# data[].attributes.headline
Ғылыми танымның құрылымы мен деңгейлері

# data[].attributes.subject
Ғылыми танымның құрылымы мен деңгейлері

# data[].attributes.body
Ғылыми білімді бір-біріне сүйенетін әртүрлі деңгейлері бар иерархиялық құрылымға ұйымдастыруға болады. Міне, ғылыми білімнің жалпыға бірдей танылған деңгейлері:

1. Эмпирикалық бақылаулар мен деректер: ғылыми білімнің негізі эмпирикалық бақылаулар мен деректерге негізделген. Ғалымдар ақпаратты тікелей бақылау, өлшеу, эксперимент немесе басқа эмпирикалық әдістер арқылы жинайды. Бұл бақылаулар мен деректер ғылыми зерттеулердің бастапқы материалы болып табылады.

2. Фактілер мен бақылау заңдары: фактілер-бұл шынайы және тексерілетін деп саналатын эмпирикалық бақылаулар. Олар табиғи әлемдегі заңдылықтарды сипаттайтын бақылау заңдылықтарын орнатуға негіз береді. Бақылау заңдары қайталанатын бақылауларға негізделген және әдетте белгілі бір жағдайларда дұрыс деп саналады.

3. Теориялар мен гипотезалар: теориялар-бұл фактілер мен бақылау заңдарының кең ауқымын біріктіретін және түсіндіретін жан-жақты түсініктемелер. Олар белгілі бір зерттеу саласындағы құбылыстарды түсінуге және болжауға негіз береді. Теориялар айтарлықтай дәлелдермен расталады және мұқият тексеруден өтеді. Гипотезалар, керісінше, эксперименттер немесе одан әрі бақылаулар арқылы тексеруге болатын теориялардан туындайтын нақты мәлімдемелер немесе Болжамдар.

4. Модельдер мен тұжырымдамалар: модельдер мен тұжырымдамалық негіздер күрделі жүйелерді немесе құбылыстарды бейнелеу немесе модельдеу үшін қолданылады. Олар зерттелетін жүйенің маңызды ерекшеліктерін немесе механизмдерін көрсететін шындықтың оңайлатуларын немесе абстракцияларын білдіреді. Модельдер математикалық, есептеу, физикалық немесе тұжырымдамалық болуы мүмкін және ғалымдарға жүйенің мінез-құлқын түсінуге және оған қатысты болжам жасауға көмектеседі.

5. Заңдар мен принциптер: заңдар мен принциптер - бұл белгілі бір құбылыстарды басқаратын іргелі қатынастарды немесе принциптерді сипаттайтын жалпы тұжырымдар. Олар ауқымды дәлелдерге негізделген және бірнеше рет тексерілген және тексерілген. Заңдар мен принциптер көбінесе негізгі тұжырымдарды қорытындылайды және табиғи құбылыстың қысқаша және жалпы сипаттамасын береді.

6. Парадигмалар және теориялық шеңберлер: парадигмалар-бұл белгілі бір саладағы ғылыми зерттеулердің бағытын қалыптастыратын жан-жақты шеңбер немесе дүниетаным. Олар ғылыми зерттеулерді басшылыққа алатын жалпы қабылданған теорияларды, модельдерді, әдістер мен болжамдарды қамтиды. Парадигмалар уақыт өте келе ауысуы немесе өзгеруі мүмкін, өйткені жаңа дәлелдер пайда болады немесе қолданыстағы теориялар күмәнданғанда немесе ауыстырылғанда.

Ғылыми білім тұрақты немесе абсолютті емес екенін ескеру маңызды. Ол жаңа нақты деректер, технологиялар мен перспективалар пайда болған кезде қайта қаралуға және нақтылануға жатады. Ғылыми білім деңгейлері ғылыми зерттеулердің жиынтық прогресін ұйымдастыруға және түсінуге негіз береді.

# data[].attributes.headline
Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдардың тарихы мен философиясы

# data[].attributes.subject
Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдардың тарихы мен философиясы

# data[].attributes.attachment_caption
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңінің өкілдері

# data[].attributes.headline
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңі бірқатар маңызды ұғымдар мен бағыттарды қамтиды.  Мұнда осы жаңалықтардың кейбіреулерін қарастырып өттік 

# data[].attributes.subject
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңі бірқатар маңызды ұғымдар мен бағыттарды қамтиды.  Мұнда осы жаңалықтардың кейбіреулерін қарастырып өттік 

# data[].attributes.body
Салыстырмалылық теориясы (Теория относительности) ХХ ғасырдың басында Альберт Эйнштейн әзірлеген салыстырмалылық теориясы уақыт, кеңістік және гравитацияны түсінудегі түбегейлі өзгерісті білдіреді.  Ол салыстырмалылықтың арнайы және жалпы теорияларын қамтиды.

Кванттық механика. Кванттық механика микроскопиялық деңгейде бөлшектердің әрекетін сипаттайды және кванттар ұғымын енгізеді.  Бұл теория біздің әлем туралы түсінігімізде төңкеріс жасап, лазерлер мен ядролық реакторлар сияқты көптеген технологиялардың дамуына әкелді.

Хаос теориясы. Хаос теориясы бастапқы шарттардағы аздаған өзгерістер болашақта үлкен өзгерістерге әкелетін жүйелерді зерттейді.  Бұл тұжырымдама біздің динамикалық процестер туралы түсінігімізді кеңейтті.

Генетика және молекулалық биология. Бұл кезеңде генетика және молекулалық биология саласында, соның ішінде ДНҚ құрылымы мен генетикалық кодта маңызды жаңалықтар ашылды.

Экология және қоршаған орта. Адамның қоршаған ортаға әсерін кеңейтілген зерттеу және экологиялық жүйелерді түсіну ғылымның маңызды саласына айналды.

Ақпараттық революция. Компьютерлер мен Интернеттің дамуы ақпаратты сақтау, өңдеу және алмасу тәсілдерін өзгертіп, ақпараттық революцияға әкелді.

Бұл концепциялар мен тенденциялар ғылымның дамуындағы классикалық емес кезеңді сипаттап, қазіргі заманғы зерттеулер мен технологиялық жетістіктерге негіз болды дей аламыз.

# data[].attributes.headline
Қазіргі заманғы жаһандық өркениет дамуының философиялық мәселелері

# data[].attributes.subject
Қазіргі заманғы жаһандық өркениет дамуының философиялық мәселелері

# data[].attributes.body
Әлемдік ғылымның алтын қорына алғашқы рет цивилизация – өркениет деген ұғымды енгізген шотланд философы Адам Фергюссон көрінеді. Дегенмен, бұл ұғымды қоғамдық болмыстың өзіндік диалектикасының қыры мен сырын терең зерттеу мәселесіне кеңінен қолданып, оны методологиялық қағида дәрежесіне көтерген К.Маркс пен Ф.Энгельс болып табылады. Өркениет туралы мәселе философия тарихында әртүрлі қырынан көрінеді.

Өркениет (лат. сіvіlіs – азаматтық) – қоғамның материалдық және рухани жетістіктерінің жиынтығы. Ежелгі римдіктер бұл ұғымды “варварлықтар” деп өздері атаған басқа халықтар мен мемлекеттерден айырмашылықтарын көрсету мақсатында қолданған. Олардың түсініктері бойынша “Өркениет” азаматтық қоғам, қалалық мәдениет, заңға негізделген басқару тәртібі қалыптасқан рим империясының даму дәрежесін білдірген. Өркениет мәдениет ұғымымен тығыз байланысты.
Ғасырлар бойы қалыптасқан өркениет пен мәдениет ұғымының мағыналарын төмендегідей топтастыруға болады:

1. мәдениет пен Өркениет бір, олар синонимдер (И.Гердер, Э.Тайлор);

2. Өркениет – мәдениеттің ақыры, оның “кәрілік” шағы, руханилықтың антиподы (Ж.Ж. Руссо, Ш.Фурье, О.Шпенглер);

3. Өркениет – мәдениеттің прогресі, болашаққа бой сермеуі, қоғамның парасаттылық деңгейі (Вольтер, Д.Белл);

4. Өркениет – тағылық пен варварлықтан кейінгі тарихи-мәдени саты (Л.Морган);

5. Өркениет – этностар мен мемлекеттерге тән мәдениеттің оқшау түрі (А.Тойнби, Н.Я. Данилевский, т.б.);

6. Өркениет – мәдениеттің техникалық даму деңгейі, оның материалдық жағы.

Біріншіден, өркениет дегеніміз – адамзаттың даму процесінде тағылықтан кейін дүниеге келген ерекше тарихи кезең. Бұл кезеңнің негізгі ерекшеліктері – еңбек бөлісуі арқасында пайда болған адамдар арасындағы қарым-қатынастар онан әрі кеңейіп, товар өндірісінің пайда болуы, топтардың қалыптасуы, мемлекеттің дами бастауы.
Өркениет – бүкіл дүниежүзілік тарихи процестің белгілі бір тиянақты даму сатысы. Археологтар мен ежелгі тарихты зерттеушілер бұл ұғымды дәл осы мағынада пайдаланып жүр. Өркениетті тарихи дамудың нақты кезеңі деп қарастыруды ең алғашқы рет Ш.Фурье ұсынған еді, осы теориялық дәстүр Л.Морган, Ф.Энгельс еңбектерінде одан әрі дамытылды.
Екіншіден, өркениет деп салыстырмалы тұйықталған, өзіндік ерекшелігі бар қоғамдастықты атаған. Бұл дәстүр И.Я.Данилевский еңбектерінде қалыптасқан. Кейіннен осы концепцияны О.Шпенглер, К.Н.Леонтьев дамытқан.
Үшіншіден, өркениет адам баласының өмір сүру мүмкіндіктері кеңейіп, табиғаттың байлықтарын пайдаланып қана қоймай, оны қоғамдық өндірістік технология арқылы өзгерту дәрежесіне көтерілгендігін дәлелдейді. Еңбектің қалай іске асатыны, адамның табиғатқа әсер ету тәсілдері өндірісті қалай және қандай құрал-жабдықтармен жүзеге асыру мәселесі өте маңызды болды. Өркениет жалпы әлеуметтік прогрестің даму процестерімен тығыз байланыста өрбиді. Оның даму жолдарын өркениеттің төменгі сатысы,өркениеттің жалпы деңгейі, өркениеттің аралық сатылары сияқты терминдер арқылы сипаттауға болады. Өркениетті жалпы қоғамдық дамудың жиынтық мінездемесі деп қарастыруға болады.
ХХ ғасырда археология, этнография, салыстырмалы тілтану және басқа да ғылымдар жинақтаған көпжақты материалдар тарихи процестің төменнен жоғарыға сызықтық бағытта дамығандығы туралы пікірдің жеткіліксіздігін айқын дәлелдеді. Өркениеттік тәсіл адамзат тарихы өзіндік ерекшелігі бар бірнеше дара өркениеттерден тұрады деп есептейді. Әрбір өркениет қайталанбайтын мәдени-тарихи оқиғалардан тұрады.
Адамзат тарихын нақты өркениет пен тұйықталған мәдениет тұрғысынан алғаш рет баяндаған орыс жаратылыстанушысы мен философы Н.Я.Данилевский болды.
1872 жылы «Ресей мен Европа» тақырыпты кітабында Н.Я.Данилевский өзіндік ерекшелігі бар өркениет немесе мәдени-тарихи түр деп мысырлық, қытайлық, ассириялық-вавилондық, финикилік немесе халдейлік, үнділік, ирандық, еврейлік, римдік, европалық, герман-романдық немесе европалық мәдениеттерді атап көрсеткен.
Н.Я.Данилевский әлемдіктарихта он өркениетті оқшаулап, олардың қалыптасу, өсіп-өркендеу, даму және сену заңдылықтарын анықтайды.
1. Бір тілде немесе бір тілдік топта сөйлейтін кез-келген қауым немесе халық балаңдық дәуірінен өтіп, рухани тарихи дамуға қабілетін айқындай алса, сөзсіз мәдени-тарихи типке айналады.
2. Шын мәнінде, жаңғырып, мәдени даму үшін халық саяси тәуелсіздікке қол жеткізуі тиіс.
3. Бір мәдени-тарихи түрдің негізгі өркениеттік принциптері басқа мәдени-тарихи түрдегі халықтарға берілмейді. Әрбір түр өзінің мүмкіндігі мен ерекшелігіне сай өркениетті жасайды.
4. Белгілі мәдени-тарихи түрдің өркениеті оның этнографиялық негізі әртүрлі болған жағдайда толық өркендей алады.
5. Мәдени-тарихи түрлердің даму жолы өсіп-өнуі көп уақытқа созылатын, бірақ гүлденуі мен жеміс беруі оның барлық қуатын тез арада сорып алатын көпжылдық өсімдіктің өміріне ұқсайды.
Данилевскийдің мәдени-тарихи түрлерінің немесе өркениетінің жалпы өзегі циклдық сипатта. Оған пісіп-жетілу кезеңі (этнографиялық кезеңі), мәдени және саяси тәуелсіздік қалыптасатын орта дәуірі, әлеуметтік және даралықжолы болушылық пен әділеттілік, еркіндік идеясы іске асырылып, шығармашылық қуат толық ашылатын өркениеттік дәуірі кіреді. Шығармашылық қуат сарқылған уақытта мәдени-тарихи түрдің тозып, құрдымға кетуі басталады.
О.Шпенглерде ұлы мәдениеттердің даму жолы Данилевский концепциясынан басқаша өрбиді. Оның «Европаның сөнуі» еңбегі Батыстың бағы таятыны туралы идеядан туындаған дағдарысты көңіл-күйі жағдайында жазылған.

# data[].attributes.headline
Ғылымның философиялық негіздері және олардың дүние көзқарасына әсері тарихи үдеріс ретінде

# data[].attributes.subject
Ғылымның философиялық негіздері және олардың дүние көзқарасына әсері тарихи үдеріс ретінде

# data[].attributes.body
Ғылымның философиялық негіздері мен дүниеге деген ғылыми көзқарас адамның ой-өрісі мен бізді қоршаған дүниені түсінуінде шешуші рөл атқарады. Осы постта философия мен ғылым тарихындағы маңызды кезеңдерді және олардың өзара әрекеттесу жолын қарастырып өттім.

Ежелгі грек философиясы:

Ежелгі грек философиясы ғылыми әдісті түсінудің бастапқы нүктесі болып табылады. Фалес, Анаксимандр және Пифагор сияқты философтар құдайдың құдіретіне жүгінбестен табиғаттың алғашқы түсіндірмелерін ұсынды. Сократ, Платон және Аристотель ғылыми ойлаудың қалыптасуында іргелі рөл атқарған диалектика мен логика әдісін дамытты.

Орта ғасырлар және араб философиясы:

Ортағасырлық Еуропада философия дінмен тығыз байланысты болды. Дегенмен, Әл-Фараби, Авиценна сияқты араб философтары ежелгі грек философиясының идеяларын дамытуды жалғастырып, ғылыми білімге, соның ішінде медицина мен астрономияға өз үлестерін қосты.

Қайта өрлеу және ғылыми революция:

Еуропадағы Қайта өрлеу дәуірінде философия діни догмадан азат болды. Галилео Галилей, Исаак Ньютон және басқалар бастаған ғылыми революция ғылымның жаңа көкжиектерін ашты. Бақылау әдісінің, эксперименттің және математиканың негізгі принциптері бекітілді.

Эмпиризм және рационализм:

Джон Локк, Дэвид Юм, Рене Декарт сияқты ағартушы философтар дүниені танудың эмпирикалық және рационалды тәсілдерінің дамуына үлес қосты. Бұл ғылымның дамуына үлкен әсер етті.

Эволюция және кванттық механика:

19-20 ғасырларда Чарльз Дарвиннің биологиясы мен Альберт Эйнштейн физикасының дамуымен ғылым философиясы жаңа міндеттердің талап етілуіне тап бола бастады. Кванттық механика ғылыми заңдар әлеміне белгісіздікті енгізіп, философиялық пікірталас тудырды.

Постмодернизм және конструктивизм:

20 ғасырдың аяғында постмодернизм ғылыми білімнің объективтілігіне күмән келтіріп, оны әлеуметтік-мәдени құрылым ретінде қарастырды. Томас Кун мен Пол Фейерабенд сияқты философтар ғылыми дамудың баламалы үлгілерін ұсынды.

Қазіргі заманғы және пәнаралық философия:

Қазіргі әлемде ғылым философиясы пәнаралық зерттеулердің мәселелеріне тап болып отыр. Когнитивті ғылымдағы, информатикадағы және биотехнологиядағы ғылыми жаңалықтар ғылыми білімді қолданудың моральдық және этикалық салдары туралы сұрақтарды тудырады.

Қорытындылай келе, ғылымның философиялық негіздері оның тарихымен тығыз байланысты, дүниені тану әдістерінің эволюциясын көрсетеді. Дүниеге ғылыми көзқарастың дамуы ғылыми қоғамдастықтың мәдени және интеллектуалдық астарын құрайтын философиялық концепциялармен тығыз байланысты болып табылады.

# data[].attributes.attachment_caption
Ғылым тарихы мен философиясы

# data[].attributes.headline
Пайдаланылған әдебиет

# data[].attributes.subject
Пайдаланылған әдебиет

# data[].attributes.body
Осы материалда қамтылған ғылымның пайда болуы және оның тарихи динамикасының негізгі кезеңдері, сонымен қатар, бірнеше анықтамалар мен ақпараттар  жасалған жұмыстарға әдебиет ретінде пайдалану мүмкіндігін берді

# data[].attributes.headline
Макиавеллидің еңбегі бойынша видео

# data[].attributes.subject
Макиавеллидің еңбегі бойынша видео

# data[].attributes.attachment_link.title
«Государь» Никколо Макиавелли: кратко | Политическая философия – Сергей Ребров | Научпоп

# data[].attributes.headline
«Тарих идеясының» тарихи ұғымы тарихи болып табылады

# data[].attributes.subject
«Тарих идеясының» тарихи ұғымы тарихи болып табылады

# data[].attributes.body
Философиялық тұрғыдан түсінікті идея тек теориялық емес, сонымен қатар іс жүзінде шындыққа деген рухани, құндылықты көзқарастың белгілі бір көзі болып табылады. Осы тұрғыда түсінікті «тарих идеясы» теориялық дүниетаным-әдіснамалық субъект болып табылады. Ол тарихи адамның бар болуының онтологиялық алғышарты ретінде әрекет етеді: бұл адамның өзін уақытында сезіну арқылы өзін-өзі тану. Тарихи өлшем кеңістігіндегі қоғамдық өмірдің үздіксіз үдерісін түсінуге және жеткізуге мүмкіндік беретін «тарих идеясы» туралы түсінік.

Адам әрқашан тарихта өмір сүреді, бірақ ол өзінің ерекше құндылығы мен маңыздылығын түсіне бастаған кезде, тұтас тарихи және философиялық тұжырымдама пайда болады, шын мәнінде, гуманитарлық ғылымдардың философиялық мәселелері қалыптасады, оның басты мақсаты - бұл құндылықты ұтымды тәсілмен білдіру, оны жүйеленген «идея түрінде көрсету» Тарих ». Тарихшы тарихында «тарих идеясы» тарихи процестің тұтас бейнесін қалыптастыруға ықпал етеді. Сонымен қатар, әрбір дәуірі өзінің «нақты тарихи идеясы» туралы нақты идеяға ие, ол әлеуметтік шындық суреттерінің негізгі элементі болып табылады. Әлеуметтік өмір динамикасы әлеуметтік шындықтың өзгеруіне алып келеді, бұл «тарих идеясын» өзгертуге әкеледі.

# data[].attributes.headline
Философиядағы билік ұғымы және оның тарихы

# data[].attributes.subject
Философиядағы билік ұғымы және оның тарихы

# data[].attributes.body
Бұл тақырып өте ауқымды және көпқырлылығымен қоса, ғасырлар бойы ғалымдардың ой толғауына өзекті мәселе ретінде қарастырылды деуге болады. Олардың бірқатарына және билік туралы түсінікті дамытуға қосқан үлесіне тоқтала кетейік:

Платон (б.з.д. 427-347 ж.): «Политея» (Мемлекет) диалогында Платон философ-патшалардың билеу идеясын талқылап, философтар ақиқаттарды көре алатын және даналыққа ие болғандықтан билеуші ​​болуы керек деп санайды.

Аристотель (б.з.д. 384-322 жж.): Аристотель «Саясатта» мемлекеттік басқарудың әртүрлі нысандарын қарастырып, басқарудың негізгі үш формасы бар деген қорытындыға келді - монархия, ақсүйектер және саясат. Ол сондай-ақ теңдік пен әлеуметтік әділеттілік тұжырымдамасын жасады.

Томас Гоббс (1588-1679): Левиафанда Гоббс «қоғамдық шарт» идеясын білдірді, онда адамдар қорғаныс пен тәртіпке айырбас ретінде мемлекетке өз бостандығының бір бөлігін беруге келіседі деп тұжырымдалады. Ол табиғат жағдайын үздіксіз күрес жағдайы деп сипаттады.

Джон Локк (1632-1704): Локк мемлекет азаматтардың мүдделеріне қызмет етіп, құқықтарын қорғауы керек деп, халықтың келісіміне негізделген билікті негіздеу теориясын жасады. Ол меншік және табиғи құқық ұғымдарына ерекше тоқталды.

Жан-Жак Руссо (1712-1778): Руссо «Қоғамдық келісім туралы» кітабында теңдік пен әлеуметтік әділеттілікке шақырып, халық егемендігі мен бостандығы идеясын дамытты.

Макс Вебер (1864-1920): Макс Вебер билікті заңды басқару және билікті физикалық мәжбүрлеу ретінде ажырата отырып, «билік-билік» (Macht-Gewalt) түсінігін енгізді. Ол сондай-ақ заңды биліктің түрлерін сипаттады: дәстүрлі, рационалды-құқықтық және харизматикалық.

Мишель Фуко (1926-1984): Фуко «Қадағалау және жазалау» сияқты өзге де еңбектерінде билік пен білім арасындағы қарым-қатынасты және биліктің әлеуметтік нормалар мен жеке мінез-құлыққа әсерін зерттеді.

Ханна Арендт (1906-1975): Арендт саясат пен билік мәселелерін зерттеп, еркіндік пен саяси тұрақтылықты қамтамасыз етудегі әлеуметтік әрекет пен қоғамдық істердің рөлін ерекше атап өтті.

# data[].attributes.headline
Философия дегеніміз не? Философия туралы түсінік бойынша мағлұматтарымызды толықтырайық.

# data[].attributes.subject
Философия дегеніміз не? Философия туралы түсінік бойынша мағлұматтарымызды толықтырайық.

# data[].attributes.body
Бұл бейнероликте философия деген не деген сұраққа жауап беріліп отыр. Философия деген үлкен тармақты "қолжетімді" тілмен логика және философия тарихы бойынша маман Дмитрий Гусев түсіндіреді.

