# data[].attributes.body
♦ właściwości najwcześniejszego języka mogą być określone jedynie z dużym prawdopodobieństwem, ponieważ jest brak zachowanych do naszych dni źródeł pisemnych tego okresu
♦ okres ten rozpoczął się z wyodrębnienia człowieka, jako biologicznego gatunku 6-8 milionów lat wstecz i zakończył się pojawieniem współczesnego kromańskiego typu człowieka (homo sapiens)

ewolucja człowieka ↴

# data[].attributes.body
♦ W ewolucji myślenia człowieka można prześledzić poszczególne etapy, które charakteryzują się objętością i właściwościami słownictwa.
♦ W rozwoju leksyki prześledzić można określone etapy zmian semantycznych i słowotwórczych. Z punktu widzenia słowotwórstwa w większości tematycznych dziedzin leksyki wydzielić można etapu intensywnego wykorzystania różnych środków językowych.

# data[].attributes.body
Na początku były mimowolne okrzyki, charakteryzujące się dźwiękom wyrażeniem uczuć ówczesnej istoty (połowa człowieka-połowa małpy) lub jeszcze wzbogacane pobudzającymi gestami, wykorzystywanymi we wspólnych działaniach. Z czasem stosowany pierwotny system dźwięków powiększał się, przechodząc stopniowo od pojedynczych dźwięków do sylab (jako proto-słów)

# data[].attributes.body
W wielu monografiach antropologicznych zawarte są przypuszczenia o przybliżonym okresie powstania języka.
⤷ W ostatnim okresie w publikacjach naukowych obserwuje się duże wahania w określaniu czasu pojawienia się języka: 1-1,5 mln lat wstecz do 33-35 tys lat. Po doprecyzowaniu jeszcze w 1994 roku poglądu, wydaje się, że język pojawił się 250-300 tys lat wstecz.

# data[].attributes.body
1) logiczna rekonstrukcja na podstawie znanych nam faktów biologicznych
2) porównanie z rozwojem mowy dzieci z wczesnego dzieciństwa
⤷ Dla późniejszych etapów wykorzystuje się etnograficzne obserwacje plemion znajdujących się na wczesnych etapach rozwoju

# data[].attributes.body
♦ nowa dziedzina naukowa związana z badaniem ewolucji myślenia
♦ ma swój początek w Białymstoku, na Wyższej Szkole Finansów i Zarządzania
♦ pierwszy raz termin został użyty w 2004 roku podczas międzynarodowej konferencji "Języki i kultura" zorganizowanej przez Wyższą Szkołę Finansów i Zarządzania w Białymstoku
♦ uczeni z Danii, Niemiec, Polski, Rosji, Ukrainy, Wielkiej Brytanii, pracujący w dziedzinie leksykologii i terminoznawstwa, lingwistyki kognitywnej i porównawczej podpisali "Manifest Białostocki", w którym zostały określone przesłanki pojawienia się podstawowych cech antropolingwistyki
♦ twórcami tej dziedziny jest międzynarodowy zespół: prof. Sergiusz Griniev-Griniewicz (WSFiZ, UwB), prof. Jan Zaniewski, prof. Tatiana Skopiuk (Ukraińska Akademia Nauk), prof. Elwira Sorokina (Uniwersytet im. Łomonosowa w Moskwie)
♦ W 2009 roku ukazała się pierwsza w Polsce monografia naukowa pt: Antropolingwistyka (nowa nauka XXI wieku)

# data[].attributes.body
⤷ dyscyplina naukowa zajmująca się badaniem ewolucji myślenia, rozwoju ludzkiego, rozumowania z punktu widzenia odzwierciedlenia tego procesu w języku a w szczególności w słownictwie. Wszystkie historyczne zmiany w świadomości ludzkiej, rozwoju  kultury i wzroście wiedzy mają odbicie w systemie leksykalnym języka. W słowie zawarte są najróżniejsze dane lingwistyczne: fonetyczne, morfologiczne, leksykograficzne, syntaktyczne, socjo- i etnograficzne, nie mówiąc już o elementach logiki, psychologii, filozofii.

