# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W I wieku p.n.e. Brytanię najechali Rzymianie pod wodzą Juliusza Cezara, co znalazło odbicie w V księdze jego pamiętników O wojnie galijskiej. Przyczyną tej inwazji była znaczna pomoc udzielana galijskim Celtom, którym dostarczano żywność i udzielano schronienia na wyspie. Rzymianie chcieli powstrzymać te praktyki oraz przejąć kontrolę nad tamtejszą produkcją żywności oraz cennymi złożami naturalnymi, między innymi tak bardzo potrzebnym w imperium ołowiem. W trakcie dwóch pierwszych prób inwazji na Brytanię, dokonanych przez Cezara w 55 i 54 roku p.n.e., nie zdobyto żadnych terytoriów. Właściwy podbój Brytanii przez Rzymian rozpoczął się w roku 43 n.e.. Nie był on trudny dzięki przewadze wojskowej oraz walkom, jakie toczyli między sobą Celtowie. Największym aktem oporu było powstanie Celtów pod przywództwem Budyki około roku 60, lecz i to zostało stłumione. Rzymianie nie zdołali tylko podbić Kaledonii, czyli dzisiejszej Szkocji, która jednak nie miała dla nich wielkiej wartości (niewielkie złoża mineralne i mało ziemi nadającej się do uprawy). Ostatecznie na granicy pomiędzy Kaledonią a terenami przez nich zajętymi zbudowano fortyfikacje. W latach 121-129 powstał Mur Hadriana, a w roku 142 Mur Antonina.

Od około roku 367 wzmogły się ataki Celtów z Kaledonii. Wojsko rzymskie miało coraz większe kłopoty z ich odpieraniem. Było to odbiciem sytuacji, która miała miejsce na kontynencie i która wieszczyła początek końca panowania Rzymian w Brytanii. W 409 roku ostatni żołnierze rzymscy zostali wycofani z Brytanii, a zromanizowani Celtowie pozostawieni sami sobie w obliczu najazdów.

Widocznymi śladami pobytu Rzymian w Brytanii są zbudowane przez nich drogi. Były one używane jeszcze długo po ich odejściu. W tym okresie powstało także wiele miast. Niektóre z nich były początkowo obozami wojskowymi (po łacinie castra). Pochodne tego wyrazu można odnaleźć w nazwach miast takich jak Lancaster, Winchester, Leicester, Gloucester.

Średniowiecze do XI w.

Średniowiecze od XI w.

W XI w. Normanowie z francuskiej Normandii podjęli udaną inwazję na Anglię, a jej królem został w 1066 ich dowódca Wilhelm I Zdobywca. Po wygaśnięciu dynastii normandzkiej ( 1135) na tronie Anglii zasiedli w 1154 Plantageneci. W XI- XIII w. dokonał się podbój Walii, a rozpoczął Irlandii i Szkocji. W 1337 Edward III wysunął roszczenia do dziedzictwa tronu francuskiego po Kapetyngach, co doprowadziło do wybuchu wojny stuletniej w latach 1337- 1453. W 1399 na tronie Anglii zasiedli Lancasterowie. W 1455 wybuchły walki o tron między Lancasterami a Yorkami (tzw. wojna Dwóch Róż), które zakończyły się w 1485 objęciem tronu przez Henryka VII z dynastii Tudorów.

W 1534 Henryk VIII uniezależnił Kościół Angielski od Stolicy Apostolskiej, ogłaszając się jego głową, a przez to tworząc nowe wyznanie religii chrześcijańskiej - anglikanizm. Zręczna polityka wewnętrzna i zagraniczna królowej Elżbiety I zapewniła Anglii silną pozycję międzynarodową. Pokonanie za jej panowania hiszpańskiej Wielkiej Armady (1588) wzmocniło mocarstwowy status państwa angielskiego i stworzyło podstawy jego morskiej potęgi.

Po wygaśnięciu Tudorów w 1603 władzę przejęli szkoccy Stuartowie, łącząc oba państwa unią personalną. W 1640 Karol I Stuart pokłócił się z parlamentem o prawo do nakładania podatków. Wybuchła wojna domowa (rewolucja angielska). W 1649 zbuntowani purytanie ścięli króla Karola I.

W 1658 zmarł Oliver Cromwell, ojciec rewolucji angielskiej. Władzę przejął wówczas jego syn Richard Cromwell. Rządził on jednak nieudolnie i nie miał posłuchu w armii, co wykorzystali rojaliści.

W 1707 dotychczasowa unia personalna łącząca Anglię ze Szkocją została przekształcona w unię realną. Powstało wówczas Królestwo Wielkiej Brytanii. W 1714 na jego tronie zasiedli władcy z dynastii hanowerskiej. W XVIII w. Wielka Brytania podejmowała walkę z Francją o dominację morską i kolonialną zdobywając na podstawie pokoju w Utrechcie (1713) Gibraltar, Akadię i Nową Fundlandię.

