# data[].attributes.headline
นางรจนา จากเรื่องสังข์

# data[].attributes.body
นางรจนา จากเรื่องสังข์ทอง เป็นธิดาสุดท้องจากจำนวนเจ็ดองค์ของท้าวสามล พี่ๆเลือกคู่ได้สามีที่คู่ควรกันแล้ว แต่นางรจนากลับเลือกได้เจ้าเงาะรูปชั่วตัวดำ ทั้งๆที่ตนเป็นสาวสวย จึงเป็นที่เยาะเย้ยไปทั่ว ทำให้พระบิดากริ้วไล่ให้ไปตกระกำลำบากที่กระท่อมปลายนา แต่ความจริงที่นางเลือกก็เพราะเห็นรูปทองอยู่ข้างใน เจ้าเงาะถึงจะขี้ริ้วแต่ก็มีวิชาความรู้ จนต่อมาพระอินทร์ต้องแปลงร่างมาตีคลีเพื่อช่วยให้เจ้าเงาะได้ถอดรูปให้ทุกคนได้เห็นรูปทองในที่สุด ดังนั้นสาวๆที่มีสามีขี้ริ้วจึงมักถูกว่าเป็นนางรจนาควงเจ้าเงาะ

ตอนกำเนิดและชีวิตในวัยเยาว์ของนางรจนาไม่ได้กล่าวไว้ จึงสันนิษฐานว่าชีวิตในวัยเด็กคงราบรื่นไม่มีปัญหาใด ๆ เป็นลูกที่ดีของพ่อแม่เป็นน้องที่รักของพี่ ๆ จะมามีเรื่องราวก็ตอนโตเป็นสาวแล้วนั้นเอง ส่วนบทบาทของความเป็นภรรยาเป็นศรีภรรยาและเป็นแม่บ้านแม่เรือนที่ไม่ขาดตกบกพร่อง

ผู้แต่ง: พระบาทสด็จพระพุทธเลิศหล้า นภาลัย

# data[].attributes.headline
มัจฉานุ เป็นลูกของหนุม

# data[].attributes.body
มัจฉานุ เป็นลูกของหนุมานกับนางสุพรรณมัจฉา เนื่องจากเป็นลูกของหนุมาน จึงมีร่างกายเป็นลิง แต่มีหางเป็นปลาเช่นเดียวกับนางสุพรรณมัจฉา แต่เมื่อนางสุพรรณมัจฉาได้คลอดมัจฉานุด้วยการสำรอกออกมาแล้ว เกรงว่าทศกัณฐ์จะรู้ว่าเป็นลูกตนกับหนุมาน จึงได้นำมัจฉานุไปทิ้งไว้ที่หาดริมทะเล หลังจากนั้น ไมยราพณ์ ซึ่งเป็นเจ้าเมืองบาดาล ได้เดินทางมาพบและในภายหลังจึงได้เก็บไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่งภายหลัง หนุมานที่ได้ติดตามไมยราพณ์ ซึ่งลักพาตัวพระรามมาไว้ที่เมืองบาดาล จึงได้พบกับมัจฉานุ ซึ่งทำหน้าที่เฝ้าด่านสระบัวอยู่ ทั้งสองจึงได้ต่อสู้กัน แต่ต่างฝ่ายต่างก็ไม่สามารถเอาชนะกันได้เสียที จึงได้ถามมัจฉานุว่าเป็นลูกใครพ่อแม่ชื่ออะไร เมื่อได้ยินคำตอบของมัจฉานุ หนุมานก็ดีใจมากเมื่อได้พบลูกของตน เมื่อเสร็จศึกกรุงลงกาครั้งที่ 2 และศึกกรุงมลิวัน จึงได้รับแต่งตั้งเป็น พญาหนุราช ครองกรุงมลิวันแทนท้าวจักรวรรดิ และได้นางรัตนามาลี ธิดาท้าวจักรวรรดิเป็นมเหสี

เผ่าพันธุ์

ลิง

เพศ

ผู้

ตำแหน่ง

กษัตริย์กรุงมลิวัน

ครอบครัว

หนุมานกับสุพรรณมัจฉา

คู่สมรส

นางรัตนามาลี

ญาติ

หนุมาน (บิดา)

นางสุพรรณมัจฉา (มารดา)

ไมยราพณ์ (บิดาบุญธรรม)

องคต (อา)

ทศกัณฐ์ (ตา)

พาลี (ปู่)

สุครีพ (ปู่)

พระพาย (ปู่)

นางสวาหะ (ย่า)

อสุรผัด (น้องชายต่างมารดา)

มิตรสหาย

ไวยวิก, พระราม

ศัตรู

หนุมาน (ตอนเจอกันครั้งแรก)