# data[].attributes.attachment_link.title
Что такое философия

# data[].attributes.headline
Тұжырымдама картасы (9-15 тақырыптар) :

# data[].attributes.subject
Тұжырымдама картасы (9-15 тақырыптар) :

# data[].attributes.headline
Тақырып бойынша презен

# data[].attributes.body
Тақырып бойынша презентация

# data[].attributes.headline
Юрген Хабермас еңбегі жобаның бастапқы дереккөзі ретінде

# data[].attributes.subject
Юрген Хабермас еңбегі жобаның бастапқы дереккөзі ретінде

# data[].attributes.body
Юрген Хабермас (Jürgen Habermas) - 1929 жылы 18 маусымда дүниеге келген әйгілі неміс философы және әлеуметтанушысы. Ол ХХ ғасырдың ең ықпалды философтар мен әлеуметтанушылардың бірі болып саналады және оның жұмыстары саясат философиясы, әлеуметтану және коммуникация салаларында үлкен маңызға ие.

Хабермас көптеген салаларды зерттеді, бірақ оның саясат пен үкіметке қатысты жұмысы келесі негізгі тақырыптарға бағытталған:

1. Демократия және қоғамдық сала: Оның жұмысының маңызды аспектісі «қоғамдық сала» тұжырымдамасын әзірлеу болып табылады. Ол пікір алмасу және диалог арқылы әртүрлі әлеуметтік топтар мен азаматтардың демократиялық үдеріске қалай қатыса алатынын талдай отырып, ашық және дәлелді пікірталас демократиялық саясаттың маңызды бөлігі екенін айтады.

2. Коммуникативті шындық: Хабермас саяси процесте тіл мен коммуникацияның маңыздылығын көрсететін коммуникативті әрекет теориясын жасады. Ол қоғамдағы ақпарат пен аргументтердің орынды және әділ алмасуын қандай жағдайлар қамтамасыз ететінін сараптады.

3. Адам құқықтары: Хабермас адам құқықтарына және олардың қазіргі саясаттағы рөліне де назар аударды. Ол адам құқықтарын қорғау демократияның құрамдас бөлігі және саяси институттар үшін басымдық болуы тиіс деген идеяны қолдайды.

Хабермас көптеген ықпалды кітаптар мен эсселер жазды, соның ішінде «Қоғамдық сфераның құрылымдық трансформациясы» ("The Structural Transformation of the Public Sphere"), «Коммуникативті әрекет теориясы» ("The Theory of Communicative Action"), «Қоғамдық сферадағы факті және норма» («Faktizität und Geltung»). Оның жұмысы философия, саясат және әлеуметтану салаларына әсер етуді жалғастыруда және оның идеялары көбінесе саяси процестер мен демократиялық институттарды талдау үшін қолданылады.

# data[].attributes.headline
Әлемнің ғылыми көрінісі

# data[].attributes.subject
Әлемнің ғылыми көрінісі

# data[].attributes.body
Әлемнің ғылыми бейнесінің өзіндік даму кезеңдері бар: әлемнің классикалық, классикалық емес және постклассикалық суреттері. Әлемнің классикалық бейнесі жаңа уақытқа жатады (XVII ғ.) – бұл Р. Декарт пен И. Ньютонның идеяларына негізделген ойлау жүйесі болды. XIX XX ғасырдың басында әлемнің классикалық емес бейнесін бастаған Жаратылыстану (физика) төңкерісі орын алды. ХХ ғасырдың екінші жартысында синергетика, "антропикалық принцип", "тұрақты даму тұжырымдамасы", нанотехнология пайда болды. Олар әлемнің классикалық емес бейнесін жасауға негіз болды.

# data[].attributes.headline
Орта ғасырлар мен Қайта өрлеу дәуіріндегі ғылыммен байланысты кейбір нақты жаңалықтар мен ғалымдарды қарастырайық:

# data[].attributes.subject
Орта ғасырлар мен Қайта өрлеу дәуіріндегі ғылыммен байланысты кейбір нақты жаңалықтар мен ғалымдарды қарастырайық:

# data[].attributes.body
Әл-Хорезми (Al-Khwarizmi шамамен 780-850 жж.) - әл-Хорезми араб математигі және астрономы, алгебраның дамуына негіз болған алгебра және алгоритмдер жөніндегі жұмыстарымен танымал болды.

# data[].attributes.headline
Философиядағы жаһандық мәселелер

# data[].attributes.subject
Философиядағы жаһандық мәселелер

# data[].attributes.headline
Канттың эпистемологиясы және оның ақиқат мәселесіне көзқарасы

# data[].attributes.subject
Канттың эпистемологиясы және оның ақиқат мәселесіне көзқарасы

# data[].attributes.body
Кантты шындық туралы сұрақ мазалайды, бірақ ол оған нақты жауап берудің мүмкін .стігін түсінеді. Әрине, шындық-бұл білімнің тақырыпқа сәйкестігі деп айтуға болады, ал автор мұны бірнеше рет айтады, бірақ ол бұл сөздердің таутология екенін біледі. Канттың пікірінше, шындық туралы дұрыс тұжырымдалған сұрақ келесідей болуы керек: барлық білім үшін шындықтың жалпы критерийін қалай табуға болады? Канттың жауабы: шындықтың жалпы критерийі "берілмейді". Алайда, философ тек білім мазмұнына қатысты әмбебап критерийді жоққа шығарды. Олардың формасына келетін болсақ, ол мұндай критерийді біледі: пайымдаудың дәйектілігі. Ол қайшылыққа тыйым салу "тек шындықтың теріс критерийі" екенін түсінеді, бірақ оны басшылыққа ала отырып, ғылымның берік құрылымдарын салуға болады.

Біз қазір ғылымның шындықтың "оң" критерийі бар екенін білеміз, бұл тәжірибе. Шындық-бұл әлемді тереңірек түсіну процесі, надандықтан білімге дейінгі қозғалыс, толық емес БІЛІМНЕН толық білімге дейін, тоқтай алмайтын қозғалыс, өйткені әлем таусылмайды.

"Логикада" Кант былай деп жазды: "шындық, олар білімнің тақырыппен келісуінен тұрады дейді. Демек, осы бір сөз түсіндірмесінің арқасында менің білімім шындықтың мағынасына ие болу үшін объектімен келісу керек. Бірақ мен объектіні менің біліміммен салыстыра аламын, тек біріншісін білуімнің арқасында. Сондықтан менің білімім өзін-өзі растауы керек және бұл шындық үшін жеткіліксіз. Өйткені, объект менен тыс, ал Білім менің бойымда болғандықтан, мен тек мынаны бағалай аламын: менің объект туралы білімім объект туралы біліміммен сәйкес келе ме".

Ойлаудың ақиқатына деген көзқарасын қорғай отырып, Кант келесі сұрақтарды қояды: 1) шындықтың әмбебап материалдық критерийі бар ма?

2) жалпыға бірдей ресми шындық критерийі бар ма?

Бірінші сұраққа Кант теріс жауап береді, екінші сұраққа оң жауап береді. Оның көзқарасы бойынша жалпыға бірдей материалдық критерий болуы мүмкін емес, өйткені ол мұндай критерийдің болуын қарама-қайшы деп санайды. Осы тұжырымды негіздей отырып, Кант "таза ақыл-ойды сынға алуда" былай деп жазады: "егер шындық білімнің тақырыппен келісуінде болса, онда ол арқылы бұл тақырып басқа пәндерден ерекшеленуі керек; шынында да, білім өтірік айтады, егер ол қатысты тақырыпқа сәйкес келмесе, егер ол басқа пәндер үшін маңызды болуы мүмкін кез келген нәрсені қамтыса. Сонымен қатар, шындықтың әмбебап критерийі олардың пәндерін ажыратпай, барлық білім үшін маңызды болатын критерий болуы мүмкін. Бірақ бұл жағдайда біз білімнің барлық мазмұнынан (оның объектіге қатынасы) алшақтайтындықтан, ақиқат дәл осы мазмұндағы болғандықтан, осы білім мазмұнының ақиқат белгісін талап ету мүлдем мүмкін емес және күлкілі екендігі және шындықтың жеткілікті және сонымен бірге жалпыға бірдей критерийін беру мүмкін .стігі анық. Жоғарыда біз білімнің мазмұнын материя деп атағандықтан, біз бұл ойды келесідей білдіре аламыз: білімнің жалпыға бірдей критерийін оның материясынан талап ету мүмкін емес, өйткені бұл талаптар қарама-қайшы".

Шындықтың әмбебап материалдық критерийін жоққа шығара отырып, Кант шындықтың ішінара материалдық критерийінің болуы мүмкін деп санады, "материалдық" және "материя" деп нақты материяны емес, объективті шындықты, бірақ сананың күйін түсінді. Кант үшін бұл критерий "материя" туралы білімге, яғни сезімдер мен қабылдауларға сәйкес келеді, ал соңғысы әмбебаптық қасиетімен сипатталмайтындықтан, "материалдық" критерий тек ішінара болуы мүмкін. Объективті шындықты қабылдамай, Кант ресми шындықты негіздеуге тырысады. Осыған байланысты Кант "таза ақыл-ойды сынға алуда" былай дейді: "оның формасы туралы білімге келетін болсақ (кез-келген мазмұнды қалдырып), логика түсінікті, өйткені ол жалпыға бірдей және қажетті ақыл-ой ережелерін белгілейді, дәл осы Ережелерде ақиқат критерийін береді. Оларға қайшы келетін нәрсе-өтірік, өйткені ақыл-ой жалпы ойлау ережелеріне, яғни өзіне қайшы келеді. Алайда, бұл критерийлер шындықтың формасына ғана қатысты, яғни жалпы ойлау, сондықтан жеткіліксіз, бірақ өте дұрыс. Шынында да, логикалық формаға мүлдем сәйкес келетін, яғни өзіне қайшы келмейтін білім, соған қарамастан, тақырыпқа қайшы келуі мүмкін. Сонымен, ақиқаттың таза логикалық критерийі, бұл білімнің ақыл мен ақылдың жалпыға бірдей формальды заңдылықтарымен келісуі, дегенмен, condito sine que non, яғни барлық шындықтың теріс шарты, бірақ бұдан әрі логика формаға емес, мазмұнға қатысты қате түсініктерді ашу үшін ешқандай белгі бере алмайды".

Канттың ілімінде шындықтың "субъективті" сипаты жеткілікті түрде көрсетілген. Сондықтан шындықтың жалпы өлшемі мүмкін емес. Әлемді тану адамның ақыл-ойымен ақыл-ойдың априорлық формалары негізінде жүзеге асырылады. Ақиқатты түсіну процесі ақыл заңдарын зерттеу жолымен жүруі керек.

Ақиқат пен қате түсінік. Қате түсінік дегеніміз не? Мысалы, Э. Мах бұл сұраққа келесі жауап берді:"егер үкім сәйкес тәжірибеге қайшы келсе, біз оны адасу деп атаймыз". Ол "алдау" ұғымынан "өтірік" ұғымын ерекшелендірді, оның пікірінше, қасақана адастыруды сипаттауға арналған.

Алдау, әдетте, басқа жалған мәлімдемелерден ерекшеленетін жалған мәлімдемелердің белгілі бір түрін білдіреді, өйткені жалған шындық деп қабылданады. Қате түсініктердің мысалдары ретінде мәңгілік қозғалтқышты құру мүмкіндігі туралы пікірлер, жылу заттары – жылу заттары және эфир туралы ілімдер – жарық толқындары таралатын материалдық орта, атом ядросының айналасында классикалық орбитада қозғалатын классикалық бөлшек ретінде Электрон туралы түсінік және т.б. Аталған барлық теориялар белгілі бір уақыт ішінде ақиқат деп қабылданды, ал кейбіреулері тіпті салыстырмалы шындықтардың сипатына ие теориялардың бөлігі болды. Алайда уақыт өте келе олардың шындыққа жанаспайтындығы немесе тәжірибе теорияның тұжырымдарын қолдамайтындығы анықталды, содан кейін олар жалған деп танылды.Шындығында, қате түсініктің "жалғыз шынайы" тұжырымдамасы жоқ, кейбіреулері қате түсініктің берілген анықтамасымен келіспейді, өйткені басқа Тұжырымдаманың – өтіріктің көлеміне кіретін ұғым, олар оны немесе оның өтіріктің құрамына енуінің көлемі мен бөлігі бойынша біршама өзгеше деп санайды, тұжырымдаманы жалпы бөлетін осындай көзқарасты елестетуге болады өтірік ұғымынан қате түсініктер. Мұның бәрі белгілі бір проблемаларды тудырады немесе қаласаңыз, проблема тудырады.

Адасудың метафизикалық тұжырымдамасын көптеген марксизмге дейінгі материалистік философтар ұстанды. Мысал ретінде Ф.Бэконның көзқарастарын, оның шындықты білуге кедергі келтіретін "пұттарға" деген сынын келтіруге болады. Қате түсініктің метафизикалық интерпретациясының жалғастырушылары-қазіргі неопозитивистер. Бірақ мұнда да көзқарастардың сәйкес келмеуі байқалады. Метафизикалық және неопозитивистік теорияның айырмашылықтары тек шындықты ғана емес, сонымен бірге жаңылыстыруды (метафизикалық) қамтитын немесе жаңылысты ғылыми білімнің таза теріс элементі ретінде қарастыратын ғылыми білім моделіне қатысты (неопозитивистер). Марксистер, атап айтқанда Ф. Энгельс, шындықтың метафизикалық түсіндірмесін жалпы сынға алады. Шындық пен жаңылыс, олардың пікірінше, ғылыми танымның диалектикалық жағынан қарама - қарсы жақтары, оған тән, одан осы қарама-қайшылықтардың бірін алып тастау бұл танымның өзін мүмкін емес етеді. Сонымен қатар, бір қызығы, марксистік әдебиет ақиқат пен адасушылықтың арақатынасы мәселесін терең талдау тек марксистік тұжырымдамамен беріледі дейді. Бұл тұжырымдаманың қате түсінік идеясын дамытуға қосқан сөзсіз үлесімен келіскен жөн, бірақ тұжырымның дәл осындай тұжырымы асыра сілтеу болып табылады. Кейбіреулер алдау мен өтірік арасындағы айырмашылықты осылай тұжырымдайды – өтірік-бұл өзімшіл мақсаттар үшін шындықты қасақана бұрмалау, алдау-бұл шындықты немесе тәжірибелік жолмен расталмаған немесе айқын, барабар қабылданған "объективті" шындыққа қайшы келетін білімді бейсаналық бұрмалау (бұл шындық, мысалы, табиғатты түсіндіру болмауы мүмкін, айталық, электрон немесе зат, бірақ сол электронның немесе заттың жақсы зерттелген қасиеттерін көрсету-сұйық зат ыдыс түрінде болады және т.б.). Жалпы, қате түсінік ұғымымен байланысты проблемалар, әртүрлі теориялар жеткілікті.

# data[].attributes.headline
Философия, жаратылыстану және техникалық ғылымдардың байланысы

# data[].attributes.subject
Философия, жаратылыстану және техникалық ғылымдардың байланысы

# data[].attributes.body
Ғылыми білімнің бүкіл жүйесін төрт топқа бөлуге болады: философиялық ғылымдар, әлеуметтік (әлеуметтік) ғылымдар, жаратылыстану және техникалық ғылымдар. Философияның объектісі-материалдық және рухани объективті шындық; Философия пәні — дамудың әмбебап заңдары. Осыдан жалпыға ортақ байланыстарды, жалпы теориялық және жалпы әдіснамалық маңызы бар диалектикалық заңдылықтар жүйесін ашуға бағытталған философия әдістерінің ерекшелігі, яғни. әлеуметтік, табиғи және табиғи барлық түрлерге қолдану мүмкіндігі.

техникалық ғылымдар. Философия философиялық ғылымдар жүйесі ретінде өмір сүреді, олар жалпы білім объектісіне ие, зерттеу пәндерімен ерекшеленеді. Философия жалпы заңдылықтарды белгілейді. Әлеуметтік ғылымдар қоғамды (қоғамды) объект ретінде қарастырады, ал тақырып қоғамның немесе әлеуметтік құбылыстар тобының жеке тараптары болып табылады, олардың құрылысы мен жұмыс істеу ерекшеліктері бар.

Техникалық ғылымдарда үш деңгейді ажыратуға болады:

1. Әдістемелік. Техникалық шығармашылықтың негізі ретінде қызмет етеді және жаңа техникалық шешімдерді іздеу әдістерінің жүйесіне негізделген.

2. Теориялық. Бұл техникада жаңа, идеалды модельдерді қалыптастыру және оларды материалдандыру процесінің ғылыми негізі.

3. Қолданбалы. Жаңа шешімдерді тікелей жүзеге асыру тәсілдері мен әдістерімен өндірісті қамтамасыз етеді.

Осы деңгейлерге сәйкес техникалық ғылымдар ғылыми білімнің осы түрінің объектісі ретінде технологияның дамуын сипаттайтын жалпы және жеке техникалық заңдылықтарды ашады. Техникалық ғылымдар мазмұнындағы сандық және сапалық өзгерістер ғылыми білімнің осы түріндегі саралау және интеграция процестерінде, техникалық білім жүйесіндегі теориялық және қолданбалы функцияларды бөлуде көрінеді. Техникалық ғылымдар технологияны дамытудың теориялық негізі бола отырып, қоғамның өндірістік күштерінің дамуымен, ескі сападан жаңаға өтуге кедергі келтіретін қайшылықтарды шешумен тікелей байланысты. Техникалық ғылымдарды дамытудың негізгі әдіснамалық мәселелерін шешу үшін өндіріс қайшылықтарының мазмұнын талдау қажет. Мұндай талдауды жүргізу үшін кез — келген өндіріс әдісінің негізгі компонентіне-өндірістік қатынастарға жүгіну қажет.

Өндірістік қатынастар-бұл материалдық және рухани өнімдерді құру және тұтыну, өндірістік қызметті ұйымдастыру және басқару процесінде барлық тараптар мен өндіріс элементтері арасындағы қатынастардың жиынтығы. Өндірістік қатынастар құрылымына

оған мыналар кіруі мүмкін: технологиялық, экономикалық, басқару, ақпараттық, әлеуметтік-психологиялық қатынастар. Технологиялық Қайшылықтар өндіргіш күштердің даму көзі болып табылады. Технологиялық қайшылықтарды дамыту және шешу өндірістегі барлық сапалы өзгерістердің негізі болып табылады. Нәтижесінде өндіргіш күштер экономикалық қатынастардағы өзгерістерге шешуші әсер етеді, бұл өз кезегінде өндіргіш күштердің даму көзі және технологиялық қайшылықтарды шешудің маңызды факторы болып табылады.

1-кестеде көрсетілген қатынастардың жалпы құрылымында Қайшылықтар туындайтын негіздер келтірілген.

Кесте 1.

Өндірістік қатынастардың құрылымдық компоненттері

Қайшылықтар үшін негіз құрылымының элементтері

Еңбек құралдарының технологиялық қатынастары-еңбек пәні. Өндірушілер-еңбек құралдары. Өндіріс жүйесі-жүйенің элементтері. Еңбек пәні-оның құрылымдық элементтері.

Экономикалық қатынастар меншіктің әртүрлі формалары. Экономикалық байланыстардың әртүрлі формалары. Басқарудың әртүрлі формалары. Таратудың әртүрлі тәсілдері.

Ғылыми зерттеулер теориялық-эксперименттік негіз болып табылады. Жаңа-ескі техника. Жаңа-ескі материалдар. Жаңа-ескі технология.

Техникалық ғылымдардың дамуы қатынастар мен қайшылықтардың барлық түрлерінде жүреді. Жаңа техниканы жобалау және өндіру кезінде ескі және жаңа эксперименттік және өндірістік база арасындағы, бұрынғы және инновациялық технологиялар арасындағы, білімнің жаңа деңгейіне қойылатын талаптар мен қолда бар жұмысшылардың мүмкіндіктері арасындағы, өндірістің жаңа шарттары мен басқарудың ескі нысандары мен экономикалық қатынастар арасындағы қайшылықтар шешіледі. Теориялық тұрғыдан алғанда, технологияның даму перспективалары жаңа технологиялар мен машиналарды жетілдіру мен пайда болудың шексіз мүмкіндіктеріне ие, бірақ бұл мүмкіндіктер әр

тарихи кезең өндіргіш күштердің тиісті деңгейімен шектеледі, олардың дамуы тек ғылым мен техниканың ғана емес, сонымен бірге қоғамның даму деңгейімен де анықталады. Техника мен оның дамуының әлеуметтік жағдайлары арасындағы қайшылықтар (өндірістік күштер мен өндірістік қатынастар арасындағы қайшылықтар) техниканың даму бағытын анықтайды. Әрбір техникалық бағыттағы қайшылықтарды оның даму деңгейін бағалаудың тиісті критерийлерімен (қуат, жылдамдық, дәлдік және т.б.) еңсеру осы негізгі қайшылықтың шешілу деңгейіне байланысты.

Техникалық ғылымдардың даму тарихы жалпы және жеке қайшылықтарды анықтаумен және шешумен байланысты. Техникалық ғылымдардың міндеті-бұл қарама-қайшылықтарды жоюдың жолдары мен құралдарын табу, нәтижесінде жаңа техникалық заңдылықтар пайда болады.

Философия дәстүрлі түрде зерттейтін жалпы әдіснамалық бағыттардан басқа: онтология, эпистемология, логика, этика, философияның көптеген арнайы бөлімдері бар және дамиды, әдетте әртүрлі арнайы біліммен байланысты. Олардың қатарына жақында пайда болған Ғылым философиясы мен техника философиясы жатады. Бұл бағыттар әлеуметтік өмірдегі ғылыми-техникалық жетістіктердің маңыздылығының үнемі артуына байланысты өзектілігін арттыруда. Ғылым мен техниканың нақты, күнделікті өмірге әсері біржақты емес. Бір жағынан, техника бірқатар әлеуметтік мәселелерді сәтті шешуге көмектеседі, бірақ сонымен бірге сол техниканы қолданудың көптеген жағымсыз салдары пайда болады. Дәл осы "ғылым-техника-адам" жүйесіндегі қарама-қайшылықтардың екіұштылығына байланысты жаһандық сипатқа ие және іс жүзінде адамзаттың жақын және алыс болашағын анықтайтын осындай процестерді философиялық тұрғыдан түсіну қажеттілігі туындайды.

Ғылым дәстүрлі түрде негізінен теориялық білімнің жиынтығы және әлеуметтік институт ретінде қарастырылады

бұл білімді алу. Техника әдетте адам қызметінің барлық құралдарының жиынтығы, сондай-ақ жасанды объектілерді құруға бағытталған іс-әрекеттің өзі ретінде анықталады. Ғылым философиясы да, технология философиясы да, бүкіл философия сияқты, болып жатқан оқиғалардың белгілі бір теориялық бейнесін жасау үшін логика аппаратын қолдана отырып, шындықты ұтымды түсіндіруге бағытталған. Алайда, сонымен бірге бейнелі ойлау кеңінен қолданылады-метафоралар, салыстырулар, әртүрлі құбылыстардың көркем бейнесі, бұл философияның Шығармашылық философиясы сияқты бөлімінде ерекше сенімді Растауды табады.

