# data[].attributes.headline
Szkoła Podstawowa im. Ignacego Antoniego Zboińskiego w Kikole

# data[].attributes.subject
Szkoła Podstawowa im. Ignacego Antoniego Zboińskiego w Kikole

# data[].attributes.body
Tu się uczymy

# data[].attributes.headline
To nasza grupa, tylko o rok młodsza (zdjęcie ze stycznia 2020 r.)

# data[].attributes.subject
To nasza grupa, tylko o rok młodsza (zdjęcie ze stycznia 2020 r.)

# data[].attributes.body
Już w ubiegłym roku nasz zespół przygotowywał się do udziału w konkursie. Jednak obostrzenia związane z pandemią skutecznie nas powstrzymały. W tym roku, pomimo zamknięcia szkół, udało się nam dokończyć zbieranie materiałów i zaprezentować je w formie padletu.

Punktem wyjścia do poszukiwań tematu projektu w konkursie ,,Póki nie jest za późno” stał się pomnik w naszej miejscowości upamiętniający poległych w obronie wolności i niepodległości.

Za bohaterów naszej pracy wybraliśmy wywodzącą się z Kikoła rodzinę Orsztów, której patriotyczna postawa stanowi wzór postępowania dla wszystkich kochających Ojczyznę.

Członkowie tej rodziny włączali się we wszystkie ważne wydarzenia 1-ej  połowy XX wieku. Był to czas niezwykle ważny dla narodu polskiego. Wtedy odradzała się nasza niepodległość po ponad 120 latach zaborczej niewoli. Nie zabrakło ich również podczas wojny z bolszewikami, kiedy ważyły się nie tylko losy naszego kraju, ale i całej Europy, której groziło zalanie komunizmem. Trzej bracia (Ludwik, Józef i Henryk) bronili mostu na Wiśle we Włocławku, który chcieli zdobyć Rosjanie, aby przekroczyć rzekę i zaatakować Warszawę od południa. Bronili Polski we wrześniu 1939 r. lub prowadzili działalność konspiracyjną.

O rodzinie Orsztów pamięta się w Kikole. Jedna z ulic nosi imię Henryka Orszta. Jego dwaj bracia zostali uhonorowani tytułem ,,Zasłużony dla Gminy Kikół”. Szkoła nawiązała kontakt z żyjącymi członkami rodziny: p. Januszem Orsztem- synem Henryka (zmarł 14.10.2018 r.) i p. Grażyną Orszt-Alber (wnuczką p. Henryka). Dzięki tej współpracy w szkolnej izbie pamięci znalazły się pamiątki ze zbiorów rodzinnych (kopie dokumentów, zdjęcia, wspomnienia p. Henryka ,,Pokolenie trzech wojen”). Udało się również wypożyczyć z Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu odznaczenia przyznane p. Henrykowi.

Zastanawialiśmy się skąd brał się tak wielki patriotyzm rodziny. W zrozumieniu pomogła nam lektura ,,Pokolenia trzech wojen”. Pan Henryk zwracał tam uwagę na sposób wychowania przez rodziców, ale również na ogromną rolę harcerstwa, szkoły i ludzi, których spotkał na drodze swojego życia. Zaciekawił nas także fakt, że kobiety wchodzące do rodziny (żona Ludwika i Henryka) miały taką samą gotowość do poświęcenia się dla dobra kraju. Ale to nie było tylko to pokolenie. Ich dzieci (wtedy nastolatkowie) również bez wahania ,,szły na barykady”. To nie może być przypadek. Taki patriotyzm kształtuje się z pewnością w rodzinie. Przykład rodziców zdeterminował postawę dzieci. Może nie zawsze tak się dzieje, ale na pewno tak było w przypadku rodziny Orsztów.

