# data[].attributes.body
Wie de vraag heeft beantwoord kan je zien aan de kleur
Blauw = Liese
Geel = Ite
Rood = Dani
Groen = Dani en Ite

Alles is in de padlet gezet door Dani

# data[].attributes.body
1. Hoeveel jaar beslaat de renaissance, van welk jaar tot welk jaar?

De 14e tot de 16e eeuw.

# data[].attributes.body
2. Wat betekent de term renaissance? ("renaissance" van wàt?)

Wedergeboorte (van taal, kunst en cultuur uit de Grieks-Romeinse Oudheid).

# data[].attributes.body
3. Wat verstaan we onder het begrip renaissance?

De geboorte van nieuwe interesse in de Grieks-Romeinse Oudheid a.d.h.v. literatuur, muziek, architectuur en kunst

(https://www.examenoverzicht.nl/geschiedenis/renaissance#:~:text=De%20Renaissance%20staat%20bekend%20als,veranderde%20het%20mens%20%2Den%20wereldbeeld)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Renaissance staat bekend als een periode in de Europese geschiedenis die duurde van de 14 e tot de 16 e eeuw. Op allerlei gebieden, zoals de literatuur, muziek, architectuur en kunst vond een sterke oriëntatie plaats op de klassieke oudheid. Dit veranderde het mens -en wereldbeeld.

Video

Wil je alles weten over de Renaissance? Kijk dan onderstaande video van JORTgeschiedenis.

Ontstaan

De eerste tekenen van de Renaissance waren al merkbaar in het Italië van de 14e eeuw. Steden als Florence, Venetië en Milaan waren in deze tijd zelfstandige stadsstaten. Ze behoorden officieel tot het Heilige Roomse Rijk, maar werden niet zo sterk bestuurd door de keizer en de paus. Deze Italiaanse steden maakten een grote (culturele) bloei door en handelden met zowel het Midden-Oosten als met Noord-Europa. '

De rijkdom zorgde ervoor dat de stedelijke elites een andere mentaliteit aanhingen: ze idealiseerden het klassieke, machtige Rome, leefden in luxe, betaalden kunstenaars en genoten van het leven. Zo maakte het middeleeuwse ' memento mori' (gedenk te sterven) plaats voor ' carpe diem ' (pluk de dag).

Naast deze groeiende rijkdom was er ook een uitwisseling van nieuwe ideeën, doordat veel Griekse geleerden na de val van Constantinopel in 1453 naar Italië vluchtten. Zij namen Griekse teksten mee uit de klassieke oudheid. Deze instroom van nieuwe kennis en de hernieuwde focus op de klassieke oudheid leidde tot het bestuderen van de Griekse en Romeinse klassieke werken. Om kennis te verwerven, moest men 'ad fontes' (terug naar de bronnen).

Vanaf 1450 verspreidde de Renaissance, door handelscontacten en het uitvinden van de boekdrukkunst, zich naar Europa en beïnvloedde daar de kunst, filosofie, wetenschap en literatuur.

De belangrijkste kenmerken van de Renaissance

De term 'Renaissance' is bedacht door de Italiaanse kunstenaar en architect Giorgio Vasari. Hij noemde de tijd waarin hij leefde 'rinascita'. Later is daar 'renascimento' van afgeleid, wat wedergeboorte betekent. Wij noemen de Renaissance daarom ook wel de wedergeboorte van de klassieke oudheid. Deze periode in de Europese geschiedenis heeft de volgende belangrijke kenmerken:

Een sterke oriëntatie op de klassieke oudheid. De 'renaissancisten' vonden dat de tijd waarin zij leefden een wedergeboorte was, na de duistere middeleeuwen. De term 'middeleeuwen' werd ook geboren tijdens de Renaissance. De middeleeuwen werden gezien als een periode tussen de klassieke oudheid en de huidige tijd, die de klassieke oudheid idealiseerde en weer terughaalde.

Een focus op het 'aardse' leven en de mens als individueel en uniek wezen. De mens als persoon kwam centraal te staan en men werd meer individualistisch. Tegelijk verdween religie en het leven na de dood meer naar de achtergrond.

Kennis en brede ontwikkeling werden belangrijk. De breed ontwikkelde intellectueel, die zelf de klassieke bronnen bestudeerde, werd het ideaal. Dit stimuleerde ook het wetenschappelijk denken.

Humanisme

De intellectuele basis van de Renaissance was het humanisme, een stroming die de nadruk legde op het individu. Humanisten waren geschoold in grammatica, retorica, geschiedenis en filosofie. Ze waren vooral geïnteresseerd in het studeren van de klassieke Griekse en Latijnse literatuur. Door het lezen van deze bronnen herontdekten ze de Griekse filosofie, waarin meer aandacht werd besteed aan het wereldlijke en de menselijkheid. Dit ideaal wilden ze laten herbeleven.

De humanisten geloofden dat na de middeleeuwen, een periode van verval, een nieuwe bloeiperiode was aangebroken met de mens als middelpunt.

De uitvinding van de boekdrukkunst zorgde ervoor dat de ideeën van de Renaissance zich goed konden verspreiden. De Bijbel kon nu ook worden vertaald in volkstalen, zodat de bevolking het boek zelf kon lezen. Daarom richtten de humanisten zich in de vroege renaissance vooral op de studie en de vertaling van de klassieke werken. Maar op een gegeven moment gingen ze een stapje verder en probeerden ze de klassieke methoden en stijlen te imiteren en te verwerken in hun eigen werk. Ze probeerden hiermee zelfs de klassieken te overtreffen.

Kunst en architectuur

Het humanisme oefende ook zijn invloed uit op de kunst. Er werd geprobeerd menselijke emoties te laten zien in schilderijen en om zo realistisch mogelijk te schilderen. Menselijke lichamen en dieren werden hiervoor bestudeerd, om ze levensecht na te kunnen maken. Ook werd er een nieuwe schildertechniek uitgevonden, waardoor er voor het eerst geschilderd werd in perspectief.

De thema's van veel kunstwerken waren wel nog meestal religieus, aangezien de kerk een grote opdrachtgever was. Dit was dus een voortzetting van de middeleeuwen. Er werden echter steeds vaker ook andere dingen afgebeeld, zoals mythologische gebeurtenissen en menselijke portretten.

Ook in de architectuur werd inspiratie gezocht bij de bouwwerken van de klassieke oudheid. Er werden paleizen en kerken gebouwd die op de Griekse en Romeinse tempels leken, met koepels en zuilen.

Wetenschap en ontdekkingsreizen

Voorafgaand aan de Renaissance was de wetenschap bijna compleet gebaseerd op een klein aantal boeken, zoals de Bijbel, en een aantal schrijvers, zoals Plato en Aristoteles. De humanisten vonden echter dat niet alles gebaseerd moest worden op latere uitleggingen en vertalingen van deze oude werken, aangezien er (vertaal)fouten in zaten. In plaats daarvan moesten de originele teksten geraadpleegd worden. Deze focus op zelfstudie leidde ook tot andere vormen van onderzoek, waarbij wetenschappers eigen observaties als uitgangspunt hadden. Zo onderzocht Andreas Vesalius de menselijke anatomie door zelf in lijken te snijden.

De nieuwe wetenschappelijke belangstelling leidde ook tot ontdekkingen op het gebied van de scheepvaart, wat meer ontdekkingsreizen mogelijk maakte. Er was daarnaast veel nieuwsgierigheid om nieuwe gebieden te ontdekken. Dit zorgde ervoor dat elk continent tijdens de Renaissance bezocht werd door de Europeanen. De pas ontdekte werelddelen werden in kaart gebracht en er werden nieuwe handelsroutes aangelegd. Deze reizen gaven op hun beurt ook weer een impuls aan de wetenschap.

