# data[].attributes.body
Je maakt een leerlingportret plus bij behorende les

Dit hang je op aan een relevant thema

Dit doe je door je te verdiepen in de doelgroep ' leerling'

dus ' adolescent/puber'

dmv een interview met een adolescent

Je verdiept je in het maken van een 'goede les'

Dit doe je door bronnen te gebruiken voor je lesontwerp.

# data[].attributes.body
Wie ben ik?

Wie ben jij?

Introductieopdracht

Pak een groot vel papier

Schrijf een motto of quote op die voor jou belangrijk is

Schrijf op waar jij nieuwsgierig naar bent wat betreft dit vak.

Schrijf op ' waar je van bent': wat heb je voor deze studie gedaan, wat heb je vorig jaar gedaan, welke kennis en ervaring neem je mee en breng je in?

Schrijf op waarmee jij anderen kan ondersteunen in de context van deze studie, heb je wel eens ervaren waar je anderen echt mee hebt kunnen helpen?

Schrijf op waar jij zelf steun in zou kunnen gebruiken, heb je ook al een keer ervaren hoe fijn zulke support is?

Werkvorm:

Loop rond in de ruimte, als ik stop zeg zoek je iemand die dichtbij je staat en met die persoon ga je de vraag die aan de orde is, bespreken.

De eerste vragen zijn kort, de laatste twee vragen zijn stof voor wat langere gesprekken

# data[].attributes.attachment_link.title
Sannah den Engelsen - Studentbegeleider - Hanzehogeschool Groningen | LinkedIn

# data[].attributes.attachment_link.description
HBO-docent Kunstacademie. Studentbegeleider en Expert Formatief Handelen in opleiding · Ik heb kennis en ervaring in toetsing, feedback, curriculumontwikkeling en studentbegeleiding en ik adviseer het management van het HBO bij onderwijsinnovatie. Ik wil toetsing zo eerlijk mogelijk maken.

Ik wil onderwijs zo inrichten dat studenten gezien, gehoord en serieus genomen worden, de wereld staat in brand en we hebben mensen nodig die de serieuze shit van deze wereld oplossen.

Ik ben expert studentbegeleiding, lid van het kernteam om voor de Hanzehogeschool studentbegeleiding te innoveren om studenten een zo eerlijk mogelijke kans te bieden om te studeren.

Het coachen van studenten in het studeren, in het verbinden van theorie en praktijk is een belangrijk onderdeel van mijn werk.

Ik heb onderzoek gedaan naar het begrip reflectie en het instrument portfolio.

Specialties: Toetsing, onderwijsinnovatie, leiderschap, studentbegeleiding, Kunst en educatie, coachen, reflectie · Experience: Hanzehogeschool Groningen · Education: Hanzehogeschool Groningen - PL Academy · Location: Zwolle · 500+ connections on LinkedIn. View Sannah den Engelsen’s profile on LinkedIn, a professional community of 1 billion members.

# data[].attributes.body
02 september - introductie: verzin een thema

16 september - kwaliteitsbesef over de opdracht

30 september - Mini lesjes oefenen en feedback verwerken in lesontwerp

14 oktober - Constructieve afstemming, voorlopig ontwerp, visie op doelgroep bespreken

11 november - feedback aan elkaar geven

25 november - reflectie, evt presentatie, afmaken les

# data[].attributes.body
bedenk voor jezelf: welke les heb je zelf gevolgd of gegeven die voor jou van kwaliteit was?

Bespreek met je schoudermaatje jullie ervaringen

Schrijf via een post op de Padlet wat jullie kunnen bedenken aan kwaliteitscriteria voor een goede les

# data[].attributes.body
Wat neem je mee voor de opdracht voor de volgende les?

Welke eerste stap kan je morgen zetten?

# data[].attributes.body
Retrieval practice

# data[].attributes.body
Schrijf op een post it:

waarmee je anderen kan ondersteunen

waar jij zelf steun in nodig hebt

Maak nu op basis van deze informatie duo's.

In duo's gaan jullie met de eindopdracht aan de slag.

# data[].attributes.body
Deel met je duo of met je 'schoudermaatje' wat je hebt gelezen aan literatuur en of je hier een thema uit kan filteren voor je eindopdracht.

# data[].attributes.body
Bekijk samen de voorbeelden van gemaakte lessen van vorig jaar.

Bespreek met elkaar ieder voorbeeld. Wat isjullie globale indruk van het voorbeeld, wat vind je er goed aan, wat minder? Welk voorbeeld vind je het beste? Waarom?

Maak een comment onder ieder voorbeeld met jullie bevindingen. Zet in de titel de namen van jullie groepje.

Criteria formuleren:

Bespreek samen welke criteria je kan ontdekken uit deze voorbeelden voor een goede les. Wat haal je hieruit?

Schrijf deze op onder de sectie 'Criteria'. Zet de namen van jullie groepje in de titel van je post.

# data[].attributes.body
Deze docent gaat met leerlingen op zoek naar het verborgen curriculum: datgene wat op school in de tussenruimtes gebeurt. Ze navigeert tussen de deschooling opvatting van Illich, het doel van kunsteducatie van Nussbaum en de manier van werken van Krauss met het verborgen curriculum en geeft zo betekenis aan wat een school kan zijn en wat kunsteducatie voor een plek kan innemen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ontscholen in een schoolsysteem, hoe doe je dat? Een vraag die kunstdocent Gina bezighield. De vraag nam ze mee de kunstles in, waardoor er een geheel nieuwe wereld voor haar openging: een tussenruimte voor en van leerlingen, normaliter verboden terrein voor docenten.

De brugklassers vertellen mij vaker wat ze niet kunnen dan wat ze wel kunnen. Het is alsof ze van tevoren willen zeggen 'verwacht niets van mij, dan stel ik je later ook niet teleur'. Waar komt het idee vandaan te moeten voldoen aan een onuitgesproken verwachting?

Ik geef Kunst & Cultuur aan eerste- en tweedejaars op een middelbare vernieuwingsschool ¹. Wat hebben mijn eerstejaars (onbewust) geleerd waardoor ze denken te weten waaraan een kunstuiting moet voldoen? Als docent heb ik het idee dat ik mijn leerlingen vaker iets moet 'ontleren' dan 'aanleren'.

Ik start het schooljaar met een door mij ontwikkelde lessenserie genaamd 'gewoon doen'. De leerlingen worden uitgenodigd om fouten te maken, lef te tonen en vooral te doen. Met activiteiten als blind tekenen en tekenen met je hele lichaam probeer ik mijn leerlingen af te leiden van de ideeën die zij hebben over een (in hun ogen) goede kunstuiting. Deze lessenserie heb ik ontworpen met de drang naar ontleren in het achterhoofd: inzichten, die leerlingen in hun schoolcarrière op de basisschool hebben opgedaan, leveren ze in. Bewustwording van het onbewuste dat is aangeleerd: wat vanzelfsprekend is wordt wankel.

Die vanzelfsprekendheid van wat en hoe je leert op een middelbare school, werd zichtbaar tijdens de coronapandemie. De pandemie heeft de school en het schoolsysteem op haar grondvesten doen schudden. Tijdens de lockdowns is er letterlijk afstand genomen van het onderwijs zoals we het daarvoor kenden, door online en hybride lessen. De meeste scholen zijn na de lockdown weer op de oude voet verdergegaan. Wellicht was juist dit een uitzonderlijke kans voor scholen geweest om het onderwijs zoals we het kennen te herzien en te herdefiniëren - door na te denken over of een vijfdaagse schoolweek, samen leren in een klaslokaal, nog steeds wel past in deze tijd.

Met dit essay wil ik antwoord geven op de vraag: hoe kan je ontscholen op school?Ik gebruik daarbij de theorie van Ivan Illich 2 die ik onderbouw met praktijkvoorbeelden van Annette Krauss ³, theorie van Martha Nussbaum 4 en inzichten die ik heb opgedaan in mijn lespraktijk.

'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Swipe your teacher'. Foto: Ruben Snitslaar.

"All education must be complex, lifelong and unplanned"
- Ivan Illich

Laten we school afschaffen
De filosofische ideeën van Ivan Illich maken mij als docent onzeker. Doe ik er wel toe? Voeg ik wel echt iets toe aan de levens van mijn leerlingen? In het boek Deschooling society definieert Illich het begrip school als een 'age-specific, teacher related process requiring full-time attendance at an obligatory curriculum.' ²

Illich gelooft dat scholen, in plaats van dat ze belangrijke vaardigheden aanleren, een leerplan hebben dat leren in cijfers en accreditatie omzet. Illich zag het onderwijs als een giftig en geïndustrialiseerd systeem, een systeem dat als doel heeft om de sociale orde aan te brengen, dat zorgt voor een zekere regelmaat en voorspelbaarheid. School is volgens Illich problematisch vanwege het verplichte karakter van het curriculum, waar niemand aan kan ontsnappen. De leerling moet aanwezig zijn. Dit is volgens hem repressief en destructief.

Voor een deel kan ik mij vinden in de radicale ideeën van Illich en begrijp ik zijn visie wanneer ik die plaats in de tijd waarin hij deze ideeën ontwikkelde, de zestiger en zeventiger jaren van de vorige eeuw. Een tijd waarin het onderwijs meer en meer een emancipatiemachine was, maar er ook, misschien juist wel daardoor, veel onderwijsvernieuwende ideeën ontpopten. Ik ben het met Illich eens dat school soms problematisch kan zijn door het verplichte karakter in inhoud en vorm. Een voorbeeld hiervan is dat ik vandaag de dag op mijn school vormen van 'teaching to the test' zie, wat inhoudt dat leerlingen zich focussen op gestandaardiseerde testen en niet nadenken over wat zijzelf belangrijk vinden. Maar ik zie ook een groot voordeel in de verplichting van het onderwijs. Mijn leerlingen die voor een groot deel uit kansarme gezinnen komen, krijgen door onderwijs mogelijkheden aangereikt die zij als zij niet naar school zouden gaan, niet zouden kunnen krijgen. Illichs kritiek op het schoolsysteem is dat het niet past bij het onvoorspelbare leven en alles inkadert in hokjes. Op mijn school zitten de leerlingen in een brede brugklas met alle niveaus door elkaar, ze worden uit de hokjes gehaald, waardoor ze veel van en met elkaar kunnen leren. Ik denk dat een minder radicale vorm van Illichs ideeën, zoals een realistische afspiegeling van de maatschappij in het onderwijs, alle niveaus door elkaar in een klaslokaal, waardevol is voor de deelname aan de maatschappij en de vorming van de mens in zijn geheel, in relatie tot zichzelf, de ander en de wereld om hem heen.

Bijwerking van het schoolsysteem
Illich wilde dus af van het schoolsysteem, hij pleit voor 'deschooling'. Deschooling is een oproep tot verandering van de 'kindertijd': de maatschappij als geheel zou weer leefbaar moeten worden gemaakt voor de jeugd. Volgens Illich ontneemt de school het leven van het kind, het leven dat je, terwijl je op school zit, had kunnen leven. Hij ziet scholing als een opgelegde voorbereiding op het geïnstitutionaliseerde leven in een productiegedreven maatschappij. Een maatschappij waar verrassing en spontaniteit plaats hebben gemaakt voor voorspelbaarheid, planning en controleerbaar gedrag.

Ik zou kunnen stellen dat de Europese mens na de industrialisatie is doorgeschoten om het leven efficiënter en gemakkelijker te maken door de deelnemers van de maatschappij scholing in gedrag, normen en waarden mee te geven die in de kern ook toepasbaar zijn op de participatie in de maatschappij erna.

Ik ben het niet eens met Illich dat we het hele schoolsysteem moeten uitwissen. Ik denk dat een schoolsysteem een goede oefening is voor alle andere systemen waarmee de leerlingen na, en soms ook tijdens, hun schoolcarrière te maken krijgen. Wat mij betreft zou het schoolsysteem wel opgerekt mogen worden door bijvoorbeeld meer ruimte te bieden aan het gegeven dat de schooltijd een unieke periode en plaats inneemt in het leven van kinderen.

Annette Krauss is kunstenaar, schrijver en pedagoog en schijnt licht op wat er bij middelbare scholieren onderling ontstaat wanneer zij deelnemen aan het schoolsysteem, er gebeurt iets bijzonders. Er ontstaat een 'verborgen curriculum' een curriculum met onbedoelde kennis, waarden en meningen, dat niet als leerproces wordt erkend. Dit verborgen curriculum omvat trucs en tactieken om te voldoen aan de eisen waarmee de leerlingen in hun opleiding worden geconfronteerd. Voorbeelden van activiteiten uit het verborgen curriculum zijn spiekmethoden en strategieën die leerlingen ontwikkelen om toch hun eigen interesses te kunnen volgen tijdens de les, zoals het luisteren naar muziek.

In mijn eigen lespraktijk is dit verborgen curriculum altijd aanwezig en hebben mijn leerlingen talrijke manieren gevonden om dit verborgen te houden voor de docenten. Een voorbeeld van een verborgen curriculum is het maken van geluidjes tijdens de les om een interactie met elkaar aan te gaan of dicht tegen elkaar aan staan om snoep door te geven. Het is een eigen cultuur binnen de school, die op elke school weer anders is. Dus we kunnen stellen dat het leren zoals Illich het omschrijft 'het ontstaat als vanzelf, wanneer je het nodig hebt' zijn weg wel vindt in de vaste structuur binnen een school.

Het verborgen curriculum op mijn school bevindt zich in de schaduw van het instituut en wordt bestuurd door de groep die deze activiteiten vormgeven en uitvoeren. Wat ik hiermee wil zeggen is dat een verborgen curriculum niet kan bestaan zonder de schoolse structuur en een schoolse structuur een verborgen curriculum uitlokt, het een kan niet zonder de ander en andersom.

In een soundscape worden de brieven van de bruine tafel voorgelezen door de leerlingen. 'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Let's gather around the table'. Foto: Kim Krijnen.

Kunst als bindmiddel voor ontscholing in een schoolsysteem

Annette Krauss is op zoek gegaan naar onbedoelde en niet erkende vormen van kennis, waarden en opvattingen bij leerlingen op een middelbare school. Ze heeft zich beziggehouden met de manieren waarop leerlingen omgaan met en zich verzetten tegen de conventionele ordening binnen de schoolomgeving. Dit onderzoek heeft ze vertaald naar een project over hoe leerlingen omgaan met regels, hoe ze die in zich opnemen en hoe ze zich ertegen verzetten. De spontaniteit en verrassingen die volgens Illich missen in het schoolsysteem, worden door Krauss juist gemarkeerd met haar verborgen curriculum-project, ze stelt hiermee de sociale orde ter discussie.

Een voorbeeld hiervan is dat de ruimte onder de tafel waar de leerling aanzit en de benen die daaronder passen geen rol spelen tijdens een les. Door een interactie aan te gaan met de tafel door er bijvoorbeeld onder te gaan zitten en je klein te maken, maken de leerlingen de ruimte tastbaar en stellen het gebruik van ruimte ter discussie, het stelt genormaliseerd gedrag aan de orde. Een vertaling hiervan heeft Krauss uitgevoerd door leerlingen de opdracht te geven om op verschillende manieren met een stoel om te gaan. Krauss maakt via het kunstvak de waarde van een verborgen curriculum in een school openbaar.

De waarde van het kunstvak binnen een schoolsysteem vind ik terug in de ideeën van Martha Nussbaum. Zij keurt net als Illich het kweken van gehoorzame consumenten door onderwijs af. Nussbaum omschrijft dat het kunstvak als doel kan hebben om leerlingen op een diepgaande manier door de ogen van een ander te laten kijken. Kinderen ontwikkelen zo empathie, emotionele verbeeldingskracht en betrokkenheid. Hierdoor kan kunst helpen bouwen aan een democratische samenleving waarbinnen ruimte is voor een verscheidenheid aan meningen en perspectieven. Kunstonderwijs kan volgens haar een waardevolle manier zijn om empathie voor de ander te verwerven.