# data[].attributes.headline
Wpływ szkoły na postawę patriotyczno-harcerską,  H. Orszt ,,Pokolenie trzech wojen"

# data[].attributes.subject
Wpływ szkoły na postawę patriotyczno-harcerską,  H. Orszt ,,Pokolenie trzech wojen"

# data[].attributes.body
,,Przed wybuchem wojny do szkoły nie chodziłem, bo wroga, rosyjska. Starszy z moich dwóch braci uczył mnie w domu (…). Później posłano mnie do wiejskiej szkoły, w której uczył po polsku i o Polsce nauczyciel całym sercem oddany dzieciom i pedagogiczno-harcesrskiej swej pracy. W roku 1915, gdy Polska znalazła się pod okupacją niemiecką, ów nauczyciel przeniesiony został do Kikoła, gdzie na skutek starań rodziców otwarto drugą szkołę o jednym nauczycielu. A dziwna to była szkoła, w niej to bowiem nasz wewnętrzny kształt, kształt naszych serc i postaw życiowych oraz głęboka miłość ojczyzny, zarówno w procesie nauczania jak i wychowania, były sprawą zasadniczą. Stąd sposób prowadzenia zajęć, włóczęgi harcerskie dla poznania przyrody i jej uroków, czasami z noclegami pod szałasami w lesie, wieczory poezji i głośnego czytania książek, patriotyczne, ludowe i harcerskie pieśni, gry i zabawy, a wszystko w radosnej niezwykle atmosferze''.

# data[].attributes.body
Ludwik Orszt (senior) i Marianna z Pawłowskich

Rodzina początkowo mieszkała w Jarczechowie, później w pobliskim Kikole, Małżonkowie doczekali się 11 dzieci, z których 5 włączyło się w walkę o niepodległość i jej ugruntowanie. Rodzice utrzymywali się z prowadzenia piekarni i byli zaangażowani w działalność konspiracyjną. Ich dom był punktem kontaktowym peowiaków na część powiatu lipnowskiego.

# data[].attributes.body
Urodził się 3.10.1892 r w Jarczechowie jako drugie dziecko w rodzinie. W 1906 ukończył 4 oddziały szkoły powszechnej w Kikole. Trudna sytuacja materialna rodziny spowodowała, że nie mógł kontynuować nauki. Aby pomóc rodzinie, podjął pracę w sklepie. Braki w edukacji uzupełniał poprzez samokształcenie i lekcje u korepetytorów. Kiedy założył rodzinę, pracował w stowarzyszeniach spółdzielczych, urzędzie skarbowym. Był utalentowany muzycznie. Prowadził orkiestrę Straży Pożarnej w Nieszawie, która osiągała w tym czasie znaczące wyróżnienia. W 1922 r. zawarł związek małżeński z Antoniną Cieszyńską. Urodziły się im dwie córki: Barbara i Halina. Rodzina mieszkała w Skępem, Nieszawie, Brześciu Kujawskim. Od 1935 r. zamieszkali we Włocławku.

Podczas I wojny zaangażował się w działalność niepodległościową. Od 1916 r. był członkiem POW, a od 1917 r. pełnił obowiązki komendanta POW w północno-zachodniej części powiatu lipnowskiego. W listopadzie 1918 r. uczestniczył w rozbrajaniu Niemców. Po odzyskaniu niepodległości Ludwik wstąpił do odradzającego się wojska. Służył do początków 1921 r. Podczas wojny polsko-bolszewickiej walczył w 32 Pułku Piechoty. Został wtedy ranny i jako inwalida nie uczestniczył w Kampanii Wrześniowej. Ludwik wraz z żoną od lipca 1940 r. włączyli się w pracę konspiracyjną. Zostali zaprzysiężeni przez Gustawa Ignacego Olszewskiego pseudonim ,,Wojtek”, ,,Gracjan”, który był wtedy kierownikiem Wydziału Łączności Inspektoratu ZWZ Włocławek. W konspiracji Ludwik przyjął nazwisko ,,Dąbski”, pseudonim ,,Leonard”. W styczniu 1944 r rozpoczęła się seria aresztowań w związku z tak zwaną ,,wsypą Willego”. 21 stycznia 1944 r. został aresztowany Ludwik, a kilka dni później jego żona. Najpierw przesłuchiwano go we Włocławku, później został przewieziony do więzienia Gestapo w Łodzi. Nie jest znana dokładna data jego śmierci. Symboliczny grób małżonków znajduje się w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Kikole. Został odznaczony Krzyżem POW (1919 ), Krzyżem Legionowym (1927 ), Medalem pamiątkowym za wojnę 1918-1921 (1929 ), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1937), Krzyżem Niepodległości (1938 ) , prawdopodobnie Krzyżem Walecznych (1944). Uchwałą Rady Gminy Kikół z lutego2019 r. otrzymał tytuł ,,Zasłużony dla Gminy Kikół”.