Gevolgen

De Renaissance had de volgende gevolgen:

Een veranderend wereldbeeld door het ontdekken van andere werelddelen en de bloei van de wetenschap. Dit zorgde ervoor dat het beeld dat men had gehad over hoe de wereld eruit zag, werd bijgesteld. Waar het wereldbeeld eerst geocentrisch was (de aarde als centrum), veranderde dit tijdens de Renaissance naar heliocentrisch (de zon als centrum).

Een veranderend mensbeeld. De visie van de humanisten zorgde voor een groeiend individualisme en een focus op het aardse leven.

Een conflict met de kerk. Door het bestuderen van de originele bronnen kwamen humanisten erachter dat de vertaalde versies van de Bijbel niet altijd klopten. Ze ontdekten dat de kerk verschillende gebruiken had die niet gebaseerd waren op de originele bijbel. Dit leidde tot toenemende kritiek op de kerk, wat uiteindelijk zou leiden tot de Reformatie.

Het vormde de basis voor de latere wetenschappelijke revolutie.

# data[].attributes.attachment_link.title
De Renaissance: Wat Moet Je Weten? (Uitleg)

# data[].attributes.attachment_link.description
De Renaissance staat bekend als een periode in de Europese geschiedenis die duurde van de 14 e tot de 16 e eeuw. Op allerlei gebieden, zoals de literatuur, muziek, architectuur en kunst vond een sterke oriëntatie plaats op de klassieke oudheid. Dit veranderde het mens -en wereldbeeld.

# data[].attributes.body
4. Hoe verschilt de renaissancemens van de middeleeuwse mens?

Meer gefocust op het in het nu leven i.p.v. denken aan het leven na de dood, grotere interesse in kunst en cultuur en de Grieks-Romeinse Oudheid.

# data[].attributes.body
5. Waar ontstaat de renaissance? Wanneer?

Vooral in de zelfstandige stadsstaten Florence, Venetië en Milaan in Italië in de 14e eeuw

(https://www.examenoverzicht.nl/geschiedenis/renaissance#:~:text=Ontstaan,de%20keizer%20en%20de%20paus)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Renaissance staat bekend als een periode in de Europese geschiedenis die duurde van de 14 e tot de 16 e eeuw. Op allerlei gebieden, zoals de literatuur, muziek, architectuur en kunst vond een sterke oriëntatie plaats op de klassieke oudheid. Dit veranderde het mens -en wereldbeeld.

Video

Wil je alles weten over de Renaissance? Kijk dan onderstaande video van JORTgeschiedenis.

Ontstaan

De eerste tekenen van de Renaissance waren al merkbaar in het Italië van de 14e eeuw. Steden als Florence, Venetië en Milaan waren in deze tijd zelfstandige stadsstaten. Ze behoorden officieel tot het Heilige Roomse Rijk, maar werden niet zo sterk bestuurd door de keizer en de paus. Deze Italiaanse steden maakten een grote (culturele) bloei door en handelden met zowel het Midden-Oosten als met Noord-Europa. '

De rijkdom zorgde ervoor dat de stedelijke elites een andere mentaliteit aanhingen: ze idealiseerden het klassieke, machtige Rome, leefden in luxe, betaalden kunstenaars en genoten van het leven. Zo maakte het middeleeuwse ' memento mori' (gedenk te sterven) plaats voor ' carpe diem ' (pluk de dag).

Naast deze groeiende rijkdom was er ook een uitwisseling van nieuwe ideeën, doordat veel Griekse geleerden na de val van Constantinopel in 1453 naar Italië vluchtten. Zij namen Griekse teksten mee uit de klassieke oudheid. Deze instroom van nieuwe kennis en de hernieuwde focus op de klassieke oudheid leidde tot het bestuderen van de Griekse en Romeinse klassieke werken. Om kennis te verwerven, moest men 'ad fontes' (terug naar de bronnen).

Vanaf 1450 verspreidde de Renaissance, door handelscontacten en het uitvinden van de boekdrukkunst, zich naar Europa en beïnvloedde daar de kunst, filosofie, wetenschap en literatuur.

De belangrijkste kenmerken van de Renaissance

De term 'Renaissance' is bedacht door de Italiaanse kunstenaar en architect Giorgio Vasari. Hij noemde de tijd waarin hij leefde 'rinascita'. Later is daar 'renascimento' van afgeleid, wat wedergeboorte betekent. Wij noemen de Renaissance daarom ook wel de wedergeboorte van de klassieke oudheid. Deze periode in de Europese geschiedenis heeft de volgende belangrijke kenmerken:

Een sterke oriëntatie op de klassieke oudheid. De 'renaissancisten' vonden dat de tijd waarin zij leefden een wedergeboorte was, na de duistere middeleeuwen. De term 'middeleeuwen' werd ook geboren tijdens de Renaissance. De middeleeuwen werden gezien als een periode tussen de klassieke oudheid en de huidige tijd, die de klassieke oudheid idealiseerde en weer terughaalde.

Een focus op het 'aardse' leven en de mens als individueel en uniek wezen. De mens als persoon kwam centraal te staan en men werd meer individualistisch. Tegelijk verdween religie en het leven na de dood meer naar de achtergrond.

Kennis en brede ontwikkeling werden belangrijk. De breed ontwikkelde intellectueel, die zelf de klassieke bronnen bestudeerde, werd het ideaal. Dit stimuleerde ook het wetenschappelijk denken.

Humanisme

De intellectuele basis van de Renaissance was het humanisme, een stroming die de nadruk legde op het individu. Humanisten waren geschoold in grammatica, retorica, geschiedenis en filosofie. Ze waren vooral geïnteresseerd in het studeren van de klassieke Griekse en Latijnse literatuur. Door het lezen van deze bronnen herontdekten ze de Griekse filosofie, waarin meer aandacht werd besteed aan het wereldlijke en de menselijkheid. Dit ideaal wilden ze laten herbeleven.

De humanisten geloofden dat na de middeleeuwen, een periode van verval, een nieuwe bloeiperiode was aangebroken met de mens als middelpunt.

De uitvinding van de boekdrukkunst zorgde ervoor dat de ideeën van de Renaissance zich goed konden verspreiden. De Bijbel kon nu ook worden vertaald in volkstalen, zodat de bevolking het boek zelf kon lezen. Daarom richtten de humanisten zich in de vroege renaissance vooral op de studie en de vertaling van de klassieke werken. Maar op een gegeven moment gingen ze een stapje verder en probeerden ze de klassieke methoden en stijlen te imiteren en te verwerken in hun eigen werk. Ze probeerden hiermee zelfs de klassieken te overtreffen.

Kunst en architectuur

Het humanisme oefende ook zijn invloed uit op de kunst. Er werd geprobeerd menselijke emoties te laten zien in schilderijen en om zo realistisch mogelijk te schilderen. Menselijke lichamen en dieren werden hiervoor bestudeerd, om ze levensecht na te kunnen maken. Ook werd er een nieuwe schildertechniek uitgevonden, waardoor er voor het eerst geschilderd werd in perspectief.

De thema's van veel kunstwerken waren wel nog meestal religieus, aangezien de kerk een grote opdrachtgever was. Dit was dus een voortzetting van de middeleeuwen. Er werden echter steeds vaker ook andere dingen afgebeeld, zoals mythologische gebeurtenissen en menselijke portretten.

Ook in de architectuur werd inspiratie gezocht bij de bouwwerken van de klassieke oudheid. Er werden paleizen en kerken gebouwd die op de Griekse en Romeinse tempels leken, met koepels en zuilen.

