_link.title
Henryk Sienkiewicz, Latarnik :: Wolne Lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
Opowiadanie to osnute jest na wypadku rzeczywistym, o którym w swoim czasie pisał J. Horain w jednej ze swoich korespondencyj z Ameryki. Pewnego razu zdarzyło się, że latarnik w Aspinwall[1], niedaleko Panamy, przepadł bez wieści. Ponieważ stało się to wśród burzy, przypuszczano, że nieszczęśliwy musiał podejść nad sam brzeg skalistej wysepki, na której stoi latarnia, i został spłukany przez bałwan.

# data[].attributes.body
"O, gdybym kiedyś dożył tej pociechy, żeby te księgi zbłądziły pod strzechy"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Piszę teraz poema wiejskie, w którym staram się zachować pamiątkę dawnych naszych zwyczajów i skreślić jakkolwiek obraz naszego życia wiejskiego: łowów, zabaw, bitew, zajazdów" - pisał Adam Mickiewicz w liście do swego przyjaciela Juliana Ursyna Niemcewicza w maju 1833 roku.
Narodowa epopeja
Początkowo "Pan Tadeusz" był pomyślany jako sielanka, z czasem poeta przekształcił utwór w wielką narodową epopeję. Pracę nad poematem rozpoczął we wrześniu 1832 roku, w sytuacji trudnej dla kraju, po klęsce powstania listopadowego. Emigracja znajdowała się w stanie wrzenia i skłócenia. Mickiewicz, jak sam określił "zatrzasnął drzwi od tych kłótni i hałasów" i zaczął pisać swój słynny poemat. W styczniu 1833 roku miał już gotowe dwie pieśni. Jeszcze wtedy nie przypuszczał, że historia ostatniego zajazdu na Litwie rozrośnie się do takich rozmiarów. Powstało 12 ksiąg i epilog.

We wrześniu 2012 roku odbyła się ogólnopolska akcja zainicjowana przez Prezydenta RP pod hasłem "Narodowe czytanie Pana Tadeusza". Zobacz i posłuchaj, jak wybitni aktorzy interpretowali dzieło naszego wieszcza.
Dzieje rękopisu
O historii powstania poematu opowiadał w 1986 roku Janusz Odrowąż-Pieniążek, ówczesny dyrektor warszawskiego Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza.
Posłuchaj reportażu Elżbiety Marcinkowskiej i Elżbiety Hartwig.

Nz.: Strona tytułowa pierwszego wydania "Pana Tadeusza", Paryż 1834. Wikimedia Commons/dp

W 1945 roku, wkrótce po zakończeniu działań wojennych na Dolnym Śląsku odnaleziony został po rękopis "Pana Tadeusza". Od tego momentu największe biblioteki w Polsce zaczęły ubiegać się o honor posiadania tego skarbu narodowego. W 1947 roku, decyzją prezesa Rady Ministrów Józefa Cyrankiewicza, rękopis trafił do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

- Mickiewicz pisał "Pana Tadeusza" w kilku fazach. Powstawały najpierw bruliony, które następnie przepisywał "na czysto". Niekiedy czystopisy na powrót stawały się brulionami, ponieważ poeta wprowadzał dalsze poprawki - mówił Jan Litwinek z Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Gość Anny Borkowskiej w audycji z cyklu "Finezje literackie", nadanej w 1998 roku przedstawił niezwykle ciekawą historię rękopisu "Pana Tadeusza".

- O los brudnopisów Mickiewicz praktycznie się nie troszczył - stwierdził Jan Litwinek. - Ignacy Domeyko, późniejszej światowej sławy geolog, zbierał kartki z zapiskami poety. Kiedy stwierdził, że Mickiewicz przepisał już na czysto fragmenty pierwszych pieśni poematu, po kryjomu podkradał wcześniej powstałe bruliony.
Epicka podróż do kraju dzieciństwa
Na przełomie maja i czerwca 1833 roku Mickiewicz miał już gotowe trzy pierwsze księgi historii szlacheckiej 1811 i 1812 roku. - Gdy był w połowie pisania, przerwał pracę, udał się do Szwajcarii do chorego śmiertelnie na gruźlicę, Stefana Garczyńskiego - słyszymy w audycji.

"Pisząc, nie miał grosza przy duszy. Za cały poemat dano mu 1000 franków. A był wesoły, bardziej towarzyski niż kiedykolwiek. Schodziło się do niego wieczorami wielu przyjaciół. Toczyły się rozmowy o życiu i zwyczajach naszych domowych, obywatelskich, szkolnych i dawnych uniwersyteckich" - pisał Ignacy Domeyko.