# data[].attributes.body
,,Basieńko. W dniu Twoich urodzin przesyłam Ci serdeczne życzenia. Bądź zawsze zdrowa i niech Ci się zawsze dobrze powodzi. Moje najukochańsze dziecko przesyłam także pozdrowienia dla Mamy, Hali, całej rodziny i wszystkich znajomych. Was całuję serdecznie. Piszcie do mnie tak często jak możecie. Nie mam już pasty do zębów. Bądźcie zdrowi- Wasz ojciec".

# data[].attributes.body
Antonina Orszt z domu Cieszyńska

Weszła do rodziny Orsztów wychodząc za mąż za Ludwika (juniora). Pochodziła z Jankowa gmina Jastrzębie. Jej rodzice prowadzili duże gospodarstwo. Ukończyła ogólnokształcącą szkołę średnią. W 1940 r. wraz z mężem włączyła się w konspirację. Przyjęła pseudonim ,,Antonina” i została łączniczką. W ich mieszkaniu mieściła się ważna skrzynka pocztowa Wydziału V Łączności Komendy Okręgu ZWZ-AK Pomorze. W styczniu 1944 r. rozpoczęły się aresztowania wśród włocławskich konspiratorów. Uwięziono również Antoninę. Najpierw trafiła do siedziby Gestapo we Włocławku, później do Łodzi, a wreszcie do Ravensbrück , gdzie zamordowano ją w 1945 r.

Odznaczona Krzyżem Walecznych (1944), pośmiertnie Krzyżem Armii Krajowej.

Chociaż nie urodziła się w rodzinie Orsztów, to idealnie wpisała się w ich patriotyczną postawę. Ich dwie córki zostały także włączone w pracę konspiracyjną.

# data[].attributes.body
(materiał z Archiwum Elżbiety Zawackiej)

# data[].attributes.headline
Wspomnienia Barbary, córki Ludwika i Antoniny

# data[].attributes.subject
Wspomnienia Barbary, córki Ludwika i Antoniny

# data[].attributes.body
,W mieszkaniu naszym we Włocławku przy ulicy Wiślanej była skrzynka poczty konspiracyjnej, odbywały się zebrania, przychodzili różni ludzie. Zawsze na stole leżały rozłożone karty do gry, a tymczasem dorośli pisali i rozmawiali. Parę razy wstawszy z łóżka zauważyłam zamieszanie wśród obecnych. Natychmiast przerywali rozmowę, aż rodzice porozmawiali ze mną tłumacząc mi na czym to wszystko polega i czemu służy. Nawet parę razy posłużyli się mną przy doręczaniu komuś korespondencji. Od lutego 1941 r już i ja byłam zaprzysiężonym żołnierzem AK i pełniłam funkcję łączniczki. Dla większego bezpieczeństwa na drzwiach wejściowych była umieszczona tabliczka w języku niemieckim i polskim, że w mieszkaniu jest choroba zakaźna”.
(materiał z Archiwum Elżbiety Zawackiej)