Wetenschap en ontdekkingsreizen

Voorafgaand aan de Renaissance was de wetenschap bijna compleet gebaseerd op een klein aantal boeken, zoals de Bijbel, en een aantal schrijvers, zoals Plato en Aristoteles. De humanisten vonden echter dat niet alles gebaseerd moest worden op latere uitleggingen en vertalingen van deze oude werken, aangezien er (vertaal)fouten in zaten. In plaats daarvan moesten de originele teksten geraadpleegd worden. Deze focus op zelfstudie leidde ook tot andere vormen van onderzoek, waarbij wetenschappers eigen observaties als uitgangspunt hadden. Zo onderzocht Andreas Vesalius de menselijke anatomie door zelf in lijken te snijden.

De nieuwe wetenschappelijke belangstelling leidde ook tot ontdekkingen op het gebied van de scheepvaart, wat meer ontdekkingsreizen mogelijk maakte. Er was daarnaast veel nieuwsgierigheid om nieuwe gebieden te ontdekken. Dit zorgde ervoor dat elk continent tijdens de Renaissance bezocht werd door de Europeanen. De pas ontdekte werelddelen werden in kaart gebracht en er werden nieuwe handelsroutes aangelegd. Deze reizen gaven op hun beurt ook weer een impuls aan de wetenschap.

Gevolgen

De Renaissance had de volgende gevolgen:

Een veranderend wereldbeeld door het ontdekken van andere werelddelen en de bloei van de wetenschap. Dit zorgde ervoor dat het beeld dat men had gehad over hoe de wereld eruit zag, werd bijgesteld. Waar het wereldbeeld eerst geocentrisch was (de aarde als centrum), veranderde dit tijdens de Renaissance naar heliocentrisch (de zon als centrum).

Een veranderend mensbeeld. De visie van de humanisten zorgde voor een groeiend individualisme en een focus op het aardse leven.

Een conflict met de kerk. Door het bestuderen van de originele bronnen kwamen humanisten erachter dat de vertaalde versies van de Bijbel niet altijd klopten. Ze ontdekten dat de kerk verschillende gebruiken had die niet gebaseerd waren op de originele bijbel. Dit leidde tot toenemende kritiek op de kerk, wat uiteindelijk zou leiden tot de Reformatie.

Het vormde de basis voor de latere wetenschappelijke revolutie.

# data[].attributes.attachment_link.title
De Renaissance: Wat Moet Je Weten? (Uitleg)

# data[].attributes.attachment_link.description
De Renaissance staat bekend als een periode in de Europese geschiedenis die duurde van de 14 e tot de 16 e eeuw. Op allerlei gebieden, zoals de literatuur, muziek, architectuur en kunst vond een sterke oriëntatie plaats op de klassieke oudheid. Dit veranderde het mens -en wereldbeeld.

# data[].attributes.body
6. Hoe belangrijk is het individu in de renaissance?

Veel belangrijker dan eerst. In de Renaissance stond het individu veel meer centraal i.p.v. het collectief zoals in de Middeleeuwen.

# data[].attributes.body
7. Wie is Bredero?

En wanneer leefde hij? Vertel zoveel mogelijk over hem. “Gerbrand Adriaenszoon Bredero was een Nederlands dichter, toneelschrijver en rederijker, niet van hooggecultiveerde renaissanceliteratuur, maar van een volkse dichtkunst. Zijn belangrijkste werk is het blijspel Spaanschen Brabander uit 1617, 'het hoogtepunt van de Nederlandse blijspelkunst in de gouden eeuw'.”

(https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerbrand_Adriaensz._Bredero)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gerbrand Adriaenszoon Bredero ( Amsterdam, 16 maart 1585 - aldaar, 23 augustus 1618) was een Nederlands dichter, toneelschrijver en rederijker, niet van hooggecultiveerde renaissanceliteratuur maar van een volkse dichtkunst. Zijn belangrijkste werk is het blijspel Spaanschen Brabander uit 1617, 'het hoogtepunt van de Nederlandse blijspelkunst in de gouden eeuw.'

De veelbegaafde Bredero was zowel schilder als schrijver van toneel en lyriek. Er zijn geen gesigneerde schilderijen van hem bewaard gebleven. Zijn toneelwerk beslaat drie genres, kluchten, blijspelen en tragikomedies. Zijn bekendste klucht is De klucht van de koe uit 1612. Als lyricus is hij vooral bekend van het in 1622 postuum verschenen Groot Liedboeck. Hoewel hij ook enkele geslaagde sonnetten schreef, had hij vooral aanleg voor het traditionele lied. Ook lagen oude versvormen hem beter dan de alexandrijn. Volgens de redacteur van Bredero's verzamelde werken Garmt Stuiveling bereikt Bredero in zijn meest geslaagde poëzie 'een natuurlijkheid, een echtheid, een directheid, waarbij Hooft als gekunsteld en Vondel als pathetisch aandoet.'

Gerbrand Adriaenszoon Bredero werd op 16 maart 1585 in Amsterdam geboren als het derde van twaalf kinderen van Adriaen Cornelisz. Bredero en Maryghen Gerbrandsd.

De naam Bredero is afkomstig van een uithangbord of gevelsteen met het portret van de geuzenjonker Hendrik van Brederode ( 1531- 1568). Bredero's vader was schoenmaker in goeden doen, tevens kapitein bij de schutterij. Later werd hij belastingpachter en kon hij zich een kleine kunstverzameling veroorloven.

Bredero's geboortehuis stond aan de Nes, die destijds de Gansoort genoemd werd. Naast deze woning kwam de rederijkerskamer d'Eglantier samen. In 1602 verhuisde het gezin naar de Oudezijds Voorburgwal bij de Varkenssluis, waar Bredero zijn verdere leven doorbracht.

Bredero werd goed genoeg onderwezen om het Frans machtig te zijn en volgde een schildersopleiding bij de kunstschilder François Badens, maar door Bredero gesigneerde schilderijen zijn niet overgeleverd. Rond zijn twintigste jaar moet hij onder meer met leden van d'Eglantier zijn omgegaan. Vanaf 1611 was hij belangrijk als toneelschrijver.

Bredero droeg Rodd'rick ende Alphonsus op aan Hugo de Groot. Ook was hij bevriend met P.C. Hooft en Samuel Coster, welke laatste hij volgde toen die in 1617 na onenigheid bij d'Eglantier de Nederduytsche Academie oprichtte.

De vrouwen die in het leven van de ongetrouwde Bredero een rol speelden waren de dichteres Maria Tesselschade Visscher en in de winter van 1617- 1618 de 19-jarige Magdalena Stockmans, die in juni 1618 met de twintig jaar oudere Antwerpse koopman Isaac van der Voort trouwde en in Napels ging wonen. Voor haar schreef Bredero het gedicht Oogen vol maiesteit, dat hij haar nastuurde.

In december 1617 zakte Bredero door het ijs toen hij per slee terugkeerde van een begrafenis in Haarlem, maar lijkt hiervan geen gevolgen te hebben ondervonden: 1618 was voor hem een productief jaar. Hij overleed vrij plotseling, op 23 augustus 1618 in Amsterdam, vlak voor op 29 augustus de arrestaties van Johan van Oldenbarnevelt en Hugo de Groot plaatsvonden. Volgens een aantekening van zijn vader is hij begraven 'In der Heyliger Stede' ( Kalverstraat). Het enige portret dat van de dichter bekend is, is een gravure die pas na zijn dood gemaakt werd.