Het verwerven van begrip kwam helder naar voren in mijn eigen lespraktijk toen ik een verborgen roddelcultuur tot onderwerp van mijn lessen maakten. Het was alsof ik een deksel opentrok van een vat dat lange tijd onder spanning had gestaan. Allereerst was het onwennig voor mijn leerlingen en voor mij, omdat ik als docent normaal gesproken niet deelneem aan dit verborgen curriculum. Het duurde even voordat ik het vertrouwen kreeg en het klaslokaal als veilige plek werd beschouwd om wat verborgen is aan de oppervlakte te brengen. Leerlingen vertelden elkaar en mij over hun ervaringen met de hiërarchie op onze school. Een hiërarchie die zich uitte in een roddelcultuur over leerlingen door docenten. Midden op het leerplein staat een grote bruine tafel, het geroddel van docenten over leerlingen gebeurt aan deze tafel.

Deze tafel is hoger dan de tafels eromheen, aan de tafel staan hogere stoelen om aan te zitten. Aan deze tafel zitten geen leerlingen, enkel docenten. Docenten die een tussenuur hebben of tijdens de pauze lunchen. Rond deze tafel staan lagere tafels waaraan leerlingen zitten die eruit gestuurd zijn of op het leerplein mogen werken. De leerlingen die aan de tafels die om de bruine tafel heen staan zitten vangen de roddels van de docenten op en delen die onderling.

De leerlingen hebben voor de kunstopdracht Let's gather around the table brieven geschreven uit naam van de bruine tafel, de bruine tafel kreeg een stem. 'Docenten denken niet aan de gevoelens van leerlingen, ze zien leerlingen als objecten' zo zegt de bruine tafel. Leerlingen werden door deze kunstopdracht uitgenodigd om van deze plek een positief en collectief geheel te maken. Ideeën waren om de relatie tussen de docenten en de leerlingen te versterken door een boks-training voor leerlingen en docenten te organiseren, of een discussiedag aan de bruine tafel, een barbershop waar je als docent door leerlingen geknipt en geschoren kan worden, een docenten roast en het maken van een nieuw tafelontwerp met spiegels zodat docenten zichzelf zien terwijl ze roddelen. Dit zijn toekomstige toepassingen voor de bruine tafel.

De wij-zij-cultuur is een logisch gevolg van een plek waar een erkende ongelijkheid heerst, maar deze ongelijkheid kan ook ingezet worden als kracht door de verschillen te benadrukken om zo een versterkende in gang te zetten. Een voorbeeld van zo'n verschil is dat leerlingen uur naar uur docenten (moeten) bekijken. Elk lesuur is er weer een nieuwe docent aan de beurt. In de kunstles dachten we na over de vragen 'hoe zou het zijn als leerlingen invloed zouden hebben op welke kleding de docenten dragen?'en 'zou dat dan weer van invloed zijn op de leerlingen?' Dit was voor de leerlingen het startpunt om kleding te ontwerpen voor hun docenten. Leerlingen hebben nagedacht over wat typisch is voor hun docenten. Ze inventariseerden welke woorden ze veel gebruiken en welke kleding ze dragen. De leerlingen bedachten ook waar zij zelf graag tegenaan willen kijken tijdens de les. En omdat er al meer dan genoeg kleding is op de wereld, werd aan de docenten gevraagd om een oud kledingstuk mee te nemen. De leerlingen gaven dit kledingstuk een spice up. Karaktereigenschappen of dingen die de docenten vaak zeggen in hun lessen kwamen terug in de kledingstukken. Hierdoor ontstond er een niet-alledaagse dialoog tussen leerlingen en docenten. De leerlingen ervoeren hoe zij, via mode, impact kunnen hebben op hun leraren. Tegelijk ontdekten de docenten hoe zij werkelijk gezien worden door hun leerlingen.

Mijn leerlingen hebben mij laten weten dat ze het belangrijk vinden dat ze gewaardeerd en gezien worden door hun docenten en niet behandeld willen worden als een nummertje in een systeem. Een heel menselijke wens, zoals de meesten van ons dat wensen.

De brieven van de bruine tafel. 'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Let's gather around the table'. Foto: Kim Krijnen.

De echte bruine tafel. 'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Let's gather around the table'. Foto: Ruben Snitslaar.

We leren spreken, denken, liefhebben, voelen, spelen, vloeken, politiek en werken - zonder tussenkomst van een docent. Dien ik bij deze dan mijn ontslag in als docent? Ja, als ik mij alleen zou richten op de filosofische ideeën van Ivan Illich wel, hij die de onderdrukkende werking en de ontwikkeling van de deelnemer in een productiemaatschappij van een school onderstreept. Maar er gebeuren mooie dingen in de bestaande orde van een school, leerlingen leggen tussenruimtes bloot en maken een instituut daardoor menselijker. De tactieken die leerlingen gebruiken kunnen de machtsstructuren op een school aan de orde stellen. In mijn rol als docent zie ik het als mijn verantwoordelijkheid om de leerlingen middels kunstlessen te doen realiseren dat die tussenruimtes van belang zijn. Het gevolg van aandacht besteden aan deze tussenruimtes is dat de leerlingen zich gewaardeerd en gezien voelen, omdat de docent hen serieus neemt en hun curriculum meeneemt in het onderwijs. De blootlegging van de tussenruimtes kan als oefening dienen om machtsstructuren binnen een maatschappij te herkennen, om je te trainen om je daarin te kunnen navigeren. Martha Nussbaum toont, naast haar kritische noot dat de school dient als leerfabriek, dat het kunstvak stimuleert tot deelneming aan een democratische samenleving waarbinnen ruimte is voor verscheidenheid aan meningen en perspectieven.

De vraag 'hoe kan je ontscholen op school?' wil ik beantwoorden met een samenstelling van het verrassingselement van een verborgen curriculum van Annette Krauss, de ontwikkeling van empathie, emotionele verbeeldingskracht en betrokkenheid in het kunstvak volgens Nussbaum en een korreltje rebelse deschooling van Illich. Dit zou voor mij kunnen resulteren in een gemêleerde gemeenschap van leeftijdgenoten die middels kunst openbaren wat er al is, maar niet gezien mag worden, die tussenruimtes blootlegt en een kritische blik werpt op de structuur waar het onderdeel van is. In het blootleggen van die tussenruimtes speelt de docent een cruciale rol, de docent kan een voorbeeld zijn in hoe je je kan navigeren door en een kritische blik kan werpen op een schoolsysteem en alle andere toekomstige systemen. Dit zorgt voor levensechte situaties die spontaniteit en onvoorspelbaarheid niet uit de weg gaan.

1 Vernieuwingsschool: een school met een vernieuwde methode, vakoverstijgend en thematisch onderwijs.
²Illich, 1971, p. 13 Illich, I. (1971). Deschooling Society. Kkien Publ. Int.
³ Krauss, A., Pethick, E., & Vishmidt, M. (2007). Spaces of Unexpected Learning. A. Krauss & E. Pethick (Eds.), Hidden Curriculum (pp. 29 - 34). Utrecht, The Netherlands: Casco Office for Art, Design and Theory.
⁴ Nussbaum, M. C. (2012). Niet voor de Winst. Waarom democratie de Geesteswetenschappen nodig heeft. Amsterdam: Ambo/Anthos.

Met speciale dank aan: mijn leerlingen en Jappe Groenendijk, docent kunstfilosofie en studieleider voor de Master Kunsteducatie aan de Amsterdamse Hogeschool van de Kunsten.

Vond je dit artikel interessant?

Doneer een bedrag naar keuze:
Doneer

Het beste van Mister Motley in je postvak?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief!

Aanmelden

Dit artikel werd geschreven door Gina Sanches
Voor titels, quotes en onderschriften gebruikten we in dit artikel het variabele lettertype Arizona van Dinamo

# data[].attributes.attachment_link.title
Een recept voor ontscholen - Een bijwerking van het schoolsysteem

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontscholen in een schoolsysteem, hoe doe je dat? Een vraag die kunstdocent Gina bezighield. De vraag nam ze mee de kunstles in, waardoor er een geheel nieuwe wereld voor haar openging: een...

# data[].attributes.body
Een interview met Jacques Blommestijn die de autonomie van de leerling altijd voorop stelde bij kunsteducatieve opdrachten.

# data[].attributes.attachment_link.title
‘We hebben ernaar gestreefd dat iedereen in al die klassen fantastisch goed werk kon maken’ – in gesprek met Jacques Blommestijn

# data[].attributes.attachment_link.description
In september 2020 werd het boek Wicked Arts Assignments uitgegeven door Valiz. Het boek werd samengesteld door Emiel Heijnen en Melissa Bremmer…

# data[].attributes.body
Website die hoort bij het boek Wicked Arts Assignment. Een verzameling van kunsteducatieve opdrachten die de kern van de kunsten recht willen doen en leerlingen en de kunst serieus nemen. Kunstdocenten konden hun succesvolle opdrachten insturen, hier is een bundel van gemaakt. Zeer de moeite waard om aan te schaffen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Open call for new arts assignments

Wanted: Contributions for a new book on art education assignments. We are continuing the research on Wicked Arts Assignments and are currently collect more assignments for a new book yet to come. Each contribution will be accompanied by an explanation, a biography of the artist or teacher and images of the sources of inspiration or elaborations of the assignment.

more

# data[].attributes.attachment_link.description
Wicked Arts Assignments are bold, unusual, contrary, funny, poetical, inspiring, socially committed, or otherwise challenging.

# data[].attributes.body
Hierbij de link naar het gratis te downloaden boek Formatief Handelen, van instrument naar ontwerp

# data[].attributes.attachment_link.title
Formatief handelen: van instrument naar ontwerp - Toetsrevolutie

# data[].attributes.attachment_link.description
Auteur Rene Kneyber René Kneyber is voormalig docent wiskunde, en tegenwoordig trainer, adviseur en bestuurder van Toetsrevolutie. Hij schreef en vertaalde meer dan vijftien boeken, waaronder Toetsrevolutie. Van 2015 tot 2022 was hij kroonlid van de Onderwijsraad. Samen met Valentina Devid en Flemming van de Graaf maakt hij de LLEARN-podcast Bekijk Berichten

# data[].attributes.body
Zoek literatuur die voor jou betekenis heeft en die betrekking heeft op (kunst)educatie.

Plaats deze hieronder, dit doe je dmv de volgende stappen:

Klik op het plusje onder het kopje 'voorbereiding les 2'

Zet je naam in het onderwerp

Upload of link het artikel, dat kan door in het vak onder je naam te klikken, het eerste icoontje staat voor uploaden, de tweede voor het invoeren van een link

Licht toe waarom dit artikel voor jou van waarde is. Dit doe je in de tekst onder de link

# data[].attributes.headline
Publicaties van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.

# data[].attributes.subject
Publicaties van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.

# data[].attributes.body
Het AHK heeft een Lectoraat Kunsteducatie.

Op deze website zijn diverse publicaties te vinden die erg waard zijn om doorheen te gaan. Alle kunstdisciplines zijn vertegenwoordigd (dus voor elk wat wils ;))

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK)

# data[].attributes.attachment_link.description
De AHK verbetert je bezoek aan onze website met twee soorten cookies:

# data[].attributes.body
Een blog die een raamwerk geeft om met Formatief Handelen ook je klassenmanagement te versterken. Kernbegrip is het hebben van ambitieuze verwachtingen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Je bent enthousiast over formatief handelen en ziet nut en noodzaak ervan, het lukt je nog niet goed om het voor elkaar te krijgen, doordat het te onrustig is in de les.. Wat we daar eerst over willen zeggen: je bent niet de enige! In onze trainingen over formatief handelen zijn problemen met klassenmanagement veelbesproken. In deze blog willen we je daarom graag een aantal handvatten bieden om problemen op het gebied van klassenmanagement aan te pakken in combinatie met formatief handelen. We doen dit aan de hand van een praktijkvoorbeeld van docent Patrick.

Een goed plan voor formatief handelen

We nemen een kijkje in de wiskundeles van Patrick. Het is dinsdagmiddag het 8e uur, Patrick wil met zijn 3 havo klas bij de start van de wiskundeles rekenen met letters terughalen. Patrick heeft voorafgaand aan de les bedacht dat hij de voorkennis voor het nieuwe hoofdstuk wil checken. Hij wil graag weten of de leerlingen de rekenregels van het letterrekenen nog goed kunnen toepassen. Vooral bij + en - gaat het vaak mis bij verschillende letters in de opgave en bij vermenigvuldigen vergeten ze vaak het kwadraat.

Patrick schrijft voordat de leerlingen binnenkomen op het bord:

Los op en schrijf de antwoorden op je wisbordje

4a + 3a =

4a * 3a =

8ab - 4a =

Bij binnenkomst pakken de leerlingen wisbordjes, wissertjes en stiften bij de deur. Patrick staat bij de deur om dit in goede banen te leiden. Zodra de leerlingen op hun stoel zitten en moeten beginnen aan de sommen op het bord, beginnen de problemen.

Maar leerlingen werken niet mee

Patrick geeft de opdracht: "Schrijf de antwoorden van de opdracht op het bord op je wisbordje." 'Patrick is meteen geïrriteerd door hoeveel leerlingen niet doen wat hij zegt'. Vier jongens achterin weigeren om iets op te schrijven, terwijl ze wippend op hun stoel zitten te chillen. Een paar brave meisjes voorin gaan samen aan de slag, waarbij slechts 1 leerling het antwoord opschrijft. Die ene leerling die altijd wat somber oogt, staart uit het raam en komt niet tot werken.

Links voorin zit die creatieve leerling, waarbij vooral artistiek werk op het wisbordje verschijnt, maar geen antwoorden op de sommen. En zeker 5 leerlingen hebben hun boek erbij gepakt om het nog even terug te zoeken.

Patrick wil heel graag een beeld krijgen van wat de leerlingen al wel weten en wat nog niet. Om hier een goed beeld van te krijgen, zou hij zo graag willen dat alle leerlingen in stilte de opdrachten uitwerken op het wisbordje. Als Patrick dan rondloopt kan hij al meekijken of er problemen zijn. Als leerlingen dan uiteindelijk allemaal tegelijk hun wisbordje in de lucht houden, dan kan Patrick aan de hand van deze informatie beslissen wat er nog nodig is.

Nadenken kost moeite

Herken je deze of wellicht een vergelijkbare situatie in de les? Je bent niet de enige!

Bij formatief handelen is het nodig dat leerlingen nadenken, maar nadenken kost moeite. Leerlingen hebben hier niet altijd even veel zin in. Hoe kan je dan toch de klas mee krijgen?

Voordat we in oplossingen denken is het goed om te bedenken dat een belangrijk uitgangspunt voor goed klassenmanagement is dat een docent ' ambitieuze verwachtingen ' heeft. Laten we daar even op inzoomen.

Ambitieuze verwachtingen als uitgangspunt

Wat zijn ambitieuze verwachtingen?

Waarom zijn ambitieuze verwachtingen van belang en wat verstaan we eigenlijk onder ambitieuze verwachtingen? Om dat helder te maken hierbij een voorbeeld uit de blog van René Kneyber en Valentina Devid:

Een voorbeeld van een lage verwachting is dus als je als leerkracht van het volgende overtuigd bent: 'De leerling vindt lezen nou eenmaal niet leuk, daar kan ik niks aan doen'. Vanuit deze twee overtuigingen zul je niet op zoek gaan naar manieren om lezen leuker of interessanter te maken voor die leerling. Een voorbeeld van denken vanuit hoge (ambitieuze) verwachtingen is dan: 'Deze leerling vindt lezen niet leuk, maar daar kan ik vast wat aan veranderen!'. Je zult als leerkracht dan heel ander gedrag gaan vertonen, en daarmee ook weer heel ander gedrag bij een leerling oproepen. Hierin zien we een combinatie terug van een dynamisch beeld met een ambitieus doel: 'ik zie dat de leerling lezen niet leuk vindt, maar dat hoeft natuurlijk niet zo te zijn; ik ambieer dat de leerling lezen wel leuk vindt', aangevuld met de overtuiging dat de leraar denkt daar een belangrijke rol in te kunnen spelen.

