# data[].attributes.headline
«…το βιβλίο είναι λέξεις, περιγραφή, εικόνες που πλάθει ο καθένας μας και θέλει ταλέντο και ενάργεια να ταξιδέψεις τον αναγνώστη» – Πάνος Τουρλής

# data[].attributes.subject
«…το βιβλίο είναι λέξεις, περιγραφή, εικόνες που πλάθει ο καθένας μας και θέλει ταλέντο και ενάργεια να ταξιδέψεις τον αναγνώστη» – Πάνος Τουρλής

# data[].attributes.body
Γιατί μου άρεσε το βιβλίο;

Εάν είχα την ευκαιρία να συναντήσω τον/τη συγγραφέα του βιβλίου, θα ήταν μεγάλη τιμή για μένα να μου παραχωρήσει μία συνέντευξη.

Κάποιες από τις ερωτήσεις θα μπορούσαν να είναι...

# data[].attributes.headline
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΙΩΑΝΝ

# data[].attributes.body
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΛΑΤΗ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

# data[].attributes.headline
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

# data[].attributes.subject
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

# data[].attributes.body
Όλα είναι σκέψεις, ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

# data[].attributes.attachment_link.title
Βιβλιοπαρουσίαση

# data[].attributes.attachment_link.title
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (2)

# data[].attributes.headline
Η φάρμα των ζώων

# data[].attributes.body
Η φάρμα των ζώων

Κωνσταντίνος Κούσιας

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Φάρμα των ζώων

# data[].attributes.headline
βιβλιοπαρουσΊαση Ευαγγελία Ρόμπα 

# data[].attributes.subject
βιβλιοπαρουσΊαση Ευαγγελία Ρόμπα 

# data[].attributes.attachment_link.title
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

# data[].attributes.headline
ΤΑ ΣΤΑΦΥΛΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ,

# data[].attributes.body
ΤΑ ΣΤΑΦΥΛΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ, ΝΤΙΟΥΔΗΣ ΛΕΥΤΕΡΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Βιβλιογραφία

# data[].attributes.headline
Παρουσίαση - Χρήστος Μ

# data[].attributes.body
Παρουσίαση - Χρήστος Μαλίτας

# data[].attributes.attachment_link.title
Παρουσίαση - Χρήστος Μαλίτας

# data[].attributes.attachment_link.title
Βιβλιοπαρουσιαση

# data[].attributes.attachment_link.title
Σαν τα τρελά πουλιά

# data[].attributes.attachment_link.title
Βιβλιοπαρουσίαση (1)

# data[].attributes.attachment_link.title
γυαλινος κοσμος

# data[].attributes.attachment_link.title
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΛΕΝΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
Η δολοφονία του Ρότζερ Άκροιντ 1

# data[].attributes.attachment_link.title
Η τιμή και το χρήμα

# data[].attributes.headline
Πανουργιά Γεωργία Α2

# data[].attributes.subject
Πανουργιά Γεωργία Α2

# data[].attributes.headline
Κατερίνα Κρίκη Α'2

# data[].attributes.subject
Κατερίνα Κρίκη Α'2

# data[].attributes.attachment_link.title
OneDriveΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ας παρατηρήσουμε το ίδιο ρήμα στις παρακάτω προτάσεις:

1. Δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου.

2. Δεν ξέρω να δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου.

3. Δένε τα κορδόνια των παπουτσιών σου.

4. Έχω δέσει τα κορδόνια των παπουτσιών μου.

5. α) Δένοντας τα κορδόνια των παπουτσιών μου βρήκα ένα ευρώ // β)Τα κορδόνια των παπουτσιών μου είναι δεμένα.

Όπως διαπιστώνεις το ίδιο ρήμα (δένω) εμφανίζεται με διαφορετικές μορφές στις παραπάνω προτάσεις. Αυτές οι διαφορετικές μορφές εκφράζουν και διαφορετικές σημασίες. Δηλαδή με την πρόταση "δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου" δηλώνουμε κάτι αληθινό, ενώ με την πρόταση "δένε τα κορδόνια των παπουτσιών σου" διατάζουμε κάποιον. Αυτές οι διαφορετικές μορφές του ρήματος είναι οι εγκλίσεις. Εννοείται, βέβαια, πως ο ομιλητής αποφασίζει κάθε φορά με ποιο θα μιλήσει, άρα με ποια μορφή του ρήματος θα εκφράσει αυτό που θέλει, ανάλογα με τον στόχο που θέλει να πετύχει. Συνεπώς μπορούμε να πούμε ότι:

Εγκλίσεις είναι οι διαφορετικές μορφές που παίρνει το ρήμα, ώστε να δηλωθεί η στάση του ομιλητή, η .

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικός πολιτισμός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
οι εγκλίσεις του ρήματος στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι εγκλίσεις του ρήματος στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Ας παρατηρήσουμε το ίδιο ρήμα στις παρακάτω προτάσεις: Δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου. Δεν ξέρω να δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου. Δένε τα κορδόνια των παπουτσιών σου. Έχω δέσει τα κορδόνια των παπουτσιών μου. α) Δένοντας τα κορδόνια των παπουτσιών μου βρήκα ένα ευρώ // β)Τα κορδόνια των παπουτσιών μου είναι δεμένα.

# data[].attributes.headline
φυλλο εργασίας 4 

# data[].attributes.subject
φυλλο εργασίας 4 

# data[].attributes.attachment_link.title
Διάλογος Ανδρέας Ρήνης , η τιμή και το χρήμα

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιστορίες για το Παρόν και το Μέλλον – video – Jewishmuseum

# data[].attributes.attachment_link.title
Εκπαιδευτική-δράση-Η-ζωή-είναι-ωραία

# data[].attributes.headline
βιβιλιοπαρουσιαση απο 

# data[].attributes.body
βιβιλιοπαρουσιαση απο μπατσικα

# data[].attributes.attachment_link.title
Περίληψη του βιβλίου

# data[].attributes.attachment_link.title
ΓΙΟΡΤΗ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΑ

# data[].attributes.headline
Φύλο Εργασίας 5

# data[].attributes.subject
Φύλο Εργασίας 5

# data[].attributes.attachment_link.title
Εκπαίδευση κατ΄οίκον

# data[].attributes.body
Φύλλο εργασίας 2

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

# data[].attributes.headline
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ-ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΙΗΣΗ

# data[].attributes.subject
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ-ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΙΗΣΗ

# data[].attributes.headline
ΜΕΛΟΠΟΗΜΕΝΟ ΠΟΙΗΜΑ

# data[].attributes.subject
ΜΕΛΟΠΟΗΜΕΝΟ ΠΟΙΗΜΑ

# data[].attributes.body
Ένα γνωστό μελοποιημένο ελληνικό ποίημα είναι το "Άξιον Εστί" του Οδυσσέα Ελύτη, σε μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής μουσικής και λογοτεχνίας, συνδυάζοντας ποίηση και μελοποίηση με επιβλητικό τρόπο.

"Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ
και μυρσίνη συ δοξαστική,
μη παρακαλώ σας μη
λησμονάτε τη χώρα μου!"

