# data[].attributes.headline
Ekspresja genów z perspektywy całej komórki

# data[].attributes.subject
Ekspresja genów z perspektywy całej komórki

# data[].attributes.body
Film zrobiony w powerpoincie, proszę mnie nie osądzać :P

# data[].attributes.attachment_link.description
Dla błądzących w odmętach nauki - krótkie (bardzo!) podsumowanie ekspresji genów w komórce. Może komuś pomoże ;) http://paniodbiologii.pl/ https://www.facebook.com/paniodbiol/ https://www.instagram.com/paniodbiologii/

# data[].attributes.body
film z polskimi napisami :)

# data[].attributes.attachment_link.description
When life emerged on Earth about 4 billion years ago, the earliest microbes had a set of basic genes that succeeded in keeping them alive. In the age of humans and other large organisms, there are a lot more genes to go around. Where did all of those new genes come from? Carl Zim…

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
" A human being, looking at the natural world, sees a thousand times purpose. A rabbit's legs, built and articulated for running; a fox's jaws, built and articulated for tearing. But what you see is not exactly what is there..." starts a blog by Eliezer Yudkowsky.
Biological evolution is descent with modification. This definition encompasses small-scale evolution (changes in gene frequency in a population from one generation to the next) and large-scale evolution (the descent of different species from a common ancestor over many generations). Evolution helps us to understand the history of life. While evolution is very widely accepted, many people hold to misconceptions about it. This list should help to dispel some of those myths.
"It will soon be 200 years since the birth of Charles Darwin and 150 years since the publication of On the Origin of Species, arguably the most important book ever written. In it, Darwin outlined an idea that many still find shocking - that all life on Earth, including human life, evolved through natural selection." Read the entire article entitled Evolution: 24 myths and misconceptions.
Unfortunately, many people have persistent misconceptions about evolution. Some are simple misunderstandings-ideas that develop in the course of learning about evolution, possibly from school experiences and/or the media. Other misconceptions may stem from purposeful attempts to misrepresent evolution and undermine the public's understanding of this topic. Browse the lists to learn about common misconceptions regarding evolution, as well as clarifications of these misconceptions.

# data[].attributes.attachment_link.title
Myths and misconceptions about evolution - Alex Gendler

# data[].attributes.attachment_link.description
How does evolution really work? Actually, not how some of our common evolutionary metaphors would have us believe. For instance, it's species, not individual organisms, that adapt to produce evolution, and genes don't "want" to be passed on -- a gene can't want anything at all!

# data[].attributes.attachment_link.title
The amazing ways plants defend themselves - Valentin Hammoudi

# data[].attributes.attachment_link.description
Plants are constantly under attack. They face threats ranging from microscopic fungi to small herbivores like caterpillars, up to large herbivores like elephants. But plants are ready, with a whole series of internal and external defenses that make them a less appealing meal — or even a de…

# data[].attributes.attachment_link.title
Got seeds? Now add bleach, acid and sandpaper - Mary Koga

# data[].attributes.attachment_link.description
For a seed to start growing, its embryo must emerge from its hard coat. In nature the embryo is aided by frost and animal digestion -- but humans can help too. Nicking, filing, and soaking the seed in hot water or acid are all forms of scarification, or ways to speed up germination by breaking down the shell.

# data[].attributes.body
najlepszy film świata tłumaczący cykl Calvina:

# data[].attributes.attachment_link.title
Nature's smallest factory: The Calvin cycle - Cathy Symington

# data[].attributes.attachment_link.description
A hearty bowl of cereal gives you the energy to start your day, but how exactly did that energy make its way into your bowl? It all begins with photosynthesis, the process that converts the air we breathe into energizing glucose.

# data[].attributes.body
krótkie podsumowanie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jednym z trudniejszych działów, które wypadałoby przyswoić przed maturą, jest metabolizm. Cykle, przemiany związków, w zasadzie bardziej chemia niż biologia.. Tak naprawdę to nic strasznego, wystarczy wiedzieć, na co zwrócić uwagę podczas nauki.
Standardowo, nie będę Wam powielać treści z podręczników/ repetytoriów, bo nie widzę w tym większego sensu. Jeśli macie ochotę na przyswojenie informacji z innych źródeł niż papierowe, polecam (po raz kolejny) Khan Academy: LINK i uwielbiane przeze mnie Amoeba Sisters: LINK.

Tymczasem, pomyślmy na co powinniście zwrócić uwagę jeśli ogarniać oddychanie komórkowe na maturze.

Czym jest oddychanie komórkowe, a czym nie jest?

