# data[].attributes.headline
Пайдаланған әдебиеттер

# data[].attributes.subject
Пайдаланған әдебиеттер

# data[].attributes.body
1. Садвакасова З.М., Секреты педагогического мастерства., Методические рекомендации для преподавателей вузов. 2-е изд. доп. – Алматы, 2010. – 52 с.

2. Белсенді оқу мен оқытуда қолданылатын әдістер: әдістемелік құрал./құраст. С. Симбаева.– Нұр-Сұлтан: «Тұран-Астана» университетінің баспаханасы, - 2019.- 133 б.

# data[].attributes.headline
Дәріске әдістеме

# data[].attributes.subject
Дәріске әдістеме

# data[].attributes.body
Дәріс барысында білім алушылардың мотивациясын арттыру мақсатында тұқымқуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары тақырыбының аясында қызықты фактілерді айтып, оны бейнежазбалар мен көрнекі материалдар арқылы бекіткен жөн. Сонымен қатар, Пеннет торын жетік түсіндіруге аса көңіл бөлу қажет, себебі генетикалық есептеклер осы әдіс негізінде жүргізіледі.

# data[].attributes.headline
Практикалық сабақ жоспары

# data[].attributes.subject
Практикалық сабақ жоспары

# data[].attributes.body
Тақырыбы: Аталық және аналық жыныс жасушаларының құрылысы.
Сабақтың мақсаты:  Микроскопиялық деңгейде жыныс жасушаларын және оның түрлерін  ажырата  білу.  Олардың  морфофункциональдық және  гистогенетикалық ерекшеліктері.  Әртүрлі  түрлерінің  микроскопиялық,  ультрамикроскопиялық  және
гистохимиялық ерекшеліктерін, олардың атқаратын қызметтерімен салыстыру.
Сабаққа керекті құрал-жабдықтар
1.Микроскоп, гистопрепараттар
1.Түрлі –түсті кестелер
Сабақтың мазмұны мен жүру жоспары:
1-Препарат. Қошқар сперматозоиды.
Қошқар  шәуетінің  шыныға  жағылған  жұқа  жұғындысы  гематоксилин-эозинмен бояу  арқылы  дайындалған  препарат.  Препаратты  микроскоптың  кіші  нысандығымен (обьективімен)  қарап,  сперматозоидтардың  сиректеу  орналасқан  жерін  көру  алаңшасына қояды. Сонан соң, үлкен обьективпен қарап, қызғылт  – көк түске боялған  жіпше тәрізді торшаларды  табыңыздар.  Сперматозоидтар  басының  пішініне  және  құйрығының мөлшеріне  көңіл  аударыңыздар.  Олардың  басы,  мойны,  денесі,  құйрығы  болады.  Басы көбінесе сопақ болып келеді. Сперматозоидтың басында хромосомалардың гаплоидтық жиынтығынан  түзілген  ірі  ядросы  болады.  Оның  алдыңғы  жағындағы  құрылымды (Гольдж  кешенінің  туындысы)  акросома  -  деп  атайды.  Акросома  –  жұмыртқа клеткасының  сыртқы  клеткалық  қабығын  ерітетін  гиалуринидаза  ферментін  бөледі. Сперматозоид басын сыртынан плазмолемма қаптап жатады.
Сперматозоид  мойны  –  центросома  туындысы.  Оны  проксимальды  және дистальды  центроильдер  құрайды.  Дистальды  центроильден  сперматозоид  құйрығының негізін  құрайтын  біліктік  жіп  (аксонема)  басталады.  Біліктік  жіп  9  жұп  шеткі  және  бір жұп  орталық  жіпшелерден  (фибриллалардан)  тұрады.  Біліктік  жіптің  жиырылуы нәтижесінде сперматозоидтар қозғалады.
Сперматозоид  құйрығы  –  үш  бөліктен:  бастапқы  (аралық),  негізгі  және  соңғы бөліктерден тұрады.
2-Препарат. Сүтқоректілер жұмыртқа торшасы (овоцит).
Жұмыртқалық  кесінділерін    гемотоксилин–эозинмен  бояу  арқылы  дайындалған препарат. Сүтқоректілердің аналық  жыныс торшаларында  сарыуыз  аз мөлшерде болады. Сондықтан оны олиголецитті овоцит – деп атайды. Кіші обьективпен қарап, препараттың шеткі  жиектерінде  жатқан  дөңгелек  пішінді  торшаларды  көруге  болады.  Бұлар  аналық жыныс  торшалары.  Олардың    ішінде  ұсақ  жас  торшалармен  қатар  өсіп  жетілген  ірі торшаларды  көруге  болады.  Препаратты  жылжыту  арқылы,  анық  боялған  ірі  овоцитті тауып,  оны  үлкен  обьективпен  қараңыздар.  Овоциттің  пішіні  дөңгелек,  ортасында дөңгелекше  ядросы,  ядрошығы  көрінеді.  Оның  сыртында  қызғылт  түсті  цитоплазма,
мөлдір  және  фолликулоциттерден,  яғни  фолликул  торшаларынан  құралған  қабықтар болады.  Аналық  жыныс  торшасының    суретін  салып,  суретте  мына  атауларды белгілеңіздер: ядро, цитоплазма, мөлдір қабық, фолликулалы қабық.
Бақылау сұрақтары
1.Гаметогенез, олардың түрлері.
2.Сперматогенез, овогенез, олардың кезеңдері.
3.Жыныс торшалары, олардың дене торшаларынан айырмашылығы.
4.Сперматозоидтың құрылысы.
5.Сарыуыз мөлшеріне байланысты аналық жыныс торшаларының жіктелуі.
6.Сүтқоректілер аналық жыныс торшасының құрылысы.
7.Құс жұмыртқа  торшасының құрылысы.