# data[].attributes.attachment_link.title
Ηλεκτρονική Σχολική Τάξη (η-Τάξη) | Σύνδεση χρήστη

# data[].attributes.attachment_link.description
Σύνδεση χρήστη

# data[].attributes.attachment_link.title
Ηλεκτρονική Σχολική Τάξη (η-Τάξη) | Σύνδεση χρήστη

# data[].attributes.attachment_link.description
Σύνδεση χρήστη

# data[].attributes.attachment_link.title
Magic De Spell - Εμένα οι φίλοι μου είναι (Κατερίνα Γώγου) (Official Video Clip)

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Βασίλης Παπακωνσταντίνου

# data[].attributes.attachment_link.title
Βασίλης Παπακωνσταντίνου - Τραγουδάω | Vasilis Papakonstantinou - Tragoudaw

# data[].attributes.body
Η Ρωμιοσύνη είναι ένα από τα πιο γνωστά ποιητικά έργα του Γιάννη Ρίτσου, γραμμένο μεταξύ 1945-1947 . Είναι ένα ποίημα-ύμνος στον ελληνικό λαό, την αντίστασή του και την ελπίδα του για ένα καλύτερο μέλλον.

Το ποίημα χαρακτηρίζεται από έντονο λυρισμό, εικόνες της ελληνικής υπαίθρου και λαϊκή γλώσσα .

Το ποίημα μελοποιήθηκε από τη Μίκη Θεοδωράκη και έγινε σύμβολο του αντιστασιακού πνεύματος στην Ελλάδα.

Μερικοί στίχοι από τη Ρωμιοσύνη

Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό,
οι πέτρες δε βολεύονται κάτω από ξένα βήματα,
Αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο,
αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο.

Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις – εκεί που πάει να σκύψει
με το σουγιά στο κόκαλο, με το λουρί στο σβέρκο,
να τη, πετιέται από ξαρχής και αντρειεύει
και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του ήλιου!

https://youtu.be/ImimvEuvRjc?si=6K4jXbz4_LdrPqtD

# data[].attributes.attachment_link.title
Τη Ρωμιοσύνη Μην Την Κλαις - Μαρία Δημητριάδη

# data[].attributes.headline
ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΠΟΙΗΜΑ

# data[].attributes.subject
ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΠΟΙΗΜΑ

# data[].attributes.body
Ενα όμορφο μελοποιημένο ποιημα ειναι το «Μαλαματενια λογια» σε στοιχους του Μανου Ελευθερίου και μουσική του Γιάννη

Μαρκόπουλου.

Λιγα λογια:

Κυκλοφόρησε το 1974

Οι στοίχοι ειναι βαθιά συμβολικοί μιλούν για την δύναμη των λέξεων και των νοημάτων

Η μουσική του Μαρκόπουλου ντύνει τους στίχους με έντονο ρυθμό και μελωδία που αναδεικνύει τη συγκινησιακή φόρτιση των λέξεων. Το τραγούδι έχει αγαπηθεί πολύ και θεωρείται διαχρονικό, καθώς ο στοχαστικός του χαρακτήρας το κάνει πάντα επίκαιρο.

https://youtu.be/2cy4qVgiznI

Ελενη Σταυριανου

# data[].attributes.attachment_caption
Μαριλια Μπατσιλα 

# data[].attributes.headline
βλάχου στεργίου γιούγκα γιαννακοπουλοσ

# data[].attributes.subject
βλάχου στεργίου γιούγκα γιαννακοπουλοσ

# data[].attributes.headline
Τα δραματικά στοιχεία του ποιήματος ταυτίζονται με ό,τι αποκαλούμε θεατρικότητα. Οι ποιητές χρησιμοποιούν συχνά στοιχεία θεατρικότητας για να δώσουν στα ποιήματά του ζωντάνια και να προκαλέσουν έτσι ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον των αναγνωστών του. Η θεατρικότητα στην ποίηση επιτυγχάνεται με

# data[].attributes.subject
Τα δραματικά στοιχεία του ποιήματος ταυτίζονται με ό,τι αποκαλούμε θεατρικότητα. Οι ποιητές χρησιμοποιούν συχνά στοιχεία θεατρικότητας για να δώσουν στα ποιήματά του ζωντάνια και να προκαλέσουν έτσι ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον των αναγνωστών του. Η θεατρικότητα στην ποίηση επιτυγχάνεται με

# data[].attributes.body
1. τους διαλόγους μεταξύ των προσώπων ή με την αποστροφή του ποιητή σε κάποιο πρόσωπο του ποιήματος

2. με την κινητικότητα των ηρώων αλλά και με τη γενικότερη σκηνοθεσία που δημιουργεί ο ποιητής. Διακρίνουμε, δηλαδή, στα ποιήματα μια σκηνοθετική οργάνωση του χώρου και των προσώπων, σα να παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση, βλέπουμε τα πρόσωπα να μιλούν και να κινούνται και αποκτάμε έτσι την αίσθηση πως γινόμαστε θεατές της δράσης των προσώπων του ποιήματος.

# data[].attributes.headline
Οι παράγοντες που προκαλούν και ενισχύουν το κοινωνικό φαινόμενο της μόδας είναι οι εξής:

# data[].attributes.subject
Οι παράγοντες που προκαλούν και ενισχύουν το κοινωνικό φαινόμενο της μόδας είναι οι εξής:

# data[].attributes.body
Οικονομικοί:

Πανίσχυροι οικονομικοί κολοσσοί στο χώρο της ένδυσης.

Τα ΜΜΕ (η τηλεόραση, ο ημερήσιος τύπος και περιοδικά ποικίλης ύλης ή εστιασμένα στο χώρο της μόδας) αφιερώνουν πολύωρες εκπομπές, ειδικές στήλες και έντυπα αποκλειστικά στη μόδα. Επίσης, προωθούν μέσω των διαφημίσεων νέες τάσεις.

Η ενσάρκωση της σύγχρονης οικονομικής και καταναλωτικής νοοτροπίας. Το πνεύμα του υλικού ευδαιμονισμού και της καταναλωτικής μανίας τροφοδοτεί τις νέες τάσεις της μόδας.

Η συσσώρευση πλούτου και η δυνατότητα αρκετών ατόμων να ανταποκρίνονται στις ακριβές απαιτήσεις της.

Κοινωνικοί:

Η διαμορφωμένη κοινή γνώμη που επιβάλλει την προσαρμογή στις επιταγές της (κοινωνική τυποποίηση).

Η αντίδραση στις κατεστημένες τάσεις, η οποία χαράσσει με τη σειρά της νέες στιλιστικές πορείες (κοινωνική διαφοροποίηση).

Η συμμόρφωση προς τα ενδυματολογικά πρότυπα για κοινωνική αποδοχή και ανάδειξη.

Προσδιορισμός της κοινωνικής θέσης ανάλογα με τη δυνατότητα παρακολούθησης της ακριβής ή της φθηνής μόδας (επίδειξη νεοπλουτισμού).

Το φύλο. Οι γυναίκες καθίστανται περισσότερο επιρρεπείς στη μόδα.

Προσπάθεια αυτοέκφρασης και προσωπικής προβολής.

# data[].attributes.headline
Οι παράγοντες που προκαλούν και ενισχύουν το κοινωνικό φαινόμενο της μόδας είναι οι εξής:

# data[].attributes.subject
Οι παράγοντες που προκαλούν και ενισχύουν το κοινωνικό φαινόμενο της μόδας είναι οι εξής:

# data[].attributes.body
Πνευματικοί:

Η ελλιπής και μονολιθική πνευματική καλλιέργεια επιτρέπει την αξιολογική κατάταξη των προτεραιοτήτων του ανθρώπου με βάση τα υλιστικά πρότυπα.