Ambitieuze verwachtingen leiden tot meer vertrouwen in eigen kunnen

Het belang van het hebben van ambitieuze verwachtingen is dat het vertrouwen in eigen kunnen van leerlingen mede voorkomt uit de verwachtingen die een leraar heeft van een leerling.

Aanvullend op het lees-voorbeeld: het geloof van de leraar dat een leerling beter kan worden in lezen, zal doorwerken in het geloof bij de leerling dat groei mogelijk is.

Vier pijlers van ambitieuze verwachtingen

Of een leraar ambitieuze verwachtingen heeft is zichtbaar in het gedrag van een leraar. In de volgende vier pijlers beschrijven we hoe gedrag gebaseerd op ambitieuze verwachtingen er concreet uitziet:

Het ideale gedrag kan worden bestendigd met behulp van routines. We doorlopen alle onderdelen met praktische voorbeelden.

Het is van belang om je ervan bewust te blijven dat het hier gaat om een samenspel tussen de 4 pijlers. Je zult vaak meerdere pijlers nodig hebben om het gewenste gedrag in je klas te realiseren. Om de pijlers als nieuw patroon in je handelen te bestendigen is het noodzakelijk dat je ook de onderliggende principes begrijpt. Dit is essentieel om het handelen in je repertoire te verankeren, omdat je dan overtuigd bent van de nut en noodzaak. We zullen dit per pijler toelichten.

Pijler 1: Regie

Als docent wil je de regie in de les nemen, omdat jij bepaalt wat de norm is in jouw les. Als je als docent niet de regie hebt in een klas, dan zullen de leerlingen de norm neerzetten, dit pakt meestal negatief uit. Regie zorgt ervoor dat je de klas kunt bewegen naar het klimaat en de leerhouding die je in jouw les neer wilt zetten.

Onderliggend principe:
De docent is verantwoordelijk voor een veilig leerklimaat tijdens de les. De docent als professional heeft de kennis om te bepalen wat het beste is voor de leerlingen in de klas om tot leren te komen. De leerlingen zijn nog volop in ontwikkeling en zijn (nog) niet in staat om de juiste beslissingen te nemen voor de lange termijn om tot leren te komen. Jongeren kunnen de gevolgen ook niet goede overzien van hun gedrag, ze hebben de juiste begeleiding nodig van een professional. De docent is in staat middels zijn handelen de regie te nemen en hiermee positief gedrag bij leerlingen te stimuleren en negatief gedrag te stoppen. Doordat leerlingen zich positief gedragen, wordt er meer positief gedrag aangemoedigd. Om formatief handelen goed uit te voeren is de regie van de docent nodig, anders zullen niet alle leerlingen meedoen met een didactische activiteit.
Enkele praktische voorbeelden:

De docent staat bij de deur, begroet de leerlingen en geeft ze een opdracht om de les mee te starten.

De docent gebruikt een timer om de tijdsduur van een opdracht weer te geven.

De docent communiceert zeer gedetailleerd de gedragsverwachtingen van de leerlingen. "In absolute stilte maak je opdracht 3 en 4. Dit doe je in de schrift. Als je klaar bent ga je verder met opdracht 5." "Ik loop rond om jullie werk te checken."

De docent zorgt voor de stilte door zichtbaar de klas te observeren en direct verbaal en/of non-verbaal te corrigeren als een leerling toch gaat praten.

Wat had Patrick kunnen doen?

Wat we al heel mooi zagen is dat Patrick bij de deur staat om de basisvoorwaarde (de wisbordjes) te organiseren, hij neemt bij de start van de les de regie. De docent neemt de regie door direct contact te maken met de leerlingen bij binnenkomst en instructie te geven over wat er van de leerling verwacht wordt. Heldere verwachtingen zorgen voor duidelijkheid.

Deze manier van handelen is een mooi voorbeeld van ambitieuze verwachtingen. Patrick is ervan overtuigd dat alle leerlingen in staat zijn om rustig binnen te komen. Patrick geeft hier expliciet leiding aan, de overtuiging die Patrick hier heeft, zal uitwerken op het meewerkende gedrag van de leerlingen. Als het niet soepel verloopt, kan Patrick ervoor kiezen om zijn verwachtingen bij de binnenkomst expliciet te maken en samen met de leerlingen nog een keer te oefenen.

Het is mooi als Patrick de regie vasthoudt tijdens het gebruik van de wisbordjes. Dit kan Patrick bewerkstelligen door heel expliciet de stappen van de techniek met de wisbordjes voor te doen en hier een routine van te maken. De routine bestendig je door de techniek meermaals te oefenen, totdat alle leerlingen begrepen hebben wat er van hen wordt verwacht. Tijdens het uitvoeren van de techniek bestendigt Patrick zijn verwachting, oftewel neemt de regie, door non-verbaal leerlingen te corrigeren.

Hieronder zie je een aantal voorbeelden van non-verbale communicatie. Je gebruikt handgebaren die jouw instructie ondersteunen, zoals aftellen met je vingers. (3...2...1, laat je wisbordje maar zien OF Het is weer stil in 3...2...1)

Tijdens het schrijven op de wisbordjes kan Patrick leerlingen aankijken, een draaiende beweging maken met zijn hand als een leerling omgedraaid op zijn stoel zit of het stilte-gebaar met de vinger tegen de mond maken. Hierbij hoeft Patrick geen woorden te gebruiken, waardoor de rust in het lokaal niet verstoord wordt.

Pijler 2: Positief framen

Het werk van een docent gaat niet altijd over rozen, je kan makkelijk je geduld verliezen. Toch is het van belang om jezelf te trainen om het positieve te zien in wat er gebeurt in de les. Als jij de aandacht vestigt op gedrag dat je graag wilt zien, zet je een positieve toon in jouw les. Als je hiermee gaat oefenen, voelt het in het begin wellicht wat kunstmatig, maar de aanhouder wint. En het werkt echt! Jouw rust en positieve benadering hebben een uitwerking op de cultuur in jouw lokaal.

Onderliggend principe:
Een positieve benadering van leerlingen zorgt ervoor dat jij een positieve sfeer en cultuur neerzet in de klas. Jij laat in jouw voorbeeldgedrag zien hoe er met elkaar omgegaan wordt. Een les waarin een leerling zich prettig voelt is een les waarin de leerling beter kan leren. Jij als 'leider' laat zien hoe het positief benaderen er uit ziet, als leider ben je de normdrager, jouw gedrag zal overgenomen worden door de leerlingen. Mensen zijn namelijk 'kuddedieren', dus voorbeeldgedrag van een leider zorgt voor kopieergedrag bij de volgers.
Enkele praktische voorbeelden:

"Heel veel leerlingen hebben hun boek al open op pagina 15, ik wacht nog op twee leerlingen....geweldig, dat hebben jullie snel gedaan!" "We kunnen beginnen."

"Rutger, Anne, Mo en Yasmina zitten al klaar om te beginnen, Daniël is goed bezig om zijn spullen te pakken...etc."

"Heel goed, ik zie dat jullie allemaal hard hebben nagedacht, dit is hele goede informatie voor mij, dan weet ik waar we samen nog aan kunnen werken."

"Ik zie een aantal van jullie bij het overleggen in duo's meteen aan de slag gaan. Hierdoor hebben jullie genoeg tijd om je gedachten aan te scherpen, hou dit snel starten vast!"

Wat had Patrick kunnen doen?

De aandacht van Patrick wordt in het voorbeeld vooral gevestigd op de leerlingen achter in het lokaal die op hun stoelen zitten te wippen en de tekenende leerling voor in het lokaal. Patrick kan beter zijn aandacht verschuiven naar wat hij wel graag wil zien in de les. Patrick start daarom met een expliciete verwachting uitspreken: "Iedereen gaat nu IN STILTE de antwoorden van de opgaven van het bord op zijn wisbordje schrijven." Patrick vertraagt zijn zin bij het woord 'IN STILTE', zodat hier ook de nadruk op ligt.

"We starten hiermee in 3...2...1 en iedereen werkt nu in stilte op zijn wisbordje." "Ik zie dat bijna iedereen al goed aan het werk is, nog twee leerlingen die ik stil aan het werk wil zien." Yes, super! (Daarna is Patrick zelf ook stil om de stilte niet zelf te verbreken.)

Tijdens het in stilte schrijven op de wisbordjes neemt Patrick een plek in het lokaal in waar hij overzicht heeft over de klas. Hij kijkt goed rond of iedereen aan het werk is en dat in stilte doet. Door zijn fysieke aanwezigheid en blik in de klas bestendigt Patrick zijn uitgesproken verwachtingen (zie pijler 1: Regie). Eerder was Patrick zich hier niet bewust van, hij was dan bijvoorbeeld nog even bezig met de absenties invullen van de leerlingen. Patrick realiseert zich dat de leerlingen de opdracht niet serieus gaan maken, tenzij hij daadwerkelijk de rust bestendigt met zijn gedrag, zodat leerlingen in stilte de opdracht gaan maken.

In de afbeelding zie je een mogelijke positie die Patrick in kan nemen in het lokaal om de rust te bestendigen.

Pijler 3: Foutencultuur

Als je wilt dat leerlingen eerlijk zijn over wat ze wel en niet weten en niet automatisch 'weet ik niet' antwoorden, dan is het belangrijk om fouten te omarmen. Fouten maken hoort bij het leerproces, maar zolang ze niet zichtbaar zijn, kan je ze ook niet bespreken en herstellen. Leerlingen moeten zich veilig voelen om fouten te maken en te laten zien. De manier waarop jij reageert op fouten uit de klas, bepaalt of leerlingen zich veilig genoeg voelen om fouten te durven maken.

Onderliggend principe:

Je voert een proces van formatief handelen uit om fouten/misvattingen te achterhalen bij de leerlingen. Als leerlingen geen fouten durven te maken, dan mis je de informatie die nodig is om leerlingen te helpen op weg naar het te behalen doel.
Enkele praktische voorbeelden:

"Ik ben blij dat deze fout nu gemaakt wordt. Daar kunnen we allemaal iets van leren." "Laten we even uitpluizen wat hier nog niet goed gaat."

"Dank je wel dat je dit antwoord met ons deelt. Ik denk dat dit voor ons allemaal heel leerzaam is."

"Boeiend antwoord waarin ik nog enkele mogelijke verbeteringen zie. Laten we die gezamenlijk uitwerken"

"Dit is echt een heel mooi antwoord. De aanpak is fantastisch, heel mooi uitgewerkt. Er zit nog één foutje in, laten we kijken of we die met elkaar kunnen vinden en kunnen oplossen"

"Fijn dat deze fout nu gemaakt wordt, want nu kunnen we het nog oplossen, zodat jullie de fout op de toets niet meer zullen maken"

Wat had Patrick kunnen doen?

"Oke, ik wil graag alle wisbordjes zien in 3...2...1...laat maar zien." Met deze routine en expliciete verwachting, houdt Patrick de regie. "Fijn om al jullie antwoorden te zien, nu ga ik een aantal van jullie vragen om je antwoord toe te lichten". "We willen namelijk van elkaar leren, dus fouten zijn heel interessant om samen op te lossen."

Patrick kan nu een aantal leerlingen vragen om hun antwoord toe te lichten. Hierbij geeft hij als ondertiteling: "Door goed te begrijpen hoe je tot een antwoord bent gekomen, kunnen we hier samen van leren, zowel van goede als verkeerde antwoorden."

Reactie op een verkeerd antwoord van Anne-Bregje: "Wat fijn dat ik nu weet hoe je aan dit antwoord bent gekomen. Nu kan ik jou en andere leerlingen helpen om tot een beter antwoord te komen."

Pijler 4: Ondertitelen

Door leerlingen te vertellen waarom je iets doet, neem je hen serieus. Als een leerling begrijpt waarom je iets doet als docent, zal de leerling waarschijnlijk ook meer willen meedoen.

Onderliggend principe:
Ondertitelen of metapraat zet je in om de zelfregulatie van leerlingen te vergroten. Als leerlingen begrijpen waarom jij een lesactiviteit inzet, dan kunnen leerlingen hier zelf ook informatie uit halen. De goede of foute antwoorden zijn niet alleen informatie voor de docent, maar zeker ook voor de leerling. Als de leerling dit beter begrijpt, kan de leerling die zelf ook omzetten naar een aanpassing in leergedrag. Dit is bijzonder waardevol als je informatie over het leren gaat ophalen met bijvoorbeeld de wisbordjes.
Enkele praktische voorbeelden:

Maak (vooraf) duidelijk aan de klas waarom je het als docent op een bepaalde manier aanpakt

"Ik ga nu informatie ophalen om te kijken waar jullie staan." "Als het nog niet helemaal lukt, is dat niet erg, dan weet ik waar ik jullie nog mee kan helpen"

"Ik wil nu even dat het 30 seconden stil is, zodat je echt voor jezelf kan bedenken wat jij denkt dat het goede antwoord is. Hierdoor denk je zelf na en oefen je met scherp krijgen van je eigen antwoorden waardoor je de stof beter snapt. Daarnaast kan de docent je beter feedbackgeven omdat de docent beter ziet wat je al wel en nog niet zo goed beheerst"

"Je mag nu niet overleggen, omdat ik wil weten of iedereen het nu snapt. Dat voelt misschien even heel oncomfortabel, omdat je het nog niet goed genoeg in je langetermijngeheugen hebt opgenomen. Maar dat gevoel is normaal en als je het nu toch probeert op te halen en niet te spieken, zorgt dat juist voor betere beheersing!'

Voordat ik leerlingen antwoorden laat delen vertel ik het volgende: "Ik wijs iemand aan om zijn antwoord te delen, en daarna wijs ik iemand aan om te vragen wat hij of zij van dat antwoord vindt. Hierbij wil ik dat jullie goed naar elkaar luisteren. Jullie kunnen zo van elkaars antwoord leren en jullie kritisch naar antwoorden van anderen te kijken. Bovendien kan ik als het rustig is meeluisteren en nog eventueel aanvullen waar nodig.

Wat had Patrick kunnen doen?

Voordat Patrick met de wisbordjes aan de slag gaat, vertelt hij aan de klas waarom hij met wisbordjes wil werken in zijn wiskundeles. "Doordat ik van jullie allemaal kan zien of jullie de lesstof wel of niet hebben begrepen, weet ik wat er nog nodig is in de les." "Ik wil dan ook dat jullie in stilte de sommen oplossen, zodat ik ook echt kan zien wat iedereen al kan." "Dit is ook belangrijke informatie voor jullie, dan weet je zelf ook wat je al wel en niet begrijpt."

Routines als middel om de pijlers uit te voeren

Het uitvoeren van bovenstaande pijlers valt of staat met routines! Routines aanleren is een belangrijke manier om problemen in de klas te voorkomen, de gouden sleutel naar rust en regelmaat in je les. En het gaat niet alleen om routines die je de leerlingen aanleert, maar ook over de routines die jij als docent hebt. Is het een routine geworden om eerst de positieve dingen in de klas te benoemen en van daaruit de andere leerlingen aan te spreken? Is het een routine geworden om de leerlingen bij de deur te ontvangen?

Deze routines vorm je op alle pijlers die we hierboven hebben besproken. En geef jezelf ook de tijd om deze routines vorm te geven en eigen te maken. Verandering vindt plaats in kleine stapjes. Deze routines zijn het best aan te leren bij de start van het schooljaar. Neem de tijd, zeker tot aan de herfstvakantie, om de routines eigen te maken en aan te leren. Daar heb je de rest van het schooljaar profijt van! Maar let op, wel volhouden!