# data[].attributes.headline
Дәрісті жүргізу барысы

# data[].attributes.subject
Дәрісті жүргізу барысы

# data[].attributes.headline
Тақырыптық тәрбиелік іс-шара сценарийі

# data[].attributes.subject
Тақырыптық тәрбиелік іс-шара сценарийі

# data[].attributes.body
Қатысушылар: ЖОО студенттері
Іс-шара мақсаты: Оқу барысында психикалық денсаулықты сақтаудың маңызы мен жолдарын түсіну, күнделікті негізге енгізу.
Білімділік: Студенттердің өз психикасына деген қарым-қатынасын түсіндірумен қатар психологиялық білімдерін жан-жақты кеңейту;
Дамытушылық: Денсаулық, оның ішінде психикалық денсаулықтың қаншалықты маңызды екенін студенттер көңіліне ұялату; Студенттердің рухани дүниесін, шығармашылық қабілеттерін дамыту; Студенттердің сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Студенттерді білімді, саналы, салауатты, жан -жақты рухани бай жеке тұлға етіп тәрбиелеу.

Іс- шара: Кеңес беру, дөңгелек үстел

Сабақтың әдісі: Іздену, қызығушылықты ояту, ой қозғау, ой салу.

Сабақтың көрнекілігі: Интербелсенді тақтадан студенттердің бойында денсаулығына алаңдаушылық, қамқорлық сезімді оятатын фразалар, бейне таспа, слайдтар.

Пәнаралық байланыс: биология, психология

Іс-шара барысы:

I.Ұйымдастыру кезеңі.

а).Сәлемдесу.

б).Сабақтың мақсатымен таныстыру.

II.Кіріспе бөлім

Оқытушының сөзі:Армысыздар, құрметті ұстаздар мен студенттер! Бүгінгі «Mental healthcare» атты психикалық денсаулық маңызы мен күтіміне арналған іс-шарамызға қош келдіңіздер! Жалпы, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) айтқандай, денсаулық көп жағдайда өмір салтына байланысты. Жоғары оқу орнына түсумен жастардың өмір ырғағы өзгереді. Бұл әрқашан жақсы жаққа емес.

Студенттер әдетте:

·        Тұрақты емес және дұрыс емес тамақтану;

·        ұйқының болмауы;

·        аз физикалық белсенділік;

·        Толық бөлмелерде ұзақ тұру;

·        Тұрақты стресс;

·        Үлкен психикалық стресс, көздің шаршауы.

Міне, студенттер денсаулығының негізгі «жауларының» тізімі, оларды жеңу мүмкін емес, бірақ олардың ағзаға әсерін азайтуға болады. Бүгін осы тақырып маңайында талқылау жүргізетін боламыз.

III.Негізгі бөлім

1.Психикалық денсаулықтың нашарлауының салдары - (психикалық денсаулық туралы бейнежазбаны көрсету)

2.Психикалық денсаулыққа әсер ететін факторларға шолу – (түсіндіру барысында студенттерге сұрақ қойылып дискуссия жүргізіледі)

3.Бағалау — (белсенді студенттерді марапаттау)

4.Қорытынды бөлімі.