Nz.: Ilustracja do "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, Księga 12. Reprodukcja fot. rysunku Michała Elwira Andriolliego (1836-1893). Wikimedia Commons/dp Z rąk do rąk
W 1836 roku Adam Mickiewicz zmuszony był rękopis sprzedać. Nabyła go Anna Wąsowiczowa za 569 franków. Była wielbicielką twórczości poety, chciała mu pomóc i rękopis zaraz po kupnie po prostu mu zwróciła. Wkrótce potem wieszcz musiał ponownie sprzedać swe dzieło. Tym razem kupcem był emigrant z Polski, Teodor Pociej. Ten z kolei, tuż przed śmiercią, przekazał rękopis Stefanowi Zanowi - przyjacielowi Mickiewicza. Zan oddał go poecie.

- Od tej chwili Mickiewicz się z rękopisem nie rozstawał - opowiadał Jan Litwinek. - Ale wiele kart, fragmentów rozdawał przyjaciołom. Tak rozpoczynała się ich wędrówka po świecie, która niekiedy trwała kilkadziesiąt lat.

Całą ósmą księgę w 1851 roku otrzymała np. w darze od poety Magdalena Gołuchowska. - Niektóre karty zostały wręcz przecięte na połówki, aby można było obdarować dwie osoby - słyszymy w audycji.
Rekonstrukcja
W 1871 roku syn Adama, Władysław Mickiewicz sprzedał rękopis hrabiemu Stanisławowi Tarnowskiemu, historykowi literatury i on rozpoczął starania zrekonstruowania dzieła.

- Kolejny etap historii rękopisu "Pana Tadeusza" rozpoczyna się w roku 1939, w pierwszych dniach II wojny światowej - powiedział Jan Litwinek.
Co działo się dalej z narodowym poematem? Posłuchaj cyklu audycji "Finezje literackie".

bs

# data[].attributes.attachment_link.title
Na paryskim bruku, czyli jak powstał "Pan Tadeusz"

# data[].attributes.attachment_link.description
"Piszę teraz poema wiejskie, w którym staram się zachować pamiątkę dawnych naszych zwyczajów i skreślić jakkolwiek obraz naszego życia wiejskiego: łowów, zabaw, bitew, zajazdów" - pisał Adam Mickiewicz w liście do swego przyjaciela Juliana Ursyna Niemcewicza w maju 1833 roku. Narodowa epopeja Początkowo "Pan Tadeusz" był pomyślany jako sielanka, z czasem poeta przekształcił utwór w wielką narodową epopeję.

# data[].attributes.body
Narodowe czytanie 2012

# data[].attributes.attachment_link.title
Strona główna - Narodowe Czytanie - polskieradio.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Natomiast szlachta posesjonacka mieszkała we dworach: „dwór szlachecki z drzewa, lecz podmurowany(...)pobielane ściany (ks. I, w.2) , okna zaopatrzone w okiennice z otworami w kształcie serca (ks. IV, w.101). Szlachta nosiła się „po polsku": kierejka (rodzaj wciętej w pasie delii), taratatki, czamary (męski ubiór wierzchni zw. węgierką, zbliżony do kontusza), kontusze ( szata wierzchnia, rodzaj płaszcza lub kamizelki z charakterystycznymi tzw. wylotami, czyli rozciętymi od pachy do łokci rękawami, które albo luźno zwisały, albo, odrzucone do tyłu, odsłaniały żupan), pasy słuckie ze złotogłowiu, buty wysokie, konfederatki(czapka rogatywka) z „czaplinymi pióry" (ks. XII, w.770, ks. I, w.830) Mężczyźni obowiązkowo też nosili wąsy. Odpowiednio też tytułowali się. Do szlachcica mówiono „wielmożny", do szlachcica z urzędem „jaśnie wielmożny" (ks. XII. W.133), przy czym do ważnych atrybutów szlachty należały ich herby i patenta czyli dokumenty szlacheckie.