Философия ғылым мен техниканың тарихы, ғылым мен техниканың әлеуметтануы, Психология және басқа да бірқатар ғылымдар туралы білімді қолданғанына қарамастан, Ғылым философиясы мен техника философиясының мәні таза практикалық мәселелерді — пайда әкелуді шешуге емес, ең алдымен ғылым мен техниканы әдіснамалық, дүниетанымдық және моральдық тұрғыдан қарастырумен байланысты позициялар. Сондықтан философия негізінен өмірдің мәні мен тиісті моральдық мұраттарды іздеуге және түсіндіруге бағытталғанын мойындауға болады. Бұл философияның әлеуметтік рөлі. Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, Ғылым философиясы мен технология философиясының негізгі функцияларын тұжырымдауға болады. Біріншіден, бұл ғылым мен техниканың біліміне негізделген әдістемелік функция. Екіншіден, бұл, ең алдымен, жоғары оқу орындарында ғылыми және инженерлік қызметпен айналысатын мамандардың дүниетанымын қалыптастырумен байланысты гуманистік функция.

Ғылым тарихы мен техника тарихы өзінің өмір сүру кезеңінде тек ғылыми және техникалық революциялар ғана емес, сонымен бірге бір-бірімен қарым-қатынаста да үлкен өзгерістерге ұшырады. Егер XIX ғасырда ғылым тек білім құралы ретінде анықталса, онда ХХ ғасырдың ортасынан бастап ғылым техниканың негізгі мақсатына — практикалық пайдаға бағдарлана отырып, барлық жерде дерлік "қызметке" айналады. Басқаша айтқанда, басқалардан негізгі айырмашылығын сақтай отырып

қызмет түрлері, атап айтқанда - "білім өндірісі", ғылыми қызмет техниканың көмегімен қоршаған әлемді адамға бағындыру құралына айналады. Дәл осы кезеңде ғылым мен техника адам қызметінің біртұтас кешеніне айналады, онда кейде таза ғылыми немесе таза техникалық жетістіктерді ажырату қиын. Шын мәнінде, қазіргі жағдайда инновациялық процестің қажеттіліктен ғылыми жаңалыққа, ғылыми жаңалықтан жаңа технологияға, жаңа технологиядан бастапқы қажеттілікті жүзеге асыратын құрылғылар әлеміне дейінгі жолы уақыт өте келе қысқарып қана қоймай, белгілі бір мағынада, іс-әрекеттің тиісті ұйымдастырылуымен ағынды өндіріс сияқты. қазір бірыңғай жүйеде " ғылым- техника".

Философияның өзі қазіргі ғылым жүйесінде қандай орын алады? Бұл сұраққа бірнеше жауаптар бар, олардың көпшілігі келесі нұсқаларға байланысты:

1. Позитивизм философиясының өкілдері философия математика немесе физика сияқты принциптерге негізделген қатаң ғылымның функцияларын орындауға ұмтылуы керек деп есептеді.

2. Неопозитивизм өкілдері философияның негізгі функциясы ғылыми қызметтің мағынасын түсіндіретін әдіснамалық деп санайды.

# data[].attributes.headline
Ғылыми таным және оның құрылымы

# data[].attributes.subject
Ғылыми таным және оның құрылымы

# data[].attributes.headline
Ғылыми таным генезисі

# data[].attributes.subject
Ғылыми таным генезисі

# data[].attributes.body
Бұл жұмыста қарастырылған мәліметтер мыналарды қамтиды: Ғылымның ерекше белгілері оның ішінде объективтілік және болжамдық

Кәдімгі және ғылыми таным салыстырмалы кесте түрінде

Ғылым генезисі

Антикалық дәуірдің ең үлкен ғылыми жетістіктері

Антикалық дәуірдің негізгі ғылыми бағдарламалары

Қорытынды

# data[].attributes.attachment_link.title
Ғылыми таным генезисі

# data[].attributes.headline
Фукуяманың саяси философияға бас айналдыратын экскурсиясы

# data[].attributes.subject
Фукуяманың саяси философияға бас айналдыратын экскурсиясы

# data[].attributes.body
Біз жақында Фрэнсис Фукуяманың "Либерализм және оның сыншылары" кітабын оқып шықтық және бұл саяси идеологияны ойландыратын зерттеу екенін білдік. Кітаптың кемшіліктері болмаса да, бұл автордың ойы көптеген диссонанс тудырып, ортаға әр түрлі ой тастады.

Фукуяма оқырманды саяси философияның ғасырлар бойғы тарихы арқылы бас айналдыратын саяхатқа апарады, либерализмнің пайда болуынан бастап қазіргі сынға дейін дамуын қадағалайды. Біз оның күрделі саяси теорияларды нақты оқиғалар мен мысалдарға қалай негіздегенін бағаладық. Бұл құқықтар, теңдік және мемлекеттік билік туралы дерексіз ұғымдарды түсінуге көмектесті.

Кітап өзін ең көп көрсеткен нәрсе-әртүрлі идеологиялық ұстанымдардың күшті және әлсіз жақтарын жарықтандыру. Фукуяма бүкіл либералды-коммунитарлық спектрдегі ойшылдардың көзқарастарын ұсына отырып, адал жұмыс жасады. Тіпті ол келіспеген сындар да ойластырылған көзқарасқа ие болды. Бұл теңдестірілген тәсіл реакциялық елемеуге емес, мәселелерді тереңірек қарастыруға ықпал етті.

Біз байқаған бір келіспеушілік ол - Фукуяма кейде үлкен философиялық пікірталастарды аяқтауға асығыс қарсы дәлелдерге назар аудармады. Бірнеше сындар тым жеңілдетілген немесе дамымаған болып көрінді. Постмодернизм және постструктурализм сияқты балама көзқарастарды ұзақ қарастырғаным жақсы болар еді.

Дегенмен, бұл жұмыс саяси ойдың негізгі мектептерін картаға түсіру үшін пайдалы кіріспе және баға жетпес анықтама болды. Бұл біздің тобымызда топтардың құқықтары, экономикалық араласу және жаһандану сияқты мәселелер бойынша қызу пікірталас тудырды.

Тұтастай алғанда, либерализм және оның сыншылары саяси теориямен жан - жақты, бірақ қолжетімді таныстыруды қамтамасыз ету мақсатына жетті. Ол мінсіз болмаса да, онда кез-келген кітап клубында немесе саяси философия сабақтарында пікірталас тудыратын идеялар болды. Мен оны либерализм эволюциясын ұстанғысы келетіндерге және оның үстемдігінің қиындықтарымен күресуге кеңес берер едім.

# data[].attributes.headline
Философия Макиавелли

# data[].attributes.subject
Философия Макиавелли

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Правое полушарие Интроверта

# data[].attributes.attachment_link.title
Настольная книга тиранов: философия Макиавелли

# data[].attributes.headline
Ғылым танымдық әрекет ретінде және оның қоғамға әсері

# data[].attributes.subject
Ғылым танымдық әрекет ретінде және оның қоғамға әсері

# data[].attributes.headline
Философия ғылымдарының кандидаты, АлтМУ саясаттану кафедрасының доценті Наталья Заусаева Макиавеллидің «Тақсыр» туындысы жайлы:

# data[].attributes.subject
Философия ғылымдарының кандидаты, АлтМУ саясаттану кафедрасының доценті Наталья Заусаева Макиавеллидің «Тақсыр» туындысы жайлы:

# data[].attributes.body
1559 жылы католик шіркеуі Никколо Макиавеллидің "Тақсыр" трактатын тыйым салынған кітаптар тізіміне енгізді. Әлемдік бестселлерге айналған итальяндық ойшыл мен дипломаттың шедеврі барлық уақыттағы билеушілерге арналған оқулық ретінде ойластырылған. Орта ғасырларда жасалған Никколо Макиавеллидің жазбалары бүгінде ғалымдардың, саясаткерлердің, қоғам қайраткерлерінің назарын аударады. "Тақсыр" - билік, саясат және қоғам туралы ең қызықты кітаптардың бірі. Ол оның авторына бүкіл әлемге танымал болды. Ол туралы даулар әлі күнге дейін сақталмайды. "Кафедра" бағдарламасының жаңа басылымында философия ғылымдарының кандидаты, АлтМУ саясаттану кафедрасының доценті Наталья Заусаева тарихтағы ең қызықты және даулы кітаптардың бірі туралы әңгімелейді.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Кафедра Проект для Homo Sapiens

# data[].attributes.attachment_link.title
Никколо Макиавелли. Государь

# data[].attributes.headline
Монтескье еңбектері жобаға дереккөз ретінде

# data[].attributes.subject
Монтескье еңбектері жобаға дереккөз ретінде

# data[].attributes.body
Монтескье (Charles-Louis de Secondat, барон де La Brède et de Montesquieu, 1689-1755) — саяси философиядағы еңбегімен танымал француз философы және жазушысы. Оның саясат пен үкімет туралы көзқарастарын түсіндіретін ең әйгілі шығармалары: Жеке бостандық туралы хаттар (Lettres persanes) және Заңдар рухы (De l'esprit des lois).

Монтескье «Заңдардың рухы» еңбегінде мемлекеттегі билікті бөлу тұжырымдамасын жасады, оның саяси философия мен басқару теориясына үлкен ықпалы болды. Ол тираниядан аулақ болу және азаматтық бостандықтардың қорғалуын қамтамасыз ету үшін билікті атқарушы, заң шығарушы және сот тармақтары арасында бөлу керек деген идеяны ұсынды. Бұл тұжырымдама қазіргі конституциялар мен демократиялық жүйелердің негізгі қағидаларының біріне айналды.

Монтескье сонымен қатар монархияны, республиканы және деспотизмді қоса алғанда, әртүрлі басқару нысандарын зерттеп, олардың әрқайсысында тұрақтылық пен еркіндікке қандай факторлар ықпал ететінін талдады. Ол заңдардың билікті тексеру ретіндегі маңыздылығын атай келе, заңдар әділ болуы және барлық азаматтарға бірдей қолданылуы керек деп санайды.

Жеке бостандық туралы хаттар (Lettres persanes) - эпистолярлық роман, онда Монтескье саяси еркіндік пен мораль туралы ойларын француз қоғамын бақылайтын парсыларды бейнелейтін жалған кейіпкерлердің сәйкестігі арқылы білдіреді. Бұл жұмыста ол саяси биліктің жеке бас бостандығына қалай әсер ететіні туралы идеяларды талқылайды.

Монтескье қазіргі саяси ғылымның негізін салушылардың бірі болып саналады және билікті бөлу теориясын дамытуға және заңдар мен институттардың саяси тұрақтылық пен еркіндікке әсерін түсінуге елеулі үлес қосты. Оның идеялары саясат пен басқарудың қазіргі заманғы түсінігі үшін маңызды болып қала береді.

# data[].attributes.headline
Филофия мен әлеуметтік ғылымдар тарихы

# data[].attributes.subject
Филофия мен әлеуметтік ғылымдар тарихы

# data[].attributes.body
Мақалада қазіргі әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдардағы философия мен мәдениеттің маңыздылығы атап өтіліп, бұл үдерістердің отандық және шетелдік әдебиеттерде шектеулі қамтылғанына өкініш білдіріледі. Мақалада философия мен мәдениеттану контекстінде әлеуметтік шындықтың қазіргі түсінігі қарастырылады. Ол әлеуметтік шындықтың күрделі және көп қырлы табиғатына тоқталып, оны зерттеуге байланысты әдістемелік қиындықтарды атап көрсетеді.

Әлеуметтік шындықты зерттеудің негізі ретінде әлеуметтік философия мен мәдениет философиясының рөліне басты назар аударылады. Мақалада философияның осы екі саласы әлеуметтік шындықты түсінудің жалпы теориялық негізін құрайтыны атап өтілген.

Мақала авторлары әлеуметтік шындыққа екі негізгі философиялық көзқарасты талдайды: конструктивистік және дискурсивті. Мақалада айтылғандай, конструктивизм әлеуметтік формацияларды жеке адамдардың іс-әрекетінен туындайтын деп есептеген М.Веберден бастау алады. Сондай-ақ әлеуметтік шындыққа қатысты конструктивистік идеяларды дамытудағы прагматизмнің рөлі ерекше атап өтіледі.

Сондай-ақ мәтінде Дж.Г.Мид пен Г.Блумер әзірлеген символдық интеракционизмге назар аударылады, ол символдардың рөлі мен олардың әлеуметтік өзара әрекеттесудегі мәнін атап көрсетеді.

# data[].attributes.attachment_caption
Адам түсінігінің шекарасын итермелейтін ойшылдар болған кезде, оның қаншалықты алысқа кеткеніне алаңдайтындар да болды. Ғылым біздің әлемнің құпияларына жарық т

# data[].attributes.headline
Ғылымның дамуы мен оның функцияларының логикасы мен заңдылығы 

# data[].attributes.subject
Ғылымның дамуы мен оның функцияларының логикасы мен заңдылығы 

# data[].attributes.headline
Монтескьенің билік жайлы пікірі

# data[].attributes.subject
Монтескьенің билік жайлы пікірі

# data[].attributes.body
Мемлекеттің пайда болу мәселесінде Монтескье әлеуметтік келісімшарт теориясының жақтаушыларына сілтеме жасайды, дегенмен оны Монтескье түсіндіруде Гроций, Локк, Спиноза және Гоббстың түсіндірмелерімен бірнеше келіспеушіліктер бар, олар туралы ол олармен дауласқан. Негізгі келіспеушіліктердің бірі адамның "барлығына қарсы соғыс"ретіндегі табиғи жағдайы болды. Монтескье адамдарға үстемдік етуді қалаудан гөрі қоғамда болуға деген ұмтылыс тән деп есептеді. "Бірақ туғаннан бастап адамдар бір-бірімен байланысты; ұлы әкесінің қасында дүниеге келді және оның қасында қалды: міне, қоғам және оның пайда болу себебі". Сонымен қатар, ол қоғамның сөзсіз құлдырайтынын, егер оған әділеттілік басталмаса, ол патриархалдық теорияны жақтаушыларды сынға алған әкесінің ұлына емес, оған қарсы тұратындығын баса айтты.

Сонымен қатар, Монтескье көптеген әлеуметтік келісім теоретиктері анықтаған қоғам мен мемлекетті ажырата білді. Монтескьенің пікірінше, мемлекет адамдардың тарихи дамуының кейінгі өнімі болып табылады, оның алдында адамдардың табиғи жағдайы, отбасы, қаһармандық кезеңдер қоғамы және, сайып келгенде, адамдардың бір-бірімен араздығы қоғамы, яғни азаматтық қоғам болды. Мемлекет қоғамда пайда болған соғыс жағдайын зорлық-зомбылықсыз тоқтату мүмкін болмаған кезде пайда болуы керек. Ол қоғамның мемлекетке қатысты басымдығын, сондай-ақ оның нақты формаларының жалпы "ұлт рухына"тәуелділігін атап өтті.

Монтескье қоғамдық келісімінің өзі халықтың билікті билеушілерге тапсыруы деп түсінді, мұнда халық тек өз билігін береді, демек, билеушілердің келісімінсіз басқару нысанын өзгертуге құқылы. Сонымен қатар, Монтескье әлеуметтік шартта мемлекеттің негізгі заңдарын, оның оң құқығын көрді және ол егеменді де осы құқықтың субъектісі деп санады. Монтескье мемлекеттің негізгі міндетін заңдардың орындалуын қолдауда көрді, өйткені мемлекеттен келетін негізгі игілік -" жоғарғы заң". Сонымен бірге, ол революцияны басқару формасын өзгерту тәсілі ретінде ұсынбады, ол реформалар мен заң шығарудың жақтаушысы болды.

Платон заманынан бері осындай маңызды мәселе болып табылатын басқару формасына келетін болсақ, Монтескье мұнда да ерекше болды. Ол басқарудың тек үш түрін – Республика, монархия және деспотизмді – билеушілер мен басқарылатындар арасындағы саяси және басқа қатынастардың сипаты бойынша, керісінше, басқарылатындарға бағыну сипаты бойынша анықтады, ол оны "басқару табиғаты"деп атады. Монтескьенің пікірінше, республикалар мен монархияларда – басқарудың қалыпты нысандары – азаматтар мен субъектілерді басқару деспотиядан айырмашылығы, заңдар арқылы жүзеге асырылады, мұнда мемлекеттің азаматтары құлдар, ал билеуші олардың қожайыны.

Монтескье" басқару табиғатынан "басқа" басқару принципін "де бөліп көрсетті, ол басқару, шешім қабылдау және т.б. әдістерінде көрінетін нақты" басқару табиғатының "сыртқы көрінісі деп санады. Басқару принципі бойынша ол барлық мемлекеттерді демократия, ақсүйектер, монархия және деспотияға бөлді, демократияны ең жақсы, ал ең жаманы – деспотияны санады.

Монтескье мемлекет туралы ілімінде елдің көлемі, оның климаты, ландшафты, топырағы, діні, әдет-ғұрыптары, әдет-ғұрыптары мен осы жерлерге тән басқару формасы арасындағы заңдылықтарды іздеуге көп көңіл бөлді.

Монтескье демократиялық федеративті республиканы басқарудың идеалды формасы деп санады, оның тұрақтылығы мен заңдылықты қамтамасыз етудегі үлкен мүмкіндіктерін атап өтті.

3. Құқықтық көзқарастар.

Монтескьенің саяси бостандығы "заңдармен рұқсат етілген барлық нәрсені жасау құқығы" ретінде анықталады, яғни құқық - бұл бостандықтың өлшемі, ал еркін мемлекеттегі құқықтың үстемдігі тек биліктің бөлінуіне, олардың озбырлықтан өзара ұсталуына және қоғамның әртүрлі топтары арасында жоғарғы биліктің бөлінуіне негізделуі мүмкін.

Билікті бөлу идеясы Д. Локкқа тиесілі болса да, ол өзінің классикалық тұжырымдамасын Монтескьеден алды. Монтескье бойынша заң шығарушы биліктің негізгі мақсаты-құқықты анықтау және оны мемлекеттің оң заңдары түрінде тұжырымдау. Мемлекеттегі атқарушы билік заң шығарушы орган белгілеген заңдарды орындауға арналған. Сот жүйесі "қылмыстарды жазалайды және жеке адамдардың қақтығыстарын шешеді". Судьялардың міндеті тек "заңды дәл қолдану" болғандықтан, Монтескье сот билігін белгілі бір мағынада билік деп санамады. Сол жылдардағы Франция үшін Монтескье қоғамдағы негізгі әлеуметтік күштерді теңестіретін дайын шешім жасады. Заң шығарушы билік екі бөлімнен (палаталардан) тұруы керек: халықтың мүдделерін білдіретін өкілді жиналыс және дворяндардың заң шығарушы корпусы. Монтескье атқарушы билікті монархтың қолына шоғырландыруды ұсынды. Монтескье судьялары өз өкілеттіктерін жүзеге асыру үшін халық арасынан таңдап, оларды шақыруды ұсынды.

Биліктің бөліну теориясын әр түрлі ойшылдар ұзақ уақыт сынға алды, бірақ 1791 жылғы Франция Конституциясында, сондай-ақ 1787 жылғы АҚШ конституциясында енгізілді. Оның көптеген ережелері әлі күнге дейін талқылануда. Бұл теория плюралистік демократия теориясын құрудың бастапқы нүктесі болды.

Монтескье Заң туралы ілімінде әділеттіліктің жоқтығы үшін феодалдық құқықты және шындықтан ажырағаны үшін Заңдағы теологиялық тәсілдерді сынайды. Алдымен табиғи құқық теориясы аясында, содан кейін одан тыс Монтескье тарихи-салыстырмалы әдісті қолданды және "заңдар рухының" көмегімен құқық пен заңды байланыстыруға тырысты. Ол құқықтың әділдігін объективті және заттардың табиғатынан туындайтын заңдарды қарастырды. Монтескьенің заң туралы іліміндегі" Заңдар рухы " – бұл әр ұлтқа тән, физикалық және моральдық факторлармен қалыптасатын,"ұлт рухынан" тікелей туындайтын нәрсе.

Монтескьенің пікірінше, заңнама белгілі бір дәрежеде табиғи болып табылады, өйткені ол "заңдардың рухы"деп атаған әлеуметтік дамудың бірқатар факторларының әсерінен қалыптасады.

# data[].attributes.headline
Ибн аль-Хайсам (Ibn al-Haytham, 965-1040) 

# data[].attributes.subject
Ибн аль-Хайсам (Ibn al-Haytham, 965-1040) 

# data[].attributes.body
Альхазен – араб ғалымы және атақты оптик, жарық пен көру қасиеттерін зерттеген «Китаб әл-Маназир» (Оптика кітабы) еңбегінің авторы.

# data[].attributes.headline
Фома Аквинский (Thomas Aquinas 1225-1274) 

# data[].attributes.subject
Фома Аквинский (Thomas Aquinas 1225-1274) 

# data[].attributes.body
Ортағасырлық философ және теолог, ортағасырлық философия мен ғылымның дамуына әсер еткен христиандық теологияны аристотельдік философиямен біріктіруге тырысты.

# data[].attributes.attachment_caption
Қайта өрлеу дәуірі

# data[].attributes.headline
Ренессанс: Николай Коперник (Nicolaus Copernicus, 1473-1543)

# data[].attributes.subject
Ренессанс: Николай Коперник (Nicolaus Copernicus, 1473-1543)

# data[].attributes.body
Коперник күн жүйесінің гелиоцентрлік моделін жасады, бұл астрономияның дамуындағы маңызды қадам және Птоломейдің геоцентрлік моделін жоққа шығару болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Қайта өрлеу дәуірі

# data[].attributes.headline
Галилео Галилей (Galileo Galilei, 1564-1642) 

# data[].attributes.subject
Галилео Галилей (Galileo Galilei, 1564-1642) 

# data[].attributes.body
Галилео көптеген маңызды жаңалықтар ашты, соның ішінде телескопиялық бақылау, еркін түсу заңдары және маятник заңдары. Оның еңбектері физика мен астрономияның дамуына үлес қосты.

# data[].attributes.attachment_caption
Қайта өрлеу дәуірі

# data[].attributes.headline
Леонардо да Винчи (Leonardo da Vinci, 1452-1519)

# data[].attributes.subject
Леонардо да Винчи (Leonardo da Vinci, 1452-1519)

# data[].attributes.body
Леонардо әртүрлі салаларда, соның ішінде анатомия, инженерия, оптика және гидродинамикада маңызды жаңалықтар мен зерттеулер жасаған полимат болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Қайта өрлеу дәуірі

# data[].attributes.headline
Андреас Везалий  (Andreas Vesalius, 1514-1564)

# data[].attributes.subject
Андреас Везалий  (Andreas Vesalius, 1514-1564)

# data[].attributes.body
Адам денесінің анатомиясын егжей-тегжейлі зерттеген «Адам денесінің құрылымы туралы» еңбегінің арқасында қазіргі анатомияның негізін қалаушы болып саналады.