Onderliggend principe
Routines vormen een belangrijk onderdeel van ons leven. Ingebedde routines zorgen dat we ruimte hebben in ons hoofd om over moeilijke dingen na te denken. Routines in de les zorgen voor rust en regelmaat in de les, zodat de leerlingen (en de docent) ruimte hebben in hun hoofd om diep na te denken en tot leren te komen.
Enkele praktische voorbeelden

Vraag stellen, denktijd bieden, aftellen & stemmen

Bij het bespreken van een antwoord bespreek je eerst het antwoord op vraag 1 bespreken dan vraag 2 etc...

Het geven van het antwoord uitstellen zodat leerlingen blijven nadenken

Alleen schrijven als ik het aangeef -> op mijn teken de wisbordjes omhoog -> veeg je antwoord nog niet uit"

Voorbeeld Patrick:

In de hierboven beschreven voorbeelden staan een paar routines beschreven.

Bijvoorbeeld de routine van binnenkomst, waar de leerlingen de materialen pakken en naar hun plek gaan, terwijl Patrick bij de deur de leerlingen ontvangt.

De routine van het gebruiken van een wisbordje:
1. In stilte, alleen werken.
2. Je wisbordje omhoog houden als Patrick aftelt 3..2..1.
3. Leerlingen hun antwoorden laten toelichten etc.

Op deze manier kan je meerdere vaste routines onderdeel maken van jouw les en is het voor de leerlingen makkelijker om zich te gedragen dan zich te misdragen.

Oefening baart kunst, nog een paar afsluitende tips.

Met de bovenstaande voorbeelden willen we zo expliciet mogelijk laten zien wat je praktisch kan doen in je les om formatief handelen beter tot zijn recht te laten komen.

Realiseer je dat zowel jij als de leerlingen moeten wennen aan een nieuwe aanpak, geef dit de tijd en houd vol. Veranderen en leren gaat met vallen en opstaan.

Betrek je leerlingen bij wat je doet en waarom je het doet. Op die manier voelen leerlingen zich gezien en serieus genomen. Dit helpt bij het bouwen van een positieve relatie met je leerlingen.

En vergeet ook zeker niet om dit samen te doen met je collega's, met elkaar te sparren of intervisie te organiseren. Samen kom je vaak tot meer inzichten!

Meer weten?

Wil je meer over het routiniseren van wisselmomenten? Volg dan de gratis online cursus over orde houden.

Ook hebben we een podcast opgenomen over het onderwerp klassenmanagement en formatief handelen

Sacha van Looveren heeft jarenlange ervaring als wiskundedocent en teamleider. Tegenwoordig is ze trainer en adviseur bij Toetsrevolutie.

Flemming van de Graaf is een docent maatschappijleer en maatschappijwetenschappen. Hij wil met zijn praktijkervaring collega's binnen zijn eigen school en op andere scholen inspireren om effectiever les te geven met behulp van formatief handelen. Samen met René Kneyber en Valentina Devid maakt hij de LLEARN-podcast. Flemming geeft trainingen voor Toetsrevolutie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klassenmanagement en formatief handelen - Toetsrevolutie

# data[].attributes.attachment_link.description
Help, ik wil wel formatief handelen, maar mijn leerlingen werken niet mee! In deze blog leggen we uit wat je kan doen!

# data[].attributes.body
Het woordje eigenaarschap spreekt me aan. Het gaat in dit artikel om eigenaarschap van het leerproces. Jongeren die leren hun eigen leerproces te monitoren. In dit artikel komen verschillende methodes aan de orde. Ze worden kort aangestipt

# data[].attributes.body
Met goed onderwezen routines daalt de kans op conflicten, omdat je gedrag automatiseert en situaties voorspelbaar maakt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sterk klasmanagement begint bij duidelijke routines. Geen zinloze regeltjes maar heldere afspraken: hoe je de les in alle rust start en eindigt, hoe je groepswerk aanpakt of toetsen afneemt. Want meer rust in de klas betekent meer effectieve lestijd en meer aandacht voor elke leerling. Expert en leraar Gert toont hoe je sterke routines bouwt.

Gert Verbrugghen
leraar Engels

Gert Verbrugghen, leraar Engels in het Alfrinkcollege Deurne, Nederland: "Bij het ontbijt, als je thuis opruimt of je aankleedt: we hebben allemaal routines. Die zorgen voor rust omdat je niet bij elke handeling hoeft na te denken. Ook in een schooldag zijn routines daarom erg nuttig: hoe je de les start, hoe je een toets afneemt, wat je doet als leerlingen hun materiaal niet bij hebben, hoe je van instructie naar groepswerk schakelt. Waardevol bij tieners die de grenzen aftasten maar net zo goed voor jonge kinderen, wanneer je bijvoorbeeld wisselt van de vertelkring naar hoekenwerk."

"Met goed onderwezen routines daalt de kans op conflicten, omdat je gedrag automatiseert en situaties voorspelbaar maakt. Vaak klinken routines erg vanzelfsprekend. Maar in de drukte van de schooldag verwaarlozen we ze omdat we stappen overslaan, te snel veronderstellen dat leerlingen de afspraken nog kennen en de spelregels verwateren."
Herbekijk de webinar 'Klasmanagement: sterk starten met routines'
" Als je routines met je hele team uitwerkt en samen invoert, is het effect veel krachtiger. Ze zichtbaar maken in je lerarenkamer helpt ook. Idealiter staan je routines op punt vóór de start van het schooljaar. Maar ook tijdens het schooljaar kan je nieuwe routines aanleren: beter laat dan nooit."

"Tot slot: neem je tijd om de afspraken in te oefenen met je leerlingen én blijf ze herhalen. Of toon ze met posters in de klas, want leerlingen vergeten snel. Net als leraren trouwens: routines opfrissen doe je beter samen, met starters én anciens."

Zelf aan de slag met routines

"Als voorbeeld een routine Gert Verbrugghen: om een les af te sluiten. Altijd afhankelijk van je schoolcontext: blijven je leerlingen in hun lokaal of verplaatsen ze zich voor elke les? Hebben ze extra hulpmiddelen nodig om op te ruimen of lukt dat al aardig?"

STAP 1. Vraag je af welk gedrag jij als leraar wil zien

Ga na wat jij en je collega's belangrijk vinden en hoe dat gedrag er in de praktijk precies uitziet. Wellicht wil je dat je leerlingen hun materiaal netjes opruimen wanneer de les voorbij is, de klas pas verlaten wanneer ze daar de toestemming voor krijgen en geen rumoer maken?

STAP 2. Vertel je leerlingen wat je verwacht
"Wanneer ik het signaal geef, doe je je spullen in je tas. Iedereen blijft zitten tot ik zeg dat je in alle rust kan rechtstaan en vertrekken."
Vertel stap voor stap en heel precies hoe het gewenste gedrag eruit ziet. Vaak helpt het ook als je routines visueel voorstelt en ophangt in de klas. Cruciaal: leg uit waarom je deze routine hanteert, wat de meerwaarde is voor de les en voor je leerlingen.

STAP 3. Geef voorbeelden
"Neem je tijd om je notities netjes in de werkmap te stoppen. Je wacht niet bij de deur maar je blijft op je stoel zitten. Je mag praten nadat ik het signaal geef om te vertrekken, maar op fluistertoon."
Met positieve én negatieve voorbeelden maak je heel concreet duidelijk wat je wel en niet wil zien gebeuren.

STAP 4. Controleer of je leerlingen alles begrijpen

"Chiara, kan jij me vertellen waarom het belangrijk is dat je je planner niet dichtklapt voor ik het signaal geef?" "Jan, leg eens uit wanneer je mag rechtstaan? "

Vraag je leerlingen om de routine in hun eigen woorden uit te leggen. Zo kan je samen herhalen en extra toelichten waar nodig.

STAP 5. Oefen de routine in

Maak voldoende tijd tijdens je les. Oefen de hele routine in, vanaf je eindsignaal tot iedereen de klas uit is. Merk je na een poos dat de routine in het honderd loopt, oefen dan opnieuw. Als je met je hele team dezelfde routines hanteert, blijft de impact op je eigen lestijd beperkt en is de winst op termijn vele malen groter.

Seppe Goossens

# data[].attributes.attachment_link.title
Klasmanagement: meer rust met sterke routines

# data[].attributes.attachment_link.description
Meer rust in je klas: leraar Gert Verbrugghen toont hoe je je klasmanagement versterkt met heerlijk heldere routines.

# data[].attributes.body
Ook Bennet gaat in op het belang van routines. Hij benadrukt dat je vak hetzelfde gedrag tegenkomt en dat je je hierop als docent kan voorbereiden door scripts te bedenken en deze te oefenen. Als er iemand bijvoorbeeld te laat komt, heb je daarvoor een script: ' kom binnen en ga rustig zitten'. En hoef je daar verder niet al te hard over na te denken als het gebeurt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Klasmanagement kan je leren. En toch stappen leraren met een gebrek aan tools de klas binnen. Expert gedragsmanagement Tom Bennett hamert op de preventieve kracht van regels en routines. "Die zorgen - net zoals in het verkeer - voor vrijheid, veiligheid en verbinding."

Je was vroeger manager van nachtclubs. Hoe rolde je naar de klas?
"Ik managede portiers en barmannen, zette dronkaards en duistere figuren aan de deur. Sociale interactie, discipline en zelfregulatie kennen weinig geheimen voor me, dacht ik. Dat komt van pas in het onderwijs. Toch ging ik als leraar hard op mijn bek, 5 jaar lang. Ik was ongetraind en hulpeloos. Mijn leerlingen dreven de spot met mij, mijn Schots accent en mijn grappen."

"Goedbedoeld advies zoals: 'Je moet je eigen stijl nog vinden' of 'Wacht tot ze je beter leren kennen', zette geen zoden aan de dijk. Lessen observeren van expert-leraren bood ook geen uitweg. Als starter zie je de subtiele ingrepen niet waarmee die rust creëren. Alles lijkt vanzelf te gaan en je denkt ontmoedigd dat jij een magische gave mist."
Geen controle over de klas, is dat een vaak voorkomende reden om te stoppen als leraar?
Tom Bennett: "Ja. Als we aan Britse leraren vragen waarom ze er de brui aan geven, zit leerlingengedrag in de top 5. Dat mag niet verbazen: je les onderbreken, leerlingen berispen en achteraf met ouders bellen, slorpt energie. En het blijft helaas lastig om aan de directeur of collega's hulp te vragen als een klas je het leven zuur maakt."

"Gek genoeg kreeg ik in de lerarenopleiding slechts 1 les over klasmanagement en de adviezen waren weinig waardevol. Zoals: focus op de relatie met lastige leerlingen. Maar daarmee deed ik wie wel luisterde zwaar tekort."

"Over klasmanagement doen nog altijd foute ideeën de ronde. De eerste: je leert de kneepjes gaandeweg. Hoezo? We sussen chirurgen toch ook niet met de boodschap dat die een essentieel jobaspect zelf moeten uitzoeken? Een ander idee-fixe is dat leerlingen wél luisteren als je je les goed voorbereidt of dat ze je pas respecteren als je eerst een goede band met hen opbouwt. Maar zoiets duurt weken, soms maanden. Op die tijd kan je klas al helemaal losgeslagen zijn. Correcter is dat je geen goede band krijgt zonder goede, consequent nageleefde afspraken."

"Tot slot klinkt het overal dat leerlingen moeilijker worden, dat ouders lakser opvoeden en dat onze maatschappij anders is dan 50 jaar geleden. Maar gedragsmanagement is een eeuwenoude uitdaging. Zelfs Griekse denkers schreven al dat de jeugd tegenspreekt, lui is en niet luistert."
Herbekijk de webinar 'Klasmanagement: sterk starten met routines' Hebben sommige leraren niet gewoon meer aanleg om een klas onder controle te houden? Goed gedrag moet je dus aanleren. Waarom is het zo cruciaal?
"Twee: als je wil dat leerlingen leren, is rust een basisvoorwaarde. Niemand wint bij een chaotische klas. Je bevrijdt dan als leraar niet de ziel van de leerlingen, maar beknot leerkansen. Ten derde: goed gedrag is een gewoonte. Sommige kinderen leren dat thuis, andere niet. Die laatsten starten met een achterstand, zonder dat het hun fout is. Want gedragsregels toepassen, leidt tot meer succes op school."

"Daarom is de start van het schooljaar belangrijk. Zelfs de 1 september-speech van de directeur is een gouden kans om routines te starten. Vertel dat je wil dat iedereen slaagt, maar dat daarvoor enkele afspraken nodig zijn. Som die op en formuleer ze positief. Zeg niet: 'Maak er geen potje van in de refter', maar wel: 'We willen dat je borden proper stapelt.' Gedrag is leerstof. Je moet het kinderen aanleren, net zoals geschiedenis of aardrijkskunde."
Zijn routines de hoeksteen van goed gedragsmanagement?
"Train routines tot automatismen. Maak duidelijk wat je precies bedoelt met 'rustig werken' of met het onderscheid tussen stille stem, groepjesstem en presenteerstem. Doe de normen zelf voor: kom op tijd, verontschuldig je als je een fout maakt. Zo toon je dat je je excuses kan aanbieden zonder je waardigheid te verliezen. Klinkt dat kinderachtig voor 16-jarigen? Toch hebben ook zij regels en routines keihard nodig."

Spreek straf uit zoals je een pizza bestelt: neutraal en beheerst
Tom Bennett
expert gedragsmanagement

Wekt die focus op regels soms weerstand op? Hoe overtuig je collega's die routines koud en beklemmend vinden?
Tom Bennett: "In een maatschappij gaan we een sociaal contract aan, we houden ons aan afspraken. Daardoor ervaren we net vrijheid. Denk aan het verkeer. Zonder regels en boetes voor overtreders reken je op de goodwill van alle bestuurders. Maar dan claimen sommige het recht van de sterkste en krijgen we chaos en botsingen."

"Net als chauffeurs maken ook kinderen niet allemaal vanzelf de juiste keuzes. Regels zijn niet optioneel, maar net broodnodig voor ieders veiligheid, vrijheid en verbinding. En structuur is niet koud, maar de warme basis voor hoge verwachtingen waarbij geen enkele leerling het slachtoffer wordt van een lastige klas. Je wint er bovendien lestijd mee, die je aan fijne, creatieve dingen kan besteden."
Je raadt leraren aan om 'scripts' in te oefenen. Wat bedoel je daarmee?
Tom Bennett: "Als starter ben je vooral bezig met je lesinhoud: heb ik genoeg stof en methodieken om een uur te vullen?Verstoort iemandje les, dan maak je je kwaad, negeer je die leerling of sta je met je mond vol tanden. Scripts leveren je zinnen om op terug te vallen. Voor een laatkomer kan dat zijn: 'Ga zitten, we hebben het er later over.' Kies 1 script en hou je hieraan, zodat het voorspelbaar wordt voor je leerlingen."

" Veel situaties keren terug: leerlingen roepen antwoorden voor hun beurt of tokkelen op hun gsm. Schrijf daarvoor scripts uit en oefen die thuis voor de spiegel. Na een tijdje rollen ze vlot uit je mond. Geneer je niet om boodschappen te herhalen. Zo benadruk je wat je echt wil. Gebruik geen ironie of sarcasme als je leerlingen terechtwijst. Dat verwart hen."
Wat als leerlingen routines aan hun laars lappen? Straf?
"Reageren leerlingen daar niet op, dan word je assertiever: 'Emma, ik wil niet dat je achterop raakt' of 'Als je de taak nu niet afmaakt, moet dat in de pauze'. Levert dat nog niks op, dan kondig je aan dat je straf moet geven. Belangrijk: spreek straf uit zoals je een pizza bestelt: neutraal en beheerst. 'Je moet nu even de klas uit, Emma.'"

