# data[].attributes.body
Orain dela 1.000 urte, arriskua desagertzearen ondorioz, bikingoen inbasioak, feudalen arteko gerrak merkataritza suspertu zen, hiriak handitu ziren.

Klima-baldintza hobeak, zenbait berrikuntza tekniko ere sartu zituzten:

Nekazaritza-tresnak: Golde belarriduna eta arnes berriak.

Laborantza-metodoak: Lur-eremu txikiagoa zen lugorrian, lursail berean neguko eta udaberriko zerealak txandakatzen hasi ziren.

Haize eta ur-erroten orokortzea: Azalera eta lan-unitateko errendimendua.

Biztanleria-hazkundea:

Biztanleria hobeto elikatuta egoteak gaixotasunen aurkako erresistentzia hobetu zuen.

jende askok eskatu zuen lehen abandonatutako lurrak berriz lantzeko.

Landa-eremuetako biztanleria-hazkundeak nekazariak hirietara emigratzera bultzatu zituen.

Bai eta nekazaritzako soberakin gehiago izatea: Produktibitateari eta laborantza-lurren azalera handitzeari esker nekazaritza sobrerakinak sortu ziren gero merkatuan saltzeko.

Produktu-truke horrek merkataritza eta artisautza-ekoizpena suspertu zituen.

Hiri berpizten jada existitzen ziren hirietan, hiri berri asko ere sortu ziren bide-gurutzeetan edo gaztelu eta abadien parean.

# data[].attributes.body
Garraioak eta merkataritza garatu ziren...

berrikuntzak garraioan: lepokoak eta ferrak zaldi eta mandoen trakzioa areagotzen zuten.

merkataritza berrikuntzak: Merkataritzaren garapena bultzatu zuen, bai tokikoa edo gertukoa (landa-herrixken artean), bai distantzia ertainekoa (herrixken eta hirien artean), gainera azokak garatu ziren. Horretaz gain, diru trukatzaileak sortu ziren eta kanbio letrak ere.

Ibilbideak seguruagoak zirelako eta urrunago joaten zirelako...

XI. eta XIII. mendeen artean, segurtasun handiago izan zen.

lehorreko ibilbideak: Salgaiak animalien gainean edo gurdietan garraiatzen zituzten, bideak erabilgarriak baziren.

Itsas ibilbideak: Mediterraneoan, gurutzadak tarteko (lur santua konkistatzeko kanpaina militarrak, XII. eta XIII. mendeetan), bizantziar inperioa sendotu zen.

# data[].attributes.body
Hiriak eremu onetan kokatzen zituzten...

Erdi aroko hiriak komunikatzeko-bideetatik gertu kokatzen ziren, biztanleen behar garrantzitsuenak asetzeko.

Bertako hirigintza irregularra zen...

Hiri-nukleoa harresiz inguratuta egoten zen, hiria defendatzea (borrokak sarritan izaten ziren, harresiak gauez itxi egiten zituzten).

Biztanleria auzoetan biltzen zen, erlijioaren arabera (judutegia, mairu-auzoa...) edo artisautza-jardueren arabera, eta kaleak bihurriak eta estuak ziren.

Harresietatik kanpo, auzo berri batzuk sortu ziren, errebalak.

...eta hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua

Magistratuen burua burgumaisua edo alkatea zen. Udaletxean biltzen ziren, eta hor gordetzen ziren hiriko zigilua.

Merkatari eta bankari-familia aberatsenek hirietako gobernua bereganatu zuten.

# data[].attributes.body
Hiriak artisautzako eta merkataritzako guneak ziren...

Hiriak txikiak izaten ziren, eta 15.000 biztanletik 30.000 biztanleria zituzten, nahiz eta gutxi batzuek 200.000 biztanle ere izan zituzten.

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren, gremioak kaletan biltzen ziren, jardueraren arabera: aiztogileak, zilargileak etab.

...eta gizarte-talde berriak sortu ziren haietan

Burgu edo hirietan, gizarte-talde berri bat sortu zen, burgesia. Hori ez zen lurra lantzeagatik aberastu.

Jopu batek hirian urtebetez bizitzea lortzen bazuen, haren jaunak atxilotu gabe, joputzatik aske geratzen zen.

# data[].attributes.body
Burgesiaren babesak monarkaren autoritatea sendotu zuen...

Bere lurrak zituen (koroaren lurrak), eta, hor, erabateko jurisdikzioa (eskumenak) zuen.

Monerkek burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea nobleziari inposatzeko.

Burgesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra, erresuma guztiko bideetan.

Burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek hiri-gutunak sinatu zituzten. horren bidez, hiriei pribilejioek edo foruak ematen zitzaizkien.

...eta gorteen edo parlamentuen sorrera bultzatu zuen

Gobernatzeko, monarkek curiaren (Errege kontseilua) laguntza zuten. Kontseilu hori nobleziako eta kleroko zenbait handikik osatzen zuten.

Hiru estamentuek (noblezia, kleroa eta burgesia) monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien.

# data[].attributes.headline
5. zer eragin zuen izurrite beltzak europako gizartean

# data[].attributes.subject
5. zer eragin zuen izurrite beltzak europako gizartean

# data[].attributes.body
Izurrite Beltza europara iritsi zen...

Izurrite beltza 1348. urtearen inguruan iritsi zen europara, Asiatik. Gaixotasun infekzioa zen, ez zekiten zerk eragiten zuen eta nola hedatzen zen.

Zenbait neurri partzial aplikatu arren, gaixoak isolatzea, pandemia ez zen gelditu eta hondamen handia sortu zuen Europan.

...eta jada ahulduta zegoen biztanleriari eragin zion

Krisi orokorra eragin zuen Europan, beste hiru faktorerekin batera:

XIV. mendean, gerra ugari gertatu ziren, hildako asko eta ekonomia-galera handiak izan ziren.

Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gutxiko lurrak lugorritu baitzituzten.

Izotz Aro txikia hasi zenean, izotzaldi txingor eta euri ugari izan ziren.