W latach 1721-1742 premierem był Sir Robert Walpole, który stworzył podwaliny pod nowoczesny system gabinetowy; w którym premierem zostawał szef zwycięskiej partii; wszyscy ministrowie musieli wywodzić się z tej samej partii i odpowiadać przed nim. Rola króla została zmarginalizowana. Walpole był pacyfistą, jednak w 1739 opinia publiczna i opozycja zmusiły go do wypowiedzenia wojny Hiszpanom.

W wojnie o sukcesję austriacką (1741-1748) Brytyjczycy popierali cesarzową Marię Teresę i Austrię, a w wojnie siedmioletniej (1756-1763), króla Prus Fryderyka II, przeciw Austrii, Francji i Rosji. Pokój paryski z 1763, kończący wojnę siedmioletnią, przyniósł Brytyjczykom Kanadę, Luizjanę i Florydę oraz zdobycze w Indiach a także położył fundament pod imperialną hegemonię Wielkiej Brytanii w świecie. Jednakże hegemonia brytyjska szybko uległa zachwianiu gdy w wyniku amerykańskiej walki o niepodległość 1775-1783 Wielka Brytania musiała uznać niepodległość swoich 13 kolonii i powstanie USA. W 1793 Wielka Brytania przystąpiła do wojny przeciwko rewolucyjnej i napoleońskiej Francji.

W 1800 kolonie brytyjskie na Półwyspie Indyjskim obejmowały jego południową i wschodnią część oraz prawie całe dorzecze rzeki Ganges na północy półwyspu. Terytoria te posłużyły później jako przyczółki do dalszego podboju subkontynentu indyjskiego. W latach 1802-1818 Brytyjczycy opanowali, w drodze podbojów lub przez subsydia dla władców księstw Marathów, całą środkową część półwyspu. Zaś w latach 1814-1816 wtargnęli do Nepalu na przedgórzach Himalajów, natrafiając tam jednakże na silny opór wojowniczych Gurkhów. Później w latach 1824-1826 zajęli wschodnią prowincję Asam, graniczącą z Chinami i Birmą na Półwyspie Indochińskim.

Głównym celem kolonizatorów było wykorzystanie ludnych terytoriów indyjskich jako rynków zbytu na towary przemysłowe, zwłaszcza tkaniny bawełniane, produkowane fabrycznie w Wielkiej Brytanii, oraz pozyskanie surowców i towarów kolonialnych dla potrzeb metropolii. Między innymi zadbali o utworzenie wielkich plantacji herbaty w prowincjach Madras i Asam, gdzie warunki glebowo-klimatyczne były ku temu najbardziej sprzyjające. Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska znajdowała też inne źródła dochodu, m.in. wprowadzając monopol solny i monopol na opium.

Do 1815 Wielka Brytania zainicjowała 6 koalicji antynapoleońskich. W 1801 utworzono Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii. W 1837 tron objęła królowa Wiktoria, panująca do 1901, pod rządami której Wielka Brytania stała się największym imperium światowym. W 1875 Anglicy dokonali zakupu akcji Kanału Sueskiego, a także m.in. w 1878 zajęli Cypr, w 1882 Egipt, w 1886 objęli zwierzchnictwo nad Birmą, do 1898 podbili Sudan.

W 1901 na tronie zasiedli władcy z dynastii koburskiej (od 1917 zwanej windsorską), panującej w Wielkiej Brytanii do dziś. W 1902, w celu powstrzymania ekspansji rosyjskiej na Bliskim Wschodzie, Wielka Brytania zawarła sojusz z Japonią. W sierpniu 1914 Wielka Brytania wypowiedziała Niemcom wojnę. Po zakończeniu I wojny światowej globalna pozycja mocarstwowa Wielkiej Brytanii wciąż była wiodąca wśród pozostałych mocarstw świata - w 1922 r. Imperium brytyjskie osiągnęło powierzchnię 33,7 mln km kw.. Lecz wkrótce uległa ona zachwianiu, gdyż liczne dominia brytyjskie stały się suwerenne np.: Kanada, Australia, Nowa Zelandia - Statut Westminsterski (1931), zaś gospodarczo Wielką Brytanię dystansowały Stany Zjednoczone, a militarnie - Niemcy. W 1936 Irlandia uzyskała niepodległość, Wielkiej Brytanii pozostała jedynie Irlandia Północna, czyli Ulster. Po ataku Niemiec w 1939 na Polskę Wielka Brytania wypowiedziała Niemcom wojnę, która ostatecznie zburzyła jej imperialną pozycje na świecie. Wszystkie jej kolonie uzyskały do lat 60. suwerenność.

W 1945 Wielka Brytania została członkiem założycielem ONZ i stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ. W 1949 uzyskała członkostwo w NATO, w latach 1960-1972 była członkiem EFTA, a od 1973 EWG.

.

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Wielkiej Brytanii - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
W I wieku p.n.e. Brytanię najechali Rzymianie pod wodzą Juliusza Cezara, co znalazło odbicie w V księdze jego pamiętników O wojnie galijskiej . Przyczyną tej inwazji była znaczna pomoc udzielana galijskim Celtom, którym dostarczano żywność i udzielano schronienia na wyspie.