De kluchten van Bredero (met name De klucht van de koe en De klucht van den meulenaer) zijn nog relatief bekend bij het publiek, waar deze werken soms nog opgevoerd worden, vooral op scholen en soms ook door toneelgroepen (o.a. Theatergezelschap De Kale en toneelstichting Leydse KluchtenCompagnie).

In 2018 publiceerde literatuurhistoricus René van Stipriaan een nieuwe biografie van Bredero, waarin hij zelfmoord de waarschijnlijke doodsoorzaak van Bredero noemt. Een onbeantwoorde liefde zou depressiviteit ten gevolge hebben gehad die hem tot de wanhoopsdaad bracht. Dit werk werd bekroond met de Gerrit Komrij-prijs 2018.

Bredero's literaire oeuvre bestaat uit lyriek en toneelstukken. Verschillende liedboeken verschenen tijdens zijn leven en in 1622 verscheen bij de uitgever Cornelis Lodewijcksz vander Plasse een volledige editie, het Groot lied-boeck, dat is ingedeeld in een Boertigh liedt-boeck, een Groote bron der minnen en een Aendachtigh liedt-boeck. Deze indeling lijkt op het sotte, het amoureuse en het vroede van de rederijkers. Het boertige gedeelte bestaat uit uitbeeldingen van kluchtige levensverhoudingen in kleurige volkstaal die volgens Stuiveling 'verwant is aan befaamde genreschilders als Adriaen Brouwer, Van Ostade en Jan Steen.' De afdelingen met liefdesliederen bevat de meest persoonlijke gedichten en de slotafdeling bestaat uit 'vrome, ernstige teksten, soms getuigend van inkeer en berouw.'

Naar later bleek, zijn sommige liederen bewerkingen van Franse modellen, maar 'dat neemt niets weg van Bredero's eigen toon, waar zijn wild, kwetsbaar, ongeneeslijk gekwetste hart zich onmiddellijk uitspreekt.'

Het toneeloeuvre kent eveneens drie genres, namelijk kluchten, blijspelen en tragikomedies. Bredero blonk uit in de klucht, vooral De klucht van de koe uit 1612 munt uit 'door karakteruitbeelding, sprankelend leven, volkse humor en een feilloze, snelle rechtlijnige constructie.' In deze klucht wordt de koe gestolen van een boer die zo dom is dat de dief de boer zelf de koe weer voor hem laat verkopen. Deze klucht wordt in erotische vrijpostigheid overtroffen door De klucht van den molenaar uit 1613. Het blijspel Moortje uit 1615 (in druk verschenen in 1617) is gebaseerd op de Eunuchus van , die Bredero overzette naar Amsterdam en zozeer uitbreidde met eigen vondsten dat een dubbele omvang bereikt werd. Toch overtrof Bredero dit blijspel met De Spaanschen Brabander Jerolimo uit 1617, waarvoor hij de stof ontleende aan enkele hoofdstukken uit de Spaanse schelmenroman Lazarillo de Tormes van Diego Hurtado de Mendoza, waarvan sinds 1609 een Nederlandse vertaling bestond.

Onder de boertige oppervlakte van een ogenschijnlijk vrolijk werk als Kluchtig Boerengezelschap huivert een donkere toon.

De jaartallen zijn die van de eerste publicatie. De toneelstukken waren gewoonlijk al eerder opgevoerd.

In Amsterdam en Breda bestaan drie scholen die vernoemd zijn naar Bredero: Bredero Beroepscollege, Bredero Lyceum en Bredero Mavo. Voorheen heetten deze scholen kortweg Bredero College.

J. ten Brink e.a. (ed.), De werken van G.A.B., 3 dln. (1890)

J.A.N. Knuttel (ed.), De werken van G.A.B., 3 dln. (1921-1929)

A.A. van Rijnbach (ed.), De kluchten (1924)

F.R. Coers Fzn. (ed.), 'Liederen van B.', in Liederen van Groot-Nederland (1933)

A.A. van Rijnbach, Groot lied-boeck (1944)

C.H.A. Kruyskamp (ed.), Rodd'rick ende Alphonsus (1968)

Jo Daan (ed.), Kluchten (1971)

C.A. Zaalberg (ed.), Lucelle (1972)

C.H.A. Kruyskamp, Stommen ridder (1973)

F. Veenstra, Griane (1973)

C.F.P. Stutterheim (ed.), Spaanschen Brabander (1974)

B.C. Damsteegt (ed.), Het daget uyt den Oosten (1976)

C.H.A. Kruyskamp (ed.), Kluchten (1976)

E.K. Grootes (ed.), Schyn-heyligh (1979)

A. Keersmaekers (ed.), Toneelspelen (1979)

F.H. Matter, G. Stuiveling e.a. (ed.), Groot lied-boeck, 3 dln. (1979-1983)

A. Keersmaekers (ed.), Vertaalde gedichten (1981)

P.E.L. Verkuyl (ed.), Angeniet (1982)

B.C. Damsteegt (ed.), Moortje (1984)

H. Adema (ed.), De klucht van de koe: tekst en vertaling (1985) ISBN 90-6620-026-X

H. Adema (e.a.), De klucht van de meulenaer: tekst en vertaling (1993) ISBN 90-6620-503-2

A.M. de Jong heeft een roman over zijn leven geschreven: De dolle vaandrig, ISBN 90-6010-367-X

' t Kan verkeren was de lijfspreuk van Bredero. Dit is dan ook toegepast in de meeste van zijn gedichten. Bijvoorbeeld in zijn beroemde gedicht Boeren-geselschap: daar begint alles op heel vrolijke toon, maar het gedicht eindigt met een vechtpartij. Daarnaast had Bredero nog een devies, namelijk Al siet men de lui - men kent se niet.

Knuvelder, G.P.M. (1971). Gerbrand Adriaensz. Bredero (1585-1618). Handboek tot de geschiedenis der Nederlandse Letterkunde. Deel II. Vijfde, geheel herziene druk. 's-Hertogenbosch: L.C.G. Malmberg, p. 206-226. ISBN 9020811622

Rens, Lieven (1975). Acht Eeuwen Nederlandse Letteren. Van Van Veldeken tot vandaag. Tweede herwerkte uitgave. Antwerpen/ Amsterdam: Uitgeverij De Nederlandse Boekhandel. ISBN 9028900322

Stuiveling, G. (1985). 'Gerbrand Adriaensz. Bredero' G.J. van Bork en P.J. Verkruijsse, De Nederlandse en Vlaamse auteurs van middeleeuwen tot heden met inbegrip van de Friese auteurs. Weesp: De Haan, p. 104-107.

Stipriaan, René van (2018). De hartenjager. Leven, werk en roem van Gerbrandt Adriaensz. Bredero. ISBN 9789021409528

# data[].attributes.attachment_link.description
Gerbrand Adriaenszoon Bredero ( Amsterdam, 16 maart 1585 - aldaar, 23 augustus 1618) was een Nederlands dichter, toneelschrijver en rederijker, niet van hooggecultiveerde renaissanceliteratuur maar van een volkse dichtkunst. Zijn belangrijkste werk is het blijspel Spaanschen Brabander uit 1617, 'het hoogtepunt van de Nederlandse blijspelkunst in de gouden eeuw.'

# data[].attributes.body
8. In welke taal schrijft Bredero?

Nederlands.