ผู้เขียน: คีตกาล สำนักพิมพ์: แพรวเยาวชน

# data[].attributes.headline
ผีเสื้อสมุทรเป็นตัวละค

# data[].attributes.body
ผีเสื้อสมุทรเป็นตัวละครในเรื่องพระอภัยมณี เป็นชายาคนแรกของพระอภัยมณี* มีบุตรชื่อสินสมุทร*

นางผีเสื้อสมุทรมีกำเนิดตั้งแต่ครั้งเกิดโลก เดิมเป็นนางอสูรได้พรให้ถอดดวงใจไว้ในก้อนหิน ต่อมาไปรบกับพระเพลิงถูกไฟกรดเผาไหม้ แต่นางยังไม่สิ้นอายุขัยจึงกลายเป็นปีศาจสิงอยู่ที่ก้อนหินนั้น เมื่อถูกไอน้ำและได้ไอดินทำให้ก้อนหินงอกออกเป็นรูปร่างแขนขา เมื่อครบหมื่นปีก็กลายเป็นนางผีเสื้อสมุทร มีอำนาจเหนือภูตผีปีศาจ อาศัยอยู่ละแวกแม่น้ำอโนมาน* ด้านเหนือของเกาะแก้วพิสดาร*

วันหนึ่งนางผีเสื้อสมุทรออกมาจากถ้ำได้ยินเสียงปี่ของพระอภัยมณี อานุภาพของเสียงปี่ทำให้นางรัญจวนใจจึงต้องตามที่มาของเสียงปี่ ได้พบพระอภัยมณีซึ่งมีรูปโฉมงดงาม นางผีเสื้อสมุทรจึงลักพาตัวพระอภัยมณีไปไว้ในถ้ำแล้วแปลงกายเป็นหญิงงามอยู่ร่วมกับพระอภัยมณี นางผีเสื้อสมุทรอยู่กับพระอภัยมณีได้ 8 ปี มีโอรสชื่อสินสมุทร เมื่อพระอภัยมณีจะหนีจากนางไป นางฝันว่าเทวดาประจำเกาะมาทำลายถ้ำใช้พะเนินทุบนางและควักเอาดวงตาไป นางขอให้พระอภัยมณีทำนายฝัน พระอภัยมณีเห็นสบโอกาสจึงทำนายว่านางกำลังมีเคราะห์ แนะนำให้นางไปจำศีลที่เชิงเขาโดยอดอาหาร 3 วัน 3 คืน จากนั้นพระอภัยมณีกับสินสมุทรได้หนีออกจากถ้ำไปเกาะแก้วพิสดารด้วยความช่วยเหลือของเงือกผัวเมียและลูกสาว

เมื่อครบกำหนดจำศีลนางผีเสื้อสมุทรกลับถ้ำรู้ว่าพระอภัยมณีและสินสมุทรหนีไปจึงออกติดตามไปจนถึงเกาะแก้วพิสดาร ด้วยอานุภาพแห่งเวทมนตร์ของพระฤๅษีนางผีเสื้อสมุทรไม่อาจจะเข้าใกล้เกาะได้ นางจึงได้แต่วนเวียนเฝ้าคอยอยู่ถึง 8 เดือน เมื่อรู้ว่าพระอภัยมณีโดยสารเรือของท้าวสิลราช*กับนางสุวรรณมาลี*ไปจากเกาะนางก็ติดตามอาละวาดจนเรือของท้าวสิลราชอับปางลง พระอภัยมณีไปติดอยู่ที่เกาะมหิงษ์สิงขร* หรือเกาะมหิงษา*นางก็ยังคงติดตามอ้อนวอนขอร้องให้พระอภัยมณีกลับไปอยู่กับนาง พระอภัยมณีจึงเป่าปี่สังหารนาง

หลังจากสิ้นชีวิตร่างของนางผีเสื้อสมุทรกลายเป็นหินอยู่ ณ เกาะมหิงษ์สิงขรและ “มีน้ำขาวราวน้ำตาลโตนด ออกจากโอษฐ์นานๆเหมือนธารไหล” เทวดาประจำเกาะปรากฏกายบอกแก่พระอภัยมณีและทุกคนว่าน้ำดังกล่าวคือพลังของนางผีเสื้อสมุทรผู้ใดได้กินจะมีกำลังและปราศจากโรคภัย และห้ามเผาซากศพมิฉะนั้นนางจะฟื้นขึ้นมาไล่กินมนุษย์ ต่อเมื่อมีไฟบรรลัยกัลป์มาผลาญโลกนางจึงสิ้นชีวิต

ผู้เรียบเรียง

สุวดี ภู่ประดิษฐ์

เจ้าของสิทธิ์

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)