# data[].attributes.body
♦ Przeprowadzone w ciągu ostatnich lat badania w tym kierunku wskazują na to, że charakter myślenia był odmienny na różnych stadiach rozwoju zdolności myślowych człowieka. W historii kształtowania się każdej dziedziny wiedzy można wydzielić szereg podstawowych etapów, przede wszystkim etap przednaukowy oraz naukowy.
♦ Tematyka antropolingwistyki jest ściśle związana z tradycyjnym zakresem lingwistycznym "Język i myślenie", który uznawany jest jednym z najtrudniejszych, chociaż i ogólnych zakresów, nie tylko w językoznawstwie, lecz i w szeregu nauk humanistycznych, m.in. w filozofii.
♦ Trudności jakie napotykane są przez ludzi uczących się tej dziedziny jest, po pierwsze, dany temat usytuowany jest na granicy dwóch nauk, czym skutkuje konieczność użycia pojęć z pokrewnych dziedzin wiedzy, a po drugie, trudności te mogą być wywołane określonym niewyraźnym charakterem pojęć, wyjaśnianych niedostateczną znajomością naszej współczesnej wiedzy o mechanizmie ludzkiego myślenia
♦ Rozwój wiedzy jest oparty na bazie rozwoju wyobrażeń, należących do powszechnie wcześniej przyjętych dziedzin wiedzy, takich jak: pogoda, emocje, choroba, siedlisko, meble, owoce, warzywa. Są to rzeczy, które od zawsze współistniały z człowiekiem. Wówczas problem jest analizowany na podstawie wielu języków i wspólnot narodowych, a nie na tle pojedynczych języków. Dowodzi to, że w rozwoju może uczestniczyć wiele narodów, które będą posiadać pismo lub również te, które jeszcze nie są w ich posiadaniu

# data[].attributes.headline
Antropolingwistyka, a dawniej  'antropologia lingwistyczna'

# data[].attributes.subject
Antropolingwistyka, a dawniej  'antropologia lingwistyczna'

# data[].attributes.body
♦ W historii językoznawstwa był wykorzystywany termin 'antropologia lingwistyczna' związana wówczas z osobą Franza Boasa, Eduarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa, którzy badali stosunki pomiędzy językami i narodowymi (etnicznymi) stylami myślenia. Jednak przesłanki antropolingwistyki, które spowodowały pojawienie się tej nowej dyscypliny naukowej, powstały w końcu XX stulecia.

# data[].attributes.body
♦ stworzona w tym czasie metodologia badania pól semantycznych
♦ pojawienie i rozpowszechnienie systemowego podejścia w badaniach naukowych
♦ zgromadzenie danych z zakresu badań etymologicznych i diachronicznych, zarówno pojedynczych słów, jak i grup leksykalnych
♦ pojawienie się terminoznawstwa, badające terminologie narodowe, skorelowane z różnymi polami semantycznymi
♦ powstanie konieczności opracowania środków lingwistycznych dotyczących modelowania ludzkiego myślenia i poznania w systemach sztucznego intelektu
♦ zauważenie naczelnych zdolności do rozumowania, analogicznie do ludzkich, dzięki ostatnim danym w badaniach nad możliwościami nauczania wyższych naczelnych języka znaków
♦ nastąpienie znacznego wzrostu zainteresowania problemu wykrycia podstawowych zasad myślenia

# data[].attributes.body
Te czynniki pozwoliły zauważyć nowe aspekty powstania antropolingwistyki i znalazło to odbicie w powiększeniu liczby odpowiednich dyscyplin naukowych - gnoseologii (inaczej teoria poznania), epistemologii (rozważa naturę takich pojęć jak: prawda, przekonanie, sąd, spostrzeganie, wiedza czy uzasadnienie) i logiki (sposoby jasnego i ścisłego formułowania myśli, o regułach poprawnego rozumowania i uzasadniania twierdzeń) oraz później opracowaniu systemów s ztucznego intelektu,  psychologii rozwojowej, psychologii pedagogicznej, kończąc na takich niedawno powstałych dyscyplinach jak psychologia kognitywna, psychologia narodowa, etnolingwistyka (przedmiotem badań są wzajemne związki między językami, myśleniem, zachowaniem się człowieka i rzeczywistością), lingwistyka kognitywna i kulturologia (naukowym zrozumieniem, opisem, analizą i prognozowaniem kultur jako całości)
UWAGA: należy zauważyć, że żadna z wymienionych dyscyplin naukowych nie wykonało prób zbadania ewolucji myślenia z punktu widzenia jej odbicia w języku, a tym bardziej w leksyce.

# data[].attributes.body
Badanie historii leksyki 'meteorologicznej' języka angielskiego, polskiego i rosyjskiego pokazuje obecność trzech warstw chronologicznych.
♦ warstwa pierwsza, najstarsza, związana z nazwami opadów, rozwinęła się ze słów powszechnie używanych, potocznych (deszcz, śnieg, rosa grad itd.) i ich angielskich odpowiedników, istniejących jeszcze w języku ogólnosłowiańskim i ogólnogermańskim
♦ warstwa druga, datowana na XV-XVIII w., związana jest z nazwami lokalnymi wiatrów (tramontana, fen, surazu, wentania, itd.)
⤷ słowa te posiadają już określone specjalistycznej cechy, są one zapożyczone z różnych języków i należą do leksyki specjalistycznej
♦ warstwa trzecia, ukształtowana w XIX-XX wieku, składa się z utworzonych na łacińskiej podstawie terminów - nazw chmur, które od samego początku tworzyły terminy naukowe, oznaczające pojęcia