Τα περιορισμένα πνευματικά ενδιαφέροντα αφήνουν ελεύθερο πεδίο για την ενασχόληση μαζί της.

Ο μιμητισμός του σύγχρονου ανθρώπου στο γενικότερο πνεύμα της παγκοσμιοποίησης.

Οι αισθητικές αντιλήψεις που διαμορφώνονται ανάλογα με τα δεδομένα κάθε εποχής.

Ψυχολογικοί:

Η φυσική φιλαρέσκεια του ανθρώπου.

Η διάθεση να εντυπωσιάζει και να ξεχωρίζει από τους άλλους.

Ο πειθαναγκασμός των διαφημίσεων σχετικά με τις νέες τάσεις.

Η ανάγκη ορισμένων να καλύψουν φυσικές ατέλειες.

Πολιτικοί:

Η εκάστοτε πολιτική ιδεολογία εκφράζεται και ενδυματολογικά (π.χ. η βαριά και πολύχρυση στολή των μοναρχών, η στρατιωτική αμφίεση των δικτατόρων, το καθημερινό και συμβατό στο μέσο πολίτη ένδυμα των λαϊκών κομμάτων).

# data[].attributes.headline
Θετικές και αρνητικές συνέπειες της μόδας

# data[].attributes.subject
Θετικές και αρνητικές συνέπειες της μόδας

# data[].attributes.attachment_link.title
Θετικες και αρνητικες συνέπειες της μοδας

# data[].attributes.headline
Κειμενικοί δείκτες

# data[].attributes.subject
Κειμενικοί δείκτες

# data[].attributes.headline
Γέλιο και ευφυ

# data[].attributes.body
Γέλιο και ευφυΐα
Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο του Αλέξανδρου Λουπασάκη. (2002). Γέλιο - Η καλύτερη θεραπεία, 123-124. Αθήνα: Κέδρος (διασκευή).

[…] Σκεφτείτε πόσο δύσκολο είναι να κάνετε κάποιον να γελάσει. Δεν είναι τυχαίο που η κωμωδία θεωρείται το δυσκολότερο είδος για τους ηθοποιούς και τους συγγραφείς. Όταν μας συμβαίνει κάτι δυσάρεστο, θεωρείται λογικό και αυτονόητο να στεναχωριόμαστε. Πόση ευφυΐα χρειάζεται, για να πράξει κάποιος το αυτονόητο; Αντίθετα, χρειάζεται ευστροφία, για να απεγκλωβιστούμε 1 από την ιδιωτική μας λογική και να δούμε την εύθυμη όψη μιας κατάστασης.

Θεωρητικά, οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε ότι η ανησυχία για ένα πρόβλημα δεν θα μας δώσει τη λύση. Ωστόσο, το πιθανότερο είναι να μας φέρει σε χειρότερη θέση, γιατί διπλασιάζει το φορτίο στις πλάτες μας. Εξαιτίας της ανησυχίας, μπαίνουμε σε κατάσταση άγχους και αισθανόμαστε περισσότερο πιεσμένοι. Επιπλέον, έτσι όπως είμαστε πιεσμένοι, γινόμαστε ενεργειακά πιο φτωχοί. Δεν φτάνει που έχουμε το πρόβλημα, έχουμε και άγχος από πάνω! Το βρίσκετε σοφό αυτό;

(Χαμο)γελώντας, δεν μειώνουμε το πρόβλημα, αλλά διαλύουμε την ανησυχία και το πρόσθετο άγχος. Όταν (χαμο)γελάμε, δεν σημαίνει ότι δεν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματά μας. Ουσιαστικά, η ευφυΐα μας κινητοποιείται, ώστε να γίνει μια διαφορετική διαχείριση δυνατοτήτων. Απεγκλωβιζόμαστε από την αυτοπαγίδευσή μας στο ναρκοπέδιο της σοβαροφανούς ιδιωτικής μας λογικής. Ως γνωστόν, τα προβλήματα πάνε μαζί με τις λύσεις τους. Από όσες περισσότερες πλευρές δούμε κάτι, τόσες περισσότερες πιθανότητες έχουμε να βρούμε τη λύση. Το γέλιο φωτίζει κάποιες ξεχασμένες πλευρές των προβλημάτων μας, χώρια που μας χαλαρώνει κιόλας! Μας δείχνει τον δρόμο, μας ανάβει το φως και μας ξεκουράζει κι από πάνω!

1 απεγκλωβίζομαι: απελευθερώνομαι

# data[].attributes.headline
[Το γέλιο: πολ

# data[].attributes.body
[Το γέλιο: πολύτιμη αξία στη ζωή μας]
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 2.9.2012 στην ηλεκτρονική εφημερίδα «Stergio Press», wordpress.com, προσπέλαση 31.3.2021. Σ’ αυτό επισημαίνεται ο σημαντικός ρόλος του γέλιου στη ζωή μας και η προσφορά του στη σωματική και ψυχική μας υγεία. (διασκευή)

Το γέλιο συνιστά πηγή χαράς και υγείας. Το γέλιο αναβλύζει πηγαία από μέσα μας, εκφράζει συναισθήματα, μεταβιβάζει ολόγυρα την πληροφορία της ευχαρίστησης, της χαράς, της χαλάρωσης, της έκπληξης και όλης της συναισθηματικής κατάστασης εκείνουπου το βιώνει. Το γέλιο […] καταπολεμά το στρες και διώχνει επώδυνα συναισθήματα (φόβο, θυμό, ανία, λύπη).

Ο Οσσο, Ινδικής καταγωγής καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Τζαμπαλμπούρ, πριν από κάθε ομιλία του έλεγε και ένα ανέκδοτο, για να βοηθήσει το κοινότου να χαλαρώσει και να τον κατανοήσει καλύτερα σ’ αυτά που είχε να πει. Σε συγκεκριμένη ομιλία του για το γέλιο αναφέρει: «Το γέλιο είναι ένα μυστήριο. Καλύτερα να το βιώσεις παρά να ακούς κάποιον να σου μιλά γι’ αυτό. Καθώς ο νους εξαφανίζεται κιαφήνει πίσω του μια σιωπή, έναν διαλογιστικό χώρο, αλλάζει τελείως ο τρόπος που βλέπεις τα πράγματα». «Προέρχεται από τα βάθη της ύπαρξής μας και είναι δώρο θεού στον άνθρωπο. Χρειάζεται μια ευαίσθητη ευφυΐα και είναι ο ευφυέστερος συντελεστής σεσένα». «Είναι δυνατό, όταν γελάσεις με την καρδιά σου, να σταματήσει ο νους, επειδή δεν μπορεί να γελάσει. Είναι δομημένος με σοβαρότητα, η λειτουργία του είναι να είναι σοβαρός…» Έλεγε ακόμη: «Τα παιδιά μπορούν να γελάσουν, γιατί βλέπουν καθαρά τα πράγματα. Δεν έχουν προσδοκίες να θαμπώνουν την όρασή τους. Και ο κόσμος είναι γεμάτος με αστεία και παράλογα πράγματα! Ένα παιδί δεν μπορεί να μην το παρατηρήσει».