Қорытындылай келе, бұл ғалымдар мен олардың ашқан жаңалықтары өздерінің тарихи кезеңдерінде ғылымның дамуында шешуші рөл атқарып, сол кездегі ғылыми-философиялық идеяларға әсер етті.

# data[].attributes.headline
Қайта өрлеу дәуіріндегі біршама жаңалықтар мен еңбектерге шолу

# data[].attributes.subject
Қайта өрлеу дәуіріндегі біршама жаңалықтар мен еңбектерге шолу

# data[].attributes.body
Осындай танымдық көкжиектің кеңеюіне септігін тигізетін пайдалы ақпараттарға бай бейнетаспалардың ашық желіде қолжетімді екендігі қуантады. Бейнеролик арқылы осыған дейін өзіміз білмеген ғалымдармен танысып, олардың елеулі еңбектерінің қаншалықты маңызға ие болғандығына көз жеткіздік.

Бұл бейнеролик басында Николай Кузанский жөнінде бірнеше ақпараттар аталып өтеді. Ол 1401-1464 жылдар аралығында өмір сүрген және ортағасырлық философия мен Қайта өрлеу дәуірі арасындағы өтпелі кезеңдегі маңызды тұлғалардың бірі болып саналады. Николай Кузанский өз заманының философиясы мен ғылымына елеулі үлес қосты. Ол математика, астрономия, философия және теология салаларында жұмыс істеді. Оның ең атақты еңбегі – De docta ignorantia, онда ол білім мен парасаттың шектеулеріне философиялық көзқарас ретінде «үйренген надандық» концепциясын дамытады. Кузанский сонымен қатар ықтималдық пен статистика теориясын зерттеген алғашқы еуропалықтардың бірі болып саналады. Оның астрономия мен космологиядағы жұмысы сол кездегі ғаламның табиғатын ғылыми тұрғыдан түсінуге ықпал етті. Сондай-ақ, Николай Кузаский шіркеу жетекшісі болды және Рим-католик шіркеуінің кардиналына тағайындалды. Оның психикалық және философиялық қызығушылықтары өз дәуіріндегі еуропалық интеллектуалдық және діни дәстүрге айтарлықтай әсер етті. «Біз ойлап табылған әлемде өмір сүреміз» деген сөздің авторы да Кузанский болып табылады.

Бейнеролікте хрургиядағы беталыстарға байланысты Паре Амбруаздың еңбектері талқыланды. Амброуз Паре ХVI ғасырда өмір сүрген француз хирургы және қазіргі хирургия мен медицинаның негізін қалаушылардың бірі болып саналады. Ол шамамен 1510 жылы туып, 1590 жылы қайтыс болды. Паре Амбруаз хирургия мен медицина салаларына қосқан елеулі үлесімен, сондай-ақ пациенттерге күтім жасаудағы этикалық және адамгершілік көзқарастарымен танымал болды. Паре операция кезінде қан кетуді бақылаудың жаңа әдістерін әзірледі. Ол жараларды каутерлеуді (күйдіруді) қолданудан бас тартты және қан кетуді тоқтату үшін лигатураларды (қан тамырларын байлау) қолдануды ұсынды. Паре хирургиялық құралдар мен әдістерде, соның ішінде ампутациялар мен операцияларға арналған жаңа құралдарды әзірлеуде айтарлықтай жақсартулар жасады. Оның жұмысы пациенттердің азап шегуін азайтуға көмектесті және операцияны ауыртпалықсыз және тиімдірек етті. Сонымен қатар, Паре хирургиялық процедуралар кезінде тазалық пен гигиеналық шаралардың маңыздылығын атап өткен алғашқы хирургтардың бірі болды. Бұл заманауи асептика мен микробиологияның дамуына дейін көп уақыт болды, бірақ оның инфекциялық асқынуларды азайтуға күш салуы хирургиядағы тазалықтың заманауи әдістерін дамытуға маңызды қадам болды.

Нострадамус XIV ғасырда өмір сүрген француз астрологы, дәрігері және көріпкелі болды. Оның ең атақты жұмысы – «Les Prophéties», ол болашақ оқиғаларды болжауға арналған төрттіктер жиынтығы (поэтикалық төртбұрыштар). Нострадамус көптеген құпия және мистикалық пайғамбарлықтарды қалдырды, оның еңбектері әлі күнге дейін аудармашылар мен зерттеушілердің назарын аударады, дегенмен олардың дәлдігі мен маңыздылығы пікірталас мәселесі болып қала береді.

Парацельс ХVI ғасырда өмір сүрген швейцариялық дәрігер, дәріханашы және алхимик болды. Ол қазіргі фармакология мен токсикологияның негізін салушылардың бірі болып саналады. Парацельс пациенттерді емдеу кезінде практикалық тәжірибе мен бақылауды ерекше атап өтті және өз уақытының көптеген медициналық дәстүрлеріне қарсы шықты.

Уильям Гилберт ХVI- ХVIІ ғасырларда өмір сүрген ағылшын физигі және дәрігері. Ол электромагнетизмнің негізін салушылардың бірі және магнетизм мен статикалық электр туралы зерттеулер жүргізді. Оның «Магнит туралы» (De Magnete) еңбегі электромагнетизм туралы алғашқы ғылыми кітаптардың бірі болып саналады.

Георг Бауэр, сондай-ақ Георгий Агрикола деген атпен белгілі, неміс ғалымы және тау-кен металлургия және минералогия салаларында пионер болды. Оның ең атақты жұмысы – «De re metallica» тау-кен ісі және металл өңдеу жөніндегі алғашқы көлемді ғылыми жұмыс.

Джерард Меркатор ХVI- ХVIІ ғасырларда өмір сүрген фламандтық картограф және географ. Ол картографияның дамуына және «Меркатория проекциясы» деген атпен белгілі болған проекцияны жасауға қосқан үлесімен танымал. Оның карталары мен проекциялары сол кездегі картография мен навигацияның дәлдігін айтарлықтай жақсартты.

Аталған ғалымдардың әрқайсысы ғылым мен медицинаның сан алуан саласына елеулі үлес қосып, кәсіби қызмет тарихында із қалдырды.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Уроки истории Питона Каа

# data[].attributes.attachment_link.title
Наука Эпохи Возрождения (рус.) Новая история.

# data[].attributes.headline
Жаңа заман философиясы 

# data[].attributes.subject
Жаңа заман философиясы 

# data[].attributes.body
Еуропада шамамен XVI ғасырдан ХІХ ғасырға дейін дамыған, ортағасырлық философиядан кейінгі ойлаудың өзгеру кезеңін білдіретін кең философиялық ағым. Жаңа заман философтары адам табиғаты, білім, ғаламның табиғаты және ондағы адамның орны туралы мәселелер төңірегін талқылады. Бұл кезеңнің көрнекті өкілдеріне Рене Декарт, Иммануил Кант, Джон Локк және тағы да басқалары жатады. Біз ол жайлы толығырақ презентацияда қарастырып өттік.

Бұл кезең жаратылыстану ғылымдары мен Ағартушылық философиясының дамуымен де сипатталды, ол парасат пен ойлаудың рөлін ерекше атап өтті.  Жаңа заманғы философиялық ойлаудағы түбегейлі өзгерістер кезеңі болды, дүниені түсінуімізге елеулі әсер еткен жаңа идеялар мен концепциялардың жасалуына әкелді деуге болады. Осы тұрғыда бірнеше негізгі ойлар мен жаңалықтарды бөліп көрсетуге болады:

Иммануил Кант (1724-1804) сыни идеализм теориясын тұжырымдап, біздің когнитивтік қабілеттер шындықты жасауға белсенді түрде қатысады, априорлық категориялар мен моральдық императив ұғымдарын енгізді.

Француз ойшылы Жан-Жак Руссо (1712-1778) саяси философияға маңызды үлес қосып, қоғамдық шарт пен адамның табиғи жағдайы туралы мәселені көтерді.

Ньютонның (1643-1727) физика мен математикадағы зерттеулері қозғалыс пен тартылыс заңдарын қоса алғанда, әлемнің қазіргі ғылыми бейнесін қалыптастырды.

Ағартушылық философия саяси және әлеуметтік тарихқа үлкен әсер еткен бостандық, теңдік және адам құқықтары туралы маңызды мәселелерді көтерді.

Бұл философиялық идеялар мен жаңалықтар кейінгі ғасырлардағы ғылымның, саясаттың және мәдениеттің дамуына негіз болды және олар қазіргі уақытқа дейін де өзекті болып қала береді.

# data[].attributes.attachment_caption
А.Шопенгауэр, З.Фрейд, С.Кьеркегор, Ф.Ницше

# data[].attributes.headline
Классикалық емес философияның ерекшеліктері 

# data[].attributes.subject
Классикалық емес философияның ерекшеліктері 

# data[].attributes.body
Классикалық емес философияда «ақыл-парасаттан кету» деп аталатын құбылыс орын алады: ақыл-ойдың, танушы субъектінің статусы және когнитивтік процестің құрылымы қайта қаралады.  Бұл болмысты және адамды рационализмді  түсінудің альтернативті формасының иррационализмнің (лат. irrationalis – негізсіз, санасыз) пайда болуына әкеледі.  «Классикалық емес» философтар адамның рухани көрінісінің «ақылға қонымсыз» формаларына – А.Шопенгауэрдегі ерік-жігерге, А.Бергсондағы интуицияға, З.Фрейдтегі бейсаналыққа, С.Кьеркегордағы діни сенімге, Ф.Ницшедегі инстинктке көңіл бөлді. ).

Классикалық емес философия аясында антропологиялық мәселелерге назар аударылып, адам рационалды-танымдық немесе әлеуметтік белсенді тіршілік иесі ретінде емес, бастан кешіретін, күмәнданатын, сезінуші болмыс ретінде қарастырылады.  Философияның классикалық емес бағытының өкілдері үшін адамның өмірі мен еркіндігінің, жауапкершілігінің, қоғам мен айла-шарғы жасау фактісін түсінуімен қоса, өзі өмір сүріп жатқан өркениетте не болып жатқанын түсіну маңызды болды. Классикалық емес философияның аясында адам өзінің жеке даралығын, жалпы адамдық болмысын осындай жат әлеуметтік ортада қалай сақтай алады деген мәселе көтеріледі.

Классикалық емес философия ойлаудың монологиялық, түзететін стилінен диалогтікке көшеді.  Философияның жаңа түрі философиялық шығарманы оқырман тұлғасында оның түсінігіне, интуициясына сүйеніп, оқырманның өзіндік интерпретациясының мүмкіндігін ұсына отырып, баяндау, ашықтық, кем баяндау кезінде көркемдік-бейнелі формаларды қолдана отырып, бірлескен авторды көреді.  Осыған байланысты классикалық идеалдардың философиялық тілге қатысты икемді де көркем, әртүрлі интерпретацияларды түсінуге мүмкіндік беретін өзгерістері орын алып, классикалық емес кезеңнің негізін қалайды.

# data[].attributes.attachment_caption
Философия Ницше за 10 минут

# data[].attributes.headline
Классикалық емес кезеңнің көрнекті өкілдерінің бірі - Фридрих Ницшенің философиясы

# data[].attributes.subject
Классикалық емес кезеңнің көрнекті өкілдерінің бірі - Фридрих Ницшенің философиясы

# data[].attributes.body
Бейнероликті қарау арқылы Ницшенің философилық пікірінің маған ұнаған бірқатарымен бөлісетін болсам,

«Басқаларға үстемдік жасамас бұрын, өзіңізге үстемдік етуді үйренуіңіз керек» деген ой.

Сонымен қатар,  “Сверхчеловек” ұғымы, бұл - гипериндивидуализм, рухани шығармашылық, жасампаздық, шексіздікке ұмтылу, өзін-өзі жетілдірудегі тынымсыз талпыныс. Сверхчеловек - құлдық табиғаттан арыла алған жоғары болмыс. Сверхчеловекке жетуде адам үш этаптан өтеді. Алғашқысы - түйе. Түйе ешқандай жаңа ақпаратты күманға салмайды, тек өз “өркешіне” жинақтайды деуге болады, және оны ылғи жетектеп отыру керек. Екінші этап - арыстан. Арыстан барлығын жоққа шығарады, “мен міндеттімін” позициясынан “мен қалаймын” позициясына ауысады. Келесі этап - бала. Бала бұл жаңа бастау, ол ойнау барысында жаңа ойларды қалыптастырады. Осы кезден бастап сверхчеловек қалыптаса бастайды. Сверхчеловек табиғатынан өзіне тән құлдық, жануарлық сана сезімнен арылу мен ылғи да өз-өзін жеңу жолындағы адам.  Және оның қоғамдағы орны өзгелердің де өмірін мәнге ие етеді.

Ницшенің пікірлерін қарастыратын болсақ, адамды басқаратын немесе шектейтін ешқандай күш жоқ, барлық іс-әрекеттің нәтижесіне адамзат өзі жауапты.

Маған Ницшенің философиясындағы ұнаған тұжырымдамалардың бірқатары осы болды.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Правое полушарие Интроверта

# data[].attributes.attachment_link.title
Философия Ницше за 10 минут

# data[].attributes.headline
Жаңа замағы еуропалық ғылыми идеалдар:

# data[].attributes.subject
Жаңа замағы еуропалық ғылыми идеалдар:

# data[].attributes.body
Жаңа заманғы еуропалық ғылыми идеалдары әдетте жаңа аймақтардың, технологиялардың және көптеген көлемді саудаудың әсерімен өзгеріп жатады. Бірақ, біздің байланыстық жағдайымыз бойынша кейбір еуропалық ғылыми идеалдарды былай айтсақ болады:

1. Сюжеттік жетістік: Жаңа заманда ғылымдар сюжеттік жетістікке арналған жаңа әдістерді қолдануды жалпыластырды. Көптеген еуропалық фильмдердің сюжеттік жетістігі әсерінде киношылар қызығушылықтарды, салдарды және психологиялық аспекттердің маңызды рөлін арттырды.

2. Әртүрлі жанрлардың қарым-қатынасы: Қазіргі заманда ғылымдар әртүрлі жанрлардың қарым-қатынасын қолдануды да талап етеді. Бірақ, олар белгілі жанрларға тексеруден өтеді және арнайы түрлерді, мысалдармен сол келісімді жасауды қарастырады.

3. Тәжірибелік техникалық қабілеттер: Жаңа заманда техникалық қабілеттерді қолдану кезінде ғылымдар жаңа әдістерді жетілдіреді. Көптеген технологиялық қабілеттерді қолдану арқылы, қызығушылықты, спецэффектілерді, өзгерісаптауларды, хронологиялық жиіліктерді және басқаларды сапалап шығарамыз.

4. Кездесулердің арттырылуы: Жаңа заманда кездесулердің арттырылуы да біреуін қолдану қажет болған. Қазіргі ғылымдарда кездесудің басқаруы, сценарийлерді жасау, операторлық жұмыстарды жүргізу, бірлескен құралдарды пайдалану және таңдауы жақсы аталуы маңызды рөл атқаруда.

5. Тарихи қатынастарды талдау: Жаңа заманда ғылымдар тарихи қатынастарды талдау жасауға тырысқан. Бұл арқылы тарихи оқиғалардың жаңа толықтай реттелуіне, тарихи фигуралардың қауіпсіздігіне, тарихи мәселелерге жауап беруіне және тарихи қатынастардың көзқарасында драматизмді сұрауды жасауға мүмкіндік береді.

6. Социалды, саяси және мәдени тақырыптар: Жаңа заманда ғылымдар социалды, саяси және мәдени тақырыптарды алдын ала алатын қауіпсіздікті жақтауға тырысады. Олар белгілі өзарақ жағдайларды, саяси жауапкершіліктерді, социалды мәселелерді және мәдени байланыстарды мамандықты жетілдіруге тырысады.

7. Алыс-келіс: Жаңа заманда ғылымдар алыс-келістік жаттығуларды қолдануды да қажет етуі мүмкін болған. Бұл арқылы алыс-келістік жаттығулардың бейнеленуі, беталап кетуі және жазбашаулары, алыс-келістік жаттығулардың маңызын қалыптастыруы жасалды.

Жаңа заманғы еуропалық ғылми идеалдары көптеген факторларға байланысты түзетіледі және динамикалық аймақтармен өзгереді. Бұлар белгілі бір жанрларды жетілдіруге, технологиялық мүмкіндіктерді пайдалануға, социалды, саяси және мәдени тақырыптарды қарастыруға, сюжеттік жетістікке, кездесулердің арттырылуына және алыс-келістік жаттығуларды қолдануға бағытталады.

# data[].attributes.headline
Жаңа заман философиясы

# data[].attributes.subject
Жаңа заман философиясы

# data[].attributes.body
Осы жұмыста біз Жаңа заман философтары, нақтырақ айтсақ: Френсис Бэкон, Томмас Гобс, Джон Локк, Беркли джордж, давид юм, рэне декарт, Спиноза Бенедикт, Лейбниц Готфрид Вильгельм сынды ғалымдардың негізгі ойлары мен ғылымға әкелген жаңалықтарын талқыладық

# data[].attributes.headline
Даулет Шыныбек

# data[].attributes.subject
Даулет Шыныбек

# data[].attributes.headline
Нурай Каранеева

# data[].attributes.subject
Нурай Каранеева

# data[].attributes.headline
Жансая Орынбасар

# data[].attributes.subject
Жансая Орынбасар

# data[].attributes.headline
Айша Бәшіғұл

# data[].attributes.subject
Айша Бәшіғұл

# data[].attributes.headline
Платонның философиялық идеялары 

# data[].attributes.subject
Платонның философиялық идеялары 

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Правое полушарие Интроверта

# data[].attributes.attachment_link.title
Философия Платона за 10 минут

# data[].attributes.headline
Ежелгі антика ғылымы.

# data[].attributes.subject
Ежелгі антика ғылымы.

# data[].attributes.body
Гомер, минотавр, 300 спартандық, трагедия, Парфенон, Генрих Шлиман-сіз 5-сыныпта болған, бірақ ұмытып кеткен барлық нәрсе Arzamas бейнесінде сөрелерге қойылған.

Ғылыми кеңесші-Сергей Карпюк, тарих ғылымдарының докторы, Ресей мемлекеттік гуманитарлық университетінің профессоры, РҒА әмбебап тарих институтының жетекші ғылыми қызметкері.

# data[].attributes.attachment_link.title
Древняя Греция за 18 минут

# data[].attributes.headline
ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ МЕН ФИЛОСОФИЯСЫНЫҢТҮБЕГЕЙЛІ МӘСЕЛЕЛЕРІІ ТАРАУ ТЕХНИКА ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ: ДАМУЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ

# data[].attributes.subject
ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ МЕН ФИЛОСОФИЯСЫНЫҢТҮБЕГЕЙЛІ МӘСЕЛЕЛЕРІІ ТАРАУ ТЕХНИКА ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ: ДАМУЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ

# data[].attributes.body
Бүгінгі әлемде қоғам дамуының басты ерекшелігі – дүниені танудағы жаңа ашылымдар мен жетістіктер негізі. Адамның ойлап табу қызметінің нәтижесінде қоғам пайда болуымен қатар техника, одан кейін ғылым дүниеге келді. Қазір постклассикалық емес ғылымды қалыптастыру өтіп жатыр. Олар өздеріне Батыс және Шығыс мәдениетінің эвристикалық потенциалын және жүйеленген математикалық жаратылыстану жетістіктерін игеруде. Бір жағынан өмірге биотехнология жаңа қарқынмен қадам басса, екінші жағынан, компьтерлік, ақпараттық революция басталуда. Тағы бір мәселе - экологиялық, энергетикалық, демографикалық революцияны қалай тоқтатсақ дегенге келіп саяды.

# data[].attributes.headline
Ежелгі антика философиясының негізгі мәселелері

# data[].attributes.subject
Ежелгі антика философиясының негізгі мәселелері

# data[].attributes.body
Ежелгі ой әрқашан әртүрлілікпен және пікірлердің күресімен сипатталды; бұл ғасырлық полемикада тұрақты парадигмалар мен дәстүрлі ойлау формалары байқалады.

Метафизикада натуралистік Монизмнің (иондықтар, Атомистер, кейінірек эпикурлықтар) Пифагор-платондық дәстүрдің (неоплатониктерге дейін) дуализміне қарсы тұруы негіз болды. Бұл көбінесе табиғат философиясындағы механикалық детерминизм мен телеологияның антитезасына сәйкес келеді (Гераклит милеттіктерге қарсы, Платон Демокритке қарсы, стоиктер мен платониктер эпикурлықтарға қарсы); "Құдайдың провиденциясы немесе атомдары" дилеммасы дүниетанымдық тұрғыдан маңызды болып қала береді және Марк Аврелийде. Платонизм үшін болмыс пен қалыптасу арасындағы мұндай маңызды айырмашылық иондық дәстүр мен оның ізбасарлары үшін мағынасы жоқ, өйткені табиғат онда мәңгілік қозғалысқа ие және мәңгі дамып келе жатқан деп түсініледі. Космологияда біртұтас әлем теориясының жақтаушыларына (пифагорлықтар, Гераклит, Платон, Аристотель, стоиктер) шексіз ғаламдағы шексіз әлемдерді мойындаған ойшылдар (Анаксимандр, Анаксагор, Демокрит және Атомистер, эпикуристер) қарсы болды. Гносеологияда элеаттар мен Платон философиясындағы объективті білімді (гносеология) немесе шындықты және субъективті пікірді (докс) ажырату ерекше нәтижелі болды; осы ежелгі тұжырым бойынша қазіргі заман философиясынан таныс рационализм мен эмпиризмнің антитезасы болжанады. Аристотель де рационалист болды, ал Эпикур радикалды сенсуалист болды.

Дін философиясында грек философтары архаикалық дәуірден бастап (Ксенофан, Гераклит, пифагорлықтар) халық сенімі мен ақындарының антропоморфизмі мен политеизмін жоққа шығарды және алғаш рет "философтардың құдайын" құрды, оны ақыл (нус) деп түсінеді, кейде физикалық кеңістіктен тыс (Платон мен Аристотель сияқты), кейде оған имманентті (Анаксагор сияқты және стоиков).