# data[].attributes.body
"Antropolingwistyka dzisiaj: wyniki i perspektywy" Jan Zaniewski, Sergiusz Griniev-Griniewicz, Natallia Nizhneva

# data[].attributes.body
♦ Jako typ jeszcze nie dorośliśmy i tylko uznajemy siebie za dorosłych, posiadamy w najlepszym przypadku niepełne średnie wykształcenie i przejawiamy wiele cech nastolatków - nadmierną emocjonalność, niestabilność w swych zainteresowaniach i nastrojach, a także moralność. Jako biologiczny typ jesteśmy nastolatkami na etapie fizyczno-psychicznego rozwoju. ♦

# data[].attributes.body
♦ jest on związany z pojawieniem się człowieka kromaniońskiego (Homo sapiens fossilis), tj. około 90-100 tysięcy lat wstecz. Jednak tylko z pojawieniem się pisma około 5,5 tysiąca lat temu powstaje bardziej określona informacja o leksyce wczesnego człowieka. W tym czasie powinny istnieć najważniejsze nazwy obiektów i zjawisk otaczających człowieka, a także przedmiotów codziennego użytku. Okres trwał do średniowiecza, a leksykon był zależny od otaczających warunków i zmieniał się dość wolno.
♦ Teorie mówią, że  w końcu okresu przedpiśmiennego (5,5 tys. lat wstecz) aktywny słownik ówczesnego człowieka liczył 300-400 słów.

czaszka homo sapiens fossilis ↴

# data[].attributes.body
Zaczęto  ustalać na ile dawne znaczenia pokrywają się  ze znaczeniem mowy dziecka. Przeprowadzone w tym kierunku badania na podstawie porównania istniejących słowników mowy dziecka w różnych krajach i ustalenia wspólnego leksykonu dają możliwość lepszego zrozumienia obrazu istniejącego kiedyś świata.

# data[].attributes.body
DRUGI ETAP duchowego rozwoju człowieka jest 'etap protonaukowy', będący etapem przejściowym od codziennej wiedzy do etapu kształtowania się nauki i może zatem być uważany jako wstępny lub wczesny etap kształtowania się nauki.
♦ umiejscowiony w okresie od VI wieku przed naszą erą do V wieku naszej ery - dla cywilizacji antycznej i XIV-XV wieku - dla Europy
♦ można nazwać okresem 'wczesnonaukowym' - w tym czasie kształtowały się pierwotne podstawy wielu głównych współczesnych nauk
♦ ważną cechą jest ilościowe tempo wzrostu leksyki, ponieważ właśnie w tym okresie ukształtowało się wiele fragmentów współczesnego obrazu świata.
Wyniki badań w ciągu ostatnich 15 lat dowodzą, że tempo rozwoju leksyki specjalistycznej w tym okresie jest imponujące.
⤷ np. angielskie nazwy schodów i ich elementów w języku staroangielskim liczyły 5 słów, w XIV-XV wieku doszło do nich jeszcze 8, a w XVI-XVIII wieku ich liczba wzrosła ponad czterokrotnie.
W tym czasie stopniowo kształtuje się warstwa leksyki specjalistycznej, która jest przedstawiona za pomocą prototerminów utworzonych na podstawie zewnętrznych, przypadkowych cech obiektów. Podstawą tworzącej się prototerminologii każdej dziedziny wiedzy jest leksyka potoczna.

# data[].attributes.body
♦ W tym czasie pojawiają się odpowiednie terminologie, definiują się pojęcia, opracowywane są metody badawcze i stosuje się w badaniach odpowiednią technikę. Tylko na tym etapie mamy do czynienia z terminami, które posiadają określone znaczenie i są świadomie wybierane lub też konstruowane. Tworzą one system: zwykle są umotywowane, ujednolicone, ezoferyczne, pozbawione synonimów i podlegają standaryzacji. ♦

# data[].attributes.body
♦ Pod tym względem słownictwo specjalistyczne nie jest jednorodne. Poszczególne terminy są ściśle związane z daną dziedziną wiedzy i odzwierciedlają etapy poznania przyrody. Przeznaczenie zaś drugich polega na nazywaniu przedmiotów. Nazywane są oznaczeniami nomenklaturowymi, inaczej nomeny. Ich funkcja polega na nazywaniu konkretnych obiektów: marki przyrządów, instrumentów, towarów, firmowe znaki, np. Validol (lek), Mercedes (samochód) czy Nokia (telefon). ♦