Το γέλιο είναι μια βασική ανάγκη στη ζωή μας. Η καθημερινότητά μας, η ανταγωνιστικότητα και η ρουτίνα της ζωής ισοπεδώνουν τα συναισθήματα και καταδικάζουν τον άνθρωπο σε μια περίοδο απαισιοδοξίας, στειρότητας και έντασης, αλλά και υπερδιόγκωσης του εγώ. Μπορούμε να διώξουμε αυτή τη σκοτεινιά από πάνω μας, από μέσα μας, από γύρω μας. Μπορούμε να βρούμε τη λύση και να υπάρξει λύτρωση. Το ξέσπασμα γέλιου με αναζήτηση της αστείας πλευράς και του ευχάριστου, της όμορφης όψης των πραγμάτων, του αυθόρμητου πειράγματος, ίσως, και της αφέλειας μάς γεμίζει με θάρρος και αισιοδοξία. Το πηγαίο γέλιο προσδίδει φωτεινές πινελιές στο σκοτάδι της όποιας απογοήτευσης που πιέζει την ψυχή μας.

# data[].attributes.headline
Το χρονογράφημα 

# data[].attributes.subject
Το χρονογράφημα 

# data[].attributes.body
Το χρονογράφημα είναι είδος έντεχνου πεζού λόγου με λογοτεχνική συχνά χροιά· δημοσιεύεται σε εφημερίδες και σε περιοδικά· κυρίως σε εφημερίδες, αν και στην Ελλάδα τουλάχιστον ξεκίνησε από τα περιοδικά. Πρόθεσή του είναι να σχολιάσει την επικαιρότητα της κοινωνικής, της πολιτιστικής, της πολιτικής κτλ. ζωής. Κινείται δηλαδή σε κάθε κατεύθυνση και αγκαλιάζει κάθε μορφή ζωής που παρουσιάζει ευρύτερο ενδιαφέρον. Κατά πάγια συνήθεια, είναι σύντομο κείμενο ευχάριστο και καλύπτει συγκεκριμένη στήλη στην εφημερίδα ή στο περιοδικό. Γράφεται σε τόνο εύθυμο, χαριτωμένο, χιουμοριστικό, κάποτε επικριτικό, δηκτικό άλλοτε, συχνά ειρωνικό, παραινετικό, έμμεσα ή άμεσα διδακτικό και παιδαγωγικό. Αυτά σημαίνουν ότι συστεγάζει αρμονικά τη χάρη και τη σκωπτικότητα, την ευφυολογία και τον κριτικό στοχασμό, την αφηγηματική ροή και τη διδακτική πρακτική, την ειρωνική διάθεση και τη σοβαρή πρόθεση. Με την ποικιλία των θεμάτων του και των τρόπων με τους οποίους γράφεται εξασφαλίζει όλες τις προϋποθέσεις μιας φιλικής ευχάριστης και τακτικής επικοινωνίας χρονογράφου και κοινού. Οι αναγνώστες το περιμένουν. Έτσι τουλάχιστον συνέβαινε και συμβαίνει, όταν εκλεκτοί χρονογράφοι θεραπεύουν αυτό το είδος του λόγου. Είναι, άλλωστε, γνωστό ότι συχνά χρονογράφος και αναγνώστες αναπτύσσουν μιαν ιδιότυπη σχέση που φτάνει έως και στην αλληλογραφία, όπως είναι γνωστό ότι κάποτε οι χρονογράφοι ζητούν από τους αναγνώστες τους ακόμη και θέματα για πραγμάτευση: «θεματοπραγματευτές» ονόμαζε ο γνωστός χρονογράφος Σπύρος Μελάς απλούς ανθρώπους του περιβάλλοντός του, οι οποίοι τού υποδείκνυαν θέματα για χρονογραφική πραγμάτευση.

Όπως σημειώσαμε, τα θέματα τα αντλεί ο χρονογράφος από την επικαιρότητα, την οποία και σχολιάζει: το ευχάριστο και το δυσάρεστο, το σοβαρό και το αστείο, το ευτυχές και το ατυχές περιστατικό, το ατομικό και το κοινωνικό πρόβλημα, το πνευματικό και το υλικό, το παλαιό και το νέο, το συντηρητικό και το προοδευτικό, η μορφή και η ουσία, το στατικό και το δυναμικό και όλα τα συναφή συγκροτούν πλούσιο και ανοιχτό πεδίο της θεματικής του χρονογραφήματος.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μπορείτε επίσης να δείτε και το διαδραστικό βίντεο της Κωνσταντίνας Σάιτ εδώ

Γενικά για τις δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις

Επιρρηματικές λέγονται οι προτάσεις που προσδιορίζουν κυρίως το ρήμα μιας πρότασης ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί, δηλαδή δίνουν πληροφορίες για τον χρόνο, τον τρόπο, την αιτία κλπ. που έγινε μια πράξη.

Ως προς τη σημασία τους είναι:

τελικές, αιτιολογικές, αποτελεσματικές, υποθετικές, εναντιωματικές - παραχωρητικές, χρονικές και αναφορικές

(οι αναφορικές εξετάζονται σε ανεξάρτητη σελίδα)

Παραδείγματα:

• Επειδή οι Κορίνθιοι έχτισαν την πόλη τους πάνω στον Ισθμό, η Κόρινθος έγινε από πολύ παλιά εμπορικό κέντρο.

Η δευτερεύουσα πρόταση: «Επειδή οι Κορίνθιοι έχτισαν την πόλη τους πάνω στον Ισθμό» δηλώνει την αιτία για την οποία η Κόρινθος έγινε εμπορικό κέντρο, και είναι αιτιολογική.

• Ο Κώστας κατέβηκε, για να αγοράσει παγωτό.

Η δευτερεύουσα πρόταση: «για να αγοράσει παγωτό» δηλώνει τον σκοπό για τον οποίο κατέβηκε ο Κώστας και είναι τελική. (στα αρχαία ελληνικά τέλος = σκοπός)

• Η Ελένη έτρεχε τόσο γρήγορα, ώστε δεν την πρόλαβε κανείς.

Η δευτερεύουσα πρόταση: «ώστε δεν την πρόλαβε κανείς» δηλώνει το αποτέλεσμα που είχε το γρήγορο τρέξιμο της Ελένης και είναι αποτελεσματική.

• Αν κάνει καλό καιρό, θα πάμε εκδρομή.

Η δευτερεύουσα πρόταση: «αν κάνει καλό καιρό» δηλώνει υπόθεση και είναι υποθετική.

• Αν και ήταν φτωχός, έδωσε το δαχτυλίδι του για τα θύματα του πολέμου.

Η δευτερεύουσα πρόταση: «αν και ήταν φτωχός» είναι εναντιωματική γιατί δηλώνει εναντίωση στην κύρια πρόταση, δηλαδή κάνει κάτι που φυσιολογικά δεν μπορεί να το κάνει.

• Όταν διαβάζω, κουράζομαι.

Η δευτερεύουσα πρόταση: «όταν διαβάζω» δηλώνει τον χρόνο που γίνεται μια πράξη και είναι χρονική.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Οι επιρρηματικές προτάσεις χωρίζονται με κόμμα από την πρόταση από την οποία εξαρτώνται.

Επιρρηματικές τελικές λέγονται οι προτάσεις που δηλώνουν τον σκοπό που οδηγεί σε μια ενέργεια, μ' άλλα λόγια για ποιο σκοπό, για ποιο λόγο γίνεται η πράξη που αναφέρεται στο ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτάται η δευτερεύουσα τελική.

Εισάγονται:

Οι τελικές προτάσεις εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους: για να, να (με τη σημασία του για να), π.χ.