Przy stole również obowiązywały konwenanse. Na obiad wzywano domowników i gości biciem dzwonu:

„Dzwon ten w każde południe krzyczący z poddasza,

Gości i czeladź domu na obiad zaprasza (ks.III, w.668)

Przed posiłkiem odmawiano pacierz (ks. I, w.305).W życiu towarzyskim należało przestrzegać zasad grzeczności: „Podkomorzy najwyższe brał miejsce za stołem. Z wieku mu i z urzędu ten zaszczyt należy. Idąc kłaniał się damom, starcom i młodzieży."(ks. III, w.701). Należało usługiwać damom przy posiłkach (ks. I, w.333). Obowiązywała też rozmowa przy stole: „po staremu bawić u wieczerzy, nie milczeć i żuć..." (ks. V, w.446). We dworze trzymano kawiarki, specjalistki od nabywania odpowiednich gatunków i parzenia kawy. Posługiwały się podczas jej przyrządzania imbrykami blaszanymi,a podawały w złotych filiżankach z saskiej porcelany do tego śmietankę w garnuszkach. Po jedzeniu często wybierano się na przechadzkę. Tu również obowiązywał ustalony porządek: przodem szły dzieci, potem starsi, dalej panny, na końcu młodzież męska (ks. I, w.210).

Czytaj dalej

# data[].attributes.attachment_link.title
Obyczaje szlachty posesjonackiej w „Panu Tadeuszu"

# data[].attributes.attachment_link.description
Natomiast szlachta posesjonacka mieszkała we dworach: „dwór szlachecki z drzewa, lecz podmurowany(...)pobielane ściany (ks. I, w.2) , okna zaopatrzone w okiennice z otworami w kształcie serca (ks. IV, w.101). Szlachta nosiła się „po polsku": kierejka (rodzaj wciętej w pasie delii), taratatki, czamary (męski ubiór wierzchni zw.

# data[].attributes.body
film dokumentalny

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czym była czarna polewka? Czym litewski chołodziec? Zupą czy może raczej rodzajem mięsnej galarety, skoro w Soplicowie popijano ów specjał wódką? W umiarkowanych ilościach - nad plebejską siwuchę państwo przedkładało węgrzyna. Jakie pieczywo podawano na stół w dworze z drewna, lecz podmurowanym? Jak i z czego kręcono lody? Co podawano na wety? Czy ze współczesnej, kupionej w markecie mąki można zrobić staropolskie kołacze? Jak przygotować bigos? A co z wędlinami? Czy wedle kucharskich receptur zapisanych trzynastozgłoskowcem w dziele wieszcza uda się sporządzić strawną kiełbasę? Osoby zaniepokojone bądź nawet zniesmaczone podejmowaniem gastronomicznych wątków narodowego poematu należy jak najszybciej ostrzec: autorzy filmu nie poprzestają na kulinariach z popitkiem włącznie. Zademonstrują także spodnią część damskiej garderoby - rodzaj pantalonów z klapą sugerując, że podobne mogła nosić Zosia! Wystawa organizowana z okazji dwusetnej rocznicy urodzin poety - w ogłoszonym przez UNESCO światowym Roku Mickiewiczowskim - dostarczyła realizatorom dokumentu rekwizytów związanych z "Panem Tadeuszem", wędrówki po muzeach - innych przedmiotów z epoki wieszcza, zaś wizyta na Litwie - pejzaży ojczystej ziemi Mickiewicza, miejsc, w których bywał i które wspominał. Obraz wspomaga słowo: wypowiedzi historyków, muzealników, bronioznawców, kostiumologów polskich i litewskich, wyjaśnienia pracowników wileńskiego biura meldunkowego pytanych o Mickiewiczów mieszkających w tym mieście, recytacje poematu. Po litewsku, przez uczniów szkoły wileńskiej, po polsku, ze wspaniałym, charakterystycznym dla nadniemeńskiej krainy zaśpiewem przez ich rówieśniczkę z polskiej szkoły w Mejszegole, wreszcie przez najwybitniejszych aktorów naszej sceny. Przeplatają się języki, przeszłość łączy z dniem dzisiejszym, a państwowe granice nie stanowią przeszkody dla dźwięczących, Mickiewiczowskich strof

# data[].attributes.attachment_link.description
Czym była czarna polewka? Czym litewski chołodziec? Zupą czy może raczej rodzajem mięsnej galarety, skoro w Soplicowie popijano ów specjał wódką? W umiarkowanych ilościach - nad plebejską siwuchę państwo przedkładało węgrzyna. Jakie pieczywo podawano na stół w dworze z drewna, lecz podmurowanym? Jak i z czego kręcono lody? Co podawano na wety?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