Грек философиялық этикасында метафизикалық немесе антропологиялық негіздемесі бар теориялардың екі негізгі тобын ажыратуға болады. Бірінші топта моральдық құндылықтар (құқықтық ұғымдар сияқты) универсумның құрылымында немесе Құдайдың Заңында (Платон сияқты ақылға қонымды әлемде; физикалық кеңістіктің өзінде, Гераклит пен стоик сияқты); екіншісінде олар адам табиғатынан алынып тасталады және психологиялық (Эпикур) немесе ұтымды (Сократ) негізделеді), немесе Әлеуметтік және тарихи (софистер). Аристотель моральдық реализм ұстанымын сақтай отырып, антропологиялық негізделген этиканы құруға тырысты. Қазіргі дәуірдегі ежелгі этика англо-саксондық утилитаризм мен кантиандық деонтологиядан айырмашылығы "ізгілік этикасы" (немесе моральдық кемелдік этикасы) деп аталады; ол моральдық әрекетке емес, оның тақырыбына, яғни Моральдық тұлғаға назар аударады, сондықтан моральдық психологияға (әсіресе "құмарлық" немесе эмоциялар проблемасына) көп көңіл бөледі, және олардың логосомаларды – ақыл-ойды басқаруы).

Грек құқық философиясында және саяси философиясында натуралистік эволюционизмнің жақтаушылары (Ксенофан, софистер, Демокрит, эпикурлықтар), әдетте, тарихи тұрғыдан түсінілген әлеуметтік келісім теориясының қандай да бір түрін қабылдады - "кезінде" жасалған. ол " барлығына қарсы соғыс жағдайынан өркениет пен заңның күшіне ауысу; олар Құдайдың шығу тегі туралы дәстүрлі идеялармен полемикалық болды шындықтың мәңгілігі мен өзгермейтіндігіне сенген Пифагор және Платон сияқты консервативті ойшылдардың құқықтары. Тіл философиясында, платондық диалогтың дәлелі бойынша," Кратил", 5 ғасырда. біздің эрамызға дейінгі есімдердің "табиғи" шығу теориясына олардың шартты "орнату" теориясы қарсы болды.

Сонымен, эстетика мен өнер философиясында Платон мен Аристотель арасындағы поэзияның моральдық мәртебесі мен әлеуметтік қызметі туралы әйгілі дауды ерекше атап өту керек. Платон өзінің "мемлекетінде" поэзияны жандарды "құмарлықпен" бүлдіретін азғындық өнер деп айыптады және ақындарды идеалды мемлекеттен шығаруға үкім шығарды. Аристотель бұған қайғылы катарсис теориясымен немесе қорқыныш пен жанашырлықты сезіну арқылы жанды құмарлықтан тазарту теориясымен жауап берді, осылайша поэзияның психотерапиялық қызметін мойындады. Поэзия мен философия арасындағы "ежелгі араздық" (Платон) грек мектебінде Гомерді зерттеуге берілген мағынамен, сондай-ақ құдайлар туралы грек идеялары (Платонның айтуы бойынша азғындық) негізінен Гомер мен Гесиодтың өлеңдеріне негізделгендігімен түсіндіріледі.

Грек философиясының бүкіләлемдік-тарихи маңызы, ең алдымен, онда философияның көптеген іргелі мәселелері алғаш рет ашылып, нақты тұжырымдалғандығымен, сонымен қатар оның еуропалық философияның терминологиялық лексикасын құруымен анықталады. Әдетте діни дәстүрлер мен рәсімдерге байланысты шығыс философиясынан айырмашылығы, грек "фило-софия" ("любо-даналық" немесе білімге деген сүйіспеншілік) алғаш рет ақыл-ойдың автономиясын мойындады және рационалды білімнің өзіндік құндылығын жариялады, онсыз жаңа заман ғылымы пайда бола алмады.

# data[].attributes.headline
Ғылымның тарихи-әлеуметтік жағдайлары

# data[].attributes.subject
Ғылымның тарихи-әлеуметтік жағдайлары

# data[].attributes.body
Ғылым пайда болғаннан бергі 2,5 мың жыл бойы ол ұдайы дамуда, өйткені ол адамның үздіксіз дүниетану процесінің, бүгін білмегенді ертең білуге бағытталған практикалық іс әрекетінің нәтижесі, қорытындысы. Ғылым мазмұны жағынан тереңдей түсіп, көлемі жағынан ұлғая түседі. Бірақ ғылымның даму процесі әрдайым біркелкі жүре бермейді: білім кейде инемен құдық қазғандай там-тұмдап жинақталса, ал енді бірде бұған дейінгі дүние жайлы көзқарасты, түсінікті мүлдем өзгертетіндей жаңалық ашып, түбірлі сапалық өзгеріске ұшырауы мүмкін.
Ғылымның пайда болуы біздің эрамызға (дәуірімізге) дейінгі УІ-У ғғ. деп есептеледі, өйткені оның тууына қажетті тарихи-әлеуметтік жағдайлар осы кезде қалыптасты — осы кезде Ертедегі Грецияда алғашқы теориялық системалар (Фалес, Демокритгің т.б. ілімі) туды, ал теориялық системалар бұған дейінгі мифологиялық түсініктердің негізсіздігін көрсетіп, ғылыми білімдерге жол ашты. Ғылымның тууы үшін, сонымен қатар, материалдық өндірістің жоғары деңгейде дамуы, қоғамдық қатынастардың өзгерісі, дене еңбегі мен ақыл-ой еңбегін бір-бірінен бөліп тастап, ғылыми еңбекпен арнайы айналысатын адамдар тобының пайда болуы қажет еді. Сол кезден бергі ғылым тарихы оның дамуының бірқатар жалпы заңдылықтары мен логикасын ашып берді.
Ғылым дамуының XX ғ. дейінгі сипаттамасынан, түсінігінен қазіргі заманғы түсініктің елеулі айырмашылығы бар. Бұрын ғылымда ғылыми білім үздіксіз осіп, жиналады, жаңа ғылыми жаңалықтар ұдайы жинақтала отырып, табиғатты танып білудің түрлі бағыттарына аса күшті әсер етуі тиіс деп қарайтын. Ал казір ғылымның даму логикасы басқаша екені анықталды: ғылым жаңа фактілер мен идеялардың үздіксіз жинақталуы нәтижесінде ғана күн сайын дамымайды, табиғат жайлы бұған дейінгі көзқарасты, түсініктерді түбірінен өзгертетін аса ірі теориялық жаңалықтар ашылуына байланысты дамиды екен.

# data[].attributes.headline
Ғылым түсінігі

# data[].attributes.subject
Ғылым түсінігі

# data[].attributes.body
Ғылым-бұл табиғат, қоғам және білімнің өзі туралы жаңа білім шығаруға бағытталған адамдардың рухани қызметі. Ғылыми қызметтің нәтижесі, өнімі-ғылыми білім. Нәтижесінде ғылым танымдық іс-әрекеттің бір түрі ретінде де, ғылыми білім жүйесі ретінде де бар. Сонымен қатар, ғылым – бұл әлеуметтік құбылыс, өйткені оны ғалымдар қауымдастығы жасайды және ғылыми қоғамдастық мүшелері арасындағы қатынастардың белгілі бір жүйесін ұсынады. Бұл қатынастар ғылым тарихында оның даму ерекшеліктеріне, қоғам өміріндегі мәртебесінің өзгеруіне және жалпы қоғамның дамуына сәйкес өзгерген нормалар мен құндылықтармен реттеледі. Осылайша, болмыстың, ғылымның бар болуының үш аспектісін ажыратуға болады

– біріншіден, ол танымдық іс-әрекеттің бір түрін білдіреді, мақсаты жаңа білім алу болып табылады; екіншіден-алынған жаңа ғылыми білімді біртұтас, дамып келе жатқан органикалық жүйеге біріктіру ретінде ұсынылуы мүмкін осы қызметтің нәтижесі (оларды жай ғана жинақтау емес); үшіншіден-нақты инфрақұрылымы бар әлеуметтік институт: академиялық, зерттеу және жоғары оқу орындары кіретін ғылыми мекемелер ғылыми ұйымдар; ғалымдардың кәсіби бірлестіктері (ғылыми қауымдастықтар,форумдар және т. б.); ғылымның этикасы (адамгершілік нормалары мен құндылықтары) ; ресурстар, қаржы, ғылыми жабдықтар, ғылыми ақпарат жүйесі, әртүрлі ғалымдардың қарым-қатынас түрі және т. б.

# data[].attributes.attachment_link.title
Что такое наука? Очень кратко

# data[].attributes.headline
Ғылым логикасы

# data[].attributes.subject
Ғылым логикасы

# data[].attributes.body
Ғылым логикасы – ғылыми танымның логикалық заңдылықтарын зерттейтін философия ғылымының саласы. Ғылым, ғылыми теория өзінің зерттейтін нәрсесін ұғым мен ой түрінде бейнелейді. Соның арқасында ғылым қарастырылып отырған пән саласындағы ой-өрістің барысын, ережелерін анықтайды. Әрбір ғылымның өзіндік логикасы бар және оны логикалық тұрғыдан талдау қажет. Ғылым логикасы жалпы ғылымға, ғылыми танымға тән заңдылықтарды зерттейді. Филос. зерттеудің арнайы объектісі ретіндегі Ғ. л. жөнінде 20 ғ-дың 1-жартысында позитившіл филос. ағым өкілдері (Г.Фреге, Б.Рассел мен Л.Витгенштейн) мәселе көтере бастады. 30-жылдары Вена үйірмесіне қатысушылар, сондай-ақ К.Поппер, В.Дубислав, Х.Рейхенбах, т.б. ғалымдар философияны формальды логика ретінде түсіндіріп, оның міндеті – ғылымның тіліне талдау жасау деген анықтама ұсынды. Әсіресе, Рейхенбахтың айтуынша, философтың қолынан келетіні – ғылым нәтижелерін талдау, оларға мағына беру және дұрыстығын анықтау ғана. Таным теориясы ғылымды анализдеу болады. Бұл тұжырым әрине, философияның өзіндік проблематикасын жоққа шығарады. Бірақ бұдан ғылым логикалық талдаудың объектісі бола алмайды деген қорытынды шықпайды. Формальды логика дайын, қалыптасқан білімді қарастырады; білімнің жалпы ғылымға тән формальдық құрылымын, элементтерінің байланысын зерттейді. Ғыл. танымды талдап зерттеуге формальды логиканың дайын аппаратын (индуктивтік және дедуктивтік) қолданудың практикалық пайдасы зор. Қазіргі кезде оны пайдаланбайтын ешбір ғылым саласы жоқ. Бірақ оның ғыл. танымды зерттеудегі рөлін тым асыра бағалап, ғылымның бірден-бір логикалық негізі деу үстірттік. Білім жүйесі ретінде ғылымға талдау жасағанда формальды логиканың тұрғысынан шешілмейтін басқа да мәселелер ұшырасады. Олар – білімнің ақиқатқа қатысы, оның генезисі, шынайылығы, т.б. Мұндай мәселелер танымның логикасы мен теориясы болып саналатын диалектика тұрғысынан қарағанда ғана толық шешімін табады. Диалектиканың заңдары мен категориялары – адам танымы мен практикасының қорытындысы, жиынтығы. Ол адам ойының ақиқатқа, жаңа ғыл. жетістіктерге жетуіне жол ашып, реттейтін логикалық пішім – ғыл. ойдың принциптері. Диалектика үшін өзгермейтін дайын білім жоқ; білімді жалпы таным дамуының бір кезеңі ретінде қарастыра отырып, оның қалай пайда болатынын, даму заңдылықтарын айқындап, ғыл.-зерт. әдістерінің рөлі мен міндеттерін ашып көрсетеді. Яғни, формальды логика дайын, қалыптасқан білімді оның түпнұсқалы негізінен айырып алып қараса, диалектикалық логика, керісінше, танымның қайнар көзін, даму бағытын, оның түпнұсқасы мен негізін, табиғатын белгілі бір заңдылықтар аясында зерттейді. Зерттеліп отырған жүйені жан-жақты, теория жүзінде нақтылы бейнелеу үшін бүтін жүйенің бастапқы негізін зерттеп білу керек. Бұл бастапқы негіз жүйенің басқадай қырларын, анықтамаларын мүмкіндік түрінде де, дамыған түрінде де бойына сіңіреді. Бірақ ғылым бір жақты, абстрактілі түсінікпен қанағаттанып қалмайды. Ұғынудың бір жақтылығынан, жартыкештігінен әрі өту үшін әлгі объектінің ішкі қайшылықтары, қалыптаса дамуының басты-басты кезеңдері, өмір сүру пішімдері ғылымның жаңа, нақтылы ұғымдарымен бейнеленуі қажет. Ойлаудың бұл диалект. даму жолы абстрактіліктен нақтылыққа өрлеу әдісі деп аталады. Бұл әдіс өзінің логикалық құрылымы жағынан өте күрделі. Мұнда теория мен эмпирия, тарих пен логика, индукция мен дедукция, анализ бен синтез тоғысып жатады. Сонымен ғылым логикасы. – өз алдына ғылым саласы немесе ерекше логикалық жүйе емес, ол ғылым сияқты күрделі объект жайындағы білімдердің жиынтығы.

# data[].attributes.headline
Ғылым генезисін талдау аталмыш процестің екі жақтылығын даесепке алуды талап етеді.

# data[].attributes.subject
Ғылым генезисін талдау аталмыш процестің екі жақтылығын даесепке алуды талап етеді.

# data[].attributes.body
Ғылымның пайда болуы – күрделі және көпжақ үдеріс. Ғылым бірқатар факторлар байланысы мен нақтылығын ұсынады. 1. Ғылым рухани және материалды мәдениет дамуының нақты алғышарттарынсыз қалыптасуы мүмкін емес. 2. Теориялық сана формасы ретінде ғылымның дамуы мәдениеттің дамуындағы революциямен сапалы өзгерістер болып табылады. Ғылым генезисін талдау аталмыш процестің екі жақтылығын да есепке алуды талап етеді. Осы тұста көңіл аударатынымыз ғылым әрқашанда қоғамдық-тарихи сипатқа ие. Жалпы алғанда ол нақты тарихи жағдайлар барысында жүзеге асады. Осы тұрғыда алғанда атақты ойшыл, философ, физик В. Гейзенбергтің талдаулары аса қызықты болып табылады. Ғалым атомдық физиканың бүгінгі сипатын антикалық 115 философиямен, жекелей алғанда атомистикамен салыстырады. В. Гейзенберг: “қазіргі жаратылыстану мен грек философиясы арасында үлкен айырмашылық бар, соның ішінде ең маңыздысы қазіргі заманғы жаратылыстанудың эмпирикалық негіздеріне келіп саяды” - деп атап көрсетеді. Ары қарай ол былай деп қорытындылайды: “Тұжырымдардың нақтылығын экспериментальді түрде дәлелдеу мүмкіндігі антикалық натурфилософияда қолданылған тұжырымдарға қарағанда қомақты салмақтылықпен қазіргі физика тұжырымдарына үлкен салмақ береді”

# data[].attributes.attachment_caption
Орта ғасырдағы және қайта өрлеу дәуіріндегі Еуропа математикасы

# data[].attributes.headline
Орта ғасырда ғылымның дамуы

# data[].attributes.subject
Орта ғасырда ғылымның дамуы

# data[].attributes.headline
Қайта өрлеу дәуірінің әдебиеті

# data[].attributes.subject
Қайта өрлеу дәуірінің әдебиеті

# data[].attributes.body
Қайта өрлеу дәуірі (Ренессанс) – Батыс және Орталық Еуропа елдері мәдениеті тарихындағы орта ғасырдық мәдениеттен жаңа заман мәдениетіне өту дәуірі. Бәрінен бұрын адам көзқарасындағы төңкеріс Италияда басталды (14-16 ғасыр, шамамен айтқанда, басқа елдерде 15-16 ғасырлардың соңы). Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетінің негізгі ерекшеліктері – шынайылық, гуманистік дүниетаным (гуманизм қысқасы), көне мәдени мұраларға ден қою, оны қайта «көркейту». Қайта өрлеу адамдарына шіркеулік мораль, феодалдық қатынастар, орта ғасырлық дәстүрлер тарлық ете бастады. Олар өздерін қоршаған табиғат дүниесін басқаша көретін болды, оны пайымдап бағалауы, эстетикалық талғамы, шындық пен өткенге деген көзқарасы өзгерді.

Тез өзгеріп тұрған дүниеде барлығы да «құдайдың еркімен» болды дегенге сенім азая берді. Адамның күші мен қабілетіне деген сенім қайта жанданды. Жаңа мәдениеттің қайраткерлері көңілдерін ең алдымен адамға және оның ісіне аударды. Сондықтан оларды гуманистер (латынша – «гуманус» – адамгершіл) деп атады. Бұл жаңа дүниетанымның қалыптасуына әртүрлі мамандықтағы, әртүрлі әлеуметтік дәрежедегі адамдар – сол дәуірдегі қала интеллигенциясы (зиялы адамдар, қауым) – ақындар, философтар, суретшілер, мүсіншілер үлес қосты. Гуманистер озық ойдың еркін дамуына кедергі жасайтын орта ғасырлық моральға сүйенген дәстүрлер мен догмалық ережелерді өлтіре сынады: ғылыми зерттеу еркіндігіне жол ашылды.

Діннің шаттық өмірден бас тарту керек деген қағидасы дүниеге нақты назар аударумен, табиғатты зерттеумен алмасты. Ғалымдар бақылау жасап, тәжірибелер жүргізіп, табиғат құбылыстарын анықтауға, олардың себептерін түсінуге тырысты. Соның нәтижесінде шынайы ғылым, әдебиет пен өнер туды. Қайта өрлеу дәуірі гуманистік рух (адамгершілік), табиғат пен адамды зерттеуге негізделген мінез-құлық және сұлулық нормаларын тапты. Гуманист-жазушылар табиғатты жырлады, оның сұлулығына масаттанды. Жазушыларды енді ойдан шығарылған «әулиелер» емес, тірі адамдар, олардың қуанышы мен күйініші қызықтырды. Олар өз заманының оқиғаға толы өмірін жазды, өлеңдерінде адамның күшті сезімін жырлады. Гуманистік рух ұлттық дәстүрді ілгері дамытып, тарихи жаңа жағдайларға сай жаңаша түсіндірді. Гуманистер өмірдің мақсаты мен жоғары бақыт құдайға құлшылық етуде немесе әскери ерлік жасауда емес, адам мүддесі үшін еңбектенуде деп білді. Гуманистерді жан-жақты дамыған адамдар, рухы да, денесі де, ақыл-ойы да, сезімі де тамаша адамдар қызықтырды.

Гуманистер феодалдық тәртіпті сынай отырып, оны түгелімен жоққа шығарған жоқ. Олар билеуші тапты білімдендіру жолымен өмір сүріп тұрған құрылысты «жөндеуді» армандады; халық олардан өз тұрмысын жақсартуды күтуі керек.

# data[].attributes.headline
Жаңа заман еуропалық мәдениеті

# data[].attributes.subject
Жаңа заман еуропалық мәдениеті

# data[].attributes.body
Жаңа заман еуропалық мәдениеті - Еуропа үшін жаңа заман (XVII—XIX ғасырлар) мәдениеттің дамуындағы маңызды тарихи кезең болып саналады.

Бұл дәуірдің әр ғасыры тарихи уақиғаларға, мәдени төңкерістерге толы. Жаңа заман — өнеркәсіптік өркениеттің қарыштап алға басып, қоғамның барлық салаларында түбегейлі өзгерістердің белең алғандарға байланысты жаңа сипатқа, жаңа мазмұнға ие болды. Ғылымның дамуына еркіндіктің берілуі қоғамдық сананы жаңа сатыға көтерді. Қоғамдық өмірдің барлық салаларында жетекші орынға ие бола бастаған ғылым — адамдардың нәсіліне, ұлтына, табына қарамастан халықтың рухани дүниесін байытуда айтарлықтай рөл атқарды. Мемлекет тарапынан жасалынған үлкен қамқорлықтың арқасында XVII ғасыр ғылыми революцияның даму қарқыны өте жоғары болды. Ғылыми революция математика және механика саласында басталды да, басқа ғылым салаларындағы ғылыми жаңалықтармен жалғасты.[1]

XVII ғасыр ғылыми революция — адамзат баласының өзін қоршаған дүниені танып-білуге деген құлшынысының жемісі болды. Ғылымның қарышты қадаммен алға басуы және оның қоғамдық өмірдің барлық саласына біртіндеп кіре бастауы рационализмнің қалыптасу процесін аяқтауға мүмкіндік берді. Рационализм жаңа заман адамының өмірі мен бет-бейнесін жан-жақты айқындай отырып, халық санасынан еркін орын алды. Рационализм қоғамдағы орын алған тарихи жағдайларды ескере отырып, христиан дінінің католиктік тармағымен, оның дүниені құдайдың жаратқандығы туралы ілімімен де санасып отырды.

Олай болса, жаңа еуропалық сана мен буржуазиялық мәдениет таза атеистік сипатта болмағандығын аңғарамыз. Христиан діні мен шіркеулер Реформацияға (XVI ғасыр) дейін де, Реформациядан кейін де өз беделін жойған жоқ, қайта олардың қоғамдық, саяси және рухани өмірдегі рөлі бұрынғыдан артпаса, мүлде кеміген жоқ, қайта христиан діні өз өрісін бұрынғыдан да кеңейтіп азаматтық, мемлекеттік өмір салаларына кеңінен араласты. XVII ғасырда Еуропа — жаңа өмір жолына түскен жас Еуропа болатын. Бұл жол — өткен ғасырлардың бай тәжірибесін ой елегінен өткізіп сарапқа салу жолы болды. Бұл тарихи жолда орта ғасырлар кезеңіндегі мәдени құндылықтарды ғана емес, жалпы адамзат баласының сонау көне заманнан бергі жинақтаған рухани байлығын игерумен қатар, сол бір баға жетпес мәдени дөстүрлерді жаңа заман талабына сай қайта жаңғырту сияқты игі мақсаттар жүзеге асырылды. Көне заман мен жаңа заманның арасында қаншама уақыт өтсе де олардың өзара сабақтастығы өмірлік сипат алды. Ойымыз дәлелді болу үшін, ғылым саласындағы әр заман өкілдерінің бізді қоршаған дүние жайындағы ой-толғамдарын қарастырып көрейікші. Шындығында да, жаңа заманның философы, әрі математигі Лейбниц (1646—1710 жылдары) пен көне дәуірдің философы, әрі математигі Пифагордың (б.з.б. VI ғасырлар) дүниеге қатысты ғылыми көзқарастарының бірдей болып шығуын қалай түсіндіруге болады? Екі ғұлама да әлемді өзара тығыз байланыстағы біртұтас организм деп қарастырады. Лейбництің философиясында «айқындалған үндестік» теориясы басты орын алады. Бұл теория — діни-теологиялық, гуманистік және эстетикалық мазмұнға бай жан-жақты теория болып саналды. «Айқындалған үндестік» теориясын — замана талабы, қоғамдық сана-сезім және халықтық түсінік тұрғысынан қарастыратын болсақ; бұл-құдайтағаланың даналығына шексіз сенім болса, ал рухани тұрғыдан қарастырсақ, бұл — өнер атаулыны (мысалы, Йоганн Себастиан Бахтың музыкасын немесе классицизм стиліндегі өнер туындыларын және т.б.) бүкіл жан-дүниеңмен қабылдау болып табылады.