# data[].attributes.body
9. Wat is het "Boertigh, Amoureus en Aendachtigh Groot Liedboeck"? Bespreek dit uitgebreid.

Een liedboek geschreven door G.A. Bredero uit de Renaissance. Het boek bevat thema’s zoals humor, godsdienst en liefde. Het was een zeer bekend en populair boek onder Nederlanders tijden de Renaissance

(https://nl.wikipedia.org/wiki/Boertigh,_Amoreus_en_Aendachtigh_Groot_Liedboeck)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Boertigh, Amoreus en Aendachtigh Groot Liedboeck van G.A. Bredero is een liedboek uit de renaissance. De thema's die centraal staan zijn humor (boertig), liefde (amoureus) en godsdienst (aandachtig). Dit liedboek was zeer bekend en populair onder de Nederlanders in deze tijd.

Werken van Bredero uit het boertig, amoureus, aandachtig liedboek:

Boerengezelschap (boertig)

Geestigh Liedt (aandachtig)

Vroeg in dageraet (amoureus)

# data[].attributes.attachment_link.title
Boertigh, Amoreus en Aendachtigh Groot Liedboeck

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Boertigh, Amoreus en Aendachtigh Groot Liedboeck van G.A. Bredero is een liedboek uit de renaissance. De thema's die centraal staan zijn humor (boertig), liefde (amoureus) en godsdienst (aandachtig). Dit liedboek was zeer bekend en populair onder de Nederlanders in deze tijd.

# data[].attributes.body
10. Noem de lijfspreuk van Bredero en leg die uit.

Zijn lijfspreuk was “’t Kan verkeren”, wat de betekenis “het kan veranderen, het leven is wisselvallig“ heeft.

(https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/08/21/_t-kan-verkeren-400-jaar-geleden-werd-bredero-geboren/)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bredero was erg productief, op korte tijd schreef hij honderden boertige, amoureuze en religieuze gedichten, liederen en een tiental kluchten, blijspelen en tragikomedies. "Zijn werk is concreet alledaags, maar tegelijk ook raadselachtig," volgens de organisatie Bredero 2018, die hem onder de aandacht brengt bij zijn 400e verjaardag.

In Amsterdam ging Bredero in de leer als schilder, was een tijd belastingambtenaar en vaandrig van de schutterij. Hij begon al vroeg te schrijven en werd lid van een rederijkerskamer d'Eglantier. Met vrienden richtte hij een toneelvereniging op.

Zijn toneelstukken spelen onder gewone mensen in en om Amsterdam, zoals "De klucht van de koe", "De klucht van de molenaer", "Moortje" of de komedie "Spaanschen Brabander Jerolimo". Bredero voerde typetjes op met een heel eigen taalgebruik.

# data[].attributes.attachment_link.title
" 't Kan verkeren": 400 jaar geleden overleed Bredero

# data[].attributes.attachment_link.description
Bredero was erg productief, op korte tijd schreef hij honderden boertige, amoureuze en religieuze gedichten, liederen en een tiental kluchten, blijspelen en tragikomedies. "Zijn werk is concreet alledaags, maar tegelijk ook raadselachtig," volgens de organisatie Bredero 2018, die hem onder de aandacht brengt bij zijn 400e verjaardag.

# data[].attributes.body
11. Wanneer en door wie werd de boekdrukkunst uitgevonden en wat voor gevolg had dat?

Rond 1455 is in Mainz, door Gutenberg de boekdrukkunst uitgevonden, met het gevolg dat boeken sneller op papier konden worden gezet en dat er minder materiaal verspilling was door het op papier zetten van boeken.

(https://willemwever.kro-ncrv.nl/vraag_antwoord/geschiedenis/wie-heeft-de-boekdrukkunst-uitgevonden)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Boeken over liefde, sport, romantiek, spannende boeken... Er is zó veel te lezen! Vroeger moesten boeken allemaal met de hand geschreven worden. Gelukkig kunnen we boeken nu drukken! Willem Wever gaat op zoek naar de ontdekker van de boekdrukkunst.

Boeken over liefde, sport, romantiek, spannende boeken... Er is zó veel te lezen! Vroeger moesten boeken allemaal met de hand geschreven worden. Gelukkig kunnen we boeken nu drukken! Willem Wever gaat op zoek naar de ontdekker van de boekdrukkunst.

De boekdrukkunst is rond 1455 uitgevonden door Gutenberg in Mainz. Hiervoor werden er al blokboeken gedrukt, waarbij een volledige pagina uit één blok hout werd gesneden. Het snijden van zo'n houtblok kostte veel tijd en het kon na het drukken van dat ene boek worden weggegooid.

Wereldveranderend

Gutenberg vond uit dat je ook losse letters van lood kon maken. Zo kon je elk woord maken en je kon ze nog hergebruiken ook. Zo kon het drukken van boeken veel sneller gaan. Toen Gutenberg aan zijn eerste boek begon, was dit niet zomaar een boek: het was de Bijbel.

Gutenberg was niet alleen uitvinder, hij was ook een goede handelaar. Het drukken van boeken bleek erg winstgevend en werd snel gekopieerd. De wereld veranderde erdoor. De eerste boeken waren in het Latijns. Het eerste Nederlandse boek kwam pas in 1477. Ook nu was het weer de Bijbel die als eerste gedrukt werd.

# data[].attributes.attachment_link.description
De boekdrukkunst is rond 1455 uitgevonden door Gutenberg in Mainz. Hiervoor werden er al blokboeken gedrukt, waarbij een volledige pagina uit één blok hout werd gesneden. Het snijden van zo'n houtblok kostte veel tijd en het kon na het drukken van dat ene boek worden weggegooid.

# data[].attributes.body
12. Heeft de RK-kerk in de renaissance nog even veel macht als in de middeleeuwen? Hoe komt dat?

Nee, want de presentie van religie is veel kleiner omdat mensen anders gingen denken over het leven.

(Geschiedenis boek “Spreken Verleden: Geschiedenis Bovenbouw” Auteurs: Herbert Dalhuisen, Marloes Davidzon, Jan van der Dussen, Roen van der Geest, Hans Hess, Vincent Houben, Gerard de Lange, Paul Latour, Liane van der Linden, Peter Lindhoud, Liesbeth Polano, Aart Rietveld, Hans Schneider, Frans Steegh, Menno Visser en Joop Walhain)

# data[].attributes.body
13. Wat verandert er t.a.v. de religie in de renaissance?

Mensen bekeken dingen vanaf de renaissance veel minder vaak uit een religieus standpunt en meer uit een niet religieus standpunt.

(Geschiedenis boek “Spreken Verleden: Geschiedenis Bovenbouw” Auteurs: Herbert Dalhuisen, Marloes Davidzon, Jan van der Dussen, Roen van der Geest, Hans Hess, Vincent Houben, Gerard de Lange, Paul Latour, Liane van der Linden, Peter Lindhoud, Liesbeth Polano, Aart Rietveld, Hans Schneider, Frans Steegh, Menno Visser en Joop Walhain)

# data[].attributes.body
14. Wie is Luther?

Een Duitse monnik die het niet eens met de Rooms Katholieke kerk was en een lijst met 95 stellingen maakte daarover, en later na het negeren van die lijst door de Rooms Katholieke kerk een stroming voor het protestante christendom maakte genaamd het Lutheranisme.

(Geschiedenis boek “Spreken Verleden: Geschiedenis Bovenbouw” Auteurs: Herbert Dalhuisen, Marloes Davidzon, Jan van der Dussen, Roen van der Geest, Hans Hess, Vincent Houben, Gerard de Lange, Paul Latour, Liane van der Linden, Peter Lindhoud, Liesbeth Polano, Aart Rietveld, Hans Schneider, Frans Steegh, Menno Visser en Joop Walhain)

# data[].attributes.body
15. Wie is Calvijn?

De oprichter van de protestant christelijke stroming genaamd het ‘Calvinisme’.

