# data[].attributes.body
Ondotioak demografian: Europako biztanleriaren %30-40ren heriotza eragin zuela.

Ondorioak ekonomian: geldialdia gertatu zen artisautzan eta merkataritzan. laborantza-lurrak abandonatu zituzten , eta horrek neklazaritza-ekoizpenak behera egitea egin zuen.

Ondorioak gizartean: Jaun askok zergak igo zituzten eta ez zieten jopuei uzten bere lurretatik joaten. Jaunen aurkako matxinada asko gertatu ziren , eta hiri- matxinadak ere gertatu ziren.

Ondorioak pentsamoldean: Zenbait taldek pentsatu zuten izurria jainkoaren zigorra zela eta beren erlijio-fanatismoa erakutsi zuten.

# data[].attributes.body
Izurrete beltza 1348. urtean inguruan iritsi zen Europara, Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen. Gaixotasun hori arkakusoen ziztaden bidez transmititzen zen. Sintoma nagusiak: sukarra, arnasketa eta zirkulazio-arazoak, eta azalak kolore beltxazka hartzea.

Gaixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak eragin zituen gizartean eta krisi orokorra eragin zuen Europan. 3 faktorerekin.

XIV. mendean gerra ugari gertatu ziren. Pertsona asko hil ziren eta ekonomia-galera handiak izan ziren.

Lurren zati handi baten produktubitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gutxiko lurrak lugorritu baitzituzten, demografia.hazkunde handiak behartuta.

Izotz aro txikia hasi zen. Izotzaldi, txingor eta euri ugari izan ziren, eta , horren ondorioaz, uztak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren.

# data[].attributes.body
Gobernatzeko, monarkek Curiaren (errege kontseilua) laguntza zuten. hiri estamenduek monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien.

# data[].attributes.body
Errege-erreginek ez zuten lur guztiak kontrolatzen. Monarkek (erregeak) burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea nobleziari inposatzeko.

Burgesek behar zuten jaun feudalen kontra.

Burgesiaren babesa lortzeko , monarkek legeak edo hiri-gutunak sinatu zituzten.

# data[].attributes.body
Burgu edo hirietan, gizarte talde berri bat sortu zen, burgesia.Aniztasun handiko gizarte-talde bat zen eta honako hauek bereizten ziren: goi-burgesia eta behe burgesia.

# data[].attributes.body
Artisauak lanbideen gremioetan antolatzen ziren. Gremioak 3 taldetan banatzen dira: Maisu artisauak klaseak ematen ditu, ofizialak ikasten zeudenak gero maisuak izateko eta ikastunak pringatuak.

# data[].attributes.body
Europako klimak hobera egin zuen, zerbait beroagoa izan baitzen XI. eta XIV. mendeen artean. Horretaz gain, zenbait berrikuntza tekniko ere sartu zituzten.

Nekazaritza-tresnak obetzea: Golde belarriduna eta arnes berriak erabiltzeari esker, lurraren emankortasuna areagotu zen.

Laborantza-metodo berriak: Hiru urteko txandaketa egin zuten, eta lur eremu txikiagoa uzten zen lugorrian. Gainera, lursai berdinean neguko eta udberriko zerealak txandakatzen hasi ziren.

Haize- eta ur-erroten erabilera orokortzea: Antzinarotik ezagutzen ziren errotak, eta alea ehotzeko lanak errastu zituzten. Produktubitatea hobetu zen. Horrela, elikagaien ekoizpena handitu zen.

# data[].attributes.body
Biztanleek beren magistratuak aukeratzen zituzten finantzez, ordenaz eta justiziaz arduratzeko. Magistratuak: burgumaisua edo alkatea.

Hiriko patrizioak talde pribilegiatu bat sortu zuten.

# data[].attributes.body
Hiri-nukleoa harresiz inguratuta zegoen.

Oinplanoa oso irregularra izaten zen eta erdigunean kokatutako plaza baten antolatzen zen. Plazan katedrala, udaletxea, eta lonja egoten ziren. Kaleak bihurriak eta estuak ziren.

Harresien kanpo, auzo berri batzuk sortu ziren, errebalak.

# data[].attributes.body
1000.rtetik aurrera, arriskuak desagertzen joan ziren (bikingoen inbasioak, jaun feudalen gerrak...)merkataritza suspertu eta hiriak handitu ziren.

# data[].attributes.body
Biztanlerian elikadura hobetzearren, gaixotasunen aurkako erresistzentzia hobetu zen. Europako biztanleria asko handitu zen.

Jendeak eskatu zuen lehen abandonatuktako lurrak berriz lantzea, horrela, landatutako lurren azalera asko handitu zen.

Landa eremuetako biztanleria-hazkundeak nekazariak hirietara emigraztea bultzatu zituzten. Jaun feudalen kontrol zorrotzetik kanpo geratzeko.

# data[].attributes.body
Produktibitatea hobetzeari ezker eta laborantza-lurren azalera handitzeari esker, nekazaritz-soberbinak sortu zien. trukeak egiteko.

Truke horrek, merkataritza eta artisautza ekoizpena suspertu zituen. Hiri edo burguetan ezarri ziren.

Hirien berpiztea exisititzen ziren hirietan gertatu zen. Baina hiri berri asko sortu ziren bide gurutzeetan edo gaztelu eta abadien parean.

# data[].attributes.body
Merkatuan produktu gehiago zeuden eta jendeak erosahalmen handiago zuen. Gainera, garraioan eta berrikuntza sistemetan zenbait berrikuntzak trukeak sustatu zituzten:

Berrikuntzak garraioan: Lepokoak eta ferrak gehiago erabiltzen hasi ziren eta guardia garraioa hobetu zen.

Merkataritza-berrikuntzak: Zirkulazioan diru gehiago zegoen eta merkataritza teknikak hobetu ziren.

Horrek merkataritzako garapena bultzatu zuen. Gertukoa (landa-eremuetan), Ertaina (herrien eta hirien artean) Gainera, azokak garatu ziren.

Baina berrikuntza garrantzitsuena urrunekoa (ekialde urrunetan) itsazo bidez egiten zen.

# data[].attributes.body
XI. eta XIII. mendeen artean, segurtasun handiagoa izan zen.

Lehorreko ibilbideak: Monarkek , merkatariei eta artisauei, kobratutako zergak baliatuz, beren autoritatea inposatu zieten nobleei.

Itsas ibilbideak: Bikingoen inbasioa amaitu zenean, Ozeano Atlantikoa seguruagoa izan zen. Bizantziar inperioa sendotu zen eta kristau-estatu txikiak sortu ziren.

# data[].attributes.body
Komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren, eta, baliabideen ondoan jartzen ziren.