To view this video please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video

To make this website work, we log user data and share it with processors. To use this website, you must agree to our Privacy Policy, including cookie policy. I agree.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tradycje szlacheckie w „Panu Tadeuszu" - ppt video online pobierz

# data[].attributes.attachment_link.description
Pytanie wstępne Co to jest dwururka? dawna nazwa naczynia używanego do podawania zup śrutowa broń myśliwska o dwóch lufach nazwa tańca, który szlachta wykonywała przed ucztą Kliknij na poprawną odpowiedź: B A C Grażyna Szapołowska w roli Telimeny

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Akcja poematu przypada na lata 1811-1812. Jest to czas stosunkowo świeżej niewoli narodowej. Jest to jednak przede wszystkim okres kampanii Napoleona i jego przygotowań do wojny z Rosją, która wybuchłą w 1812r. Właśnie mit Cesarza jest najbardziej znamiennym rysem historyczno-politycznego tła poematu. W licznych wspomnieniach i retrospekcjach przywołuje się także ważne dla polskiej historii postaci dawniejsze, tj. Kościuszko, Rejtan, Jasiński. Tę wcześniejszą historię z realiami ukazanymi w trakcie akcji łączy motyw mazurka Dąbrowskiego - początkowo (zanim stał się hymnem państwowym) pieśni legionów polskich.

Tło historyczno-polityczne najwięcej znaczeń niesie w kontekście wątku działalności Ks. Robaka. Przy czym należy nadmienić, że dość swobodnie niekiedy traktuje poeta wierność historyczną, np. motywacje fabularne (bliski zgon Jacka) powodują, że przyśpiesza on wypowiedzenie wojny Rosji.

Istotną cechą owego tła jest jego epicki status - stanowi ono jedną z najważniejszych cech eposu. Dlatego też musi to być moment przełomowy, po którym można spodziewać się nowego porządku świata. Tak właśnie postrzegana była ówcześnie kampania napoleońska, jako świt nowego ładu w Europie. Znamienna jest ogólna wesołość, optymizm i wiara w możliwości oraz dobrą wolę Cesarza - jedynie Maciek Dobrzyński nie przystaje w tym względzie do ogółu postaci. Większość jednak, w tym w szczególności Bernardyn, upatruje tam właśnie szansy na odzyskanie niepodległości. Znamienne są w tym względzie jego sowa:

Napoleon już zbiera armiję ogromną,
Jakiej człowiek nie widział i dzieje nie pomną;
Obok Francuzów ciągnie polskie wojsko całe,
Nasz Józef, nasz Dąbrowski, nasze orły białe!
Już są w drodze, na pierwszy znak Napoleona
Przejdą Niemen i - bracie! Ojczyzna wskrzeszona!

W końcowych fragmentach książki mamy obraz żołnierzy polskich stacjonujących w Soplicowie. Są to sami najbardziej znani dowódcy, wśród których największą postacią jest sam gen. Dąbrowski. Mickiewicz podkreśla, jak żywa jest świadomość historyczna i patriotyczna ludu litewskiego, który przybywa do kościoła:

(...) bo dziś w Soplicowie
Na nabożeństwie mają być jenerałowie,
Sławni dowódcy owi naszych legijonów,
Których lud znał imiona i czcił jak patronów,
Których wszystkie tułactwa, wyprawy i bitwy
Były ewangeliją narodową Litwy.

Mówiąc o funkcjonowaniu historii w utworze należy jeszcze wspomnieć o losach Księstwa Litewskiego i Korony (Polska). Sprawę solidarności i wyraźnych deklaracji ponownego zjednoczenia się obu części Rzeczpospolitej traktuje Bernardyn jako jeden z ważniejszych aspektów swojej działalności. Ostatecznie losy Litwinów i Polaków splotą się razem w słowach Gerwazego:

Dziwneć to były losy tej naszej Korony

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tło historyczno-polityczne w panu tadeuszu

# data[].attributes.attachment_link.title
Tło historyczno-polityczne w Panu Tadeuszu

# data[].attributes.attachment_link.description
Akcja poematu przypada na lata 1811-1812. Jest to czas stosunkowo świeżej niewoli narodowej. Jest to jednak przede wszystkim okres kampanii Napoleona i jego przygotowań do wojny z Rosją, która wybuchłą w 1812r. Właśnie mit Cesarza jest najbardziej znamiennym rysem historyczno-politycznego tła poematu. W licznych wspomnieniach i retrospekcjach przywołuje się także ważne dla polskiej historii postaci dawniejsze, tj.