Студент: Ал, енді психикалық денсаулыққа әсер ететін факторларға тоқталып өтсек!

Отбасы

Ата-ана баланың психикалық денсаулығының өзегі болатын сыртқы келбетіне, күш-қуаттарына, мүмкіндіктеріне сабырлы сенімін арттыруға көмектесе алады. Ата-аналар балаларына қажет кезде қолдау көрсетіп, көмектесуі керек, оқуда, белсенділікте, көзқараста және психикалық денсаулықта үлгі болуы керек. Зерттеулерге сәйкес, жоғары өзін-өзі бағалау және оқудағы жетістіктер ата-аналардың оң қатысуымен тығыз байланысты. Үйде оқуға да, жақсы демалуға да қолайлы жағдай жасау, жағымды, тыныш ортаны сақтау маңызды.

Қоғамдағы орны, араласатын ортасы

ЖОО студенттерінің психикалық денсаулығы үшін белгілі қауіптердің бірі қолайсыз әлеуметтік-экономикалық жағдайлар болып табылады. Сонымен қатар, балалардың жағдайына мектептегі құрбылары, ауладағы достары және спорт үйірмелері әсер етеді. Көбінесе ересектер үшін елеусіз болып көрінетін мәселелер балаларға қатты әсер етеді. Жасөспірімдер эмоционалдық қысымды, қорлауды және тіпті құрдастар тарапынан зорлық-зомбылық әрекеттерін сезінуі мүмкін. Оқу жүктемесі сонымен қатар психикалық белсенділіктің теңгерімсіздігіне әкеледі, сырттай өскен кезде бала іштей жетілмеген болып қалады.

Тәулік режимі

Студент өмірін ретке келтірген кезде өзін көңілді, сабырлы сезінеді және жақсы дамиды. Күнделікті тәртіпте оқумен қатар, ашық ауада ұзақ демалу, жақсы ұйықтау және бос уақыт болуы керек. Ол үй тапсырмасын неғұрлым ұзақ орындаса, соғұрлым оның қалпына келуі үшін сыртта көбірек уақыт қажет.

Дене белсенділігінің болмауы

Студенттер күннің көп бөлігін отыруға мәжбүр. Дәрістер, семинарлар, кітапхана, компьютермен жұмыс және ертеңгі күнге үйге дайындық қозғалыссыз өтеді. Иә, тіпті үй ішінде. Нәтижесінде студенттер келесі мәселелерге тап болады:

·        Аяқ-қолдардағы қан айналымының бұзылуы;

·        Маңызды органдардың, соның ішінде мидың оттегі ашығуы;

·        Рахиокампс.

Әлеуметтік желі

Әлеуметтік желілер жасөспірімдердің психикалық денсаулығына айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Көптеген зерттеулер оларды бейсаналық және шамадан тыс пайдалану зиянды болуы мүмкін екенін дәлелдеді. Жасөспірімдер өздерін үнемі басқа адамдармен салыстырады, ал басқаның идеалды бейнесі олардың сеніміне нұқсан келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, студент кибер зорлық-зомбылыққа ұшырауы мүмкін.

Оның қандай қауіп төнуі мүмкін екенін қарастыру керек - қорқыту, жеке басын ұрлау, қудалау. Мұндай жағдайлардан қалай аулақ болу керектігін немесе оларға дұрыс жауап беруді үйренген жөн.

Студент: Иә, психикалық денсаулыққа әсер ететін факторларды шолып өттік, ал енді осы “проблеманы” шешу үшін сіз қандай жол ұсынар едіңіз? Сіз осындай проблемаға тап болған жағдай болды ма, онымен қалай күрестіңіз? Тағы қандай факторды қосар едіңіз?

Бұл көптеген факторларға байланысты болғандықтан, жан-жақты әрекет ету керек.

1.Тұрақты және сау санаға жетудің негізгі қадамдары:

Күнделікті тәртіпті орындаңыз.

Егер сіз толық демалмасаңыз және жеткілікті ұйықтамасаңыз, онда сіздің жүйке жүйеңіз тозу үшін жұмыс істейді, бұл, әрине, ақаулар мен сәтсіздіктерге әкеледі. Бұған жол бермеу үшін ұйықтап, бір уақытта тұрыңыз, күніне кемінде сегіз сағат ұйықтаңыз, жұмыс пен демалудың тепе-теңдігін сақтаңыз, артық жұмыс жасамаңыз. Егер сіздің денеңіз белгілі бір режимге бейімделсе, онда ол біркелкі жұмыс істейді, сәйкесінше оның барлық маңызды жүйелерінің, соның ішінде жүйке жүйесінің жұмысы қалыпқа келеді.