"Ga niet schreeuwen en laat je niet vermurwen als de leerling belooft toch braaf te zijn. Als je na al je waarschuwingen toch nog plooit, word je de snooze-knop van je leerlingen. Dan vragen ze je nog een aller-allerlaatste kans, en daarna nog 1."
Je stuurt die leerling de klas uit, de gang op?
Tom Bennett: "Zeker niet! Leerlingen spreken soms af dat ze zich buiten laten gooien om 10 uur. Ballingschap naar de gang mag hoogstens een paar minuten duren, om snel af te koelen bijvoorbeeld. Stuur ze niet naar de klas van een collega, want dan storen ze daar de les."

"In het beste geval voorziet de school een ruimte met toezicht, waar de leerling in stilte werkt. De toezichter knoopt geen praatjes aan met de leerling, laat die ook geen toets voor een vak later op de dag instuderen. Uit de klas gezet worden, mag nooit een voordeel opleveren."

"Praten met leerlingen en begrip tonen, is heel belangrijk. Maar als je nooit verder gaat, krijgen ze het signaal dat je hun slechte gedrag niet zo heel erg vindt. Een straf hoeft niet loodzwaar te zijn: het kan een opstel zijn over beter gedrag of een klas opruimen."
Is er naast discipline ook plaats voor beloningen en complimenten?
Tom Bennett: "De 2 belangrijkste fundamenten in onderwijs zijn hoge verwachtingen en medeleven. Toon leerlingen dat ze belangrijk voor je zijn, dat je om hun succes en gedrag geeft. Stel je alleen hoge verwachtingen, zonder warmte, dan denken kinderen dat je hen haat. Leef je alleen met ze mee, zonder verwachtingen, dan vinden ze je een clown. Wees vriendelijk, maar blijf hun leraar."

"Er is dus zeker plaats voor beloningen. Maar die zet je best inventief in, anders verliezen ze hun kracht. Reik de ene week een trofee uit aan de leerling die klasgenoten hielp, de week erop aan wie de woordenschat het beste beheerst. En onderzoek toont aan: een leerling belonen voor iets wat te simpel is, demotiveert. Je verwacht wel heel weinig van me, redeneert die dan."

"Iemand die altijd op tijd komt, moet je geen wortel voorhouden om weer stipt te zijn. Maar wie met timemanagement worstelt, geef je wel een stimulans. Leerlingen begrijpen best dat je beloningen personaliseert en alleen uitdeelt als iemand écht trots op zichzelf mag zijn."
Over naar de grote crisissituaties in de klas. Hoe pak je die aan?
Tom Bennett: "Beter jaw jaw dan war war, zeggen de Britten. Beter blijven praten dan oorlog voeren. Zo werkt het ook in je klas. Roep niet: 'Kalmeer nu!' als iemand overstuur is. Woede is een biochemische reactie, die een sloot adrenaline vrijmaakt. Pas nadat een leerling stilvalt - in de klas, gang, toezichtruimte - kan je vragen stellen over de reden van zijn gedrag, en hoe hij in de toekomst beter wil doen."
Moet alles van de leraar zelf komen? Hoe doorslaggevend is het schoolbeleid voor de rust in je klas?
"Als leraar zal niet elke regel of routine je perfect liggen. Toch moet je de lijn mee bewaken. Als de school wil dat de leerlingen een rij vormen, laat ze dan niet chaotisch naar jouw lokaal lopen. Dan doe je jezelf de duvel aan, want je leert leerlingen dat er rek zit op de regels. Als meerdere leraren de regels met de voeten treden, heb je geen gemeenschap meer maar privéleraren in aparte lokalen."

"Boven op het schoolreglement mag je wel eigen routines hebben. Wil je dat je leerlingen de eerste 5 minuten in stilte de vorige les overlopen? Kan perfect! Als die regels niet indruisen tegen die van de school, en elke leraar zijn routines handhaaft, krijg je een krachtige leeromgeving."
Welke boodschap breng je aan leraren die op hun tandvlees zitten?
Tom Bennett: "Geef niet op. Klasmanagement kan je leren. Als starter slingerde ik van vriendelijk zijn naar streng en liet leerlingen soms wegkomen met slecht gedrag in de hoop dat ze zelf tot inkeer komen. Dat hielp allemaal niet. Nu weet ik dat ik te weinig technieken meekreeg. Lesgeven wordt echt een stukje makkelijker als je de kracht van routines, scripts en regels kent."
Tom Bennett gaf 13 jaar filosofie en religieuze studies in Londen, startte een blog over gedragsmanagement, en werd adviseur voor het Britse ministerie van Onderwijs. Hij is de auteur van 'Regie in de klas' en grondlegger van ResearchED.
Femke Van De Pontseele

# data[].attributes.attachment_link.title
Klasmanagement: "Met goede routines moet je minder brandjes blussen"

# data[].attributes.attachment_link.description
Lesgeven wordt een stuk makkelijker als je de kracht van routines, scripts en regels kent, duidt expert gedragsmanagement Tom Bennett.

# data[].attributes.body
Volg deze docent!

Deze engelse docent Peps Mccrea deelt wekelijks tips die hij uit onderzoek haalt voor jouw lessen. Hij voorziet deze van prachtige, simpele visuals. Een goudmijn!

Dit stukje gaat over reverse design, ook wel backwards design genoemd. Een manier om over lesontwerp na te denken, waarbij je begint bij het einde: bij wat je wil bereiken met je lessen. Waar wil je dat je leerlingen mee weg lopen aan het eind van je les, je lessenserie?

# data[].attributes.attachment_link.description
snacks.pepsmccrea.com needs to review the security of your connection before proceeding.

# data[].attributes.body
Sorry, kreeg de scanner niet op hogere resolutie. Voor de geoefende oogjes dus ;-).

# data[].attributes.body
Kunstvakken een apart domein met eigen waarde waar je zuinig op moet zijn. Zo belangrijk dat je via kunstvakken ook “burgerschap” geeft. Laten nadenken over wie ze zijn en wat ze kunnen!

# data[].attributes.attachment_link.title
42. Buitenblik: Piet van der Ploeg – Kunstzone

# data[].attributes.headline
TIP! Vrijdag 4 okt Amsterdam, Lezing Emiel Heijnen

# data[].attributes.subject
TIP! Vrijdag 4 okt Amsterdam, Lezing Emiel Heijnen

# data[].attributes.body
‘Als je mensen maar vrijheid geeft worden ze vanzelf creatief’ Deze veelgehoorde uitspraak berust op een hardnekkig misververstand. Uit onderzoek blijkt dat wanneer er sprake is van ‘wickedproblems’, je creativiteit wordt geprikkeld, juist doordat er specifieke randvoorwaarden en beperkingen gelden.

Emiel Heijnen, lector kunsteducatie (AHK) enco-auteur van Wicked Arts Assignments, doet onderzoek naar de manier waarop opdrachten en instructies creativiteit en kunstzinnigheid kunnen stimuleren. Hij stelt dat het ontwerpen van opdrachten, instructies en prompts een educatieve én creatieve praktijk tegelijk is. In deze interactieve lezing + workshop laat Heijnen veel prikkelende voorbeelden zien van hoe kunstenaars en ontwerpers de meest fascinerende instructies en opdrachten bedenken en (laten) uitvoeren. Daarnaast voer je zelf experimentele instructies uit, waarbij we analyseren of je inderdaad werd uitgedaagd om je 'creatieve spieren' aan te spannen!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
vrijdag 04 oktober 2024, 15:00 - 17:00 uur

Emiel Heijnen, lector kunsteducatie ( AHK) en co-auteur van Wicked Arts Assignments , doet onderzoek naar de manier waarop opdrachten en instructies creativiteit en kunstzinnigheid kunnen stimuleren. Hij stelt dat het ontwerpen van opdrachten, instructies en prompts een educatieve én creatieve praktijk tegelijk is. In deze interactieve lezing + workshop laat Heijnen veel prikkelende voorbeelden zien van hoe kunstenaars en ontwerpers de meest fascinerende instructies en opdrachten bedenken en (laten) uitvoeren. Daarnaast voer je zelf experimentele instructies uit, waarbij we analyseren of je inderdaad werd uitgedaagd om je 'creatieve spieren' aan te spannen!

Wil jij hier bij zijn? Registreer je dan nu via

# data[].attributes.attachment_link.title
'De Kunst van de Opdracht'. Gratis Interactieve lezing en workshop van Emiel Heijnen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe opdrachten, instructies en prompts je uitdagen tot leren. Vrijdag 4 oktober een gratis interactieve lezing en workshop van Emiel Heijnen in de AHK Culture Club.

# data[].attributes.body
Realiseer je dat je lessen plant vanuit een geheel. Daarvoor moet je beginnen bij het einde, bij de einddoelen die je hebt met je serie lessen.

Dat voorkomt een focus op activiteiten, het geeft je zicht op waar je wil dat je leerlingen naartoe gaan en wat ze beheersen aan het eind van je lessenserie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Teach Like a Champion Technique 6 - Begin with the End

# data[].attributes.body
We hebben dit document samen met al onze collega's opgesteld, in het licht van goede boeken en door onze eigen ervaringen te combineren, Daarom denk ik dat het een heel nuttige start zal zijn, vooral voor nieuwe docentenkandidaten zoals wij. We werken nog aan het document. Elke dinsdag houden we een bijeenkomst van 1,5 uur. Het wordt opgesteld volgens de dynamiek van onze eigen school.

# data[].attributes.body
De manier waarop kunst als manier wordt gezien om moeilijke begrippen en gebeurtenissen (hier de klimaatcrisis) te benaderen spreekt mij aan.

Ze benoemen de waarde van kunst in relatie tot deze grote uitdagingen in het onderwijs, en beschrijven hoe een kunstzinnig een educatief project over een desbetreffend onderwerp niet alleen kennisgericht, maar ook de verwondering en het probleemoplossend vermogen van de deelnemers kan aanspreken.

Verder noemen ze in het artikel nog 3 manieren waarop kunst kan bijdragen aan begrip voor duurzaamheid.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hebben - kunstenaars, schrijvers en musici - een speciale verantwoordelijkheid ons nieuwe talen en instrumenten aan te reiken, zodat we in staat zijn de ecologische achteruitgang van de wereld te stoppen? Auteur en milieuactivist Bill McKibben schreef al in 2005 over de klimaatcrisis: "Ook al weten we ervan, we weten er ook níet van. We hebben het nog niet echt vanbinnen vastgesteld. Het is geen deel van onze cultuur. Waar zijn de boeken, de gedichten, toneelspelen? De verdomde opera's?" Anno 2022 zijn die er overigens wél steeds meer, bijvoorbeeld in de vorm van klimaatfictie, klimaatfestivals of ecogames. Maar McKibben had wel degelijk een belangrijk punt. Wat de steeds verder opwarmende wereld nu nodig heeft, zo schreef hij verder in antwoord op zijn eigen retorische vraag, is: art, sweet art: "We kunnen met onze satellieten en wetenschappelijke instrumenten registeren wat er aan de hand is, maar kunnen we het ook in onze verbeelding registeren, het meest gevoelige instrument van alle middelen waarover we beschikken?" [1]
Afbeelding van Julio Nery via Pexels.com

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe kan kunst bijdragen aan begrip voor duurzaamheid?

# data[].attributes.attachment_link.description
Op dit moment zijn we met zijn allen hard op zoek naar handvatten voor hoe om te gaan met de complexe problemen waarvoor de duurzaamheidsuitdaging ons stelt, met de klimaatcrisis misschien wel als meest urgente en nadrukkelijke uitdaging. Kunst kan ons d

# data[].attributes.body
Deze column komt niet uit een vakblad en is niet wetenschappelijk onderlegd, maar laat naar mijn mening wel (toekomstige) docenten zien waar 'educatie' over zou moeten gaan.

Namelijk: Het aanzetten van een bepaalde doelgroep, hen meenemen en enthousiasmeren in jouw vakgebied zodat ze dit op hun eigen manier en in hun eigen leven kunnen toepassen.

Kunsteducatie moet niet alleen gaan over educatie, maar over inspiratie, verkennen, geraakt worden, ontdekken, creatief zijn en dingen maken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wij gaan jullie bijbrengen waarom kunst en cultuur belangrijk zijn, en daar moeten jullie dankbaar voor zijn

# data[].attributes.body
Ontwerp met je duo een mini lesje

Dit lesje heeft een thema, dit thema kan uit jullie eigen of andere bronnen komen, maar moet dus een relatie met een bron hebben.

Het lesje heeft een theorie deel en een praktijkdeel

je hebt nagedacht over materialen en deze meegenomen

je hebt het mini lesje uitgewerkt op papier

Dit lesje ga je volgende week geven aan een ander duo. Dit duo gaat jou feedback geven. Daarna wisselen jullie om en volg je het mini lesje van het ander duo en geef je feedback.

# data[].attributes.body
een artikel dat aangeeft dat differentieren niet altijd werkt. Ik denk dat het goed is om ook de dingen zoals die in het onderwijs gebeuren en worden aangenomen onder de loep te nemen en niet maar aan te nemen dat dingen werken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Differentiëren naar leerstijl helpt leerlingen niet | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie kritisch kijkt naar de wetenschappelijke kwaliteit en de uitkomsten, moet concluderen dat leerlingen niet beter leren als ze hun ‘eigen’ leerstijl hanteren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Teach Like A Champion   Setting High Academic Expectations  Video Clips 9 18

# data[].attributes.body
Ga nu de feedback die je hebt gekregen van je studiegenoten verwerken, welke feedback wil je iets mee doen, welke leg je naast je neer.

Wat ga je nu beslissen nav de ontvangen feedback, wat wordt je eerste vervolgstap?

# data[].attributes.body
Ik vind het een interessant stuk omdat de schrijver het kunst en cultuur onderwijs neerzet als een essentieel onderdeel van de persoonlijke en interpersoonlijke ontwikkeling. Het huidige schoolstelsel focust op het rationele denkvermogen en individuele competenties als rekenen, taal en presteren. Kunst en cultuureducatie stimuleert leren als totale mens en wakkert competenties aan die nodig maar onderbelicht en ondergewaardeerd zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onze maatschappij is uit balans. In de heersende pedagogische opvattingen op school - en in de benaderingswijze in de maatschappij - ligt de nadruk te veel op individuele talenten en kansen. We vergeten onze jeugd te leren dat zij onderdeel zijn van een groep en van een samenleving. We verwaarlozen de vaardigheden die zij nodig hebben om een bijdrage te leveren aan zowel de groep als aan de eigen ontwikkeling binnen de samenleving. Met oplopende maatschappelijke spanningen en conflicten tot gevolg. Cultuuronderwijs vanaf jonge leeftijd is essentieel om groepsontwikkeling bij jongeren te stimuleren en onmisbaar als tegenwicht voor de individualisering.

De noodzaak van het kritische individu

Maria Montessori (1870 - 1952) was een van de meest invloedrijke pedagogen die de ontwikkeling van het kind meer centraal stelde. In een tijd waarin de samenleving gekenmerkt werd door maatschappelijke groepen, grote gezinnen en een sterke invloed van geloof en sociale klasse, bood Montessori een nieuw geluid. Daarnaast versterkten de twee wereldoorlogen het gevoel van noodzaak van het kritische individu, dat in staat is om voor zichzelf te denken in plaats van zich mee te laten slepen in een (verkeerde) groepsideologie.

In de loop der jaren heeft deze pedagogische opvatting, die door allerlei vooraanstaande pedagogen van die tijd gedeeld werd, zich stevig genesteld in onze maatschappij. Dat zien we terug in de neoliberale opvatting dat succes te danken is aan het talent en de toewijding van het individu (en daarmee ook de opvatting dat falen toe te schrijven is aan het individu).

Onze gehele maatschappij is zich langzaam maar zeker volledig gaan richten op het individu, met kleine gezinnen en volop aandacht, ruimte en mogelijkheden voor ieder kind. Op school draait het om individuele prestaties, toetsen op resultaat en een zo hoog mogelijk schooladvies. Het 'kind centraal' leidt ertoe dat het samen leven steeds meer onder druk komt te staan.