(Geschiedenis boek “Spreken Verleden: Geschiedenis Bovenbouw” Auteurs: Herbert Dalhuisen, Marloes Davidzon, Jan van der Dussen, Roen van der Geest, Hans Hess, Vincent Houben, Gerard de Lange, Paul Latour, Liane van der Linden, Peter Lindhoud, Liesbeth Polano, Aart Rietveld, Hans Schneider, Frans Steegh, Menno Visser en Joop Walhain)

# data[].attributes.body
16. Wat is de reformatie?

Een 16e-eeuwse beweging die de Rooms-katholieke kerk wou verbeteren.

(https://nl.wikipedia.org/wiki/Reformatie)

# data[].attributes.attachment_link.description
De protestantse Reformatie is het zestiende-eeuwse schisma binnen het westerse christendom, dat ingezet werd door Maarten Luther, Johannes Calvijn en andere vroege protestanten. Het startpunt wordt traditioneel in 1517 gesitueerd, toen de augustijner monnik Maarten Luther zijn 95 stellingen openbaar…

# data[].attributes.body
17. Wat is de beeldenstorm? Waarom en wanneer vond deze plaats?

Een revolutie tegen de Rooms-katholieke kerk waarin protestanten Rooms-katholieke kerken binnenvielen en de beelden van heiligen kapot maakten. Het duurde van 10 augustus 1566 tot oktober 1566.

(https://nl.wikipedia.org/wiki/Beeldenstorm)

# data[].attributes.body
18. Wat begint er in 1568? Wat zijn daarvan de hoofdoorzaken?

De Tachtigjarige Oorlog. Het werd veroorzaakt door de invoering van een belastingmaatregel en harde vervolging van protestanten.

(https://historiek.net/slag-bij-heiligerlee-1568/69188/

https://geschiedenisvanzuidholland.nl/verhalen/verhalen/holland-komt-in-opstand/)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Op 23 mei 1568 boekte een klein leger onder leiding van twee broers van Willem van Oranje een eerste overwinning op de Spanjaarden. Deze slag bij Heiligerlee wordt daarom vaak aangemerkt als het begin van de Tachtigjarige Oorlog.
Onder leiding van de graven Lodewijk en Adolf van Nassau, werd tijdens de slag een deel van Groningen op de Spanjaarden veroverd. Laatstgenoemde liet tijdens de slag wel het leven. Volgens sommige bronnen sloeg zijn paard op hol nadat de opstandelingen de Spaanse troepen hadden ingesloten. Adolf zou vervolgens door de commandant van de Spaanse troepen, Jan van Ligne (graaf van Arenberg), zijn gedood. Adolf van Nassau werd 27 jaar oud. Bij Heiligerlee bevindt zich een monument ter nagedachtenis aan hem. Ook in het Wilhelmus wordt hij herdacht; in het vierde couplet:

'Lijf ende goedt te zamen, heb ick oock niet verschoont,
Mijn broeders hoogh van namen, hebben dit ook betoont.
Graaf Adolph is gebleven in Vrieslandt in den slagh,
Zijn ziel in 't eeuwig leven, verwacht den jongsten dagh.'

De slag

Na de Beeldenstorm van 1566 stuurde de Spaanse koning Filips II de beruchte Hertog van Alva naar de Nederlanden, om daar met harde hand de orde te herstellen. Terwijl Alva een schrikbewind uitvoerde, werkte de uitgeweken Willem van Oranje vanuit Duitsland aan de opbouw van een leger waarmee hij de Nederlanden op vier plaatsen kon binnenvallen.

De eerste aanval vond plaats op 23 mei 1568, bij het plaatsje Heiligerlee, vlakbij Groningen. De troepen van Adolf en Lodewijk van Nassau hadden zich hier verschanst toen duidelijk werd dat ze werden achtervolgd door Spaanse troepen. Lodewijk voerde vervolgens een ruiteraanval uit waarna hij de Spaanse troepen een drassig landschap in lokte. De Spanjaarden werden vervolgens omsingeld. Aan Spaanse zijde zouden tussen de 1500 en 2500 man zijn gesneuveld. De verliezen aan de kant van de opstandelingen worden geraamd op circa vijftig.

De Hertog van Alva reageerde furieus op de aanval bij Heiligerlee. Uit vergelding liet hij begin juni op de Grote Markt in Brussel de al eerder ter dood veroordeelde graven Egmont en Horne onthoofden.

De slag bij Heiligerlee was niet het begin van een zegereeks. Volgende militaire operaties liepen op een fiasco uit waardoor de opstandelingenleider aan het eind van 1568 voor grote problemen stond. Niet alleen was Willem van Oranje nagenoeg failliet, ook was duidelijk geworden dat de inwoners maar weinig begrepen van zijn pogingen de macht van de Spanjaarden te breken. De verwachte steun bleef uit. Bovendien was een van Oranje's broers gesneuveld in de strijd en een invasie in Brabant was dramatisch verlopen. Willem van Oranje keerde terug naar Slot Dillenburg.

Begin van de Tachtigjarige Oorlog

De slag bij Heiligerlee staat bekend als het begin van de Tachtigjarige Oorlog. De meningen zijn echter verdeeld over het exacte begin van de oorlog. Soms wordt de door de opstandelingen verloren slag bij Dalheim genoemd, een maand eerder op 23 april 1568. Ook de gewapende inval in Brabant, in oktober 1568, is in het verleden wel aangemerkt als het begin van de Tachtigjarige Oorlog

Bekijk ook: De Tachtigjarige Oorlog - Opstand in de Nederlanden
En lees: Willem van Oranje (1533-1584) - Vader des Vaderlands
Overzicht van boeken over de Tachtigjarige Oorlog

Korte video over de Slag bij Heiligerlee

- Verleden van Nederland - Geert Mak e.a.
- Nederland van alle tijden - Blokker, Van Es, Spiering
- Geschiedenis van de Nederlanden - Hans Blom e.a.

Anderen lazen ook:

# data[].attributes.attachment_link.title
Slag bij Heiligerlee (1568) - Begin Tachtigjarige Oorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 23 mei 1568 boekte een klein leger onder leiding van twee broers van Willem van Oranje een eerste overwinning op de Spanjaarden. Deze slag bij Heiligerlee wordt daarom vaak aangemerkt als het begin van de Tachtigjarige Oorlog. Onder leiding van de graven Lodewijk en Adolf van Nassau, werd tijdens de slag een deel van Groningen op de Spanjaarden veroverd.

# data[].attributes.body
19. Wat is het gevolg van de Vrede van Munster?

De Tachtigjarige Oorlog eindigde, de Republiek der Nederlanden werd internationaal als staat erkend, de Republiek mocht vrij handelen me West- en Oost-Indië en de handelsmonopoliën van de VOC en WIC werden erkend.

(https://www.examenoverzicht.nl/geschiedenis/vrede-van-munster)

# data[].attributes.attachment_link.title
De Vrede van Münster (1648): Wat Gebeurde Er? (Uitleg)

# data[].attributes.attachment_link.description
De Vrede van Münster maakte een eind aan de oorlog tussen Spanje en de Republiek. Wat waren de gevolgen? Lees meer over de Vrede van Münster.

# data[].attributes.body
20. Wat houdt de Val van Antwerpen in en welke stad kwam daarna tot grote bloei?

De burgemeester van Antwerpen gaf zich over aan de hertog van Parma, wat meestal wordt gezien als de oorzaak voor de bloei van Amsterdam als handelsstad.