# data[].attributes.body
Tadeusz i Telimena

# data[].attributes.attachment_link.title
Anna Maria Jopek $Żebrowski" Niewdzięczny"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wątek miłosny w Panu Tadeuszu osnuty jest zasadniczo wokół postaci Tadeusza, Telimeny i Zosi. Doraźnie znaczną rolę odgrywa też Hrabia, a w intrygi Telimeny włączeni są również Asesor i Rejent. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w utworze ukazane są dwie historie miłosne: dzieje związku Jacka Soplicy i Ewy Horeszki oraz Tadeusza i Zosi. Historie te niejako się dublują, przy czym jednak dopiero drugiej parze udaje się połączyć ze sobą. Tym samym w postaciach Tadeusza i Zosi dopełnia się uczucie ich rodziców.

Sam motyw miłości między członkami zwaśnionych rodów jest motywem znanym i stosunkowo często (począwszy od Romeo i Julii Shakespeare'a) opracowywany. Nowością Mickiewicza jest to, iż w jego historii spór pojawia się dopiero po zaistnieniu uczucia. Po rozdzieleni zakochanych Ewa zostaje zmuszona do wyjścia za mąż za Wojewodę, a Jacek w rozpaczy żeni się praktycznie z pierwszą dziewczyną, którą spotyka. Obydwoje są ludźmi nieszczęśliwymi - ona wkrótce potem umiera na zesłaniu, zaś on zaczyna pić, traci żonę i ostatecznie opuszcza kraj. Jednak z ich nieszczęśliwych związku na świat przychodzą bohaterowie drugiej wielkiej historii miłosnej - Zosia i Tadeusz.

Dzieje uczucia między dwojgiem młodych są już jednak innej natury. Przede wszystkim, nie odmawiając bohaterom szczerości uczucia, należy zauważyć, że związek ich jest elementem planu Jacka, mającego na celu pogodzenie zwaśnionych rodów. Przez pomyłkę Tadeusza i zabiegi Telimeny omal nie zostaje on spełniony. Uznając nowopoznaną krewną Sędziego za tajemniczą nieznajomą początkowo oddaje się Tadeusz uczuciu zakochania i odurzenia osobą Telimeny. Ona tymczasem nie angażuje się tak mocno - twardą stąpając po ziemi próbuje upiec dwie pieczenie na jednym ogniu, czyli rozkochać w sobie zarówno Tadeusza, jak i Hrabiego. Zabiegi te najpełniej widać w księdze III pt. Umizgi , gdzie kochankowie równocześnie zostają obdarzeni przez nią prezentami. Owa chwiejność i niepewność uczuć Telimeny rozwijane są konsekwentnie, aż do zaskakującego zakończenia, kiedy to pojawia się na uczcie, jako narzeczona Rejenta, mimo że wcześniej dała wyraźne sygnały zainteresowania osoba Hrabiego.

Na szczęście Tadeuszowi szybko udaje się wyzwolić spod uroku Telimeny. Wystarczyło zestawienie jej z Zosią, aby zrozumieć, którą tak naprawdę darzy miłością. Rola Zosi jest w związku z wątkiem miłosnym dość pasywna. Wprawdzie Tadeusz pozostawia jej wolną rękę i nie narzuca więzi narzeczeńskiej, jednak nikt chyba nie spodziewa się, że z jej ust paść by mogła odmowna odpowiedź. Tym samym plan Jacka zostaje zrealizowany, spór rodowy zakończony i utwór może wybrzmieć prawdziwie optymistycznym przesłaniem „Kochajmy się!"

# data[].attributes.attachment_link.description
Wątek miłosny w Panu Tadeuszu osnuty jest zasadniczo wokół postaci Tadeusza, Telimeny i Zosi. Doraźnie znaczną rolę odgrywa też Hrabia, a w intrygi Telimeny włączeni są również Asesor i Rejent. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w utworze ukazane są dwie historie miłosne: dzieje związku Jacka Soplicy i Ewy Horeszki oraz Tadeusza i Zosi.