● Αγόρασε καινούρια τηλεόραση, για να δει τους αγώνες. (αγόρασε καινούρια τηλεόραση με σκοπό να δει τον αγώνα)

● Έσκυψε να αποφύγει την μπάλα. (για να αποφύγει την μπάλα) (έσκυψε με σκοπό να αποφύγει την μπάλα)

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

1. Και οι ονοματικές βουλητικές προτάσεις εισάγονται με το να. Οι βουλητικές όμως χρησιμοποιούνται ως όρος της πρότασης, δηλαδή ως υποκείμενο, αντικείμενο, επεξήγηση, ονοματικός προσδιορισμός και επιρρηματικός προσδιορισμός.

Όταν έχουμε μια πρόταση που αρχίζει με το να ο πιο εύκολος τρόπος για να διακρίνουμε αν είναι επιρρηματική τελική ή ονοματική βουλητική είναι να δούμε αν το να μετατρέπεται σε για να. Παράλληλα, θα πρέπει να δούμε μήπως χρησιμοποιείται ως όρος της κύριας πρότασης.

Ας δούμε τη διαφορά με παραδείγματα.

Θέλω να δουλέψω.

Το «να» δεν μπορεί να μετατραπεί σε «για να».

Εξάλλου, η πρόταση «να δουλέψω» χρησιμοποιείται ως αντικείμενο του ρήματος της κύριας πρότασης «θέλω»

(Τι θέλω; να δουλέψω > αντικείμενο).

Άρα η πρόταση είναι ονοματική βουλητική.

Ήρθα να δουλέψω.

Το «να» μετατρέπεται σε «για να» (Ήρθα, για να δουλέψω).

Συνεπώς η πρόταση είναι επιρρηματική τελική.

Θέλω | να δουλέψω, | για να ζήσω την οικογένειά μου.
κύρια | βουλητική | τελική

2. Οι προτάσεις που εισάγονται με το «για να» δεν είναι πάντοτε τελικές. Μπορεί να είναι και αιτιολογικές ή αποτελεσματικές. (δες παρακάτω)

Εκφέρονται:

1ον Κανονικά εκφέρονται με υποτακτική, π.χ.

● Ήρθα να δουλέψω.

2ον Εκφέρονται όμως και με οριστική παρατατικού, όταν:

α. η πρόταση από την οποία προσδιορίζεται η τελική, έχει οριστική παρελθοντικού χρόνου· υπάρχει έλξη, όπως λέγεται επισήμως.

Ήρθε η γυναίκα αλλά δεν είχα τα λεφτά | να της τα έδινα. (αντί: να της τα δώσω)
οριστική παρελθοντικού χρόνου | οριστική παρατατικού του ρ. δίνω

β. ανεξάρτητα από τον χρόνο και την έγκλιση του ρήματος της πρότασης από την οποία εξαρτάται η τελική,

1. δηλώνεται σκοπός ανεκπλήρωτος, δηλαδή σκοπός που δεν πραγματοποιήθηκε ή που δεν είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί, ή

2. ο σκοπός παρουσιάζεται ως απλή σκέψη αυτού που μιλάει, π.χ.

1. | Μακάρι να ήσουν εδώ | για να το έβλεπες κι ο ίδιος |
| οριστική παρατατικού | οριστική παρατατικού του ρ. βλέπω | σκοπός απραγματοποίητος
| | |
2. | Έχεις χρόνο, | να πίναμε κανένα καφέ |
| οριστική ενεστώτα | οριστική παρατατικού του ρ. πίνω | απλή σκέψη αυτού που μιλάει

Άλλοι τρόποι δήλωσης του σκοπού

Για να εκφράσουμε τον σκοπό, μπορούμε αντί μιας τελικής πρότασης να χρησιμοποιήσουμε:

α. τις προθέσεις για, προς, π.χ.

● Ετοιμάστηκε για την παρουσίαση της εκπομπής.

● Πήγε προς νερού του.

β. χρησιμοποιούμε ρήματα ή περιφράσεις που δηλώνουν σκοπό, π.χ.

● Έχει σκοπό να περάσει στο πανεπιστήμιο.

γ. χρησιμοποιούμε λέξεις που δηλώνουν σκοπό, όπως: σκοπός, στόχος, π.χ.

● Ξεκίνησε με σκοπό να πιάσει τον κλέφτη.

Αιτιολογικές λέγονται οι προτάσεις που που δηλώνουν την αιτία μιας πράξης ή μιας κατάστασης.

Εισάγονται:

με τους αιτιολογικούς συνδέσμους: γιατί, διότι, επειδή, αφού, τι (ποιητικό) ή με λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται ως αιτιολογικοί σύνδεσμοι: καθώς, εφόσον, μια και, που, μια που, σαν... να, σαν...πως, αλλά και με το τελικό για να, ή με τον και, π.χ.

αιτιολογικοί σύνδεσμοι | Δεν πήγα στο σχολείο, γιατί ήμουν άρρωστος.
Δε συμφωνώ μαζί σας, διότι όσα λέτε δεν έχουν καμία λογική βάση.
Έφυγε νευριασμένος, επειδή ο πατέρας του δεν του έδωσε λεφτά.

λέξεις και εκφράσεις
που χρησιμοποιούνται
ως αιτιολογικοί σύνδεσμοι

Αφού της συμπεριφέρθηκες με τέτοιο τρόπο, καλά έκανε κι έφυγε.
Θα πάρουμε γλυκό, μια και ήσασταν καλά παιδιά.
Λυπάμαι, που δε θα έρθει μαζί μας και η Ελένη.
Για να τρέχει σαν τρελός με το αμάξι, καρφώθηκε σ' ένα τοίχο.
Φύγε τώρα, και δεν έχω καιρό.

Εκφέρονται:

1ον με απλή οριστική, π.χ.

● Δε θα σου πάρω δώρο, γιατί δεν είσαι καλό παιδί.

● Χαίρομαι, που ήρθες.

2ον με δυνητική οριστική, π.χ.

● Σου τα χρωστώ όλα, αφού χωρίς εσένα δε θα έκανα τίποτα.

3ον με πιθανολογική οριστική, π.χ.

● Στεναχωρήθηκα πολύ, που δε θα χορέψεις απόψε.

ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ

Ο σύνδεσμος γιατί χρησιμοποιείται και ως παρατακτικός σύνδεσμος στην αρχή μιας περιόδου ή μιας ημιπεριόδου και εισάγει κύρια πρόταση, π.χ.

Και γιατί έγιναν όλα αυτά; Γιατί δεν ακούς ποτέ κανέναν· γιατί είσαι ξεροκέφαλος· γιατί είσαι εγωιστής.

Δε θα έρθω μαζί σας· γιατί είμαι κουρασμένος και γιατί νυστάζω πολύ.

Άλλοι τρόποι δήλωσης της αιτίας

Μπορούμε επίσης να δηλώσουμε την αιτία χρησιμοποιώντας και:

α) τις προθέσεις από, για, με, τις καταχρηστικές προθέσεις λόγω, εξαιτίας ή ακόμη και τη λόγια πρόθεση ένεκα, π.χ.

● Από την αφηρημάδα του ξέχασε το πορτοφόλι του.

● Απαλλάχτηκε λόγω βλακείας.

● Θύμωσα με τη συμπεριφορά του.

● Μάλωσαν για την κληρονομιά.

● Απολύθηκε εξαιτίας κακής διαγωγής.