Corona gaf pijnlijk inkijkje in gevolgen van individualisering

Het gebrek aan aandacht voor groepspedagogiek beïnvloedt al lange tijd onze samenleving. Zo is de tweedeling tussen kinderen uit een kansarme en een kansrijke omgeving toegenomen.[1] De afgelopen twee jaar heeft de coronapandemie een pijnlijk inkijkje gegeven in de mogelijke gevolgen van de individualisering. Door de strenge coronamaatregelen was het voor kinderen en jongeren minder vanzelfsprekend om anderen te ontmoeten en ervaringen op te doen in het functioneren binnen een groep. Kinderen in armere gezinnen liepen een nog grotere achterstand op, bijvoorbeeld door het ontbreken van een eigen computer om de lessen te volgen.

Docenten in het onderwijs hebben tijdens de pandemie grote onrust in de klas ervaren en klassen moesten zich steeds weer opnieuw vormen als samenkomen weer even kon. Maatschappelijke spanningen en gevoelens van eenzaamheid en depressie zijn toegenomen onder jongeren[2]. Met zelfs een significante stijging in het aantal zelfdodingen onder onze jeugd tot gevolg[3].

Nu de meeste coronamaatregelen achter ons liggen, betekent dit voor opgroeiende kinderen en jongeren zeker niet dat hun sociaal-emotionele ontwikkeling automatisch weer verder gaat.

De achterstand op het gebied van groepsvorming en gedrag in de groep laat zich niet vanzelf inhalen. Scholen zullen extra aandacht moeten geven aan groepspedagogiek om ongewenste gevolgen op de langere termijn te voorkomen.

Cultuureducatie als basis voor groepsonderwijs

Cultuuronderwijs is bij uitstek geschikt om kinderen en jongeren groepsvaardigheden te leren en om groepsdynamieken te ervaren. En om hen te laten ervaren dat het kiezen voor het groepsbelang boven het individuele belang tot meer resultaat en tevredenheid kan leiden. Denk bijvoorbeeld aan muziekonderwijs, waarbij samen musiceren en zingen leidt tot een harmonieuze uitvoering. Zonder samenwerken en samen beleven zou muziekonderwijs ontaarden in herrie.

Daarmee levert cultuuronderwijs, naast de ontwikkeling van creatieve en kunstzinnige vaardigheden, ook een belangrijke bijdrage aan de sociaal-emotionele en persoonlijke ontwikkeling van het kind en aan het versterken van de samenleving.

De overheid kan een rol spelen, bijvoorbeeld door het loslaten van wettelijk vastgelegde schooltijden

Scholen doen er dan ook goed aan om het potentieel van kunst en cultuur beter te benutten in het hele onderwijsproces van leren, toetsen, sociaal-emotionele ontwikkeling en groepsprocessen. Dus niet (alleen) als apart vak, maar juist ook bij kennisvakken als taal en rekenen. Zij hoeven hiervoor geen nieuwe kennis of materialen binnen te halen, het ligt vaak binnen handbereik.

Zo is het toetsen van de voortgang op basis van een bij de leerling passende ontwikkeling (in plaats van op prestatie gerichte normen) in de cultuureducatie heel gangbaar. Dit kan prima worden doorgevoerd binnen scholen. Integrale kindcentra (IKC's), zoals Laterna Magica[4] of Mondomijn[5], laten al zien wat er mogelijk is op het gebied van groepspedagogiek.

Groepspedagogiek in het buitenland

Een voorbeeld in het buitenland is het onderwijs in Canada. Daar zijn gemeenschappelijke 'core competences' opgesteld, die als basis dienen voor alle vakken en leergebieden[6]. Of in Finland, waar men een gemeenschappelijke ambitie heeft geformuleerd en uitgewerkt in een aantal richtinggevende uitspraken[7], gebaseerd op normen en waarden uit de Finse cultuur. Het onderwijs in deze landen is meer thematisch, groepsgericht en praktisch ingericht en dient wereldwijd als hét voorbeeld voor curriculumherziening.

Om de ontwikkeling naar meer groepspedagogiek te faciliteren, is er ruimte nodig voor andere manieren om de schooldag in te delen en de verbinding met de buitenschoolse opvang te versterken. Daar kan de overheid een rol in spelen. Bijvoorbeeld door het loslaten van de wettelijk vastgelegde schooltijden en met de verdere ontwikkeling van de Rijke Schooldag[8].

Door in het onderwijs meer naar een groepssamenleving te gaan met de inzet van kunst en cultuur, komen samenwerking, creativiteit en innovatie tot bloei. En dat is het verdienmodel van de toekomst.
Ronald Kox is hoofd Cultuureducatie van het LKCA (Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst). Noten:
[1] https://www.nro.nl/sites/nro/files/migrate/rapport-schaduwonderwijs-Elffers-Jansen-2019.pdf

[2] https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/11/11/mentale-gezondheid-studenten-onder-druk

[3] https://www.nji.nl/nieuws/meer-suicides-onder-jongvolwassenen

[4] https://www.laternamagica.nl/

[5] https://www.mondomijn.nl/

[6] https://curriculum.gov.bc.ca/curriculum/overview

[7] https://www.slo.nl/thema/meer/samenhang-curriculum/curriculumsamenhang-buiten-nederland/landen/finland/

[8] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/01/10/coalitieakkoord-omzien-naar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst

Foto: Z33 House for Contemporary Art, Design & Architecture (Flickr Creative Commons)

# data[].attributes.attachment_link.title
Cultuuronderwijs onmisbaar als tegenwicht voor prestatiedruk leerling

# data[].attributes.attachment_link.description
Cultuureducatie stimuleert groepsontwikkeling bij jongeren en is een onmisbaar tegenwicht tegen individualisering. Dat vindt Ronald Kox van het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst. Door in het onderwijs meer naar een groepssamenleving te gaan met de inzet van kunst en cultuur,

# data[].attributes.body
Deze blog schrijft Tim Surma in voorbereiding op een lezing die hij gaat houden. Hij somt heel kort op wat hij als startende docent graag had willen weten over het leren van leerlingen. Hij benoemt ook het boek van Exel Thomas More; Wijze lessen die ook in deze bronnenlijst staat en ook ingaat op de fundamenten van het lesgeven.

# data[].attributes.body
Jullie hebben vooraf een mini lesje ontworpen.

dit lesje heeft een thema, verbonden met een literatuurbron

dit lesje heeft een theorie en een praktijkdeel

je hebt nagedacht over materialen en deze meegenomen

je hebt het mini lesje uitgewerkt op papier

Je gaat in tweetallen jullie lesje op elkaar oefenen. En je geeft elkaar feedback. Voor dit alles heb je 1u en 45 min. Je lesje duurt maximaal 25 min (zodat je nog ruimte hebt voor feedback)

aan het eind van de les krijg je tijd om kort je ontvangen feedback te verwerken:

welke feedback resoneerde?

welke vervolgstap ga je daarom nemen?

# data[].attributes.body
Schrijf je via deze link in voor de Evidence Snacks van Peps Mccrea

# data[].attributes.attachment_link.description
A weekly 5-min email for research hungry teachers

# data[].attributes.body
heb je een adolescent geinterviewd

heb je je verdiept in de leefwereld van je doelgroep

heb je een voorlopig ontwerp van je les waarbij je gebruik maakt van wat je hebt opgedaan in het interview en wat je hebt gelezen in je bronnen

# data[].attributes.body
Hieronder vind je een aantal bronnen ter verdieping over feedback en het ontwerpen van een feedbackproces

# data[].attributes.attachment_link.title
De juiste feedbackvorm organiseren: zo pak je dit aan! - Toetsrevolutie

# data[].attributes.attachment_link.description
Als leraar wil je niet de enige zijn die feedback verzorgt, maar hoe kies je de juiste feedbackvorm?

# data[].attributes.body
Via deze link kom je op de pagina waar je dit boek gratis kan downloaden.

# data[].attributes.attachment_link.title
ReguLEER! Een pedagogisch-didactische verkenning van zelfregulerend leren - Toetsrevolutie

# data[].attributes.attachment_link.description
test Authors Hilly Drok Hilly Drok is trainer, onderwijsadviseur en bestuurder bij Toetsrevolutie. Ook is ze opleidingscoördinator van de opleiding Schoolexpert Formatief Handelen. Zij is 14 jaar docent Nederlands geweest [...]

# data[].attributes.body
Bekijk de link hieronder voor een aantal gamekarakter door de jaren heen en wat zij voor de gaming betekend hebben:

https://www.cookandbecker.com/nl/artikel/343/de-beste-game-character-designs.html

# data[].attributes.attachment_link.description
Tristan en Tim gaan langs bij Floris die zelf games maakt. Samen met hem ontwikkelen ze hun eigen gamekarakters. Eerst maken ze een schets, dan wordt er een 3D-karakter van gemaakt en daarna geven ze met speciale pakken bewegingen aan de karakters.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
How to create a game character in 7 easy steps

Character design is an integral part of any video game project. A great character feels like a natural part of your game's world, yet is unique and interesting with their own traits and personality.

The character profile is a popular framework for developing unique characters. Game designers and writers use it to define a character's background, appearance, general strategy, and gameplay style.

In this guide, you'll learn the modern approach to creating compelling characters for your game using Milanote. Remember, the creative process is non-linear, so you may find yourself moving back and forth between the steps as you go.

1. Start with a character archetype

A character might start as a bundle of random ideas, traits and plot points from your game concept, so it's important to bring everything together in one place. A character archetype can help narrow your focus. There are twelve common archetypes or personas that we recognize across literature, mythology, and the human experience: The Innocent, Everyman, Hero, Outlaw, Explorer, Creator, Ruler, Magician, Lover, Caregiver, Jester, and Sage.

Archetypes provide guidelines for behaviors, gameplay, and even opposing enemies. A great example is the selfless hero-Link from The Legend of Zelda. This archetype helps inform his personality, visual appearance, skillset, and quest to save Princess Zelda.

3. Brainstorm their attributes

How does their visual appearance match their backstory and your concept for the game? Consider details such as clothing, facial features, height, weaponry, or even their home environment.

Explore ways to break out of the expected appearance for this type of character. For example, could your hero's weapon be a shovel blade instead of the standard sword? Another approach is to exaggerate certain attributes in order to make your character more interesting, and unique. Could they have longer limbs with greater reach or wild hair that doubles as armor?

4. Add visual references & examples

Next, start to visualize the look of your character with sketches and reference imagery. Perhaps your character is a wise old man that lives near the sea, symbolizing timelessness and eternity. Or your villain may be decked out in black armor, symbolic of power, doom, and darkness.

There are lots of fantastic sites where you can find great visual inspiration for free, like Dribbble, Pinterest, or Google Images. You can also create a character moodboard at this stage to help explore all aspects of their appearance. See the guide on creating moodboards to learn more.

Now it's time to think about how they move, attack enemies and defend themselves. Consider their weight, speed, and style. Are they heavy or agile, how does their movement match their physical appearance?

Do they have a super-power or can they acquire special powerups that transform their abilities? Consider how they interact with the other characters in the game. For example, if your character is more powerful, perhaps you can balance this by making them slower than their opponents.

6. Add examples of motion

Bring your gameplay ideas to life by collecting references of how animation and movement could work. This is the fastest (and cheapest) way to help your team visualize the animation style you have in your head.

Grab some animated GIFs from Giphy, video from YouTube, or even audio from Soundcloud to add motion and depth to the look and feel of your character.

You're done!

Now that your game character profile is complete, you (and your team) have a clear vision for how your character will look, behave and interact with others. Use the template below to start inventing your character or check out our full guide on how to create a modern game design document.

# data[].attributes.attachment_link.title
How To Develop Interesting Game Characters: 2022 Step-By-Step Guide

# data[].attributes.attachment_link.description
One of the most integral parts of any game design project is crafting fun and vivid characters. This guide will teach you how to dream up exciting new characters, define their backstory, visualize their appearance and communicate their gameplay with your team.

# data[].attributes.body
https://www.socialevraagstukken.nl/gamen-maakt-jongeren-socialer-en-leerzamer-dan-gedacht/

# data[].attributes.attachment_link.title
Gamen maakt jongeren socialer en is leerzamer dan gedacht

# data[].attributes.attachment_link.description
Lang werd gedacht dat jongeren agressief en verslaafd raakten van gamen. Gedragswetenschapper Joanneke Weerdmeester laat zien dat dit reuze meevalt. Gamen maakt jongeren onder meer juist socialer en kan hen helpen angsten en depressies te overwinnen. Spel is een belangrijk onderdeel van onze on

# data[].attributes.attachment_link.title
Lesprogramma dentiteit - les 1 alter ego

# data[].attributes.body
Doel van de les: We ontdekken samen welke inzichten zijn opgedaan uit de interviews met pubers/adolescenten en hoe deze inzichten kunnen worden gebruikt bij het ontwerpen van kunstlessen. We gebruiken de principes van Building Thinking Classrooms om ontwerpcriteria te formuleren.

1. Starten in Willekeurige Groepen: Reflecteren en Uitschrijven (10 minuten)

Jullie zijn in willekeurige groepen ingedeeld volgens de principes van Building Thinking Classrooms.

In elk groepje bespreekt degene die het interview heeft uitgevoerd wat de belangrijkste bevindingen zijn. Bespreek deze kort en schrijf ze samen op een whiteboard of groot papier.

Verdeel het schrijfwerk gelijkmatig over de groep; zo blijft iedereen actief betrokken bij het proces.

2. De Flap-oefening: Informatie Visueel Delen (15 minuten)

Gebruik de verticale oppervlakken zoals whiteboards of flipcharts, die zichtbaar zijn voor iedereen in de klas.

Schrijf als groep jullie bevindingen op de flap. Zorg dat iedereen uit de groep input geeft en dat de belangrijkste inzichten overzichtelijk worden weergegeven.

Het doel is dat iedereen kan zien wat jullie hebben geleerd en wat de belangrijkste punten zijn die naar voren komen.

3. Rondkijken en Discussie: Bespreken en Aanvullen (15 minuten)

Loop als klas rond langs de flappen van de andere groepen. Doe dit in stilte, zodat jullie eerst kunnen observeren en nadenken.

Ga vervolgens terug naar je eigen flap en vul aan wat jullie hebben opgemerkt bij andere groepen. Dit kan een punt zijn dat jullie nog niet hebben genoemd of een andere manier om een bevinding te verwoorden.

Als docent leid ik kort een plenaire discussie om overeenkomsten en verschillen te benoemen en te kijken wat er nog ontbreekt.

4. Ontwerpcriteria Formuleren: Groepswerk (20 minuten)

Ga terug naar je groep en gebruik jullie flap om concrete ontwerpcriteria te formuleren voor kunstlessen die aansluiten bij pubers/adolescenten.

Vraag jezelf af: Hoe kunnen we de interesses van deze doelgroep benutten? Hoe kunnen we de lessen uitdagend en interessant maken?

Schrijf deze criteria op het whiteboard of de flap en zorg ervoor dat iedereen actief bijdraagt. Denk hierbij aan de principes van Liljedahl: zorg dat iedereen blijft schrijven en dat het proces zichtbaar is voor alle groepsleden.

5. Presentatie en Peer-Feedback: Klassikaal (15 minuten)

Elke groep presenteert hun ontwerpcriteria aan de klas. Zorg ervoor dat iedereen uit de groep een onderdeel presenteert.

We gebruiken de no hands-up regel: ik wijs iemand aan uit de groep die vragen of feedback mag geven, zodat iedereen actief betrokken blijft. We bespreken samen welke criteria bruikbaar zijn en waar nog aanpassingen of aanvullingen nodig zijn.

6. Terugblik en Samenvoegen van Criteria: Eindreflectie en Samenvatting (10 minuten)

Bespreek als klas welke ontwerpcriteria we het meest waardevol vinden en welke we als basis gaan gebruiken voor het ontwerpen van kunstlessen.