(https://isgeschiedenis.nl/nieuws/de-val-van-antwerpen)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Op 27 augustus 1585 maakte Spaanse commandant Alexander Farnese, de hertog van Parma, zijn entree in de stad Antwerpen. Na een beleg van bijna veertien maanden had de Antwerpse burgemeester Filips van Marnix van Sint-Aldegonde zich tien dagen daarvoor overgegeven. De val van Antwerpen wordt meestal gezien als de oorzaak voor de opkomst van Amsterdam als handelsstad.
Het beleg van Antwerpen

In 1576 had Antwerpen de pacificatie van Gent ondertekend. Dit was een overeenkomst tussen gewesten van de Nederlanden om zich aan te sluiten tot een generale unie en de Prins van Oranje aan te nemen als stadhouder. De hertog van Parma had zichzelf het doel gesteld om alle steden die zich hadden aangesloten weer onder het Spaanse gezag te brengen. Om Antwerpen in te nemen liet hij alle rondom de stad liggende plaatsen innemen en om de stad een grote schipbrug aanleggen in de door de Antwerpenaren onder water gezette polders.

Uithongering van de stad

Op geen enkele manier kon de stad nu nog bereikt worden en Parma hoefde enkel te wachten totdat de stad zou zijn uitgehongerd. De Antwerpenaren deden meerdere pogingen om met schepen vol buskruit de schipbrug op te blazen. Dit zonder enig succes. Op steun van andere opstandige legers konden de Antwerpenaren op dat moment ook niet rekenen. Langzaamaan kwamen vooral onder de katholieken die nog in de stad verbleven stemmen op om te onderhandelen met de hertog van Parma.

400.000 gulden

Deze onderhandelingen leidden uiteindelijk tot het tekenen van een vredesverdrag. Met de ondertekening daarvan werd overeengekomen dat de stad een bedrag zou betalen ter waarde van 400.000 gulden voor de kosten van het beleg. Niet-katholieken mochten daarbij ook nog vier jaar in de stad blijven wonen en kregen de mogelijkheid zonder moeilijkheden de stad te verlaten. Drie dagen later vond de laatste calvinistische preek in de stad, waar in 1566 de tweede fase van de beeldenstorm was begonnen, plaats.

Uittocht van kooplieden

Nadat de veelal protestante kooplieden na de Val van Antwerpen de stad hadden verlaten, trokken zij volgens de meest bekende verklaring richting Amsterdam. Vanwege afsluiting van de Schelde door de Hollanders konden de achterblijvende katholieke kooplieden ook geen handel meer drijven. De kooplieden zorgden er door hun vertrek naar Amsterdam voor dat niet de Zuid-Nederlandse plaats Antwerpen, maar de Noord-Nederlandse plaats Amsterdam zou uitgroeien tot de belangrijkste handelsstad van zijn tijd.

Voor de val

Volgens de Leidse historicus Oscar Gelderblom is deze verklaring echter niet helemaal juist. Voor 1585 kwamen er volgens hem ook al Antwerpenaren naar Amsterdam. Bovendien waren deze minder rijk dan algemeen werd aangenomen. Deze kooplieden kwamen graag naar Amsterdam, omdat deze stad hen door haar sterke positie op de Oostzee ook voor de Val van Antwerpen al veel te bieden had. Feit blijft dat in Antwerpen na het beleg niet meer dan 40.000 mensen in de stad achterbleven. Aanvankelijk had de stad meer dan 100.000 inwoners.

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 27 augustus 1585 maakte Spaanse commandant Alexander Farnese, de hertog van Parma, zijn entree in de stad Antwerpen. Na een beleg van bijna veertien maanden had de Antwerpse burgemeester Filips van Marnix van Sint-Aldegonde zich tien dagen daarvoor overgegeven. De val van Antwerpen wordt meestal gezien als de oorzaak voor de opkomst van Amsterdam als handelsstad.

# data[].attributes.body
21. Leg het begrip ‘Gouden eeuw’ uit.

De 17e eeuw (1600-1699) wordt gezien als een Gouden Eeuw door een bloeiperiode voor de Nederlandse handel, wetenschap en kunst.

(https://nl.wikipedia.org/wiki/Gouden_Eeuw_(Nederland))

# data[].attributes.attachment_link.description
Sommigen houden als beginpunt van de Gouden Eeuw 1602 aan, het jaar waarin de VOC opgericht werd; anderen kiezen voor het jaar 1609, het beginjaar van het Twaalfjarig Bestand. Tot het einde van het bestand (1621) groeide de economie vrijwel ongehinderd.

# data[].attributes.body
22. Welke factoren droegen bij tot het nieuwe wereldbeeld in de Renaissance (in vergelijking met de middeleeuwen)?

De bloei van de wetenschap en de ontdekking van nieuwe wereldbeelden.

(https://www.examenoverzicht.nl/geschiedenis/renaissance)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Renaissance staat bekend als een periode in de Europese geschiedenis die duurde van de 14 e tot de 16 e eeuw. Op allerlei gebieden, zoals de literatuur, muziek, architectuur en kunst vond een sterke oriëntatie plaats op de klassieke oudheid. Dit veranderde het mens -en wereldbeeld.

Video

Wil je alles weten over de Renaissance? Kijk dan onderstaande video van JORTgeschiedenis.

Ontstaan

De eerste tekenen van de Renaissance waren al merkbaar in het Italië van de 14e eeuw. Steden als Florence, Venetië en Milaan waren in deze tijd zelfstandige stadsstaten. Ze behoorden officieel tot het Heilige Roomse Rijk, maar werden niet zo sterk bestuurd door de keizer en de paus. Deze Italiaanse steden maakten een grote (culturele) bloei door en handelden met zowel het Midden-Oosten als met Noord-Europa. '

De rijkdom zorgde ervoor dat de stedelijke elites een andere mentaliteit aanhingen: ze idealiseerden het klassieke, machtige Rome, leefden in luxe, betaalden kunstenaars en genoten van het leven. Zo maakte het middeleeuwse ' memento mori' (gedenk te sterven) plaats voor ' carpe diem ' (pluk de dag).

Naast deze groeiende rijkdom was er ook een uitwisseling van nieuwe ideeën, doordat veel Griekse geleerden na de val van Constantinopel in 1453 naar Italië vluchtten. Zij namen Griekse teksten mee uit de klassieke oudheid. Deze instroom van nieuwe kennis en de hernieuwde focus op de klassieke oudheid leidde tot het bestuderen van de Griekse en Romeinse klassieke werken. Om kennis te verwerven, moest men 'ad fontes' (terug naar de bronnen).

Vanaf 1450 verspreidde de Renaissance, door handelscontacten en het uitvinden van de boekdrukkunst, zich naar Europa en beïnvloedde daar de kunst, filosofie, wetenschap en literatuur.

De belangrijkste kenmerken van de Renaissance

De term 'Renaissance' is bedacht door de Italiaanse kunstenaar en architect Giorgio Vasari. Hij noemde de tijd waarin hij leefde 'rinascita'. Later is daar 'renascimento' van afgeleid, wat wedergeboorte betekent. Wij noemen de Renaissance daarom ook wel de wedergeboorte van de klassieke oudheid. Deze periode in de Europese geschiedenis heeft de volgende belangrijke kenmerken:

Een sterke oriëntatie op de klassieke oudheid. De 'renaissancisten' vonden dat de tijd waarin zij leefden een wedergeboorte was, na de duistere middeleeuwen. De term 'middeleeuwen' werd ook geboren tijdens de Renaissance. De middeleeuwen werden gezien als een periode tussen de klassieke oudheid en de huidige tijd, die de klassieke oudheid idealiseerde en weer terughaalde.

Een focus op het 'aardse' leven en de mens als individueel en uniek wezen. De mens als persoon kwam centraal te staan en men werd meer individualistisch. Tegelijk verdween religie en het leven na de dood meer naar de achtergrond.