● Δεν ήρθε ένεκα της αρρώστιας του.

β) με τη χρήση λέξεων όπως: αιτία, λόγος, δικαιολογία, εξήγηση, αφορμή κ.ά., π.χ.

● Η συμπεριφορά σου είναι η αιτία που φτάσαμε σ’ αυτή την κατάσταση.

γ) με τις εκφράσεις: γι’ αυτό, γι’ αυτόν τον λόγο, ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο κ.ά., π.χ.

● Ενώ είχε υποσχεθεί ότι θα πάμε στο γήπεδο, δεν πήγαμε. Γι’ αυτόν τον λόγο πείσμωσα και δε βγαίνω από το δωμάτιό μου.

Αποτελεσματικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που δηλώνουν τις συνέπειες ή το αποτέλεσμα της πρότασης την οποία προσδιορίζουν και από την οποία εξαρτώνται.

Εισάγονται:

με τους αποτελεσματικούς συνδέσμους ώστε, που, με τον σύνδεσμο να και με τις εκφράσεις ώστε να, που να, για να κ.λπ., π.χ.

● Μιλάει πολύ σιγά, ώστε μόλις ακούγεται.

● Ήταν τόσο σπάταλος, που έμεινε απένταρος.

● Δεν είναι ανόητος, να τα πει όλα.

● Ο καλλιτέχνης μεταχειρίζεται τεχνάσματα, ώστε να υπερπηδήσει τα εμπόδια της ύλης.

Μερικές φορές ο σύνδεσμος ώστε μπορεί να βρίσκεται στην αρχή περιόδου και τότε εισάγει κύρια πρόταση, π.χ.

● Αύριο το πρωί φεύγουμε. Ώστε το πήρατε απόφαση.

Εκφέρονται:

1ον Όσες εισάγονται με τους συνδέσμους ώστε και που και δηλώνουν:

α) πραγματικό αποτέλεσμα, εκφέρονται με οριστική οποιουδήποτε χρόνου, π.χ.

● Μιλάει πολύ σιγά, ώστε μόλις ακούγεται.

● Ήταν τόσο σπάταλος, που έμεινε απένταρος.

β) αποτέλεσμα που είναι δυνατό με δυνητική οριστική, π.χ.

● Είναι τόσο σκληρός, ώστε τίποτα δε θα τον συγκινούσε.

γ) αποτέλεσμα που είναι πιθανό με πιθανολογική οριστική, π.χ.

● Έχει τόσα χρόνια να με δει, που δε θα με θυμάται.

2ον Όσες εισάγονται με το να, ώστε να, που να, κ.τ.λ. εκφέρονται με υποτακτική και δηλώνουν αποτέλεσμα που είναι πιθανό ή δυνατό ή κάποτε και πραγματικό γεγονός, π.χ.

● Δεν είναι ανόητος, να τα πει όλα.

● Έτρεχε σαν τρελός, ώστε να προλάβει το τρένο.

Άλλοι τρόποι δήλωσης του αποτελέσματος

Μπορούμε να δηλώσουμε το αποτέλεσμα και με τους εξής ακόμη τρόπους:

α. με ρήματα ή περιφράσεις όπως: καταλήγω, η κατάληξη είναι, το αποτέλεσμα είναι, έχει ως αποτέλεσμα κ.λπ., π.χ.

● Οι διαμαρτυρίες των πολιτών είχαν ως αποτέλεσμα τη ματαίωση του έργου.

β. με επιρρήματα: έτσι, επομένως, κατά συνέπεια, συνεπώς, ως εκ τούτου κ.λπ. π.χ.

● Έχουμε πολλή δουλειά σήμερα, επομένως μη με περιμένεις για φαΐ.

Υποθετικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που περιέχουν την προϋπόθεση που πρέπει να ισχύει για να γίνει αυτό που δηλώνει η πρόταση από την οποία εξαρτώνται και την οποία προσδιορίζουν.

Εισάγονται:

με τον υποθετικό σύνδεσμο αν, (εάν), ή και με τους χρονικούς συνδέσμους σαν, άμα ή κάποτε και με τον σύνδεσμο να, π.χ.

● Αν φύγεις εσύ, θα φύγω κι εγώ.

● Σαν χάσει ο άνθρωπος την τιμή, τι τη θέλει τη ζωή.

● Άμα δε διαβάσεις τα μαθήματά σου, δε θα πάμε πουθενά.

● Να μην το έβλεπα ο ίδιος, δε θα το πίστευα.

Υπόθεση - απόδοση > υποθετικός λόγος

Η υποθετική πρόταση λέγεται και υπόθεση, ενώ η πρόταση που προσδιορίζεται από αυτήν λέγεται απόδοση. Και οι δύο μαζί λέγονται υποθετικός λόγος.

Αν φύγεις εσύ, | θα φύγω κι εγώ.
υπόθεση | απόδοση
υποθετικός λόγος

Πολλές προτάσεις που εισάγονται με το αν δεν είναι υποθέσεις και δεν υπάρχει πραγματικός υποθετικός λόγος. Χρησιμοποιούνται κυρίως ως ρητορικές εκφράσεις για να δηλωθεί:

α. παρομοίωση: Από τότε αν τον είδες εσύ, τον είδα κι εγώ (αντί του: όσο τον είδες εσύ...)

β. έντονη αντίθεση: Αν τα μαλλιά μου άσπρισαν, η καρδιά μου είναι νέα.

γ. αιτία: Δεν απελπίστηκε, αν δεν τα κατάφερε με την πρώτη φορά (αντί του: επειδή δεν τα κατάφερε με την πρώτη φορά).

δ. αποτέλεσμα: Αν τρώει τώρα ήσυχα ψωμί, αφορμή είναι η αδερφή του (αντί του: η αδερφή του είναι αφορμή, ώστε να τρώει τώρα...)

ε. ανάπτυξη του αόριστου νοήματος: Αν είμαι σήμερα κάτι, το χρωστώ στον πατέρα μου (αντί του: το ότι είμαι σήμερα κάτι...).  Η υπόθεση στην περίπτωση αυτή ισοδυναμεί με ειδική πρόταση με το άρθρο.

στ. απειλή: Αν σε πιάσω... (συνήθως χωρίς την απόδοση)

Σε παλαιότερα συντακτικά οι υποθετικοί λόγοι ανάλογα με τη σημασία τους διακρίνονταν σε πέντε είδη:

είδος | δηλώνει | παράδειγμα
α' είδος | το πραγματικό | Αν θέλει, φεύγει και τώρα αμέσως.
β' είδος | το αντίθετο του πραγματικού | Αν με άκουγες, τώρα δε θα υπέφερες
γ' είδος | απλή σκέψη | Αν δούλευες περισσότερο, θα πλούτιζες
δ' είδος | το προσδοκώμενο | Αν σας το πω, θα γελάσετε.
ε' είδος | το αορίστως επαναλαμβανόμενο | Αν δε βρέξεις τα πόδια σου, ψάρι δεν τρως.

Στη συνέχεια γίνεται μια σύντομη παρουσίασή τους.

α' είδος, το πραγματικό

Στο α' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι πραγματικό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι όντως πραγματικό.

Η υπόθεση εκφέρεται με οριστική οποιουδήποτε χρόνου και η απόδοση σε οποιαδήποτε έγκλιση, π.χ.

● Αν θέλει, φεύγει και τώρα αμέσως.

● Αν θα πας εσύ, θα πάω κι εγώ.