# data[].attributes.body
Prawdopodobnie walczył w Legionach Polskich. Uczestnik bitwy pod Łowczówkiem. Informacje czerpaliśmy z ,,Nowego słownika biograficznego ziemi dobrzyńskiej” oraz z ,,Niepospolici znad Drwęcy”. Informacje te skorygował historyk-regionalista p. Paweł Rumiński, dowodząc wcześniejszego pomieszania życiorysów Józefa i Ludwika.
https://m.facebook.com/groups/184022938816240/permalink/469930273558837/

Dalsze losy Józefa są mniej tajemnicze i splatają się z wydarzeniami z życia jego brata Ludwika. Wspólnie działali w POW na terenie powiatu lipnowskiego, za co zostali aresztowani przez Niemców. Józef opuścił areszt chory na hiszpankę i długo dochodził do zdrowia. Brał udział w wojnie 1920 r. Walczył z bolszewikami pod Włocławkiem. Gdy wybuchła II wojna, uczestniczył w Kampanii Wrześniowej. Zginął pod Sochaczewem, gdzie został pochowany w kwaterach Żołnierzy Wojska Polskiego (nr 106).

Został odznaczony Medalem Niepodległości (Monitor Polski 102/1933 nr 375), Krzyżem POW, Krzyżem Legionowym, Medalem za wojnę 1920, Srebrnym Krzyżem Zasługi.

# data[].attributes.body
Czesława Orszt

Losy tej młodej dziewczyny to kolejny dowód na rodzinny patriotyzm. W wieku kilkunastu lat roznosiła nielegalną prasę i ulotki. Utrzymywała kontakt z lipnowską Ligą Kobiet. Tajne gazetki dostarczała do Łążyna, Dobrzejewic, Lubicza. Do pokonania miała 20-30 kilometrów. Czasami jeździła kolejką, czasami chodziła pieszo. Po odzyskaniu niepodległości, na apel władz o zbiórkę darów na rzecz odbudowującej się Ojczyzny, zaniosła do Urzędu Gminy w Kikole ślubne obrączki rodziców. W 1920 zmarła na gruźlicę. Miała tylko 19 lat.

# data[].attributes.headline
Udział Czesławy w pracy konspiracyjnej, H. Orszt ,,Pokolenie trzech wojen"

# data[].attributes.subject
Udział Czesławy w pracy konspiracyjnej, H. Orszt ,,Pokolenie trzech wojen"

# data[].attributes.body
[Po aresztowaniu Ludwika i Józefa] W zaistniałej sytuacji do akcji włączeni zostali moi rodzice, 16-letnia siostra Czesława i ja, bo trzeba było roznosić po wsiach rozkazy, wezwania, biuletyny, materiały, gdy gońców nie stało lub nie wolno ich było narażać (…). Moja matka przejmuje dostarczane przez gońców rozkazy, segreguje je , pakuje, część wszywa za podszewkę płaszcza mojej siostry, budzi ją, ubiera i wysyła z tym ,,ładunkiem” wąskotorową kolejką lub furmanką do różnych miejscowości. (…) [Jesienią 1918 r.] Następują czyny tworzenia ładu, organizowanie normalnego życia wolnych ludzi. Jest zbiórka darów na skarb państwa. Siostra niesie do urzędu gminnego dwie złote obrączki, ten symbol małżeńskiej wspólnoty rodziców. Tak czynią i inni z braku cenniejszych kosztowności”.