Po pierwsze i najważniejsze: nauczcie się rozróżniać te pojęcia: oddychanie, wymiana gazowa, wentylacja płuc. Każdy z nich rozgrywa się na innym poziomie i polega na czymś zupełnie innym, a często są mylone (co w odpowiedzi maturalnej będzie, rzecz jasna, opłakane w skutkach):

Podsumowując: istotą oddychania komórkowego jest pozyskanie energii w postaci ATP.

Rozróżnienie oddychania tlenowego i beztlenowego

No ok, przejdźmy do oddychania komórkowego. Wiecie, że może przebiegać na dwa sposoby: tlenowo i beztlenowo. Spójrzcie na poniższe zestawienie: to absolutnie podstawowe informacje, jakie powinniście znać. Na co zwrócić szczególną uwagę?

glikoliza jest pierwszym etapem obu rodzajów oddychania. Zachodzi w cytoplazmie, do jej przebiegu nie jest konieczny tlen.

w przypadku oddychania beztlenowego zwróćcie uwagę na to, że jeśli chodzi o zysk w postaci ATP to taka fermentacja mlekowa mogłaby się spokojnie skończyć na glikolizie. Tylko podczas przemiany glukozy w pirogronian dochodzi do produkcji ATP. Więc po co komórka traci czas na produkcję mleczanu (kwasu mlekowego)? Otóż pozwala to na odtwarzanie NAD + przez co odgrywa kluczową rolę, ponieważ umożliwia cykliczność procesu glikolizy.

reakcja pomostowa (zwana też dekarboksylacją oksydacyjną pirogronianu, ale kto by sobie zawracał głowę takimi nazwami) jest łącznikiem między glikolizą a cyklem Krebsa. Pamiętacie, jaki jest jej sens? Nie przynosi ona zysku w postaci ATP, ale umożliwia wytworzenie acetylo-CoA, czyli cząsteczki, której funkcją jest włączenie do cyklu Krebsa grup acetylowych! (bardzo ważna, bardzo zapominana informacja).

Cykl Krebsa - mimo, że przynosi jakiś zysk energetyczny w postaci ATP, jego istotą jest wytworzenie zredukowanych przenośników elektronów i protonów: NADH i FADH 2. One odgrywają kluczową rolę w kolejnym etapie.

łańcuch oddechowy - czyli etap, w którym powstaje najwięcej ATP. Zachodzi na wewnętrznych błonach grzebieni mitochondrialnych. Wiąże się z pojęciami takimi jak:

gradient protonowy - czyli różnica stężeń protonów (jonów H + ) po obu stronach wewnętrznej błony mitochondrialnej, dzięki niemu może dojść do zjawiska znanego jako

chemiosmoza - czyli przemieszczanie się protonów zgodnie z gradientem stężeń. W związku z tym, że błona jest nieprzepuszczalna dla protonów, mogą one przez nią przechodzić tylko w określonych miejscach. Jedną z takich bram dla protonów jest białko (transbłonowe) - syntaza ATP. Tworzy ona tunel, przez który mogą przechodzić protony, w ten sposób napędzające syntazę ATP do produkcji ATP. Działa to trochę jak elektrownia wodna 😉

Działanie syntazy ATP możecie obejrzeć np. tutaj.

Dlaczego oddychanie tlenowe jest wydajniejsze niż beztlenowe?

Odpowiedź na to pytanie można "ugryźć" na różne sposoby:

w oddychaniu beztlenowym jedynym etapem służącym do produkcji ATP jest glikoliza. W oddychaniu tlenowym, oprócz glikolizy zysk energetyczny przynoszą jeszcze 2 etapy (cykl Krebsa i, przede wszystkim, łańcuch oddechowy).

w oddychaniu beztlenowym produkty są mniej utlenione - czyli są bardziej złożonymi związkami, niż w przypadku oddychania tlenowego. Jeśli energia pozyskiwana jest w procesie utleniania, logiczne jest że im bardziej utlenimy jakąś cząsteczkę, tym więcej energii na tym zyskamy. Przypomnijcie sobie reakcje pełnego i niepełnego spalania z chemii. Ma to sens?

Bardzo ważne informacje, które warto sobie przypomnieć:

Do jakiej grupy związków zaliczysz ATP, NADH czy FADH? To nukleotydy. Czyli należą do tej samej grupy związków, co małe koraliki tworzące nasze DNA.

Dlaczego ATP produkowane jest "na miejscu", blisko miejsca wykorzystania? Bo ma nietrwały charakter, szybko się rozkłada, więc nie nadaje się do transportu na duże odległości. To dlatego w tkankach o wysokim metabolizmie (a więc dużym zapotrzebowaniu na energię) jest dużo mitochondriów - energia ma być produkowana na bieżąco, jak najbliżej miejsca jej wykorzystania.