β' είδος, το αντίθετο του πραγματικού

Στο β' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι αντίθετο του πραγματικού, κάτι που δεν έγινε ή δε γίνεται ποτέ.

Η υπόθεση εκφέρεται με οριστική παρατατικού ή υπερσυντέλικου (ποτέ αόριστου) και η απόδοση με δυνητική έγκλιση, π.χ.

● Αν με άκουγες, τώρα δε θα υπέφερες.

● Αν δεν κρυβόσουν, θα σε έβλεπα.

● Να ήταν η ζήλεια ψώρα, θα κόλλαγε όλη η χώρα. (Αν ήταν η ζήλεια...)

γ' είδος, απλή σκέψη

Στο γ' είδος η υπόθεση θεωρείται ως απλή σκέψη, χωρίς να εξετάζεται αν πρόκειται ή μπορεί να πραγματοποιηθεί ή όχι.

Η υπόθεση εκφέρεται με οριστική παρατατικού και η απόδοση με δυνητική οριστική (παρατατικού) και σπάνια με οριστική μέλλοντα, π.χ.

● Αν δούλευες περισσότερο, θα πλούτιζες. (δυνητική οριστική)

● Αν πήγαινες κι εσύ μαζί, θα είμαι ήσυχος. (οριστική μέλλοντα)

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Οι υποθετικοί λόγοι του γ' είδους δε διαφέρουν μορφολογικά από τους υποθετικούς λόγους του β' είδους. Η διαφορά τους βρίσκεται στο ότι δεν αναφέρονται και στο παρελθόν, όπως του β' είδους, ούτε φανερώνουν κάτι το αδύνατο ή απραγματοποίητο.

δ' είδος, το προσδοκώμενο

Στο δ' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι το προσδοκώμενο ή ενδεχόμενο να γίνει.

Η υπόθεση εκφέρεται με υποτακτική αορίστου (σπάνια παρακειμένου) και η απόδοση κανονικά σε οριστική μέλλοντα ή σε προστακτική ή με κάποια έκφραση με μελλοντική σημασία, π.χ.

● Αν σας το πω, θα γελάσετε.

● Αν τον ξαναδείς, γράψε μου.

● Αν ως το καλοκαίρι δεν έχεις πάρει το δίπλωμα, μην περιμένεις τίποτα από μένα.

ε' είδος, το αορίστως επαναλαμβανόμενο

Στο ε' είδος η υπόθεση θεωρείται ως κάτι το αορίστως επαναλαμβανόμενο σε οποιαδήποτε χρονική περίοδο (παρελθόν, παρόν, μέλλον).

Η υπόθεση εκφέρεται με υποτακτική αορίστου (σπάνια ενεστώτα ή παρακειμένου) και η απόδοση σε οριστική ενεστώτα.π.χ.

● Αν δε βρέξεις τα πόδια σου, ψάρι δεν τρως.

● Αν χάσει ο άνθρωπος την τιμή του, τι τη θέλει τη ζωή του.

Παρατηρήσεις στους υποθετικούς λόγους

1η. Δύο ή περισσότερες υποθετικές προτάσεις μπορεί να έχουν μια κοινή απόδοση και μεταξύ τους να βρίσκονται σε διαζευκτική σχέση. Οι υποθετικές αυτές προτάσεις εισάγονται κανονικά με το είτε - είτε ή το κι αν - κι αν, όταν πρόκειται να δηλωθεί αδιαφορία, και με το και να - και να, όταν πρόκειται να δηλωθεί παραχώρηση, π.χ.

● Είτε το θέλει, είτε δεν το θέλει, αυτό θα γίνει.

● Κι αν κλαις, κι αν δεν κλαις, εμένα το ίδιο μου κάνει.

● Και να φταις και να μη φταις, εσένα θα κατηγορήσουν.

2η. Πολλές φορές στους υποθετικούς λόγους μπορεί να λείπει η υπόθεση ή η απόδοση, εφόσον εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα ή υποδηλώνεται από κάποια λέξη της πρότασης, συνήθως από κάποιο επίρρημα ή επιρρηματική φράση ή επιφώνημα.

Θα πάμε εκδρομή; Αν δε βρέξει... (αντί του: Αν δε βρέξει, θα πάμε εκδρομή < η απόδοση παραλείπεται γιατί εννοείται εύκολα)

Να διαβάζεις· μόνο έτσι μπορεί να μάθεις. (αντί του: αν διαβάζεις, μπορεί να μάθεις < η υπόθεση παραλείπεται γιατί εννοείται εύκολα. Παράλληλα συνοδεύεται και από τη λέξη έτσι.)

Εναντιωματικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που φανερώνουν εναντίωση, δηλαδή ισχυρή αντίδραση προς κάτι που το θεωρούμε πραγματικό και το οποίο δηλώνεται από την πρόταση που προσδιορίζουν και από την οποία εξαρτώνται.

Εισάγονται:

με τους εναντιωματικούς συνδέσμους: ενώ, μολονότι, αν και, και με τις εκφράσεις και ας, παρόλο που, μόλο που, και που, παρ' ότι, παρά το ότι κ.τ.λ., π.χ.

● Ενώ δε διάβασε καθόλου, τα πήγε πολύ καλά στις εξετάσεις.

● Μολονότι τον προσκάλεσαν, δεν πήγε.

● Αν και είναι πλούσιος, ζει φτωχικά.

● Κι ας είναι παλιό το σπίτι, εμένα μου αρέσει.

● Παρόλο που τρώει όλη τη μέρα, δεν παχαίνει καθόλου!

Εκφέρονται:

με οριστική και έχουν άρνηση δε(ν), εκτός από τις προτάσεις που εισάγονται με το "και ας", στις οποίες η άρνηση είναι μη(ν), π.χ.

● Παρόλο που δεν το ήθελα, τελικά πήγα στο πάρτι του Γιάννη.

● Ζει πολύ ευτυχισμένα, κι ας μην είναι πλούσιος.

Παραχωρητικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που φανερώνουν εναντίωση, δηλαδή ισχυρή αντίδραση προς κάτι που δεν το θεωρούμε πραγματικό αλλά ενδεχόμενο ή και αδύνατο· ή φανερώνουν παραχώρηση σε κάτι που είναι αντίθετο από αυτό που δηλώνεται στην πρόταση που προσδιορίζουν και από την οποία εξαρτώνται.

Εισάγονται:

με τα: και αν, και να, που να, ας.. και, να π.χ.

● Κι αν σε βρίσουν, εσύ να αδιαφορήσεις.

● Και να μη μου το έλεγες, εγώ θα ερχόμουν.

● Που να χαλάσει ο κόσμος, εγώ δεν ταξιδεύω μ' αυτό το πλοίο.

● Μια στιγμή να μην πρόσεχες, ήταν ικανός να γκρεμίσει το σπίτι.

Εκφέρονται:

α. με οριστική παρελθοντικού χρόνου, κυρίως όταν το νόημά τους αναφέρεται στο παρελθόν, π.χ.

● Και να μη μου το έλεγες, εγώ θα ερχόμουν.

β. με υποτακτική, όταν το νόημά τους αναφέρεται στο παρόν ή στο μέλλον, π.χ.

● Κι αν σε βρίσουν, εσύ να αδιαφορήσεις.

Χρονικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που προσδιορίζουν χρονικά την πρόταση από την οποία εξαρτώνται.