Reflecteer kort in je groep: Hoe heeft de informatie uit de interviews ons geholpen om deze criteria te formuleren? Wat hebben we geleerd over onze doelgroep en hoe kunnen we dit toepassen?

Voeg vervolgens de ontwerpcriteria samen op een centraal bord zodat iedereen deze als referentie kan gebruiken.

# data[].attributes.attachment_link.title
LesopzetMiniles_Educatie Mar Ocu Lux Inb

# data[].attributes.body
Gert Biesta, 3 hoofddoelen van het onderwijs

Zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Scholen hebben een bredere taak dan alleen het overbrengen van kennis en vaardigheden, zegt hoogleraar Gert Biesta. Zijn onderscheid tussen kwalificatie, socialisatie en subjectificatie inspireert de discussie over onderwijs, in Nederland én daarbuiten.

Gert Biesta had eigenlijk in Japan moeten zitten, maar die reis ging vanwege het coronavirus niet door. Tekstschrijver Marijke Nijboer spreekt hem via Skype vanuit zijn Schotse werkkamer.

Hoe kwam je tot een driedeling?

"Ik had zorgen over de huidige taal van het leren. In Nederland spreken we over een 'krachtige leeromgeving' en 'leeropbrengsten'. Engelstaligen zien de school als een learning environment en de docent als facilitator of learning. De notie van leren is de afgelopen jaren heel prominent geworden. Dat is begrijpelijk als reactie op een eenzijdige nadruk op de aanbodkant van het onderwijs. Maar in de taal van het leren wordt makkelijk vergeten om de vraag te stellen waar het leren eigenlijk voor is. Sommigen menen dat het in het onderwijs alleen om de overdracht van kennis en vaardigheden zou moeten gaan, en veel van het meten van 'leeropbrengsten' lijkt alleen daarover te gaan. In mijn optiek is de taak van het onderwijs breder. Zo kwamen de begrippen kwalificatie, socialisatie en subjectificatie in beeld."

Socialisatie en subjectificatie worden nog weleens door elkaar gehaald. Wat is het verschil?

"Socialisatie gaat over de manier waarop we kinderen en jongeren wegwijs maken in de wereld. Daar hoort bijvoorbeeld ook bij dat je duidelijk maakt welke regels en plichten horen bij het burgerschap in de Nederlandse samenleving. En dat je uitlegt waar die regels vandaan komen en of ze redelijk zijn. Socialisatie is de wereld openen voor de nieuwe generatie. Subjectificatie is kinderen uitdagen en aanmoedigen een volwassene in de wereld te willen zijn."

Hoe geef je socialisatie en subjectificatie vorm?

"Ik denk dat veel scholen wel voelen waar het om gaat, maar de taal om er over te spreken en de manieren om het handen en voeten te geven, zijn kwijtgeraakt."

Die hadden we wel?

"Ja. Mijn zus werkte in het primair onderwijs en is opgeleid in de kleuterpedagogiek. Deze mensen bezigen een heel andere taal en denken pedagogischer. De huidige onderwijstaal is te psychologisch. Men spreekt over psychosociale ontwikkeling en over interventies. Je zou binnen het onderwijs eerder moeten spreken over volwassenheid, zelfstandigheid, aanspreken, aanmoedigen. Zie het kind in de klas niet als een ding waar we interventies op afsturen, maar als een persoon in wording. Pedagogiek kijkt niet met een ontwikkelings-, maar met een biografisch perspectief. Kinderen en jongeren uitdagen en ondersteunen om hun eigen biografie gestalte geven, dat is de pedagogische invalshoek."

Is er voor socialisatie en subjectificatie goed lesmateriaal beschikbaar? Of moet je dit anders aanpakken?

"Ik denk niet onmiddellijk aan lesmateriaal. Dan loop je namelijk het risico dat je die drie domeinen uit elkaar gaat spelen en toch weer snel in termen van curriculum en opbrengsten gaat denken. Het vraagt een zekere denkomslag om dit een plek te geven. Voor mij blijven dit ook puzzels, hoor!"

"Een mooi voorbeeld is tuinieren. Het mooie van tuinieren is dat je nog zo hard over een plant kunt denken maar dat die plant daar geen millimeter sneller van gaat groeien. Tuinieren doet dus geen appèl op je denken, maar op jou als persoon. Een plant vraagt van jou: zorg voor me, let erop dat ik niet te nat of te droog word, knip hier en daar zodat ik de goeie kant op groei. Dat is een voorbeeld van subjectiverend onderwijs omdat jouw persoon daar in het geding wordt gebracht."

"Tuinieren heeft een bepaalde kwaliteit die we zijn kwijtgeraakt door alles in termen van leren en leeropbrengsten te zien. Als jij kinderen laat tuinieren en daarna toetst wat ze ervan hebben geleerd, dan snap je niet wat er in die tuin kan gebeuren: daar komt de leerling zichzelf tegen. Als die niet goed voor z'n tuintje zorgt, staat het even later te verdorren."

"Wij opvoeders hebben natuurlijk ideeën over hoe we de leerling willen scholen en vormen. Maar de pedagogische vraag is wat de leerling daar zelf mee gaat doen. De leerling is immers niet een object van onze goede bedoelingen, maar subject van zijn of haar eigen leven. Eén opvoedkundige taak is dat we leerlingen enthousiasmeren om hun eigen leven te leiden. Dat is belangrijk in een samenleving waarin allerlei ideeën circuleren over hoe mensen hun leven zouden moeten leiden. Hier komt de vraag van de menselijke vrijheid aan de orde. In nazi-Duitsland dicteerde de overheid hoe mensen moesten zijn en was er geen vrijheid om daar anders over te denken: een historisch voorbeeld van hoe het mis kan gaan als we geen aandacht geven aan subjectificatie."

Maar subjectificatie betekent niet vrijheid-blijheid: "Op onze planeet zijn er grenzen aan wat we kunnen doen. En als mensen moeten we ook met elkaar rekening houden. We moeten jongeren dus stimuleren om hun eigen leven op een volwassen manier te leiden. Dat betekent dat zij niet achter hun eigen verlangens aanlopen, maar die in relatie plaatsen tot de grenzen die ze in de natuurlijke en sociale wereld tegenkomen."

Hoe kom je als school tot een juiste balans tussen die drie domeinen?

"Sommige scholen zeggen: onze enige taak is kwalificatie. Dat komt deels door ontwikkelingen in de samenleving. De inspectie heeft, met goede redenen, de afgelopen jaren nogal de nadruk gelegd op kwalificatie. Maar daarna moet je de balans weer opzoeken, en ik denk dat de inspectie daar ook mee bezig is. Toch hoor ik ook daar geluiden die me zorgen baren, namelijk dat we ook de opbrengsten van socialisatie en subjectificatie moeten gaan meten."

Dat lijkt Biesta onverstandig. "Je moet bijvoorbeeld uitkijken dat je wat er in die drie domeinen gebeurt, niet allemaal definieert als een opbrengst. Ik zou eerder aan een school vragen: wat doen jullie in die domeinen? En hoe beoordeel je zelf de betekenis van wat daar gebeurt? Sommige dingen kun je meten; andere zichtbaar maken, bijvoorbeeld door middel van portfolio's, presentaties of gesprekken met leerlingen. Bij weer andere dingen kun je als school inzichtelijk maken wat je daar probeert te doen, hoe je curriculum in elkaar zit. Maar dan moet je niet in termen van opbrengsten gaan denken."

Zou al het leren met jezelf te maken moeten hebben?

"Ja! Ook een vak als wiskunde. Wiskunde is dan niet alleen een set van dingen die je moet leren beheersen, maar ook een manier waarop je als mens iets met de wereld doet en met de manier waarop de wereld aan ons verschijnt. En in die relatie komen we onszelf tegen. Het gaat er niet om dat je andere vakken of taken aan je curriculum toevoegt, maar dat je anders gaat denken over wat onderwijs eigenlijk is. Je hoeft niet per se te gaan tuinieren, al is dat heel goed voor leerlingen die teveel in hun hoofd zitten. En leerlingen die goed zijn met hun handen kunnen daar in schitteren."

Dit omdenken is wat Biesta flipping the curriculum noemt. Je zet het (denken over) het curriculum op z'n kop. "Je begint met de vraag: hoe opent wiskunde of geschiedenis een wereld naar de leerling en hoe opent dat de leerling naar de wereld? Die subjectificatievraag stel je steeds als eerste. Kwalificatie, socialisatie en subjectificatie zijn echter alle drie belangrijk. Je moet van leerlingen verwachten dat ze bij geschiedenis goed laten zien dat ze het begrepen hebben; dat ze weten wat het betekent om je historisch te verhouden tot de wereld. Maar de centrale vraag blijft steeds: hoe kunnen we kinderen helpen om zichzelf daarin tegen te komen."

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoogleraar Gert Biesta over de brede taak van de school: 'Kinderen moeten zichzelf tegenkomen in het onderwijs'

# data[].attributes.attachment_link.description
Scholen hebben een bredere taak dan alleen het overbrengen van kennis en vaardigheden, zegt hoogleraar Gert Biesta. Zijn onderscheid tussen kwalificatie, socialisatie en subjectificatie inspireert de discussie over onderwijs, in Nederland én daarbuiten. Gert Biesta had eigenlijk in Japan moeten zitten, maar die reis ging vanwege het coronavirus niet door.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wereldgericht onderwijzen. Biesta in de praktijk

# data[].attributes.attachment_link.description
Op deze pagina vind je meer informatie over en inspiratie rondom het boek Wereldgericht onderwijzen – Biesta in de praktijk (NIVOZ-uitgave, juli 2021).

# data[].attributes.body
In de beschrijving van de video vind je meer bronnen

# data[].attributes.attachment_link.title
Motivatie en de zelfdeterminatietheorie - Barend legt uit

# data[].attributes.body
Bij het laatste staartje van de les hebben we het gehad over de kernkwadranten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rond het jaar 2000 zijn de Ofman kernkwadranten bedacht door Daniel Ofman. Kernkwadranten geven inzicht in jouw kwaliteiten en ergernissen. Dit middel is buitengewoon effectief als je de samenwerking binnen jouw team wilt verbeteren of als je jezelf beter wilt leren begrijpen. Het kennen van jouw kernkwadranten draagt bij aan het ontwikkelen van persoonlijk leiderschap. Persoonlijk leiderschap is de kunst om de regie te nemen over je eigen leven.

Wat zijn de kernkwadranten van Ofman?

Met kernkwadranten van Ofman breng je logica aan in jouw kernkwaliteiten, valkuilen, uitdagingen, en allergieën. Deze aspecten van bovenstaand model worden nu om beurten uitgebreider besproken:

Kernkwaliteiten: kernkwaliteiten zijn volgens Ofman jouw kerneigenschappen. Ze komen dus echt vanuit jouw kern en zijn daarmee meer nature dan nurture (oftewel: aangeboren). Je kernkwaliteiten staan waarschijnlijk dicht bij jouw waarden en . Voorbeelden van kernkwaliteiten zijn: stabiel, betrokken, geduldig, of daadkrachtig. Een uitgebreide lijst van kernkwaliteiten vind je aan het eind van dit artikel.

Als iemand doorschiet in zijn of haar kernkwaliteit dan stap je in je eigen valkuil. Als we bovenstaande voorbeelden aanhouden dan is de valkuil van de kwaliteit stabiliteit traagheid, en betrokkenheid kan leiden tot de valkuil bemoeizucht, en geduld kan doorschieten in passiviteit. Het is van belang om in te zien dat deze valkuilen voortkomen uit iets dat je goed kunt, maar op dat moment even té veel inzet (zodat je je eigenwaarde en zelfrespect behoudt). Je valkuilen worden meestal ook blootgelegd door onze eerlijke medemens. Wat zeggen anderen vaak over je? "jij bent altijd zo [valkuil]!"

De uitdaging is het tegenovergestelde van een valkuil. Zo krijg je stabiliteit (kwaliteit) -> traagheid (valkuil) -> experimenteel (uitdaging). Gedragingen die voor jou onder uitdagingen vallen zijn goede aanvullingen binnen het team waarin jij werkt. Iemand die zeer stabiel is wordt dus goed aangevuld door iemand die experimenteel is. Je kunt werken aan je valkuil door aan de slag te gaan met je uitdaging (in dit geval: passiviteit voorkomen door experimenteel te zijn).

Tenslotte is er nog de allergie. Net zoals een kernkwaliteit kan doorschieten in een valkuil, kan een uitdaging doorschieten in een allergie. Om op het voorbeeld voort te borduren krijg je stabiliteit (kwaliteit) -> traagheid (valkuil) -> experimenteel (uitdaging) -> onbezonnen (allergie). Iemand die onbezonnen te werk gaat zal iemand die stabiel als kernkwaliteit heeft dus irriteren. Zo iemand 'zit in de allergie'.

Samenwerken binnen jouw team

Vraagstukken waar we binnen organisaties aan werken worden steeds ingewikkelder en complexer. Het is daarom steeds vaker noodzakelijk om samen te werken met verschillende disciplines. En samenwerken kan lastig zijn. Dankzij de Ofman kernkwadranten kun je inzicht krijgen in jezelf, samenwerkingen die je aangaat, en kun je bewuster teamleden kiezen die bij jou passen. Als je teamleden hebt gekozen die bij jou passen kun je gaan nadenken over hoe je de samenwerking nog verder kunt verbeteren. Dankzij een aantal handige stappen kun je door middel van het geven van feedback de prestaties en samenwerking verbeteren.

Over Daniel Ofman

Daniel Ofman is een management consultant en onderzoeker die in 1973 aan de TU Eindhoven afstudeerde als bedrijfskundige. Daniel Ofman heeft diverse ondernemingen opgericht in de adviessector. Bovendien heeft hij enige tijd in het buitenland gewerkt. Het kernkwadranten model ontwikkelde hij rond het jaar 2000. Daniel Ofman publiceerde enkele succesvolle boeken waaronder Bezieling en kwaliteit in organisaties. Momenteel traint en coacht hij voornamelijk mensen die op management niveau werkzaam zijn.

Ofman kernkwadranten oefening

In deze oefening maak jij enkele belangrijke kernkwadranten voor jezelf. Het doel is om meer balans te brengen in (1) jezelf en (2) de samenwerking met jouw teamleden. Je kunt een kernkwadrant vanaf ieder punt starten. Je kunt je dus net zo goed bij je allergie beginnen als je daar makkelijker antwoord op kunt geven.

Denk na over het volgende:

Kernkwaliteit: Welke 2 eigenschappen horen écht bij mij? (kijk zo nodig in onderstaande lijst met kernkwaliteiten)

Valkuil: Welk verwijt krijg ik wel eens? Hoe ervaren mensen mij als ik gestresst ben?

Uitdaging: Op welke eigenschap van anderen ben ik stiekem jaloers?

Allergie: Welk gedrag van andere irriteert me mateloos?

Onderzoek nu of je bijpassende eigenschappen hebt opgeschreven. Het kan goed zijn dat je antwoorden te combineren zijn binnen één of twee kernkwadranten. Is dat niet zo? Probeer maximaal 3 kernkwadranten uit te werken voor jezelf.

Plot vervolgens jouw teamleden in jouw kernkwadranten. Geeft dit inzicht?

Uiteindelijk wil je de samenwerking verbeteren en zelf meer in balans zijn. Hiervoor zul je aandacht moeten geven aan jouw uitdagingen. Van wie kun je leren? Wat kun je leren? Wanneer ga je dat doen? Hoe merk je of dit gelukt is?