Kennis en brede ontwikkeling werden belangrijk. De breed ontwikkelde intellectueel, die zelf de klassieke bronnen bestudeerde, werd het ideaal. Dit stimuleerde ook het wetenschappelijk denken.

Humanisme

De intellectuele basis van de Renaissance was het humanisme, een stroming die de nadruk legde op het individu. Humanisten waren geschoold in grammatica, retorica, geschiedenis en filosofie. Ze waren vooral geïnteresseerd in het studeren van de klassieke Griekse en Latijnse literatuur. Door het lezen van deze bronnen herontdekten ze de Griekse filosofie, waarin meer aandacht werd besteed aan het wereldlijke en de menselijkheid. Dit ideaal wilden ze laten herbeleven.

De humanisten geloofden dat na de middeleeuwen, een periode van verval, een nieuwe bloeiperiode was aangebroken met de mens als middelpunt.

De uitvinding van de boekdrukkunst zorgde ervoor dat de ideeën van de Renaissance zich goed konden verspreiden. De Bijbel kon nu ook worden vertaald in volkstalen, zodat de bevolking het boek zelf kon lezen. Daarom richtten de humanisten zich in de vroege renaissance vooral op de studie en de vertaling van de klassieke werken. Maar op een gegeven moment gingen ze een stapje verder en probeerden ze de klassieke methoden en stijlen te imiteren en te verwerken in hun eigen werk. Ze probeerden hiermee zelfs de klassieken te overtreffen.

Kunst en architectuur

Het humanisme oefende ook zijn invloed uit op de kunst. Er werd geprobeerd menselijke emoties te laten zien in schilderijen en om zo realistisch mogelijk te schilderen. Menselijke lichamen en dieren werden hiervoor bestudeerd, om ze levensecht na te kunnen maken. Ook werd er een nieuwe schildertechniek uitgevonden, waardoor er voor het eerst geschilderd werd in perspectief.

De thema's van veel kunstwerken waren wel nog meestal religieus, aangezien de kerk een grote opdrachtgever was. Dit was dus een voortzetting van de middeleeuwen. Er werden echter steeds vaker ook andere dingen afgebeeld, zoals mythologische gebeurtenissen en menselijke portretten.

Ook in de architectuur werd inspiratie gezocht bij de bouwwerken van de klassieke oudheid. Er werden paleizen en kerken gebouwd die op de Griekse en Romeinse tempels leken, met koepels en zuilen.

Wetenschap en ontdekkingsreizen

Voorafgaand aan de Renaissance was de wetenschap bijna compleet gebaseerd op een klein aantal boeken, zoals de Bijbel, en een aantal schrijvers, zoals Plato en Aristoteles. De humanisten vonden echter dat niet alles gebaseerd moest worden op latere uitleggingen en vertalingen van deze oude werken, aangezien er (vertaal)fouten in zaten. In plaats daarvan moesten de originele teksten geraadpleegd worden. Deze focus op zelfstudie leidde ook tot andere vormen van onderzoek, waarbij wetenschappers eigen observaties als uitgangspunt hadden. Zo onderzocht Andreas Vesalius de menselijke anatomie door zelf in lijken te snijden.

De nieuwe wetenschappelijke belangstelling leidde ook tot ontdekkingen op het gebied van de scheepvaart, wat meer ontdekkingsreizen mogelijk maakte. Er was daarnaast veel nieuwsgierigheid om nieuwe gebieden te ontdekken. Dit zorgde ervoor dat elk continent tijdens de Renaissance bezocht werd door de Europeanen. De pas ontdekte werelddelen werden in kaart gebracht en er werden nieuwe handelsroutes aangelegd. Deze reizen gaven op hun beurt ook weer een impuls aan de wetenschap.

Gevolgen

De Renaissance had de volgende gevolgen:

Een veranderend wereldbeeld door het ontdekken van andere werelddelen en de bloei van de wetenschap. Dit zorgde ervoor dat het beeld dat men had gehad over hoe de wereld eruit zag, werd bijgesteld. Waar het wereldbeeld eerst geocentrisch was (de aarde als centrum), veranderde dit tijdens de Renaissance naar heliocentrisch (de zon als centrum).

Een veranderend mensbeeld. De visie van de humanisten zorgde voor een groeiend individualisme en een focus op het aardse leven.

Een conflict met de kerk. Door het bestuderen van de originele bronnen kwamen humanisten erachter dat de vertaalde versies van de Bijbel niet altijd klopten. Ze ontdekten dat de kerk verschillende gebruiken had die niet gebaseerd waren op de originele bijbel. Dit leidde tot toenemende kritiek op de kerk, wat uiteindelijk zou leiden tot de Reformatie.

Het vormde de basis voor de latere wetenschappelijke revolutie.

# data[].attributes.attachment_link.title
De Renaissance: Wat Moet Je Weten? (Uitleg)

# data[].attributes.attachment_link.description
De Renaissance staat bekend als een periode in de Europese geschiedenis die duurde van de 14 e tot de 16 e eeuw. Op allerlei gebieden, zoals de literatuur, muziek, architectuur en kunst vond een sterke oriëntatie plaats op de klassieke oudheid. Dit veranderde het mens -en wereldbeeld.

# data[].attributes.body
23. Zoek informatie (en plaatjes) over de mode in deze periode.

De kleding is kleurrijk en opvallend, met veel splitten. De jurk van de vrouw heeft een vierkant decolleté; de borsten worden door een korset platgedrukt. Hij draagt een braguette, een verstevigd kruisstuk.

(https://static.kunstelo.nl/ckv2/cultuurwijs/cultuurwijs/www/nwc.rijksmuseumamsterdam/cultuurwijs.nl/i000696.html#:~:text=De%20kleding%20is%20kleurrijk%20en,een%20braguette%2C%20een%20verstevigd%20kruisstuk)

# data[].attributes.body
24. Zoek informatie (en geluidsfragmenten) over de muziek in deze periode.

In deze periode realiseerden mensen dat muziek een manier om emoties uit te drukken was. In Europa was het vooral componisten uit Nederland, Vlaanderen en Frankrijk die de grote hand in muziek hadden. De meest bekende daarvan was Josquin Desprez.

Geluidsfragment:
https://www.youtube.com/watch?v=GzFBbXVMjo8
https://www.youtube.com/watch?v=38AtYSHcTVk

(https://www.muziekweb.nl/Link/B00000000285/Een-reis-door-de-muziek-Renaissance)

# data[].attributes.attachment_link.title
Basse Danse - Dont vient cela - Tielman Susato - viol consort

# data[].attributes.body
25. Zoek informatie (en plaatjes) over de huizen in deze periode.

Huizen (en architectuur in het algemeen toen) gebruikten toen vooral elemtenten als symmetrie en rondbogen, de meeste gebouwen hadden ook wel een uitsteekpuntje.

(“Kunstboek: Kunstgeschiedenis en kunstbeschouwing voor havo en vwo.” Auteurs: Hanneke de Jong en Marissa Vosters)

# data[].attributes.body
26. Zoek informatie (en plaatjes) over de kunstwerken in deze periode.

Kunst in deze periode was door de vergroting van onze kennis over de wereld realistischer en gedetailleerder.

(https://kunstvensters.com/2015/12/26/kunstgeschiedenis-venster-op-de-renaissance/)

# data[].attributes.body
27. Zoek informatie (en plaatjes) over de normen en waarden in deze periode.

Humanisme was een populair wereldbeeld in de renaissance. De mens werd centraal gezet in de filosofie & samenleving, en kunst beeldde de mens realistischer af.

(https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/)

# data[].attributes.body
Het eind 🤍