# data[].attributes.body
audycja radiowa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Pan Tadeusz" - by przywołać piękną interpretację Czesława Miłosza - jest poematem na cześć istnienia, pieśnią o błogosławieństwie ziemi i błogosławieństwie świata. Kto wie, czy nie ta cecha tego tekstu - afirmacja życia, pochwała tego życia w najdrobniejszych jego przejawach - nie spowodowała, że "Pan Tadeusz" był dla Polaków, w najtrudniejszych chwilach naszej historii, źródłem siły. - Po wrześniu 1939 roku nie mogłem czytać, nasz dom był pełen Niemców, mieściłem się w jakimś zakątku. Nie mogłem się zdobyć na to, by wziąć książkę, tym bardziej, że uważałem, że upadły same podstawy istnienia państwa polskiego - wspominał niegdyś Jarosław Iwaszkiewicz. - Po miesiącu bardzo ciężkich przeżyć pierwszą książką, którą wziąłem do ręki, był "Pan Tadeusz". Pomyślałem sobie, że ten naród, który wydał taką rzecz, nie może zginąć, nie może się załamać. Ta poezja przywróciła mnie do życia - mówił poeta.
Posłuchaj archiwalnych dźwięków związanych z Adamem Mickiewiczem zgromadzonych w serwisie specjalnym Polskiego Radia wolnaeuropa.polskieradio.pl
Mickiewiczowski arcypoemat powstał 180 lat temu. Z okazji tej rocznicy radiowa Dwójka przygotowała w tym tygodniu wiele specjalnych audycji poświęconych Adamowi Mickiewiczowi i jego dziełu.

Od poniedziałku do piątku, 10-14 lutego, w cyklu "To się czyta" słuchamy fragmentów najnowszej biografii poety. "Adam Mickiewicz. Życie romantyka" Romana Koropeckjego przeczyta Adam Bauman.

Od poniedziałku do piątku również - w paśmie "Zapiski we współczesności" - o "Panu Tadeuszu" opowiedzą ludzie sztuki.
>>>Narodowe Czytanie "Pana Tadeusza" w Polskim Radiu<<<
Poza tym: 10 lutego (poniedziałek) w "Notatniku Dwójki" przyjrzeliśmy się temu, jak powstawał "Pan Tadeusz". 11 lutego (wtorek) w "Sezonie na Dwójkę" o swoim odczytaniu poematu opowiadali pisarze i tłumacze. 14 lutego (piątek) zapraszamy na audycję poświęconą... amorom w "Panu Tadeuszu", zaś 15 lutego (sobota): na specjalny wieczór literacko-muzyczny pod hasłem "Konteksty "Pana Tadeusza"".

Ponadto 14 i 15 lutego (piątek-sobota) przez cały dzień na naszej antenie czytamy fragmenty poematu! Fragmenty piątkowe o godz. 6.45, 7.35, 9.30, 10.55, 11.20, 12.57, 14.50, 16.55, 21.55, zaś sobotnie o godz. 6.25, 7.25, 8.25, 11.25, 12.55, 15.53, 18.55, 20.00.

ZAPRASZAMY!

# data[].attributes.attachment_link.description
Stało się to w nocy 13 na 14 lutego 1834 w Paryżu - Adam Mickiewicz ukończył pisanie swojego poematu. 180. rocznica powstania i pierwszego wydania "Pana Tadeusza" jest doskonałą okazją, by wrócić do tej przedziwnej książki. Dwójka zaprasza na specjalne audycje!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Literatura jest jednym ze składników budujących tożsamość narodową. Łączy nas nie tylko historia, tradycja czy język, ale także ważne książki, z którymi utożsamiamy się jako naród. A książką, którą uznaje się za szczególnie ważną jest epopeja. I tak Grecy mają „Iliadę" i Odyseję", Francuzi „Pieśń o Rolandzie", Niemcy „Pieśń o Nibelungach", Anglicy „Beowulfa", Rosjanie „Słowo o wyprawie Igora", a Polacy „Pana Tadeusza".

Epos albo epopeja to gatunek wywodzący się ze starożytności. Do jego podstawowych cech należą:

wierszowana forma,

podział na części,

wielowątkowość, liczne opisy i dygresje czyli odejścia od głównego wątku,

bogaty w środki stylistyczne język (np. porównania homeryckie),

wszechwiedzący narrator,

ukazanie losów bohaterów na tle ważnych, przełomowych wydarzeń,

ukazanie ingerencji bogów w losy bohaterów.