# data[].attributes.body
Już jako dziecko pomagał w pracy konspiracyjnej. Ukrywał tajne gazetki, dokumenty, broń za piecem chlebowym w rodzinnej piekarni. W 1919 r. rozpoczął naukę w 5-letnim Seminarium Nauczycielskim w Wymyślinie. W 1920 r. jako 16-latek walczył z bolszewikami. Pierwszą pracę w charakterze nauczyciela podjął w Kikole. Później uczył w Bobrownikach i Lubiczu, gdzie zastała go wojna. W 1927 r. zawarł związek małżeński z Feliksą Kieszonką. Ślub odbył się potajemnie w klasztorze w Skępem, bo przyszłą żonę porwał od rodziny, która nie chciała zgodzić się na małżeństwo. Wielką miłością jego życia było harcerstwo. W oparciu o książeczkę harcerską ustaliliśmy, że wstąpił w szeregi ZHP 15.03. 1916 r., a 02.04.1916 r. na ręce Ludwika Jaworskiego złożył przyrzeczenie. W 1918 r został mianowany zastępowym, a później przybocznym i drużynowym (od 1921 r.) drużyny im. R. Traugutta w Wymyślinie. Podczas pracy zawodowej prowadził drużyny w Kikole, Bobrownikach i Lubiczu. W sierpniu 1939 r. został zmobilizowany do 14 PP we Włocławku. Brał udział w bitwie nad Bzurą. 19 września dostał się do niewoli. Przebywając w obozach ukończył 2-letnie Studium Pedagogiczno-Społeczne.

# data[].attributes.attachment_link.title
Mianowanie H. Orszta na stopień harcmistrza.PNG

# data[].attributes.headline
Relacja Henryka o udziale w wojnie 1920 r

# data[].attributes.subject
Relacja Henryka o udziale w wojnie 1920 r

# data[].attributes.headline
Zaświadczenie o służbie wojskowej i poświadczenie obywatelstwa

# data[].attributes.subject
Zaświadczenie o służbie wojskowej i poświadczenie obywatelstwa

# data[].attributes.attachment_link.title
Zaświadczenie o służbie wojskowej i poświadczenie obywatelstwa

# data[].attributes.attachment_link.title
Świadectwo ukończenia Wyższego Kursu Nauczycielskiego w obozie jenieckim

# data[].attributes.headline
Kartka do H. Orszta przebywającego w oflagu

# data[].attributes.subject
Kartka do H. Orszta przebywającego w oflagu

# data[].attributes.attachment_link.title
Kartka do H. Orszta przebywającego w oflagu.PNG

# data[].attributes.headline
Poświadczenie pobytu w obozach jenieckich

# data[].attributes.subject
Poświadczenie pobytu w obozach jenieckich

# data[].attributes.attachment_link.title
Poświadczenie pobytu w obozach jenieckich H. Orszta.PNG

# data[].attributes.headline
Eksponaty w szkolnej izbie pamięci z Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu

# data[].attributes.subject
Eksponaty w szkolnej izbie pamięci z Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu

# data[].attributes.body
To kolejna kobieta, która weszła do rodziny Orsztów i wykazała się wielkim patriotyzmem.

Ukończyła szkołę średnią, ale nie pracowała zawodowo. Podobnie jak mężowi, bliska jej była idea harcerstwa. Była drużynową w Lubiczu. W momencie wybuchu wojny włączyła się w działalność konspiracyjną ruchu ludowego ,,Roch”. Jej mieszkanie we Włocławku było punktem kontaktowym oraz miejscem odbioru gazetki ,,Ogniwo”. Przyjęła pseudonim ,,Maria”. Gdy dotarły do niej informacje o grożącym aresztowaniu, ukryła się w majątku Kromszewice. Stamtąd też musiała uciekać. Dzięki pomocy kolejarzy dotarła z synami do Warszawy. W stolicy również nie zaprzestała działalności konspiracyjnej. Najpierw była łączniczką, a gdy wybuchło powstanie została sanitariuszką na Mokotowie. Była matką Ryszarda i Janusza, którzy również włączyli się w walkę powstańczą.