Жаңа заманда еуропалықтардың күш-жігері табиғатты меңгеруге жұмсалды, сондықтан да болар XVII ғасырда ғалымдарының басты назары табиғат құбылыстарын ғылыми тұрғыдан зерттеуге бағытталды. Сонымен қатар XVI—XVII ғасырлар қалыптасқан ұлттық, мемлекеттік, экономикалық және саяси қарым-қатынастардың негізінде философиялық, әлеуметтік және саяси-құқықтық теориялар өмірге келді. Олардың авторлары ғасыр ойшылдары: Гоббс, Джон Локк, Спиноза, Гуго, Гроций және т.б. болды.

Жоғарыда атап өткеніміздей, бұл дәуірде элем техникаландырыла бастады, табыс пен байлыққа ұмтылыс бұрын-соңды болмаған қарқынға ие болды, капитал күшіне енді. Ең бастысы — ғасырлар бойғы қалыптасқан өмір салтының бұзылуы адамдардың санасын өзгертіп, жалпы мәдениеттің дамуына өз ықпалын тигізді. Сондықтан да болар, қоғамда қандай терең өзгерістер жүзеге асырылса да, жаңа заман мәдениеті өзінің тар шеңберінен толық шыға алмады. Оның үстіне Еуропалық өркениеттің алға басуы дүние жүзінің басқа да халықтарын, соның ішінде көне мәдениеттің ошағы болған ұлы халықтарды (Үндістан, Қытай, Мексика және т.б.) ашықтан-ашық тонау есебімен жүзеге асырылды. Өркөкірек еуропалықтар өздерінің өркениетгі-мәдениетті елдерге айналуына тікелей әсер еткен бұл мемлекеттердің мәдени ықпалын тез арада ұмытып кетті. Еуропалықтар «ұлы географиялық ашулар заманын» басынан кешірді, жаңа жерлерді игерді, талай мемлекеттерді экономикалық тәуелділікте ұстады. Бірақ, өкінішке орай, олар жаңа жерлерді игергенмен, халықтардың рухани байлығын игеруді қажет деп санамады. Демек, жаңа еуропалық мәдениетті бір жақты қарастыруға болмайды. Оның шоқтығы биік мәдениет екендігін мойындай отырып, оның қарама-қайшылықтарын, ақтаңдақтарын да шындық тұрғысынан көрсете білуіміз қажет.

# data[].attributes.headline
Френсис Бэконның философиясы

# data[].attributes.subject
Френсис Бэконның философиясы

# data[].attributes.body
Бэконның философиясы капиталистік даму жолына түскен Еуропа елдерінің жалпы ғылыми және мәдени өрлеуі, ғылымды шіркеу догматикасының схоластикалық жолдарынан босату атмосферасында қалыптасты. Бэкон өмір бойы "ғылымдарды ұлы қалпына келтірудің"үлкен жоспарында жұмыс істеді. Бұл жоспардың жалпы эскизін Бэкон 1620 жылы "жаңа Органон немесе табиғатты түсіндіруге арналған шынайы нұсқаулар" ("Novumgganum") еңбегінің алғысөзінде жасаған. "Жаңа Органонда" алты бөлім қарастырылды: ғылымдардың қазіргі жағдайына жалпы шолу, шынайы білім алудың жаңа әдісін сипаттау, эмпирикалық мәліметтер жиынтығы, әрі қарай зерттелетін мәселелерді талқылау, алдын-ала шешімдер және, сайып келгенде, философияның өзі. Бэкон алғашқы екі бөліктің эскиздерін ғана жасай алды.

Бэконның пікірінше, ғылым адамға табиғатқа билік беріп, оның күшін арттырып, өмірін жақсартуы керек. Осы тұрғыдан алғанда, ол схоластика мен оның силлогистикалық дедуктивті әдісін сынға алды, ол тәжірибеге жүгінуге және оны индукциямен өңдеуге қарсы шығып, эксперименттің маңыздылығын атап өтті. Ол ұсынған индуктивті әдісті қолдану ережелерін әзірлей отырып, Бэкон белгілі бір сыныптағы жекелеген объектілерде әртүрлі қасиеттердің болуы, болмауы және дәрежелерінің кестелерін жасады. Сонымен бірге жиналған фактілер оның еңбегінің 3-ші бөлігін – "табиғи және эксперименттік тарихты"құрауы керек еді.

Әдістің маңыздылығына баса назар аудару Бэконға педагогика үшін маңызды принципті ұсынуға мүмкіндік берді, оған сәйкес білім берудің мақсаты білімнің үлкен көлемін жинақтау емес, оларды алу әдістерін қолдана білу. Бэкон бар және мүмкін болатын барлық ғылымдарды сәйкесінше адам ақыл-ойының үш қабілетімен бөлісті: есте сақтау тарихқа, қиялға – поэзияға, ақыл – ойға-Құдай, табиғат және адам туралы ілімді қамтитын философияға сәйкес келеді.

# data[].attributes.headline
Рене Декарттың философиялық идеялары

# data[].attributes.subject
Рене Декарттың философиялық идеялары

# data[].attributes.body
Рене Декарт рационализм теориясына сүйене отырып, барлық ғылымдар үшін әмбебап дедуктивті әдісті әзірледі, ол адам санасында таным нәтижелерін анықтайтын туа біткен идеялардың болуын болжады.

Дедукция-жеке ережелер жалпыдан шығарылатын ойлау әдісі.

Декарттың рационалистік көзқарастарының негізгі тұжырымдамасы зат болды.

Рене Декарт ғылыми ойдың екі қағидасын ұсынды:

сыртқы әлемнің қозғалысын тек механикалық деп түсіну керек;

ішкі, рухани әлемнің құбылыстарын тек айқын, ақылға қонымды өзін-өзі тану тұрғысынан қарау керек.

Декарт философиясының бірінші мәселесі-сенімді білім алу мүмкіндігі және ол анықтайтын әдіс мәселесі, ол арқылы мұндай білім алу керек.

Декарт философиясында ғылыми таным әдісі аналитикалық немесе рационалистік деп аталады.

Бұл дедуктивті әдіс, ол қажет:

ойлау операциясының анықтығы мен дәйектілігі (математика қамтамасыз етеді);

ойлау объектісін қарапайым қарапайым бөліктерге бөлу;

осы қарапайым бөліктерді жеке — жеке зерттеу, содан кейін ойдың қарапайымнан күрделіге ауысуы.

Жанның табиғатын талдай отырып, Декарт бұл құбылыстың психофизиологиялық мәніне баға жетпес үлес қосты, мидың нейрофизиологиялық механизмдеріне нақты талдау жасап, психиканың рефлекторлық негізін ашты.

Рене Декарт пробабилизм идеясын алға тартты.

Пробабилизм-ықтималдық перспективасы:

ақиқатқа қол жеткізу мүмкін емес болғандықтан, білім тек мүмкін болатын көзқарас;

Заң адам бостандығын алу үшін ең ыңғайлы деп түсіндірілуі мүмкін моральдық принцип.

Декарт интеллектуалды интуиция немесе таза алыпсатарлық танымның бастапқы нүктесі деп тұжырымдады.

# data[].attributes.headline
Ғылым бейнесінің ғылым философиясында өзгеруі. 

# data[].attributes.subject
Ғылым бейнесінің ғылым философиясында өзгеруі. 

# data[].attributes.body
Дүниенің ғылыми бейнесі – ол фундементалды ғылыми анықтамалар мен принциптерді жалпылау жəне синтездудің нəтижесінде құрылған реалды дүниенің қасиеттері мен заңдары туралы тұтас жүйе. Негізіне қарай бүкіл дүние туралы дүниенің жалпы ғылыми бейнесімен /табиғат, қоғам мен тайным туралы/ дүниенің табиғаттану бейнесі денег екі түрі бар. Соңғысы – тайным пəніне қарай – физикалық, химиялық, астрономиялық, биологиялық т.б. бөлінеді. Дүниенің жалпы бейнесі түрінде анықтаушы ретінде ғылымның нақты даму кезеңінде үстемділік алтын ерекше ғылыми білімнің дүние бейнесі болуы мүмкін. Əр дүниенің ғылыми бейнесінің негізінде бір фундаменталды теория жатады, тəжірибе мен тайнымның дамуна қарай бір бейне келесі бейнеге ауысады. Мысалы, табиғаттану XVII ғ. классикалық механиканың негізінде қалыптасты, ал ықтималды теория ХХ ғ. келесі түрін ұсынды, қазір – синергетиканың негізінде жаңа бейне қалыптасты. Дүниенің ғылыми бейнесі фундаменталды теорияны құру шеңберінде эвристикалық рольді атқарады. Ғылымның қарқынды дамуы, дүниенің жаңа бейнесін қалыптастырудағы рөлінің артур, жаңа дәуірде ғылымды жоғары мәдени құндылық ретінде тануға көптеген философиялық мектептер мен бағыттардың ғылымға қарап бой түзуіне ықпал етті. Ғылымның дамуына қазіргі кезеңдегі философиялық дүниетайнымдық базасы диалекті-логикалық тұжырымдама болып табылады. Ғылымның "өсу нүктесі" оның ішкі даму логикасы мен қазіргі заманғы адамзат қоғамының көп қырлы әлеуметтік қажеттілігінің ұштасуына байланысты. 20 ғ- дың басында жаратылыстану ғылымында алдыңғы қатарға биология шықты, хонда ДНК-ның молекулалық құрылымы белгіленіп, генетикалық кодтары айқындалды. 20-ғасырларда Ғылымның даму қарқыны оның түрлі салаларының ұштасып, қазіргі кезеңнің кешенді, ірі мәселелерін жаңа бағдарда шешуге бағытталған мәселелерде (материалдар мен энергияның жаңа көздерін қалыптастыру, адам мен табиғат қатынастарын тиімділендірудің үлкен жүйелерді басқару, ғарыштық зерттеулер. т.б.) ерекше байқалады. Ғылымның өз заңдарын ашуға бағытталған қызметі - түсіндіру мен болжау болып табылады.

# data[].attributes.headline
Ғылыми таным

# data[].attributes.subject
Ғылыми таным

# data[].attributes.body
Ғылымды — эмпирикалық тексеру немесе математикалық дәлелдемелерге негізделген дүние танымның ерекше рационалды әдісі деп таниды.А.А.Горелов, аңызға айналған Ньютон ашқан бүкіл әлемдік тартылыс заңның ашылуың мысал ете отырып ғылыми танымның құрылымын оригиналды түрде талдап қарастырды. Осы аңыз бойынша Ньютонның басына кенеттен алма құлап, сол мезетте Ньютонның ойында бір керемет ой пайда болып, ол бүкіл әлемдік тартылыс күші туралы заңды ойлап тапты деп саналады. Бұл жерде алманың Ньютонға дейін көптеген адамдардың бастарына қанша түссе де, олардың ойларына ешқандай ойдың кірмегендігі қарастырылмағандығын көрсеткен дұрыс.

Сонымен эмпирикалық факт – яғни алманың түсу оқиғасын қарастырайық. Бұл жерде көрсетілген оқиға ғылыми зерттеудің бастапқы нүктесі болып ғылыми фактіге айналды. Шынымен де алмалар үнемі құлап тұрады ма жоқ па деген сұраққа келесі алманың құлауын күтуге де болады. Біздің бұл әрекетімізді зерттеудің әдісі немесе тәсілі деп қарастыруға болады. Бұл тәсіл бақылау деп аталып, жаратылыстанудың кейбір салаларында ол зерттеудің жалғыз эмпирикалық әдісі болып табылады. Мысалы, астрономияда.

Алайда алманың өздігінен құлауын күтудің ешқандай да қажеттілігі жоқ. Оның орнына алма ағашын сілкіп, яғни тәжірибе жүргізіп зерттеу объектісінің реакциясын бақылауға болады. Тәжірибе жүргізу барысында біз табиғатқа сұрақ қойып, одан бізге түсінікті жауап күтеміз. Ғылыми эксперименттің ерекшеліктерінің бірі – оны зерттеуші кез келген уақытта жүргізе алады.

Алма ағашын сілкілеп көру сияқты қарапайым тәжірибенің нәтижесінде біз барлық алмалардың бірдей екендігін байқаймыз. Бірақ физикалық заңдылықты ашу үшін тек алмалар ғана жеткіліксіз. Ол үшін бізге басқа да денелерді қарастыру қажет және олардың неғұрлым бір – біріне ұқсамауы соғұрлым тәжірибе үшін пайдалы.

Байқап қарасақ, барлық денелер оларға белгісіз бір күш әсер ететіндей Жерге құлайды екен. Бірақ Жерге барлық денелер құламайды. Мысалға Ай, Күн және басқа да Жерден алыс аса ірі және салмағы үлкен аспан денелеріне қатысты жағдай мүлдем басқаша. Яғни біз бұл жерде әртүрлі денелердің бір-бірінен ерекшеліктерін анық байқаймыз, бұл әрине ойланатын жағдай. Сыртынан қарағанда мүлдем бөлек көрінетін денелердің өзара ортақ белгілері бар ма? Әртүрліліктерінен ұқсастық табу – бұл ғылыми зерттеудің міндетті кезеңі. Бірақ барлық денелермен эксперимент жүргізу мүмкін емес.

Денелердің айырмашылықтарындағы аналогияларды іздестіріп табу- ғылыми зерттеулердің ең қажетті кезеңі. Барлық денелерге дерлік тәжірибе жүргізуге болмайды.

Егер де біз, бәрібір де тәжірибе қажет деп табатын болсақ, оны модельдермен, яғни мөлшері мен массасы дененің өзімен салыстырғанда пропорционалды түрде бірнеше есе кішірейтілген денелермен жүргізуге болады. Модельді эксперименттің қорытындысын кәдімгі қалпындағы денелер үшін пропорционалды түрде қолдануға болады.

Модельді эксперименттен де басқа, яғни ойша тәжірибе жүргізуге де болады. Ол үшін, шынында жоқ денелерді ойша елестетіп, оларға ойша тәжірибе жасау қажет.

Бұдан соң эмпирикалық зерттеулердің қорытындысын жазу, яғни зерттеу қорытындыларын қағаз бетіне түсіру қажет. Бірақ қорытындыларды жазу, зерттеудің нәтижелерін жалпылап, түсініктер мен терминдердің мәнін қолда бар теориялық білімнің негізінде түсіндіру қажет.

Түсініктер қалыптастыру — зерттеудің келесі теориялық деңгейіне жатады, бұл деңгей эмпирикалық емес, теориялық болып табылады. Ғылымда түсініктер мен терминдер ерекше рольге ие. Терминді түсіндіру (басқа сөзбен айтқанда түсінікті анықтау)- қарастырылып отырған заттың мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді. Ғылыми терминдер мен белгілер – бұлар толық қолданылса өте көп орын алатын, сол себепті шартты түрде қысқартылған түсініктер.

Ғылыми ережелердің фальсификациялануы қағидасы, яғни олардың тәжірибеде тексеріліп және жоққа шығарылуы, ғылымда қарсылықсыз қабылданып отырған жағдай.

Танымның бір саласына қатысты бірнеше заңның жиынтығы теория деп аталады. Тәжірибеде дәлелденген теория осы мәселе жөніндегі белгілі эмпирикалық фактілерді ескі теорияға қарағанда жоғарырақ деңгейде түсіндіретін жаңа теория шыққанға дейін, сондай – ақ осы теорияны жоққа шығаратын жаңа эмпирикалық фактілер пайда болғанға дейін дәлелі болып есептеледі.

Ғылыми танымның құрылымдық схемасын төмендегіше беруге болады: эмпирикалық факт ғылыми факт бақылау реалды тәжірибе модельдік тәжірибе ойша тәжірибе зерттеулер қорытындысын эмпирикалық деңгейде бекіту эмпирикалық жалпылау қолда бар теориялық білімді қолдану гипотеза құру оны тәжірибе арқылы тексеру жаңа түсініктерді қалыптастыру терминдер мен белгілерді енгізу олардың мәнін анықтау заң шығару теория ойлап шығару оны тәжірибеде тексеру қажет болған жағдайда қосымша гипотезалар жасау.

Сонымен біз ғылымның – бақылау, тәжірибе, гипотеза, теория және аргументтерден құралатындығын анықтадық. Өз кезегінде ғылымның мазмұнын қарастыратын болсақ, бұл – бақылау және тәжірибемен дәлелденген эмпирикалық жалпылаулар және теориялар жиынтығы. Сондай ақ, бұл жерде теория мен аргументтерді ойлап шығарудың шығармашылық процесінің тәжірибе мен бақылаудан кем рөл атқармайтындығын көрсету керек.

Жоғарыда айтылғанның нәтижесінде ғылыми зерттеудің құрылымы өте күрделі деген қорытындыға келеміз. Ғылымда қүдіретті күштің көмегімен ешқандай құбылыс жүзеге аспайды, осыған сәйкес Ньютонның басына алма құлауы мен оның бүкіл әлемдік тартылыс заңын ашуының арасында аса үлкен ара қашықтық бар. Бұл қашықтықты тек табиғатта орын алып жатқан құбылыстарды ұзақ уақыт бойы бақылау, тәжірибе жүргізу, болып жатқан процестерге байланысты ой қорыту, жаңа түсініктерді ойлап табу және т.б әрекеттерді жүзеге асыру арқылы ғана игеруге болады. Бірақ ғалым күрделі ойларға шомып, ұқсас процестерді салыстырып отырғанда оның басына алманың құлауы, ғылыми жаңалықтың аяқ асты пайда болуына ықпал етуі де мүмкін.

# data[].attributes.headline
Классикалық емес кезең жайлы

# data[].attributes.subject
Классикалық емес кезең жайлы

# data[].attributes.body
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңі-бұл ғылыми зерттеудің дәстүрлі әдістері мен тұжырымдамалары айтарлықтай өзгерістерге ұшырайтын кезең. Бұл кезең әлемді түсінудің және білімді құрудың жаңа тәсілдерімен сипатталады. Төменде ғылым дамуының классикалық емес кезеңінің негізгі тұжырымдамалары мен бағыттары келтірілген:

Пәнаралық: ғылым әр түрлі пәндердің білімі мен әдістерін біріктіре отырып, барған сайын интегративті бола бастады. Зерттеушілер көбінесе ғылымның әртүрлі салалары арасындағы ынтымақтастық пен өзара әрекеттесуге жүгінеді.

Күрделілік пен хаос: классикалық емес ғылым табиғаттағы күрделілік пен хаосты мойындайды, яғни кейбір жүйелер өте күтпеген және бастапқы жағдайларға сезімтал болуы мүмкін.

Кванттық физика: кванттық механиканы енгізу классикалық емес физикада шешуші болды. Ол микроәлемді түсінуде жаңа көкжиектер ашты және физиканың ең іргелі және ерекше салаларының бірін білдіреді.

Салыстырмалылық теориясы: Эйнштейннің арнайы және жалпы салыстырмалылық теориялары біздің кеңістік, уақыт және ауырлық туралы түсінігімізді өзгертті.

Экология және тұрақтылық: экологиялық ғылымның дамуы және климаттың өзгеруі мәселесін түсіну экожүйелердің табиғаты мен тұрақтылығына қамқорлық жасаудың маңыздылығын көрсетеді.

Жасанды интеллект: Машиналық оқыту мен жасанды интеллектті дамыту күрделі мәселелерді шешуге және үлкен деректерді талдауға жаңа мүмкіндіктер ашады.

Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар: Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдардың маңыздылығы артып келеді, өйткені олар адамның мінез-құлқын, әлеуметтік өзгерістерді және мәдени өзгерістерді түсінуге көмектеседі.

Белгісіздік және ықтималдық: статистиканы, ықтималдық пен белгісіздікті түсіну ғылыми зерттеулердің негізгі аспектісіне айналады.

Компьютерлік модельдеу: компьютерлік модельдер мен модельдеулерді қолдану зерттеушілерге әрдайым аналитикалық талдауға болмайтын күрделі жүйелерді зерттеуге мүмкіндік береді.

Жаңа әдістер мен технологиялар: нанотехнология, биотехнология және генетика сияқты жаңа технологиялар мен әдістерді дамыту ғылыми зерттеулерге жаңа мүмкіндіктер ашады.

Бұл тұжырымдамалар мен бағыттар ғылыми зерттеудің өзгермелі сипатын, оның күрделі және интеграцияланған табиғатын көрсетеді және табиғат пен қоғамның жаңа аспектілеріне назар аударады. Ғылым дамуының классикалық емес кезеңі күрделі мәселелерді тиімді шешуге және Біз өмір сүріп жатқан әлемнің терең аспектілерін түсінуге мүмкіндік береді.

# data[].attributes.headline
Ғылымның дамуының классикалық емес және постклассикалық емес кезеңінің негізгі концепциялары және бағыттары

# data[].attributes.subject
Ғылымның дамуының классикалық емес және постклассикалық емес кезеңінің негізгі концепциялары және бағыттары

# data[].attributes.headline
Ғылыми танымның деңгейлері

# data[].attributes.subject
Ғылыми танымның деңгейлері

# data[].attributes.attachment_link.title
Уровни научного познания: объясняет Иван Хеорхе | Преподаватели Фоксфорда | Обществознание ЕГЭ

# data[].attributes.headline
Пайдаланылған әдебиет 

# data[].attributes.subject
Пайдаланылған әдебиет 

# data[].attributes.body
Егер қазіргі заман адамы ешқашан ғылым саласында еңбек етпеген болса, оның ғылыми қағидаларды (концепцияларды), қаншалықты білуі қажет? Ғылым - тек білімнің, фактілердің және т.б. жиынтығы ғана емес ол сондай ақ, қоғамның мәдени-әлеуметтік маңызды құбылыстарының бірі. Яғни ғылым дегеніміз бұл: 1) мәдениеттің бір саласы; 2) дүниетанымдық әдістің бірі; 3) адамды және табиғатты қайта өңдеуші өндіргіш күш; 4) арнаулы институт (институт түсінігіне тек жоғары оқу орны емес, сонымен қатар ғылыми қауымдастықтар, академиялар, лабораториялар, журналдар және т.б, кіргізіледі).

# data[].attributes.headline
"Барлығының теориясы" (2014)

# data[].attributes.subject
"Барлығының теориясы" (2014)

# data[].attributes.body
Бұл өмірбаяндық драма әйгілі физик Стивен Хокингтің өмірін баяндайды, оның алғашқы ғылыми жетістіктерін, сондай-ақ оның жеке күресін және оның жұмысының ғаламды түсінуімізге әсерін зерттейді.

# data[].attributes.headline
Ғылыми таным деңгейлері

# data[].attributes.subject
Ғылыми таным деңгейлері

# data[].attributes.body
Ғылыми таным әдетте екі негізгі деңгейге бөлінеді: эмпирикалық және теориялық. Бұл бөлу субъектінің білімді тәжірибелік (эмпирикалық) және күрделі логикалық операциялар арқылы, яғни теориялық тұрғыдан ала алатындығына байланысты.