# data[].attributes.body
Terminy jednak służą ekspresji myślenia teoretycznego i mają również charakter teoretyczny.
♦ względna jednoznaczność
♦ systemowość
♦ duża dokładność semantyczna
♦ precyzyjność przy oznaczeniu danego obiektu
♦ skłonność do monosemii
♦ neutralność stylistyczna
♦ zunifikowane użycie terminologii w granicach jednego lub kilku języków

# data[].attributes.headline
Związek między rozwojem języka oraz materialną historią i duchową kulturą narodu

# data[].attributes.subject
Związek między rozwojem języka oraz materialną historią i duchową kulturą narodu

# data[].attributes.body
Według logika i filozofa Gottloba Fregego (1848-1925):
"... to, co znane jest, jako historia pojęć, w rzeczywistości jest albo historią naszego poznania pojęć, albo historią znaczenia słów"
Na przykład, nie mając innej informacji, na podstawie jednego zbioru słów zawartych w słowniku sumeryjskim, możemy zbudować wyobrażenie o poziomie rozwoju kultury sumeryjskiej.

Gottlob Frege ↴

# data[].attributes.body
♦ Zmiany, które zachodzą w języku, a szczególnie w jego leksyce, stwarzają możliwość prześledzenia nie tylko rozwoju poszczególnych dziedzin wiedzy i kultury, lecz i rozwoju świadomości. Dzięki antropogenezie, która przedstawia sobą stopniowe wznoszenie się na drabinie świadomości, możemy wciąż odkrywać nowe, coraz głębiej położone obszary umysłu. ♦

# data[].attributes.body
Podstawową metodą tworzenia leksyki są zmiany semantyczne.
Można sobie wyobrazić jak w słowie posiadającym nieokreślone, szerokie znaczenie, pojedyncze części znaczenia wydzielają się wraz z tworzeniem się samodzielnych słów. A nowe znaczenia mogą pojawiać się na skutek przenośni metaforycznych i metonimicznych.
Kolejnym sposobem tworzenia nowych słów staje się sposób morfologiczny, dla którego charakterystyczne są wariacje formy słowa wyjściowego (sufiksacje, prefiksacje, skrócenia)

# data[].attributes.headline
Syntaktyczny sposób tworzenia nazw specjalnych

# data[].attributes.subject
Syntaktyczny sposób tworzenia nazw specjalnych

# data[].attributes.body
To najbardziej produktywnym narzędziem uzupełnienia słownictwa specjalistycznego. Sposób ten polega na przekształcaniu zwykłych, wolnych połączeń wyrazowych w trwałe 'ekwiwalenty słów". Skutkiem tego jest przeważająca liczba zestawień w większości współczesnych terminologii.

# data[].attributes.body
♦ złączenie kilku wyrazów w jedno słowo - stacja sanitarno-epidemiologiczna - sanepid
♦ utrata jednego słowa - oddział chirurgiczny - chirurgia
♦ przekształcenie w złożono-skrócone słowo - fizyka biologiczna - biofizyka
♦ przekształcenie terminu w akronimy - acquired immunodeficiency syndrome - zespół nabytego upośledzenia odporności - AIDS, odczyn Bernackiego - OB., tomografia komputerowa - TK, prześwietlenie rentgenowskie - rtg

# data[].attributes.body
Język powszechnie używany powoli się zmienia. Część naszych działań w życiu codziennym polega na operowaniu ogólnymi wyobrażeniami, część potrzebuje wykorzystania wyobrażeń specjalistycznych (np. działania techniczne, tj. praca z komputerem, korzystanie w urządzeń gospodarstwa domowego, z samochodu).

# data[].attributes.body
Dzisiaj mamy do czynienia z tendencją do rozwarstwienia poziomu operacyjnego świadomości. Obok krajów europejskich, gdzie coraz więcej ludzi zdobywa stopnie naukowe, gdzie absolwent uczelni z dyplomem magistra w instytucjach badawczych wykonuje prace wymagającą niższych kwalifikacji, istnieją kraje, gdzie znaczna część ludności jest analfabetami.

# data[].attributes.headline
Główne etapy rozwoju w ewolucji najstarszych dziedzin wiedzy

# data[].attributes.subject
Główne etapy rozwoju w ewolucji najstarszych dziedzin wiedzy

# data[].attributes.body
♦ etap przednaukowy -  w myśleniu ludzi korzystano z wyobrażeń i nazw w postaci zwykłych słów
♦ etap protonaukowy -  (wczesny, prymitywnonaukowy) operujący specjalnymi wyobrażeniami, nazwami, których są proterminami
♦ etap naukowy (współczesny) -  polegający na operowaniu pojęciami i terminami