Εισάγονται:

με τους χρονικούς συνδέσμους: όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου, όσο που, όποτε, άμα ή με λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται ως χρονικοί σύνδεσμοι: όσο, ότι, εκεί που, όσο που να, έως ότου να, κάθε που κ.τ.λ.), π.χ.

● Όταν έρθει ο πατέρας σου, θα του τα πω όλα.

● Σαν έγινε είκοσι χρονών, έφυγε για την Αυστραλία.

● Όλη την ώρα μάλωναν,ενώ εγώ καθόμουν ήσυχος στο δωμάτιό μου.

● Εκεί που πήγε να φτιάξει ο καιρός, χάλασε.

● Έως ότου έρθει ο Νίκος, δεν παίζουμε κανένα παιχνίδι;

Δηλώνουν:

Η χρονική πρόταση σε σχέση με τον χρόνο που δηλώνεται στην πρόταση από την οποία εξαρτάται μπορεί να δηλώνει:

α. το σύγχρονο, δηλαδή η πράξη της χρονικής πρότασης γίνεται την ίδια στιγμή με την πράξη της πρότασης από την οποία εξαρτάται, π.χ.

● Όταν δουλεύει, χαίρεται. (Την ίδια στιγμή δουλεύει και χαίρεται.)

β. το προτερόχρονο, δηλαδή η πράξη της χρονικής πρότασης έγινε πριν από την πράξη της πρότασης από την οποία εξαρτάται, π.χ.

● Μόλις έμαθε τα γεγονότα, έφυγε τρέχοντας. (Πρώτα έμαθε τα γεγονότα και μετά έφυγε.)

γ. το υστερόχρονο, δηλαδή η πράξη της χρονικής πρότασης έγινε ή θα γίνει μετά από την πράξη της πρότασης από την οποία εξαρτάται, π.χ.

●Παίζω μπάλα έως ότου γυρίσει στο σπίτι η μαμά. (Τώρα παίζω, η μαμά θα έρθει αργόερα.)

Για να βρούμε τι δηλώνει η χρονική πρόταση, συγκρίνουμε την ενέργεια που δηλώνεται με το ρήμα της χρονικής με την ενέργεια που δηλώνεται με το ρήμα της κύριας, με σκοπό να διαπιστώσουμε πότε γίνεται η κάθε ενέργεια. Ανάλογα με τη χρονική βαθμίδα στην οποία γίνεται η ενέργεια της χρονικής την κατατάσσουμε σε μια από τις τρεις κατηγορίες. Μελέτησε τον επόμενο πίνακα:

η πράξη | προηγείται | γίνεται την ίδια στιγμή | ακολουθεί
χρονική πρόταση | | Όταν δουλεύει, |
πρόταση εξάρτησης | | χαίρεται. |
| | |
χρονική πρόταση | Μόλις έμαθε τα γεγονότα, | |
πρόταση εξάρτησης | | έφυγε τρέχοντας. |
| | |
χρονική πρόταση | | | έως ότου γυρίσει στο σπίτι η μαμά
πρόταση εξάρτησης | | Παίζω μπάλα |

Εκφέρονται:

α. με απλή οριστική, όταν φανερώνουν ένα ορισμένο και πραγματικό γεγονός, π.χ.

● Καθώς ξεκινούσα για το σχολείο, συνάντησα τον Παναγιώτη.

β. με δυνητική οριστική, όταν φανερώνουν κάτι δυνατό ή ενδεχόμενο στο παρελθόν, π.χ.

● Όταν θα έφτανε στο σπίτι, θα έβρισκε τα δώρα.

γ. με υποτακτική. Διακρίνουμε δύο υποπεριπτώσεις:

1. με υποτακτική αορίστου, όταν φανερώνουν μια πράξη προσδοκώμενη, π.χ.

● Όταν το δεις αυτό, θα τα ξεχάσεις όλα.

● Όταν τελειώσεις το διάβασμα, θα πάμε για ψώνια.

2. με υποτακτική ενεστώτα ή αόριστου, όταν φανερώνουν μια πράξη αορίστως επαναλαμβανόμενη, π.χ.

● Όταν θέλω, γίνομαι άγγελος.

● Όταν ένας άνθρωπος χάσει τη γαλήνη του, τα χάνει όλα.

Συγκεντρωτικός πίνακας

Είδος

Εισάγονται

Εκφέρονται

Τελικές

εισάγονται με τους συνδέσμους: για να, να

εκφέρονται με υποτακτική και με οριστική παρατατικού

Αιτιολογικές

εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους: γιατί, διότι, επειδή, αφού, τι (ποιητικό) ή με λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται ως αιτιολογικοί σύνδεσμοι: καθώς, εφόσον, μια και, που, μια που, σαν... να, σαν...πως, εφόσον, αλλά και με το τελικό για να, ή με τον και

εκφέρονται με απλή οριστική, με δυνητική οριστική, με πιθανολογική οριστική

Αποτελεσματικές

εισάγονται με τους αποτελεσματικούς συνδέσμους ώστε, που, με τον σύνδεσμο να και με τις εκφράσεις ώστε να, που να, για να

εκφέρονται με οριστική οποιουδήποτε χρόνου, με δυνητική οριστική, με πιθανολογική οριστική, με υποτακτική

Υποθετικές

εισάγονται με τον υποθετικό σύνδεσμο αν, (εάν), ή και με τους χρονικούς συνδέσμους σαν, άμα ή κάποτε και με τον σύνδεσμο να

εκφέρονται με οριστική οποιουδήποτε χρόνου, με υποτακτική αορίστου (σπάνια ενεστώτα ή παρακειμένου)

Εναντιωματικές

εισάγονται με τους αντιθετικούς συνδέσμους: ενώ, μολονότι,αν και, και με τις εκφράσεις και ας, παρόλο που, μόλο που, και που, παρ' ότι, παρά το ότι

εκφέρονται με οριστική

Παραχωρητικές

εισάγονται με τα: και αν, και να, που να, ας.. και, να

εκφέρονται με οριστική παρελθοντικού χρόνου, με υποτακτική

Χρονικές

εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους: όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου, όσο που, όποτε, άμα ή με λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται ως χρονικοί σύνδεσμοι: όσο, ότι, εκεί που, όσο που να, έως ότου να, κάθε που κ.τ.λ.

εκφέρονται με απλή οριστική, με δυνητική οριστική, με υποτακτική

Οι σύνδεσμοι

Κατηγορία

Είδος

Σύνδεσμοι

1. Συμπλεκτικοί

και/κι, ούτε, μήτε (και ουδέ, μηδέ σε παλαιότερα κείμενα)

3. Αντιθετικοί

αν και, αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, μολονότι, μόνο (που)

4. Συμπερασματικοί

λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως, οπότε

Υποτακτικοί που χρησιμοποιούνται στις ονοματικές προτάσεις

7. Ενδοιαστικοί (ή διστακτικοί)

μη(ν), μήπως

Υποτακτικοί που χρησιμοποιούνται στις επιρρηματικές προτάσεις

9. Χρονικοί

όταν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου

10. Αιτιολογικοί

γιατί, επειδή, αφού, τι (ποιητικό)

11. Υποθετικοί

αν/εάν, άμα

13. Αποτελεσματικοί

ώστε (να), που

14. Εναντιωματικοί / παραχωρητικοί

αν και, ενώ, μολονότι

# data[].attributes.attachment_link.title
Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις στα Νέα Ελληνικά