Танымның эмпирикалық деңгейі мыналарды қамтиды:

- құбылыстарды бақылау

- фактілерді жинақтау және іріктеу

- олардың арасында байланыс орнату.

Эмпирикалық деңгей – бұл әлеуметтік және табиғи нысандар туралы деректерді (фактілерді) жинау кезеңі. Эмпирикалық деңгейде зерттелетін объект негізінен сыртқы байланыстар мен көріністерден көрінеді. Бұл деңгей үшін ең бастысы – нақты қызмет. Бұл міндеттер тиісті әдістердің көмегімен шешіледі.

Танымның теориялық деңгейі ақыл-ой белсенділігінің басым болуымен, эмпирикалық материалды түсінумен, оны өңдеумен байланысты. Теориялық деңгейде мыналар ашылады:

- жүйелер мен құбылыстардың ішкі құрылымы мен даму заңдылықтары

- олардың өзара әрекеттесуі және шарттылығы.

# data[].attributes.headline
Ғылыми танымның жалпы әдістері

# data[].attributes.subject
Ғылыми танымның жалпы әдістері

# data[].attributes.body
Ғылыми таным әдістері жалпы және арнайы болып бөлінеді.

Арнайы ғылыми мәселелердің көпшілігі, тіпті зерттеудің жекелеген кезеңдері арнайы шешу әдістерін қолдануды талап етеді. Әрине, мұндай әдістер ерекше сипатқа ие. Олар ешқашан ерікті емес, өйткені олар зерттелетін объектінің сипатымен анықталады.

Ғылыми білімнің белгілі бір салаларына тән арнайы әдістерден басқа, ғылыми білімнің жалпы әдістері бар, олар арнайы әдістерден айырмашылығы бүкіл зерттеу процесінде және пән бойынша әртүрлі ғылымдарда қолданылады.

Ғылыми танымның жалпы әдістері әдетте екі үлкен топқа бөлінеді:

·        эмпирикалық зерттеу әдістері (бақылау, салыстыру, өлшеу, эксперимент);

·        теориялық зерттеу әдістері (абстракция, талдау және синтез, идеализация, индукция және дедукция, психикалық модельдеу, абстрактіліден нақтыға көтерілу және т.б.).

# data[].attributes.body
Карл Саганның романына бейімделген бұл ғылыми-фантастикалық фильм ғалымның жерден тыс интеллектпен байланыс орнатуға деген ұмтылысын баяндайды. Ол сенім тақырыптарын, ғылыми жаңалықтарды және дамыған өркениеттермен кездесудің Әлеуметтік және жеке салдарын зерттейді.

# data[].attributes.headline
ТАРИХ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  ФИЛОСОФИЯСЫ         Оқу құралы

# data[].attributes.subject
ТАРИХ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  ФИЛОСОФИЯСЫ         Оқу құралы

# data[].attributes.body
Оқу құралы магистранттарды ғылым тарихы мен философиясының қалыптасуымен, оның өзекті мәселелерімен, принциптерімен және әдістерімен таныстырады. Гылыми қызмет, динамикадағы ғылыми дамудың құрылымы мен үлгілері

мәдениет, ғылыми революция, эмпирикалық және теориялық деңгейлер

ғылымдар және т.б. Оқу құралы отандық және шетелдік еңбектер негізінде жазылған

ғылым тарихшылары мен философтары.

Материалдың презентациясы лекцияларға, семинарларға дайындалуға, SRSP бойынша тапсырмаларды орындауға, кезеңдік сынақтар мен емтихандарға дайындалуға бағытталған.

Нұсқаулық мыналарды қамтиды: семинар тақырыптарының үлгі тізімі,

SRSP тезистері; Бақылау кезеңінің және аралық бақылаудың үлгі сұрақтары

Оқу орындарының магистранттары мен оқытушыларына арналған.

# data[].attributes.headline
Ежелгі медицина: өркениеттер ізіндегі өріс

# data[].attributes.subject
Ежелгі медицина: өркениеттер ізіндегі өріс

# data[].attributes.body
Уақытты аялдата алмайтының тәрізді, заман ағымындағы өзгерістерді де тоқтату мүмкін емес. Әйтсе де адамзат тарихында ықылым заманда өткен дүниенің тегермешпен қайта айналып соғатыны болады

Қыш тақтайшаға жазылған рецепт

1889 жылы Бағдат қаласынан 160 шақырым жердегі ежелгі шумерлік Ниппур қаласына жүргізілген қазба жұмыстары барысында қыш тақтайшаға сына жазумен бәдізделген 15 рецепт табылады. Толып жатқан шөппен қатар табиғи шайыр, ас тұзы, тасбақаның сауыты, жыланның ішкі органдары, жануарлардың терісі мен жүнін пайдаланып, түрлі ауруды емдеудің жолы жазылған бұл тақтайшаларды б.д.д. III ғасырдың аяғында өмір сүрген дәрігер қалдырыпты. 6 мың жыл бұрын пайда болған көне өркениеттің ғаламдық өлшеммен, күн жүйесімен таныстығы, Фибоначчи реттілігі сынды көптеген ілімді игеруі таңдандырады. Сондай-ақ сот және сот алқасы, халық сайлайтын органдары, билеушісі, тұрақты әскері, тасқа басылған заңдары бар шумер мәдениетіндегі жетістіктің бірі – медицина, химия, фитотерапия.

Қос өзен аңғарын жайлаған алдымен шумер, одан кейін аккадтықтар және бабылдықтар сол кездің өзінде уқалап, ысып емдеумен қатар, жоғарыда айтылған емдік шөптер мен денеге жағатын, ішетін, таңатын майлар жасап, арнайы диеталар белгілеп, көз ауруларына ота жасап, адам гигиенасына мән беріпті.

Папирустағы дәрігерлік энциклопедия

Ніл өзенінің екі беткейі – ежелгі өркениет бесігі. Көне Мысыр медицинасының сол замандағы энциклопедиясы саналатын Эберс папирусындағы жазбалардың кейбірі бүгінгі ғылымды таңдандырып, мұны сол уақыттағы адамдар жазуы мүмкін емес, бұл өзге ғаламшарлықтардың, бөтен өркениеттің жетістіктері деушілер бар. Мәселен, ондағы бас сүйекті трепанациялау, өкпе, жүрекке ота жасаудағы технологиялар, баланың іштегі дамуы, құрсақтағы шарананың жынысын анықтау және басқа да жазылған дүниелер зерттеушілерді тұйыққа тіреген.

1874 жылы неміс шығыстанушысы, археолог Эберс тапқан бұл папируста түрлі өсімдіктен май мен шырын алу туралы және тыныс алу, асқазан мен ішек аурулары, жүрек, қан тамырлары сияқты адам ағзасындағы дертті емдеудің 900-ден астам рецептімен қоса, дененің әртүрлі бөлігіне арналған дәрілерді дайындау туралы бөлім де бар болып шыққан. Жалпы, мысырлықтардың дәрігерлік ілімінен қалған папирустар 10-нан асады. Оның ішінде балалар ауруына арналған б.д.д. 1450-1350 жылдар ең алғашқы педиатриялық Бругш папирусы, Эдвин Смит зерттеген хирургиялық папирусы, Кахуна папирусы, Рамессеум V, Лейден, Берлин, Херст папирустары бар. Мәселен, Смит папирусында дене жарақатының 48 клиникалық түрінің емі көрсетіліпті. Мысыр жұртының қайтыс болған адамдарды мумификациялауды шебер атқаруы да білімді қажет етеді. Мысырлықтар да шумерліктер тәрізді жеке бас гигиенасына көңіл бөлген. Темір ыдыстан су ішіп, күндіз және түнде екі реттен жуынып, ауруларды емдейтін храмдар жанынан арнайы ауруханалар салған. Әр мысырлықтың үш айда бір рет іш құрылысын жуып тазалап, клизма жасатуы міндетті болған.

Мысыр емшілері ауруды ең алдымен құдайға жалбарынған қуатты дұға айтып барып, түрлі жақпаны, сулы ерітінділерді, майларды қолданыпты. Жол желкен жапырақтары, жусан, теңіз жуасы, анар, құрма, сіркесу, шарап, сыра ашытқылары, минералды заттарды, квасты, қайнатылған тұзды және мемфи тастарын, алебастрды, селитраны, жануарлардың майын, өтін, миын, бауырын және ешкінің сүті мен араның балын, жыланның қабығы мен уын емге пайдаланған.

Осындай ілім игерген ежелгі мысырлықтардағы фармак-құтқарушы, өмір сыйлаушы дегеннен барып фармакопея, фармация, фармацевтика терминдері пайда болып кейін грек дәрігерлерінің қолдануымен бүгінгі заманға да жетті. Сонымен қатар көне Египеттегі дәрігерлердің атасы Имготеп саналып, оған Фива, Саиси және басқа да қалаларда храмдар салынып, жанынан арнайы мамандар даярлайтын мектептер ашылды. Мамандар демекші, мысырлық медицинада көздің, тістің, бастың дәрігері сынды жекелеген ауруларды емдейтін және көзге көрінбейтін, яғни ішкі органдарды қарайтын жалпы дәрігерлер болды. Олар ланцет, пинцет, катетер, әйелдердің жатырын қарайтын айна, гинекологияға керекті күйдіру, скарификация жасауға қажет құралдарды пайдаланып, тісті алтын жіппен байлап, тіпті тілікті ауырсынбауы үшін наркозға апиын қолданған.

Көне қытай медицинасы

Көне қытай мифологиясы бойынша бұл елде медицинаның атасы, алғашқы Үш Ұлы император Фу-Си, Хуан Дидің қатарында аталатын Шень Нун. 17 ұрпағына дейін ел билеген династия бастауындағы әрі дәрігерліктің бабасы Шень Нун 5800 жыл бұрын өмір сүріп, емшілік жайында, 365 шөп пен тамырды қолдану, 70 түрлі у мен оның уытын қайтаратын дәрілер туралы жазба қалдырған.

Одан кейінгі замандарда б.д.д. 2698-2599 жылдардан жеткен «Нэйцзин» еңбегінің шоқтығы биік тұрады. 18 томнан тұратын мағлұмат жиған кітапта бүгінге дейін пайдаланып келе жатқан инемен емдеу, күйдіру, уқалау, дәрілік шөптердің көмегіне жүгіну, тамыр соғысының бүге-шігесін білу сынды шығыс медицинасының тәсілдері айтылған. Осылайша қытай медицинасы 3 мың жыл бұрын сала-салаға жіктеліп, дамып отырған. Жалпы, қытайлықтардың ежелгі заманнан жеткен дәрігерлік қолжазбалары 20 мыңнан асып кетеді.

Ғасырлардан ғана емес, тұтастай мыңжылдықтар бойынша дамып келген медицина сол заманда да дертті емдегеннен гөрі алдын алуға мән берді. 4 мың жыл бұрын тамыр соғуының 500-ден астам түрін жазып қалдырған қытай медицинасы әлі дамып келеді. Ғасырлардан үзілмей келген жазбалардың бірі 1578 жылы Ли Шиченнен жеткен дейтін кітапта 1892 шөпті пайдаланып жасалған 8460 рецепт емші-дәрігерге көмекке келсе, бүгінде қытайлықтар 2 мыңнан астам өсімдіктен дәрі жасайтын көрінеді.

Ежелгі Үндістан медицинасы

Ежелгі Үндістан медицинасының негізі әйгілі Веда деп аталатын философиялық трактаттардан басталады. Шива және Дханвантари құдайдың қолдауымен жүретін дәрігерлікте б.д.д. ІV ғасырдың соңы мен ІІІ мыңжылдықта Үндістанда қалыптасқан құлиеленушілік қоғамда өмірге келген философиялық таным өзгеше орын алады. Ведалық көзқарас бойынша, ағза аса маңызды үш элемент – ауа, шырыш және өттен, және бес ғарыштық элемент – жер, су, от, ауа мен эфирден тұрады. Ал осылардың арасындағы байланысқа ақау түссе, ауру иектейді деп есептелген. Сондықтан бұл байланыстарды қалыпқа түсіріп, тыныс алу, өт және қан арасындағы жүйеге баса мән беру керек дейді. Дәрігерлікпен алғашында брахмандар ғана айналысқан. Ал өзге варналардың өкілдері кшатрилер, вайшьилар мен шудраларға бұл кәсіппен жүруге рұқсат етілмейді. Брахмандар өздеріне тумысынан құдай белгілеп берді дейтін кәсібін тегін жүргізген. Кейін брахмандар бұрынғыдан да жоғарылап үйретуші гуруларға айналған. Ал олардың алдынан білім алып шыққан дәрігерлер брахман атаулыны тегін емдеп, қалған варналардан ақы алып отырған. Бір айта кетерлігі, науқастардың жазылуымен оның дәрежесі де, емге деген ақысы да өсіп отырған. Ал дұрыс ем жүргізе алмаса кастасының деңгейіне қарай айып төлеген, сондықтан үмітсіз ауруды қарамайтын құқығы болған. Шудраларды өлтіріп алса аздаған ғана айып төлеген, ал брахман өмірі жұтылса кәсібімен қоштасқан.

Бүгінгі офтальмология, гинекология, пластикалық хирургия, жалпы хирургия, терапия негіздерін салған ежелгі үнділік дәрігерлер құлақ, мұрын, ерін кемістіктерін жауып, пластикалық оталар жасапты. Тіпті әйел өздігінен босана алмағанда қазіргі кесарь тілігі тәрізді операцияға барып, қуықтан тас алып, катарактаны сылып отырған.

Мысыр, Қытай медицинасындағыдай үнділік емші-дәрігерлер де дәрі жасау мен оны емге қолдануда тәжірибеге бай болды. Дәрігерлер 800-ге таяу дәрілік өсімдіктердің, тамырларынан, дәндерінен дәрілер жасап, минералды заттар мен оның тұздарын да емге кеңінен қолданды. Сондай-ақ үнділіктер Ману заңдарында қарастырылғандай гигиенаға да көп мән берген. Дене күтімі, ас ішетін, даярлайтын ыдыстардың тазалығы, күн шапағымен бірге ояну, жуыну, дене бітімі үшін билеуді ежелгі үнділіктер назарда ұстапты. Ману заңдары бойынша, үйленуге тек дені сау адамдарға ғана рұқсат берілді. Себебі ауру адамнан сау ұрпақ жетілмейді деп заңмен тыйып, ұрпақ саулығын естен шығармаған.

Ежелгі өркениеттер бесігінде өркендеген медицина сол қалыбымен өрістей бергенде бүгінде оның қандай дәрежеге жететінін кім білген, бірақ пирамидалар тұрғызған, көне жазу тудырған мәдениет ғайыптан тайғандай бір жерде үзіліп, жалғасын таппай қалады. Ал бүгінгі заманның пендесі жүгінетін, ғылымға сүйенген медицинаның ең қарышты дамыған уақыты соңғы 200 жылдың аясы деп есептелінеді. Бұл біздің дәуірдегі адамдардың шындығы екені және рас. Ал бұрынғы мыңжылдықтарда көне заманның дәрігері орган алмастырумен айналысты деген ғылыми фантастика деуге саятындай. Бірақ бұл – шындық.

# data[].attributes.headline
"Раушанның аты" (1986)

# data[].attributes.subject
"Раушанның аты" (1986)

# data[].attributes.body
Умберто Эконың романы негізінде түсірілген бұл фильм 14 ғасырдағы итальяндық монастырьда түсірілген. Онда францискалық монах пен оның шәкірті бірнеше жұмбақ өлімді зерттеп жатқаны туралы айтылады. Фильм орта ғасырлардағы діни догма мен ғылыми зерттеулер арасындағы қақтығысты зерттейді.

# data[].attributes.body
режиссер Джозеф Лоуси, бұл фильм Галилео Галилейдің өмірін баяндайды, оның Күн жүйесінің гелиоцентрлік моделін қолдағаны үшін католик шіркеуімен қақтығысына назар аударады. Ол сол кездегі негізгі діни және ғылыми нанымдарға қарсы шыққан ғалымдардың алдында тұрған қиындықтарды қарастырады.

# data[].attributes.headline
"Босатылған Ренессанс" (2016) 

# data[].attributes.subject
"Босатылған Ренессанс" (2016) 

# data[].attributes.body
бұл телехикая Ренессанс кезеңін және оның өнер, ғылым және әдебиетті қоса алғанда, әртүрлі салаларға әсерін терең зерттеу болып табылады. Ол осы уақыт ішінде жасалған ғылыми жетістіктер мен жаңалықтарды және олардың адам білімінің дамуына әсерін көрсетеді.

# data[].attributes.headline
"Брунеллески күмбезі" (2014)

# data[].attributes.subject
"Брунеллески күмбезі" (2014)

# data[].attributes.body
Бұл деректі фильм Ренессанс дәуіріндегі әйгілі Филиппо Брунеллески Флоренция соборының күмбезінің құрылысы туралы. Ол брунеллескидің алдында тұрған сәулет және инженерлік мәселелерді, сондай-ақ күмбезді салудың ғылыми принциптерін зерттейді.

# data[].attributes.headline
Қазіргі еуропалық ғылы

# data[].attributes.body
Қазіргі еуропалық ғылыми ойда идеалды келесідей қорытындылауға болады:

1. Эмпиризм: қазіргі еуропалық ғылыми мұраттар табиғат әлемін түсіну үшін эмпирикалық деректер мен бақылаулардың маңыздылығын көрсетеді. Ғалымдар гипотезаларды әзірлеу және тексеру үшін жүйелі бақылаулар, эксперименттер және өлшеулер арқылы деректерді жинауға тырысады.

2. Рационалдылық және ақыл: ғылыми зерттеу рационалдылық пен ақылға негізделген. Еуропалық ғылыми ой логикалық ойлауды, сыни талдауды және табиғи құбылыстарды түсіндіру үшін дедуктивті және индуктивті пайымдауды қолдануды бағалайды.

3. Объективтілік: ғалымдар жеке көзқарастар мен субъективті түсіндірулерді азайтуға тырысып, өз зерттеулерінде объективті болуға тырысады. Олар өз тұжырымдарының сенімділігі мен қайталануын қамтамасыз ету үшін қатаң әдіснамалар мен сараптамалық процестерді қолданады.

4. Ашықтық және ынтымақтастық: қазіргі еуропалық ғылым ашықтыққа, ашықтыққа және ынтымақтастыққа ықпал етеді. Ғалымдар өздерінің зерттеу нәтижелерін, әдістемелерін және деректерін ғылыми қауымдастықпен бөлісіп, ұжымдық оқыту, мұқият зерттеу және алға жылжу ортасын жасайды.

5. Скептицизм және бұрмалану: Еуропалық ғылыми мұраттар скептицизмді және үнемі күмәндануды ынталандырады қалыптасқан теориялар мен гипотезалар. Ғалымдар өз идеяларын мұқият тексеруге тырысады және бар теорияларды жоққа шығаруы немесе жетілдіруі мүмкін дәлелдерді іздейді.

6. Этикалық мінез-құлық: қазіргі еуропалық ғылым зерттеулердегі этикалық ойларға, соның ішінде ғылыми білімді жауапкершілікпен пайдалануға, адамдар мен жануарларды қорғауға және ықтимал әлеуметтік салдарға назар аударады.

7. Пәнаралық: ғылыми мәселелердің күрделі табиғатын мойындай отырып, қазіргі еуропалық ғылыми мұраттар пәнаралық тәсілдерді қолдайды. Ғалымдар көп қырлы мәселелерді шешу және біртұтас түсінікке ықпал ету үшін әртүрлі пәндерден білім мен әдістерді біріктіруге тырысады.

Маңыздысы, бұл идеалдар тек Еуропалық ғылыми оймен шектелмейді және оларды бүкіл әлемдегі ғалымдар бөліседі. Ғылыми зерттеулер-бұл шекаралар мен мәдениеттерден асып түсетін жаһандық әрекет және әртүрлі ортадағы ғалымдар білім мен өзара түсіністіктің дамуына өз үлестерін қосуда.

# data[].attributes.headline
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңінің негізгі концепциялары мен бағыттары

# data[].attributes.subject
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңінің негізгі концепциялары мен бағыттары

# data[].attributes.body
Ғылым дамуының классикалық емес кезеңі дәстүрлі немесе классикалық ғылыми тәсілдер мен парадигмаларға күмән келтірілетін немесе кеңейетін кезеңді білдіреді. Бұл кезеңде классикалық ғылымның қалыптасқан нормаларынан алшақтайтын жаңа ұғымдар мен бағыттар пайда болады. Міне, ғылымның классикалық емес даму кезеңімен байланысты кейбір негізгі ұғымдар мен бағыттар:

1. Парадигманың өзгеруі: классикалық емес кезең көбінесе ғылыми пән шеңберінде негізгі болжамдар, әдістемелер мен теориялар түбегейлі өзгерген кезде парадигманың өзгеруін қамтиды. Бұл ауысулар табиғат әлемін түсінудің жаңа перспективалары мен тәсілдеріне әкелуі мүмкін.

2. Күрделілік теориясы: күрделілік теориясы көптеген табиғи құбылыстар өзара байланыстылықпен, пайда болатын қасиеттермен және сызықтық емес динамикамен сипатталатын күрделі жүйелер екенін мойындайды. Ол мұндай жүйелердің мінез-құлқын, соның ішінде хаосты, өзін-өзі ұйымдастыруды және кері байланыс циклдерінің рөлін зерттейді.

3. Жүйелік ойлау: классикалық емес ғылым жүйе ішіндегі әртүрлі компоненттердің өзара байланысы мен өзара тәуелділігін көрсететін жүйелік ойлауды қамтиды. Ол жүйенің бір бөлігіндегі өзгерістер жүйенің жалпы мінез-құлқы мен динамикасына қалай әсер ететінін зерттейді.

4. Холизм: Холизм редукционизмге қарсы тұрады, күрделі жүйелерді талдаудың қарапайым компоненттеріне бөлудің классикалық тәсілі. Классикалық емес ғылым әртүрлі элементтер арасындағы контекст пен өзара әрекеттесуді ескере отырып, құбылыстарды интеграцияланған тұтастық ретінде зерттеудің маңыздылығын мойындайды.

5. Пәнаралық: классикалық емес ғылым әртүрлі ғылыми пәндердің ынтымақтастығы мен интеграциясына ықпал етеді. Ол білімнің өзара байланысты сипатын мойындайды және күрделі мәселелерді шешу үшін пәндер арасында идеялар мен әдістермен алмасуды ынталандырады.

6. Сызықтық емес динамика: классикалық емес ғылым көптеген табиғи процестер сызықтық себеп-салдарлық байланыстарға бағынбайтынын мойындайды. Сызықтық емес динамика кішігірім өзгерістер Хаос теориясы және өзін-өзі ұйымдастыратын сыни сияқты маңызды және болжанбайтын нәтижелерге әкелуі мүмкін құбылыстарды зерттейді.