2. Дұрыс және теңгерімді тамақтаныңыз.

Жүйке жүйесінің күйі мен жұмысы тұтынылатын тағамға, сондай-ақ оның құрамындағы пайдалы заттарға тікелей байланысты. Психикалық денсаулық үшін әсіресе В дәрумендері, мырыш, селен және полиқанықпаған май қышқылдары пайдалы. Көбірек жасыл және жасыл көкөністерді, жармаларды, теңіз өнімдері мен теңіз балықтарын, жемістерді жеңіз. Бірақ алкогольді теріс пайдаланудан, майлы, тәтті, ұн, қуырылған және маринадталған, мүмкіндігінше, бас тартқан дұрыс.

3. Денсаулығыңызды бақылаңыз.

Созылмалы аурулардың пайда болуы жиі жүйке жүйесін қатты шаршатады. Бұған жол бермеу үшін жүйелі профилактикалық тексерулер, ерте диагностика және дәрігерлердің ұсыныстарын орындау көмектеседі.

4. Эмоцияларыңызды басқаруды үйреніңіз.

Бастапқыда бұл оңай болмайды, әсіресе табиғатыңыз бойынша импульсивті және темпераментті адам болсаңыз. Бірақ сіз үнемі жаттығатын болсаңыз, жақын арада оң нәтижелерге қол жеткізесіз. Бұған кейбір жаттығулар көмектеседі. Мысалы, егер сіз өзіңізді «жарылып кетейін» деп сезінсеңіз, терең тыныс алып, тыныс алуыңызға назар аударып көріңіз. Немесе кері санауды бастаңыз. Немесе жағымды нәрсе туралы ойланыңыз, өзіңізді бақытты болған жерге ойша ауыстырыңыз және кем дегенде бір-екі минут сонда болыңыз.

5. Спортпен шұғылданыңыз.

Спорт тұрақты түрде сергітеді, бүкіл ағзаның жұмысын жақсартады, жағымсыз эмоцияларды «өңдеуге» көмектеседі, осылайша көңіл-күйді жақсартады.

6. Сізге жағымды эмоциялар беретін нәрсеге алаңдаңыз.

Бұл кинотеатрға, театрға, дүкенге бару, жағымды компанияда кешкі ас, табиғатқа саяхат, саяхаттау, сүйікті ісімен айналысу және т.б. болуы мүмкін.

7. Жағымсыз әсерлерді азайтуға тырысыңыз.

Сондықтан, сентиментальды адам болсаңыз, онда сіз үшін «ауыр» тақырыптарда сөйлесуден аулақ болғаныңыз жөн, қылмыс жаңалықтарын оқымағаныңыз немесе көрмегеніңіз, қорқынышты фильмдерді, триллерлерді көруді доғарғаныңыз жөн.

8. Ұйықтар алдында демалыңыз

Бір сағаттық кешкі серуен, контрастты душ немесе жылы ванна, жақсы фильм көру, кітап оқу, музыка тыңдау пайдалы болады.

9.  Позитивті ойлауды және әр нәрседен жақсылықты көруге үйреніңіз.

Алаңдауға тырысыңыз және негативке сенбеңіз, ең қиын жағдайларда да жақсы нәрсені табыңыз. Осы сәтте біреу сізден әлдеқайда нашар болуы мүмкін екенін ойлап көріңіз. Бұл оңай емес, бірақ оптимистерге өмірден өту әлдеқайда оңай, олар стресске төзімді.

10. Қолдау мен көмекке жүгініңіз.

Интернеттегі тақырыптық форумда туыстары, достары немесе жай ғана бейтаныс адамдар оны қамтамасыз ете алады. Ал сіз әрқашан психологтардан немесе психотерапевттерден білікті көмекке жүгіне аласыз.

Жақсы психикалық денсаулық қанағаттанарлық және бақытты өмірдің кілті екенін есте сақтаңыз!