Jakie żywe komórki nie posiadają mitochondriów i dlaczego? Dojrzałe erytrocyty ssaków. Dzięki temu że wtórnie utraciły mitochondria (nie tylko, bo także jądro) nie zużywają one tlenu - oddychają tylko beztlenowo, więc nie uszczuplają transportowanych przez siebie zasobów.

Fermentacja mlekowa zachodzi w naszych mięśniach w warunkach długu tlenowego, podczas intensywnego wysiłku fizycznego: kiedy nasze mięśnie ciężko pracują, nie nadążamy z transportem tlenu do komórek (mimo wszystko próbujemy, dlatego nasz puls przyspiesza), a komórki przestawiają się na oddychanie beztlenowe. Boleśnie odczuwamy te skutki następnego dnia po wysiłku, kiedy mamy zakwasy. Jak to się dzieje, że kwas mlekowy znika z mięśni? Jest transportowany z krwią do wątroby, a tam przekształcany w pirogronian, który z kolei jest przekształcany w glukozę w procesie glukoneogenezy.

aeroby - organizmy tlenowe

anaeroby - organizmy beztlenowe (beztlenowce), mogą być beztlenowcami obligatoryjnymi (umierają w warunkach tlenowych, bo tlen jest dla nich toksyczny) i fakultatywnymi (przeżywają w obecności tlenu).

dekarboksylacja - reakcja, w której od cząsteczki substratu odłączona zostaje cząsteczka dwutlenku węgla

dehydrogenacja - reakcja, w której od cząsteczki substratu odłączony zostaje wodór

Zdaję sobie sprawę, że pisanie w ciekawy sposób o czymś tak skomplikowanym, czego w dodatku większość z Was nie lubi to trudna sprawa. Mimo wszystko mam nadzieję, że w jakiś sposób pomoże Wam to w przygotowaniach i nauce 😉 Zamieszczone przeze mnie materiały (tabelki i schemat) możecie oczywiście pobrać, jeśli przydadzą się Wam w notatkach. Jeśli macie jakieś pytania albo sugestie co do następnej notki powtórkowej - koniecznie dajcie znać. A może lubicie metabolizm i zadania z tego działu trzaskacie ekspresowo? Chętnie się dowiem 😉
Na koniec mam dla Was kilka zadań maturalnych związanych z oddychaniem komórkowym. Pliki do pobrania tutaj: zadania i odpowiedzi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oddychanie komórkowe na maturze - o czym warto pamiętać? - Pani od biologii

# data[].attributes.attachment_link.description
Jednym z trudniejszych działów, które wypadałoby przyswoić przed maturą, jest metabolizm. Cykle, przemiany związków, w zasadzie bardziej chemia niż biologia.. Tak naprawdę to nic strasznego, wystarczy wiedzieć, na co zwrócić uwagę podczas nauki. Standardowo, nie będę Wam powielać treści z podręczników/ repetytoriów, bo nie widzę w tym większego sensu.

# data[].attributes.attachment_link.description
When life emerged on Earth about 4 billion years ago, the earliest microbes had a set of basic genes that succeeded in keeping them alive. In the age of humans and other large organisms, there are a lot more genes to go around. Where did all of those new genes come from? Carl Zim…

# data[].attributes.attachment_link.description
Must watch Life cycle of plasmodium (cause malaria)

# data[].attributes.attachment_link.title
Specialized Cells: Significance and Examples

# data[].attributes.attachment_link.title
Nature's smallest factory: The Calvin cycle - Cathy Symington

# data[].attributes.attachment_link.description
A hearty bowl of cereal gives you the energy to start your day, but how exactly did that energy make its way into your bowl? It all begins with photosynthesis, the process that converts the air we breathe into energizing glucose.

# data[].attributes.attachment_link.title
Chemia życia 1 Mikroelementy i makroelementy - biologia liceum poziom rozszerzony matura

# data[].attributes.attachment_link.title
Chemia życia 3 węglowodany czyli cukry - biologia liceum poziom rozszerzony matura przygotowanie

# data[].attributes.attachment_link.title
Chemia życia 4 - białka (proteiny) funkcje białek - biologia liceum poziom rozszerzony matura

# data[].attributes.attachment_link.title
Chemia życia 4 - białka (proteiny) budowa białek - biologia liceum poziom rozszerzony matura

# data[].attributes.attachment_link.title
Chemia życia 5 - tłuściutkie lipidy tłuszcze - biologia liceum poziom rozszerzony matura

# data[].attributes.attachment_link.title
Transkrypcja ‐ Wykonano za pomocą Clipchamp.mp4

# data[].attributes.attachment_link.title
translacja ‐ Wykonano za pomocą Clipchamp.mp4