# data[].attributes.headline
Grób F. i H. Orsztów na cmentarzu w Toruniu

# data[].attributes.subject
Grób F. i H. Orsztów na cmentarzu w Toruniu

# data[].attributes.body
Po zawarciu związku małżeńskiego przyjęła nazwisko Burda.

Do ZWZ-AK wstąpiła w lipcu 1941 r. Wprowadził ją brat Ludwik. Przyjęła pseudonim ,,Kala”. Została aresztowana, podobnie jak brat i bratowa, w styczniu 1944 r. Helena została przewieziona z Włocławka do więzienia w Łodzi, a później do Ravensbrück. W końcu trafiła do więzienia w Beendorfie koło Magdeburga. W maju 1945 r. przejął ją szwedzki Czerwony Krzyż. Wyjechała do Szwecji na leczenie, a w październiku 1946 wróciła do kraju. Została odznaczona Krzyżem Walecznych.

# data[].attributes.body
Byli synami Henryka i Feliksy. Podczas wojny wraz z matką ukrywali się w Warszawie. Tam cała trójka włączyła się w walki powstańcze. Ryszard, pseudonim ,,Wicher”, miał 15 lat i walczył na Mokotowie. W 1971 r. wyemigrował do Kanady. Był odznaczony Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Powstańczym, Medalem Zasługi Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce Północnej.

Janusz, pseudonim ,,Mały”, w chwili wybuchu powstania miał 12 lat.

https://www.spkikol.com/podstrona

# data[].attributes.headline
Krzyż Armii Krajowej dla Ryszarda Orszta

# data[].attributes.subject
Krzyż Armii Krajowej dla Ryszarda Orszta

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzyż Armii Krajowej dla Ryszarda Orszta.PNG

# data[].attributes.headline
Legitymacja Stowarzyszenia Weteranów Polskich w Ameryce

# data[].attributes.subject
Legitymacja Stowarzyszenia Weteranów Polskich w Ameryce

# data[].attributes.attachment_link.title
Legitymacja Stowarzyszenia Weteranów Polskich w Ameryce.PNG

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzyż Powstańczy dla Ryszarda Orszta.PNG

# data[].attributes.body
Tomik wierszy ,,ZA WASZĄ I NASZĄ''

# data[].attributes.body
Na tym kończymy opowieść o niezwykłej Rodzinie wywodzącej się z Kikoła. Warto było podjąć ten wysiłek, zebrać materiały w jednym miejscu i zaprezentować je społeczności szkolnej i gminnej. Każdemu, kto odczuwa potrzebę poznania przykładów wielkiego oddanie ,,sprawie” jaką jest Ojczyzna.

W zbiorach szkolnej izby pamięci jest jeszcze wiele innych dokumentów rodzinnych, ale na potrzeby konkursu dokonaliśmy ich selekcji i zaprezentowaliśmy naszym zdaniem najważniejsze. Aby poznać je wszystkie, zapraszamy do naszej szkoły- Szkoła Podstawowa im. I. A. Zboińskiego w Kikole, ul. Targowa 6.

Serdecznie dziękujemy Urzędowi Gminy w Kikole, Parafii rzymskokatolickiej św. Wojciecha i Dyrekcji szkoły za pielęgnowanie pamięci o lokalnych bohaterach, dbanie o grób rodzinny na miejscowym cmentarzu i za wszelką pomoc jakiej nam udzielili.

Cecylia Kozłowska

Aleksandra Korbecka

Jakub Korbecki

opiekun grupy Jolanta Kuczkowska

# data[].attributes.body
Słownik Biograficzny Konspiracji Pomorskiej, red. H. Maciejewska, E. Zawacka

Włocławski słownik biograficzny, red. S. Kunikowski

Nowy słownik biograficzny ziemi dobrzyńskiej, M. Krajewski

Niepospolici znad Drwęcy, S. Giziński

Odbudowa państwa polskiego na Kujawach Wschodnich i ziemi dobrzyńskiej, H. Szczechowicz

Archiwum E. Zawackiej

Pokolenie trzech wojen. H. Orszt

zdjęcia, dokumenty rodzinne