Bij de Zelforganisatie Fabriek leer jij persoonlijk leiderschap ontwikkelen a.d.h.v. onder andere jouw kernkwaliteiten. Zo worden jij en jouw team beter. Doe mee aan onze persoonlijk leiderschap training en ervaar de voordelen zelf. Behoefte om eerst even contact te hebben? Je kunt ons bereiken op 020 - 2442 838 of info@zelforganisatiefabriek.nl. Bron:

Ofman, D. (2001). Core qualities: A gateway to human resources. Schiedam: Scriptum.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ofman Kernkwadranten: Jouw Kernkwaliteiten & Voorbeelden

# data[].attributes.attachment_link.description
Rond het jaar 2000 zijn de Ofman kernkwadranten bedacht door Daniel Ofman. Kernkwadranten geven inzicht in jouw kwaliteiten en ergernissen. Dit middel is buitengewoon effectief als je de samenwerking binnen jouw team wilt verbeteren of als je jezelf beter wilt leren begrijpen. Het kennen van jouw kernkwadranten draagt bij aan het ontwikkelen van persoonlijk leiderschap.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Building Thinking Classrooms is an educational approach developed by Dr. Peter Liljedahl, professor of mathematics education at Simon Fraser University in Canada. Sparked by observing dozens and dozens of teachers struggle to engage students in deep thinking and problem solving, and observing hundreds of students engaged in a lot of behavior that didn't include thinking-or learning-Peter set out to find the answer to a simple question: How can we get more students to think and to think longer?

Over the next 15 years, he set a research course to break every institutional norm possible to see what shifts could get students thinking. Out of this research grew 14 specific norm-busting teaching practices that have proven to enhance thinking-and thus learning in hundreds of thousands of classrooms around the world. And it doesn't stop there. Not only do the 14 practices enhance thinking, they enhance other competencies in students such as collaboration, perseverance, risk-taking. Further, they enhance access and equity to learning and student autonomy and ownership of learning.

First published in 2020 as the book Building Thinking Classrooms in Mathematics, the BTC model has become a global phenomenon. Educators around the world-from the United States and Canada to Norway to Japan-are finding that when implementing these 14 practices-even if in incrementally over time-their students have become more engaged and more excited to learn mathematics.

# data[].attributes.attachment_link.title
About BTC | Building Thinking Classrooms

# data[].attributes.attachment_link.description
Building Thinking Classrooms is an educational approach developed by Dr. Peter Liljedahl, professor of mathematics education at Simon Fraser University in Canada. Sparked by observing dozens and dozens of teachers struggle to engage students in deep thinking and problem solving, and observing hundreds of students engaged in a lot of behavior that didn't include thinking-or learning-Peter set out to find the answer to a simple question: How can we get more students to think and to think longer?

# data[].attributes.headline
Is het voor een cijfer? Klein boekje van Johannes Visser voor de Correspondenkt

# data[].attributes.subject
Is het voor een cijfer? Klein boekje van Johannes Visser voor de Correspondenkt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Komt het op de toets?

Ik loop een lesdag mee met mijn mentorklas omdat ik nog eens wil ervaren hoe het is om leerling te zijn.

De docent economie deelt de nieuwe werkboeken uit. Een dunner boekje dan normaal zien de leerlingen meteen. Op het omslag staat: gedragseconomie. 'Tot nu toe', legt de docent uit, 'zijn we er bij economie van uitgegaan dat mensen rationele wezens zijn. Maar mensen zijn geen rationele wezens. Wat jullie vandaag gaan leren, zet alles op z'n kop wat jullie tot nu toe geleerd hebben.'

Een leerling steekt zijn hand op. Hij wijst naar het nieuwe, dunnere werkboek. 'Is dit alles wat we moeten leren voor de toets?'

Cijfers beïnvloeden wat leerlingen belangrijk vinden. Ook al vertelt een leraar dat alles wat leerlingen tot dan toe geleerd hebben niet klopt, voor hen is het pas belangrijk als het op de toets komt.

Soms stel ik me een experiment voor. Ik vertel mijn leerlingen dat ze een alfabet uit hun hoofd moeten leren. De A is geen A, maar een rondje met een stip erin. De B lijkt op een klein konijntje. Het alfabet heeft ook een paar klanken die ze niet kennen. Zoals ⟴, een klank die het midden houdt tussen de oe en de aa. En ⧫, een klank die je maakt door je keel te schrapen.

Ik heb het alfabet de avond ervoor zelf verzonnen en buiten deze klas kent niemand het, laat staan dat iemand ook maar één woord kent van de taal die je met deze tekens zou kunnen schrijven. Kortom: aan dat alfabet hebben ze niets.

Maar, zeg ik erbij volgende week krijgen jullie een toets over dit alfabet. Ik zal kijken hoe goed jullie al die verzonnen tekens hebben onthouden. En die toets is voor een cijfer. Zouden ze het alfabet uit hun hoofd gaan leren? Ik ben bang - of nee, ik weet zeker - van wel.

Stel leerlingen een cijfer in het vooruitzicht en ze denken niet meer na over wat ze voor dat cijfer moeten leren.

En er is nog een manier waarop ik op mijn school zag dat cijfers kunnen verblinden.

Je eigen gedachten wegcijferen

In de mediatheek zit een leerling die ik een jaar eerder in de klas had achter een van de computers.

'Wat ben je aan het doen?' vraag ik.

Ze zegt dat ze een recensie moet schrijven voor Duits. Met de klas hebben ze een boek gelezen, Die Leiden des jungen Werthers van Goethe. Of eerlijk gezegd, vertelt ze: ze heeft zich erdoorheen moeten slepen. Ze vond die Werther maar een aanstellerig ventje en dat gezanik over zijn liefdesverdriet ongelooflijk saai. Ze kon er helemaal niets mee.

Op haar scherm lees ik iets anders. Iets als:

Die Leiden des jungen Werthers is een meesterwerk van Johann Wolfgang von Goethe dat diepe indruk maakt. Het verhaal volgt de gepassioneerde Werther, die worstelt met zijn onbeantwoorde liefde voor Lotte. Goethes briljante schrijfstijl en de intense emotionele beleving van de hoofdpersoon maken dit boek tot een aangrijpende leeservaring. Een absolute klassieker.

Ik vraag waarom ze niet opschrijft wat ze net tegen me zei. 'Maar meneer, het is het lievelingsboek van mijn docent!'

Wat in die mediatheek gebeurde, heb ik op veel verschillende manieren meegemaakt. Ik heb talloze boekrecensies nagekeken van leerlingen van wie ik vrij zeker wist dat ze het boek dat ze gelezen hadden stom vonden, maar die in hun recensie toch enthousiast schreven dat 'je het echt voor je ziet wat de auteur schrijft'.

Of neem de leerlingen die een betoog moesten schrijven over smartphones op school en fel tegen een verbod waren, maar die in hun tekst toch voor zo'n verbod pleitten. De reden: die argumenten vonden ze makkelijker te verwoorden.

Dat is problematisch. Een boek lezen, om daar even bij te blijven, kan een waardevolle ervaring zijn. Een lezer kan zo kennismaken met andere werelden, zich inleven in mensen uit een andere tijd of plaats of zich identificeren met personages die op haar lijken. Over een boek nadenken en die gedachten onder woorden proberen te brengen is een zin- volle bezigheid. Een leerling die opschrijft wat zij denkt dat haar leraar wil horen, hoeft daarentegen niet na te denken over wat zij gelezen heeft. Zij hoeft het boek niet eens gelezen te hebben (en kan toch een 8 halen).

Wie leert voor een cijfer is niet bezig met zijn eigen gedachten, ideeën en meningen, maar met wat 'het goede antwoord' is - ook als er niet één goed antwoord is. Niet voor niets laat onderzoek zien dat het vooruitzicht van een cijfer maakt dat leerlingen minder uitdagingen aan durven gaan en minder creatief zijn.

Wie bestuurt de joystick?

Het zijn drie voorbeelden van hoe cijfers kunnen verblinden. Wie leert voor een cijfer staat minder open voor betekenisvolle ervaringen, hoeft niet na te denken over het belang van wat hij leert en is minder creatief. Wat nodig is om een goed cijfer te halen is belangrijk − en daarmee uit.

# data[].attributes.attachment_link.title
Is het voor een cijfer? - Johannes Visser - De Correspondent

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe jongeren meer kunnen leren met minder stress

# data[].attributes.headline
Podcast 'Cijfers geven werkt niet' van Toetsrevolutie

# data[].attributes.subject
Podcast 'Cijfers geven werkt niet' van Toetsrevolutie

# data[].attributes.body
In deze aflevering praten René Kneyber en Valentina over twee boeken.

In 2013 verscheen het boek Cijfers geven werkt niet van Dylan Wiliam, waaraan René meewerkte voor de vertaling. Waarom is er gekozen voor de titel ‘Cijfers Geven werkt niet’? Wat werd daar eigenlijk mee bedoeld.

Daarnaast bespreken ze een deel van het beste boek van 2022 (uit 2020): Fear is the Mind Killer over zelfregulerend leren.

# data[].attributes.attachment_link.title
#36 Cijfers geven werkt niet? - Toetsrevolutie

# data[].attributes.attachment_link.description
Auteur Rene Kneyber René Kneyber is voormalig docent wiskunde, en tegenwoordig trainer, adviseur en bestuurder van Toetsrevolutie. Hij schreef en vertaalde meer dan vijftien boeken, waaronder Toetsrevolutie. Van 2015 tot […]

# data[].attributes.body
De bovenste tabel ga ik invullen bij de beoordeling

# data[].attributes.headline
Front loading - de manier om je klassenmanagement goed te doen

# data[].attributes.subject
Front loading - de manier om je klassenmanagement goed te doen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoe meer lestijd er gaat naar het aanbrengen en inoefenen van leerstof, hoe meer en beter leerlingen leren (Muijs et al., 2014). Of om het met een flauw woordmopje te zeggen: Les is more. Heel wat van die lestijd gaat echter verloren aan minimale of soms grotere klasmanagementproblemen (Van Droogenbroeck et al., 2018). Denk bv. aan een lessituatie waarin leerlingen deze opdracht krijgen:

"Wat is de participe passé van savoir? Noteer je antwoord in stilte op je wisbordje. Ik tel straks af van 3 naar 0 en dan steken we de wisbordjes tegelijkertijd omhoog."

Op het eerste zicht lijkt dit een prima instructie. Toch bestaat de kans dat leerlingen hun hand onmiddellijk in de lucht steken of, slechter nog, hun antwoord meteen door de klas roepen. Van zodra je een vraag stelt of een opdracht geeft, bestaat immers de kans dat de aandacht van leerlingen uitsluitend hiernaartoe gaat, zonder dat ze nog luisteren naar de manier waarop ze te werk moeten gaan. Dit kan je voorkomen met 'Eerst hoe, dan wat' (front loading), een techniek die door Adam Boxer werd geïntroduceerd op zijn blog (2020) en internationaal aan bekendheid wint via praktijkgerichte boeken (o.a. Barton, 2023; Lemov, 2021).

'Wat is 'Eerst hoe, dan wat'?

'Eerst hoe, dan wat' is een techniek om leeractiviteiten gestructureerd in te leiden zodat je verwachtingen meteen duidelijk zijn:

1. Je verduidelijkt expliciet je verwachtingen over de manier waarop leerlingen moeten antwoorden, samenwerken, aan de slag gaan... (= hoe);

2. om pas vervolgens de concrete vraag te stellen of de opdracht te geven (= wat).

Enkele voorbeelden:
- " In stilte en individueel. Maak oefeningen 4 en 5 op pagina 63."
- " Je krijgt zo meteen 2 minuten de tijd om individueel na te denken. Je hoeft nog niet te overleggen. Noteer alles wat je nog weet over platentektoniek."
- " Ik tel straks af van 3 naar 0. Steek het aantal vingers in de lucht dat overeenkomt met je antwoord. Welk van de volgende getallen is een veelvoud van 8?"

Om terug te komen op het voorbeeld van daarnet:

" Noteer je antwoord in stilte op je wisbordje. Ik tel straks af van 3 naar 0 en dan steken we de wisbordjes tegelijkertijd omhoog. Wat is de participe passé van 'savoir'?"

Wat maakt 'Eerst hoe, dan wat' zo krachtig?

Je kan klasmanagementproblemen voorkomen door je verwachtingen steeds te verduidelijken. Helderheid helpt. Dit resulteert op z'n beurt in een betere benutting van de lestijd en de beschikbare cognitieve ruimte (in dat o zo beperkte menselijke werkgeheugen): leerlingen kunnen zich concentreren op de inhoud van de vraag/opdracht zonder gestoord te worden door medeleerlingen of te moeten uitpluizen wat ze nu juist moeten doen. Indien je de techniek effectief wil inzetten, dien je bovendien tijdens je lesvoorbereiding bewust na te denken over hoe je verwacht dat leerlingen antwoorden, aan de slag gaan. Dit komt de kwaliteit van je instructies en het algehele lesverloop verder ten goede.

Je kan het gebruik van 'Eerst hoe, dan wat' verder versterken door het 'hoe' vast te leggen in gedragsroutines. Zo kan " Op je wisbordje " de onuitgesproken gedragsverwachting in zich dragen dat leerlingen hun wisbordje en bijhorend stiftje in stilte klaarnemen, zich focussen op de komende vraag, hun antwoord voldoende groot noteren (bv. minstens zo groot als het dopje van hun stiftje) en wachten op het signaal van de leraar om hun wisbordjes gelijktijdig en op de juiste hoogte omhoog te steken (bv. laag op de eerste rij en hoog achteraan in de klas).

Wanneer gebruik je 'Eerst hoe, dan wat?'

De techniek werkt voornamelijk bijzonder goed bij korte, eenvoudige instructies. Complexe opdrachten (zoals bv. groepswerken) die meerdere deelopdrachten omvatten, vergen vaak een andere aanpak. Bovendien zou de aankondiging " we werken straks in groepjes " de aandacht van leerlingen juist kunnen afleiden van de verdere uitleg.

Ook als je digitaal werkt, heeft de techniek meerwaarde. Van zodra leerlingen naar laptops of smartphones grijpen, is de kans immers groot dat je hun aandacht kwijt bent. Je redt het niet ten opzichte van dat mentale digitale snoepgoed. Start dus steeds met verduidelijken naar welk platform ze moeten surfen of op welke link ze moeten klikken, wat je van hen verwacht, wat toegelaten is en hoeveel tijd ze krijgen. Geef pas nadien het startschot om de toestellen te openen.

Hoe geef jij je instructies meestal? Gaan je leerlingen steeds zoals gepland aan de slag? Wil je de techniek uitproberen? Gun jezelf dan voldoende tijd. Je instructie bijsturen vraagt immers oefening om echt onderdeel van je dagelijkse aanpak te worden. Het is echter de moeite waard. Je zal ervaren hoe 'Eerst hoe, dan wat' rust brengt in je klas en de lestijd maximaliseert.

Bronnen

Barton, C. (2023). Tips for teachers: 400+ ideas to improve your teaching. John Catt Educational Ltd.

Boxer, A. (2020, 14 oktober). Front-loading. A Chemical Orthodoxy. https://achemicalorthodoxy.co.uk/2020/10/14/front-loading/#:~:text=I%20call%20this%20front%2Dloading,all%20the%20important%20information%20in

Lemov, D. (2021). Teach like a champion 3.0. Jossey-Bass.

Muijs, D., Kyriakides, L., van der Werf, G., Creemers, B., Timperley, H., & Earl, L. (2014). State of the art - teacher effectiveness and professional learning. School Effectiveness and School Improvement, 25(2), 231-256. https://doi.org/10.1080/09243453.2014.885451

Van Droogenbroeck, F., Lemblé, H., Bongaerts, B., Spruyt, B., Siongers, J., & Kavadias, D. (2019). TALIS 2018 Vlaanderen - Volume I. Vrije Universiteit Brussel.

# data[].attributes.attachment_link.title
Eerst hoe, dan wat (front loading): Wat en hoe?!

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe meer lestijd er gaat naar het aanbrengen en inoefenen van leerstof, hoe meer en beter leerlingen leren (Muijs et al., 2014). Of om het met een flauw woordmopje te zeggen: Les is more. Heel wat van die lestijd gaat echter verloren aan minimale of soms grotere klasmanagementproblemen (Van Droogenbroeck et al., 2018).