IY.Бағалау бөлім

Бүгінгі «Mental healthcare» атты жас ақындар мүшәйрасы өз мәресіне жетіп, әрбір қатысушы өзіне жаңа білім алып, немесе маңыздылығын қайта карастыруға мүмкіндік алды деп ойлаймыз. Белсенді қатысып отырған студенттер мадақтамалармен марапатталады.

Y.Қорытынды бөлім

Жеке тиімділік бойынша жаттықтырушы Лори Дешененің «Әрқашан позитивті болу керек емес. Қайғы, ашу, көңілсіздік, қорқыныш және уайым - бұл қалыпты жағдай. Сезімдер сізді жағымсыз адам етпейді. Бұл сізді адам етеді» деген сөзін еске ала отырып, бүгінгі іс-шарамыз өз мәресіне жетті.

-Сау болыңыздар!

# data[].attributes.headline
"Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары" тақырыбына дәріс

# data[].attributes.subject
"Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары" тақырыбына дәріс

# data[].attributes.headline
Критерийлік бағалауд

# data[].attributes.body
Критерийлік бағалауды енгізу оқушылар құзыреттілігін дамытуға бағытталған қалыптасқан бағалауға көшу мүмкіндігін жасайды, Баға, оқушыға түсінікті критерийлерден, оны ынталандырады және негіздейді және оқыту үдерісін мағыналы жасау жинақталады.

# data[].attributes.headline
Критериалды бағалау

# data[].attributes.subject
Критериалды бағалау

# data[].attributes.body
Бағалау жүйесінің әр түрін қолданудың Халықаралық тәжірибе  бағалаудың екі базалық түрін болжайды: сыртқы (жинақталған, стандартталған) бағалауын және ішкі (қалыптасатын) бағалауын.

Жинақталған  бағалау оқыту үдерісінде тікелей қатыспайтын, субъектілермен жүргізіледі.Бұл бағалау тәсілі бір оқушының басқамен салыстыру, бірақ бұл оқушылардың тікелей жұмыстарын салыстыру, ал әр жұмысты эталонмен салыстыру жолымен болжайды.Оқытудың белгілі бір кезеңі сипатында, яғни оқыту қорытындысын шығаратын бағалаудың бұл түрі суммативті деп аталады.

Ішкі (қалыптасатын) бағалау әр түрлі оқушымен көрсетілген, нәтижесін салыстыру ретінде ұйғарылмаған,  күнделікті жұмыс үдерісінде үйде немесе сабақта білімдері мен дағдыларын меңгерудің келесі деңгейін анықтауға, оқушыларға түсінуге рұқсат етілетін, оқудың міндеттері мен мақсаттарына жетудің және жаңа материалды меңгеру кезеңінде, олар тапсырманы қаншалықты дұрыс орындайтынын  және сондай оқытудың сыналатын нәтижелері бойынша әкімшілік шешімдер, әр оқушының жеке жетістігін анықтауға көзделген.

Келесі метафоралармен бұл бағалау тәсілдердің арасындағы айырмасын сипаттау: «Егер оқушыларды өсімдік кейпінде көре алсақ, онда сыртқы (жинақталатын) өсімдікті бағалаудың олардың өсуін қарапайым өлшеу үдерісі бар. Өлшеуіш нәтижелері салыстыру мен талдау үшін қызықты болғанмен, бірақ олар өз өздерімен өсімдіктің өсуіне әсер етпейді.Ішкі (қалыптасқан) бағалау, керісінше,   өсімдіктің түбін тыңайтқышпен қоректендіру мен суару олардың өсуіне тікелей әсер етеді».

# data[].attributes.headline
Критерийлік бағалаудың міндеттері:

# data[].attributes.subject
Критерийлік бағалаудың міндеттері:

# data[].attributes.body
Оқу үдерісінің әр кезеңінде әр оқушының дайындығы деңгейін анықтау;

оқу бағдарламаларына сәйкес оқушылармен қысқа мерзімді мақсаттар мен оқыту нәтижелеріне жетуін талдаңдар;

оқушының дамуының жеке траекториясын түзету мен жеке озуының мониторингі;

оқу бағдарламаларын меңгеруде, оқушылардың бар кедергілерді жоюына себепші;

іс-әрекеттің әр түрін орындау үшін алынған бағаның мәнін дифференциациялау;

оқу бағдарламалары тиімділігінің мониторингі;

оқу үдерісі мен оқу материалын меңгеруді ұйымдастыру ерекшеліктерін анықтау үшін мұғалім, оқушы және ата-аналар арасындағы кері байланысты қамтамасыз ету.