Przyjrzyjmy się stronie tytułowej „Pana Tadeusza". Już tutaj znajdziemy dowody na to, że mamy do czynienia z epopeją:

wierszowana forma („we dwunastu księgach wierszem" - cały utwór napisany jest trzynastozgłoskowcem ze średniówką po siódmej sylabie. Oznacza to, że wszystkie niemalże wersy zawierają 13 sylab czyli zgłosek i oczywiście się rymują),

podział na części („we dwunastu księgach"),

ukazanie losów bohaterów na tle ważnych wydarzeń („Historia szlachecka z roku 1811 i 1812" - bohaterem zbiorowym eposu jest szlachta polska wiążąca nadzieje na odzyskanie niepodległości z Napoleonem Bonaparte, który w tym właśnie czasie zaatakował naszego zaborcę - Rosję).

Warto tu nadmienić, że słowo zajazd oznacza zbrojną napaść. Zajazdy były na Litwie czasem sposobem na egzekwowanie prawa. I taka właśnie napaść na Sędziego została w eposie Mickiewicza przedstawiona.

A co z pozostałymi cechami eposu? I one także zostały zachowane:

wielowątkowość (wątek patriotyczny osnuty wokół księdza Robaka, który przygotowywał powstanie na Litwie, wątek miłosny - Zosia i Tadeusz, intryga Telimeny, wątek obyczajowy, którego osią jest spór o zamek pomiędzy Hrabią i Sędzią), liczne opisy np. przyroda, wygląd dworu, zamku, zaścianka Dobrzyńskich, dygresje i odejścia od głównego wątku -opowieści bohaterów np. Telimeny o prawie i zwyczajach rosyjskich, Hrabiego o pięknie włoskiej przyrody, spór o Kusego i Sokoła, opowieść Gerwazego o tragedii Horeszków,

bogaty język, liczne środki poetyckie np. metafory, epitety, apostrofy, porównania homeryckie:

wszechwiedzący narrator (jedynie w Inwokacji i epilogu występuje narrator w pierwszej osobie, w całym utworze przeważa zdecydowanie narracja trzecioosobowa),

ukazanie ingerencji bogów w losy bohaterów (ten pierwiastek można odnaleźć w Inwokacji, gdzie osoba mówiąca wyraża nadzieję na cud odzyskania wolności przez Polskę, tak jak on sam doświadczył cudu w dzieciństwie, gdy za wstawiennictwem Matki Boskiej odzyskał zdrowie).

# data[].attributes.attachment_link.title
„Pan Tadeusz" jako epopeja narodowa - Przemyślenia polonistki

# data[].attributes.attachment_link.description
Literatura jest jednym ze składników budujących tożsamość narodową. Łączy nas nie tylko historia, tradycja czy język, ale także ważne książki, z którymi utożsamiamy się jako naród. A książką, którą uznaje się za szczególnie ważną jest epopeja. I tak Grecy mają „Iliadę" i Odyseję", Francuzi „Pieśń o Rolandzie", Niemcy „Pieśń o Nibelungach", Anglicy „Beowulfa", Rosjanie „Słowo o wyprawie Igora", a Polacy „Pana Tadeusza".

# data[].attributes.body
Inwokacja – rozbudowana apostrofa otwierająca utwór literacki, w której zwykle autor zwraca się do muzy, bóstwa lub duchowego patrona z prośbą o natchnienie, pomoc w tworzeniu dzieła. Przez wieki za wzorcowe uważano inwokacje otwierające Iliadę i Odyseję.

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz - Pan Tadeusz - Inwokacja

# data[].attributes.body
czytaj online

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Adam Mickiewicz

Ur.

24 grudnia 1798 r. w Zaosiu koło Nowogródka

Zm.

26 listopada 1855 r. w Konstantynopolu (dziś: Stambuł)

Najważniejsze dzieła:

Ballady i romanse (1822), Grażyna (1823), Sonety krymskie (1826), Konrad Wallenrod (1828), Dziady (cz.II i IV 1823, cz.III 1832), Księgi ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie

# data[].attributes.attachment_link.description
Ur. 24 grudnia 1798 r. w Zaosiu koło Nowogródka Zm. 26 listopada 1855 r. w Konstantynopolu (dziś: Stambuł) Najważniejsze dzieła: Ballady i romanse (1822), Grażyna (1823), Sonety krymskie (1826), Konrad Wallenrod (1828), Dziady (cz.II i IV 1823, cz.III 1832), Księgi ...

# data[].attributes.body
prezentacja Zosi

# data[].attributes.attachment_link.title
Adam Mickiewicz- prezentacja na polski.pptx