7. Кванттық теория: кванттық теория, классикалық емес ғылымның негізі, Атомдық және субатомдық деңгейлердегі бөлшектердің әрекетін сипаттайды. Ол детерминизмнің классикалық идеяларына қарсы тұрады және корпускулалық толқындық дуализм, суперпозиция және кванттық шатасу сияқты ұғымдарды енгізеді.

8. Гносеологиялық плюрализм: классикалық емес ғылым әлемді танудың және түсінудің көптеген сенімді тәсілдерінің бар екенін мойындайды. Ол сандық және объективтілікке дәстүрлі назар аударумен қатар, әртүрлі гносеологиялық перспективаларды, соның ішінде жергілікті білім жүйелерін, субъективті тәжірибені және сапалық тәсілдерді қамтиды.

9. Әлеуметтік және мәдени контекст: классикалық емес ғылым әлеуметтік, мәдени және тарихи факторлардың ғылыми білім өндірісіне әсерін мойындайды. Ол ғылыми зерттеулерді қалыптастыратын алалаушылықты, құндылықтарды және қуат динамикасын қарастырады және ғылымды инклюзивті және әлеуметтік жауапкершілікке айналдыруды мақсат етеді.

Ғылымның классикалық емес кезеңі жеке фаза емес, жаңа ашылулар, теориялар мен тәсілдер пайда болған кезде ғылыми зерттеулердің дамып келе жатқан сипатын көрсететінін атап өткен жөн. Бұл ұғымдар мен бағыттар классикалық ғылыми әдістерге қарсы тұрады және оларды кеңейтеді, бұл табиғат әлемін неғұрлым нәзік және жан-жақты түсінуге әкеледі.

# data[].attributes.headline
Философия және жаһандық мәселелер, адамзат

# data[].attributes.subject
Философия және жаһандық мәселелер, адамзат

# data[].attributes.body
Кілт сөздер мен терминдер:

Адамзат, қазіргі заманның жаһандық мәселелері, дамудың алғышарттары

адамзаттың болашағы.

Адам күндер тізбегінде, құмарлық пен тәуелділікте, күнделікті өмірдің құйынында өмір сүреді, біздің заманымызда соншалықты қиын өмірлік міндеттерді шешеді. Оның айналасында өмір бар, оқу, қызметтік міндеттер, өзінің өрлеуі мен құлдырауы, байлық, мансап және денсаулық мәселелері бар. Күнделікті ақыл-ой өз өмірін жақсартуға, балаларды тәрбиелеуге, қарттарға қамқорлық жасауға шақырады. Күнделікті өмірде адам сирек кездеседі, тіпті ешқашан адамзат деген не және оны қандай болашақ күтіп тұрғаны туралы ойламайды.

Өздеріңіз білетіндей, адамзат әртүрлі нәсілдерден, планетаның әртүрлі жерлерінде өмір сүретін көптеген халықтар мен ұлттардан тұрады, ұқсас емес, көбінесе салыстырмалы емес табиғи жағдайларда, дәл әлеуметтік-мәдени ортада дамиды. Бұл әртүрлі адамзат қауымдастықтары үлкен кеңістіктермен бөлінуі мүмкін, өмірге сәйкес келмейтін көзқарастарға ие, бір-бірін мүлдем түсінбейді, жеккөрушілік пен непасыз араздықта болады, бірақ сонымен бірге олардың барлығы біртұтас нәрсені білдіреді. Бұл адамзат деп аталатын нәрсе.

Бүгінде ХХІ ғасырдың басында біртұтас адамзаттың қалыптасуы туралы айту заңды. Қазіргі уақытта "Тарихқа дейінгі" уақыттармен (б.з. д. мыңжылдықтар) салыстырғанда адамдар бірнеше рет өсті. Олардың планетадағы саны бірнеше ондаған миллионнан алты миллиардқа дейін өсті және бұл сан тез өсуде. Жер бетіндегі адамдар тығыз және тығыз өмір сүреді, олардың байланыстары, өзара әрекеттесуі артады, бұл адамзаттың бірлігі мен тұтастығын арттырады. Қазіргі заманғы техникалық құралдар әсіресе күшті әсер етті: темір жолдар, авиакомпаниялар, телефон, радио, теледидар, Компьютерлік желілер және т. б. егер адамзат тарихының алғашқы күндерінде адамдар ондаған немесе жүздеген шақырым қашықтықта жүрсе және бұл өте ұзақ уақытты қажет етсе, онда қазіргі уақытта көптеген адамдар үшін қол жетімді, бірнеше сағат ішінде қол жетімді. планетаның алыс нүктелері. Бұл фактілердің барлығы планетаның барлық адамдарының бірлігі, адамзат сияқты субъектінің нақты болуы туралы айтады.

Жақында сөздер мен сөз тіркестері көбірек айтылды: "қазіргі өркениет", "әлемдік экономика", "Трансұлттық компаниялар", <Халықаралық валюта қоры", "ноосфера", "Біріккен Ұлттар Ұйымы" және т.б. бұл ұғымдардың барлығы адамзаттың біртұтас және жалпыға ортақ екенін растайды.

Адамзаттың бірлігі қандай да бір жолмен оның тарихын, даму сипатын сипаттайтын әртүрлі теориялық тұжырымдамаларда, модельдерде көрінеді. Бірақ, бұл әр түрлі, әр түрлі ұғымдарда, кейде тіпті қарама-қайшы көрінеді.

Көптеген заманауи Батыс философтары адамзаттың бірлігі жоқ екенін және тіпті мұндай термин жоқ екенін дәлелдеуге тырысады. Мәселен, мысалы, С. Чейз адамзат тәуелсіз тұлға ретінде жоқ деп тұжырымдады: "қоңырау шалуға тырысыңыз: Эй, адамзат, міне! Сіздің қоңырауыңызға бірде-бір Адам жауап бермейді".

Дегенмен, Бірлік жоқ екендігімен келісуге болмайды. Мысал келтірейік, адамдар біртұтас түрді құрайды, олар физикалық келбеті, морфологиялық белгілері, генетикалық сипаттамалары бойынша біртұтас. Нәсілдік белгілер түріндегі белгілі бір айырмашылықтар тек бір негіздің нұсқалары болып табылады.

Дәл осындай ұстанымды к. Маркс қабылдады, бірақ ол адамдардың бірлігінде үлкен мән берді, еңбек қызметіне берді. Марксте адамзаттың бүкіл тарихы әлеуметтік-экономикалық формациялардың табиғи өзгеруі, алғашқы қауымдық формациядан құл, феодалдық, буржуазиялық арқылы коммунистік формацияға ауысу ретінде ұсынылған.

О. Шпенглер, к. Маркстен айырмашылығы, адамзат тарихын гетерогенді, оқшауланған мәдениеттердің дамуы ретінде қарастырады (мысалы, Египет, Қытай, Үнді). Әрбір мәдениет туады, өзінің дамуында гүлденуге жетеді, содан кейін

өлу, деградация кезеңіне өтеді.

Әрбір тәсіл - теоретиктер "адамзат" құбылысын талдауға тырысқан социологиялық рефлексияның нәтижесі.

Адамзат, біз біртұтас, бірақ сонымен бірге алуан түрлі және қарама-қайшы екенін анықтадық. Бүгінде ол терең дағдарысты бастан кешуде. Шамасы, тарихтағы ең терең нәрсе. Адамзат бетбұрыс кезеңінде, жаңа тарихи өлшемге енуге жақын. Христиан теологтары ХХІ ғасырда шиеленіспен қарайды. Қорқынышты пайғамбарлықтар көбейеді. Апокалипсиялық көңіл-күй баспа беттерінде көрінеді. Көптеген секталарда қайғылы болжамдар естіледі. Олардың барлық ұмтылыстары алдағы апат идеясына қатысты.

Дүние рухани кедейлік пен деградацияның соңғы сатыларының бірінде тұрғаны, бұрын-соңды болмаған қатыгез соғыстар, Жерге зиян келтіретін дауылдар, жер сілкіністері, жердің кем дегенде 90% - ы өртеніп, жойылып кететіні және т.б. біздің уақытымыз шешуші болып табылады.

Рационалды ойлау адамдары, ғалымдар, әлеуметтанушылар жаңа ғасыр көтерілудің де, құлдыраудың да қарама-қайшы мүмкіндіктерін ұсынады деп санайды. Олар адамзат көп өлшемді әлемге еніп, әлемдік өркениеттің жаңа белгісіз моделі пайда болады деп сендіреді. Әр түрлі бағыттағы саясаткерлер мен экономистер қазіргі әлемдік өркениеттің дағдарысы басталды деген қорытындыға келе бастады. табиғатты шарпыған. әлемдік экономика, саяси қатынастар, мәдениет, әсіресе адам.

Бүгінгі дағдарыс планетарлық масштабтағы айқын құбылыстарға байланысты. Оларды жаңа қауіптердің қазіргі жағдайын көру үшін адамзатқа бұрын кездескен қауіптермен оңай салыстыруға болады. Бүгінгі таңда әлемдегі жағдайды сыни жағдайға жақын деп сипаттауға болады және адамзат одан шығудың нақты жолдарын білмейді. Мұнда біз жалпыадамзаттық сипатқа ие және адамзаттың мүдделерін қозғайтын, оның болашағы шешілуіне байланысты қазіргі заманның жаһандық мәселелері туралы айтып отырмыз.

Негізгі мәселелер:

қоршаған ортаның ластануы;

демографиялық;

білім беру;

Денсаулық сақтау;

азық-түлік;

Жаңа Халықаралық экономикалық тәртіп мәселесі;

энергетикалық және шикізаттық ресурстар;

соғыс және бейбітшілік мәселесі.

Жаһандық проблемалар бүкіл жер шарын қамтиды; оның бөлігі ғана емес, адамдар тұратын жер, сонымен қатар оның қалған беті, жер қойнауы, атмосфера және тіпті ғарыш кеңістігі адам қызметінің саласына енеді.

Жаһандық мәселелерді шешу күрделі мәселе, бүгінде бұл сұраққа жауап жоқ. Адамзат қазіргі жағдайдан шығудың жолын табуға тырысады-бұл "жасыл саясат>, экологиялық этиканы, әлеуметтік экологияны дамыту және т.б. адамзат алдында қоғам мен табиғаттың бірлескен эволюциясын қамтамасыз ету өте қиын міндет тұр.

Адам руханиятының дағдарысы туралы аз айтылатын тағы бір қауіп бар. Барлық дерлік зайырлы және діни, жаһандық және аймақтық, ежелгі және жаңа идеологиялар бүгінде дәуірдің өзекті мәселелеріне немесе рухтың мәңгілік сұраныстарына дәл жауап бере алмайды. Дәл қазір көп немесе аз болуы мүмкін сенімді теориялар мен тұжырымдамалар жоқ: біздің бүгінгі және одан да көп нәрсені сипаттау - ертең. Қорқыныш, үрей, мазасыздық адам өмірінің барлық қабаттарына енеді. Әлемге жаңа көзқарас жоқ. Өткеннен шыққан ескі, канондық ережелердің қайта өңделуі ғана бар. Күрт жаһандық тарихи өзгерістердің динамикасы бағдардың жоғалуына, храмдардың күйреуіне әкеледі,

рухани күйреу.

Бұл қауіптер. Олар шынайы. Оларды елемеуге болмайды. Қауіп-қатер бар, бірақ оның негізінде адамзат жаһандық дағдарыстан шығуы мүмкін үміттер де бар.

Жалпы адамдардың өмір сүру қаупін тежейтін адамзаттың одан әрі дамуының алғышарттарын қарастырыңыз.

Ақпараттық (компьютерлік) биотехнологиялық революцияны орналастыру. Оның негізінде қандай да бір жаңа өркениет құру және жақын болашақта гүлденген әлемдік қоғамдастық құру.

Конвергентті типтегі элементтері бар аралас, нарықтық, әлеуметтік қорғалған экономиканың әлемдік экономикасының басым түрі ретінде бекіту мүмкіндігі. Экономикалық қатынастардың бұл түрі экономиканың дамуына, экономикалық тиімділік пен әлеуметтік әділеттілік арасындағы тепе-теңдікті сақтауға ықпал етеді.

Сыртқы және ішкі саясатта, топтық және тұлғааралық қатынастарда зорлық-зомбылық пен демократиялық келісім принципінің қалыптасуы. Зорлық-зомбылықсыз Этика этикалық ойдың негізгі нүктелерінің біріне айналады. "Консенсус", "компаға келу" терминдері саясатта көбірек қолданылады.

Діни және зайырлы нұсқалардағы рухани өмірдің біріктіруші процестері. Бұл жақындасу өзара қолданылатын құндылықтарды ізгі ниетпен іздеу үшін өте қажет, өйткені біздің әлем әртүрлі және басқаша болуы мүмкін емес.

Әр этностың және әр мәдениеттің бірегейлігін сақтай отырып, этносаралық және мәдениетаралық интеграция. Кең көші-қон ағындары мәдениеттердің өзара енуіне әкеледі; Халықаралық экономикалық және мәдени байланыстардың кеңеюіне. Нәтижесінде Жер тұрғындарының шынайы "бауырластыққа"деген ұмтылысы артады.

Рухани саладағы және зияткерлік іздеу саласындағы жетістіктер. Шындықты игеруде ұтымды және ұтымсыз, ғылыми және техникалық байланыстарды іздеу жүріп жатыр. Бұл бүкіл адамзатты нығайтатын жаһандық этиканы, әмбебап моральдық принциптерді құру үшін өте маңызды.

Міне, адамзат бүгінгі қиындықтарды жеңу үшін осындай алғышарттар қояды. Ол ХХІ ғасырда өмір сүре ала ма, жоқ па - бұл адамның өзіне және адамзат прогресінің жетістіктеріне байланысты. Қазір әлем қиылыста,қиылыста. Ол жаңа жаһандық тәртіпке ұмтылады, сондықтан одан әрі даму жолын таңдау қажет.

# data[].attributes.attachment_link.title
глобализация: 2 тыс изображений найдено в Яндекс Картинках

# data[].attributes.attachment_link.description
Результаты поиска по запросу ”глобализация” в Яндекс Картинках

# data[].attributes.attachment_caption
Максимилиан Карл Эмиль Вебер

# data[].attributes.headline
Ғылым кәсіп және мамандық ретінде

# data[].attributes.subject
Ғылым кәсіп және мамандық ретінде

# data[].attributes.body
Өзінің студенттеріне дәріс сабағында тек ғылымның емес, кез-келген саланы мамандық және кәсіп ретінде қарастырған Максимилиан Вебердің ойлары, нәтижесінде, 19 ғасырдың әйгілі философы, социологы, тарихшысының 30 жылдық еңбегінің нәтижесі ретінде қарастырыла бастады.
"Тұлға болып қалыптасу - өз ісіне толық берілгенде ғана орын алады". Осы орайда Макс Вебер басты 2 факторды атап кеткен: құмарлық пен еңбек. Бұл екі фактор жеке дара ешқандай нәтижеге алып келмейді, ал біріккенде, болжам пайда болады деген. Яғни құмарлық - өз ісін бар жан дүниесімен сүйіп, тіпті осы жолда материалдық дүниеден әйгілі суретші Поль Гоген (Сомерсет Моэмның Луна и грош атты туындысының прототипі) сияқты бас тарту деп түсіндірсек, еңбек - әрине, үздіксіз оқу, іздену, дамуға талпыныс. Бұл екі фактордың тоғысуы нәтижесінде пайда болған болжам - шабыттың ықпалында. Себебі кез-келген идея, жаңашылдықтар үстел үстінде ойлану барысында емес, оны мүлдем күтпеген кезде (серуен уақытында, біреумен әңгімелесу барысында, немесе тіпті Менделеевке секілді түсінде) келуі мүмкін.
Бүгінгі күні ғылымға жас буын қалайша қарайды? Өскелең ұрпақ, ғылымның ақыл-ой конструкциялары алыс абстракциялардың шындығынан айырылған, солып қалған саусақтарымен шынайы өмірдің еті мен қанын түсінуге тырысады, бірақ ешқашан оған жетпейді.
Бұл трансформация қалай болды? Платонның "Мемлекет" еңбегінде, оның заманында кез келген ғылыми танымның ең үлкен құралдарының бірі – Сократ ашқан ұғымның мәні алғаш рет пайда болғандығы түсіндіріледі. Үндістанда Аристотельдегі логикаға ұқсас логиканың бастаулары табылды.  Бұдан шығатын нәтиже: әдемі, жақсы немесе, мысалы, батылдық, жан және сол сияқтылардың дұрыс түсінігін табу керек, өйткені олардың шынайы өмір сүруі де түсініледі. Бұл тағы да адамның өмірде, ең алдымен, мемлекет азаматы ретінде қалай әрекет ету керектігін өзгелерге үйретуге және өзін-өзі тануға жол ашқандай болды. Өйткені тек саяси тұрғыдан ойлайтын гректер үшін бәрі осы сұраққа байланысты болды. Бұл олардың ғылымға ұмтылуының себебі болды.
Эллиндік рухтың осы ашылуымен қатар ғылыми жұмыстың екінші ұлы құралы, Қайта өрлеу дәуірінің туындысы – сенімді басқарылатын білім құралы ретіндегі рационалды эксперимент пайда болды, онсыз қазіргі эмпирикалық ғылым мүмкін емес еді. Бұрын жасалынған тәжірибе негізінде: физиология саласында эксперимент, мысалы, Үндістанда йогилердің аскеттік техникасында болған; Ежелгі Грецияда әскери техникаға байланысты математикалық эксперимент болған, орта ғасырларда тәжірибе тау-кен өндірісінде қолданылған. Бірақ эксперименттің зерттеу принципіне көтерілуі - Қайта өрлеу дәуірінің еңбегі.
Осыдан біз келесідей сабақ алуымыз керек: адамзат тек күтумен ештеңе істей алмайды, және осы орайда біз әрекет етуіміз қажет. Мақалада талқыланған тағы бір проблема - жауапкершілік. Яғни жас буынның өзінің болашақ мамандығын таңдау барысындағы социумның әрдайым айтатын ойларына бағынушылықты тоқтату. Осы орайда оқытушылардың басты мақсаты - білім алушыларға өз ойларын бейімдеу емес, олардың бойында жеке саяси көзқарастарды қалыптастыру болып табылады. Яғни Максимилиан Вебердің философиясы бойынша - әрекет ету және саналылық (яғни өз ісіне жауап бере алу, оған толық жауапкершілік ала білу) - ғылымды дамытудың негізі.

# data[].attributes.headline
Макс Вебер. Ғылым кәсіп және мамандық ретінде.

# data[].attributes.subject
Макс Вебер. Ғылым кәсіп және мамандық ретінде.

# data[].attributes.body
Бұл жолы Макс Вебердің "ғылым кәсіп және мамандық ретінде"атты әйгілі мақаласы талқыланды. Бұл мәтін ғылым мен саясат арасындағы шекараларды талқылау кезінде, әсіресе екінші саланың бірінші салаға басып кіруі жағдайында жиі есте қалады.

Бұл шығарылымда біз мақалада қызықты ойлар мен идеяларды табуға тырыстық, олар аз талқыланады.

1. Энциклопедистерге ғылымда орын қалды ма, әлде олардың тағдыры бүгінде телевикториналарға қатысу ма?

2. Ғалым мен әуесқойдың айырмашылығы неде?

3. Ғалымның жұмысында құмарлық пен "жанып тұрған көздер"қандай рөл атқарады? Немесе ғылыми әдісті қатаң сақтау жеткілікті ме?

4. Ғылым өмірдің мәні туралы сұраққа жауап бере ала ма?

Бұл сұрақтарға жауапты біз осы бейнероликтен көре аламыз.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Лес за Деревьями

# data[].attributes.attachment_link.title
Макс Вебер, Наука как призвание и профессия

# data[].attributes.headline
Максимилиан Карл Эмиль Вебер: Ғылым кәсіп және мамандық ретінде

# data[].attributes.subject
Максимилиан Карл Эмиль Вебер: Ғылым кәсіп және мамандық ретінде

# data[].attributes.body
«Ғылым кәсіп және мамандық ретінде» - неміс социологы және философы Макс Вебердің 1917 жылы жазылған эссесі. Бұл жұмысында Вебер ғылыми қызметтің маңызды аспектілерін және оның өз қоғамындағы орнын қозғайды.

Автор ғылыми қызмет ерекше икемділік пен қабілеттілікті қажет етеді деген ойға тоқталады. Вебер ғылымның жай ғана тапсырмаларды техникалық орындаумен ғана шектеліп қоймай, сонымен қатар, шындықты түсінуге деген ерекше ұмтылысты қамтиды деп атап көрсетеді. Вебердің ойынша, нағыз ғалым өз ісіне беріліп, оны өзіне кәсіп ретінде сезінуі керек.

Сондай-ақ ғалымның қоғам алдындағы жауапкершілігі бар екеніне тоқталып, «әлемдегі ғалым» ұғымына тоқталады. Ол өз кәсібінде жоғары этикалық нормаларды ұстанып, өз зерттеулерінде объективтілік пен шынайылыққа ұмтылуы керек деген пікірлерді де қозғайды.

Вебер сондай-ақ ғылыми қызметті бюрократтандыру мен формализациялау мәселесіне тоқталып, стандарттау процесінде даралықты жоғалтуға алаңдаушылық білдіреді. Ол ғылымды рухани құрамдас бөлігі жоқ жай ғана кәсіби қызметке айналдыруды болжайды.

Макс Вебердің эссесі ғылымның қазіргі қоғамдағы рөлін түсінуге елеулі әсер қалдырды. Оның ғалымның қызметі, этикасы және жауапкершілігі туралы идеялары өзекті бола отырып, ғылыми қызметтегі құндылықтар жөніндегі пікірталастарға негіз болып қала береді.

# data[].attributes.headline
Наука как призвание и профессия

# data[].attributes.subject
Наука как призвание и профессия

# data[].attributes.body
Макс Вебердің "Наука как призвание и профессия" атты еңбегінде ғылыммен тек мамандық ретінде айналысатын адамдарды сынайды. Себебі Вебердің ойынша нағыз ғалым ғылымға өз өмірін арнау керек. Сонда ғана ғылым дамиды. Сонымен қатар еңбегінде интелектуалды әділдік жайлы да өз ойларын жазып кетті.

# data[].attributes.headline
Макс Вебердің еңбегі жайлы түсіндірме видео

# data[].attributes.subject
Макс Вебердің еңбегі жайлы түсіндірме видео

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Анна Кукушкина

# data[].attributes.attachment_link.title
М.Вебер "Наука как призвание и профессия"

# data[].attributes.headline
Ғылымның мамандық пен қызметтің ерекше түрі ретінде қалыптасуы.

# data[].attributes.subject
Ғылымның мамандық пен қызметтің ерекше түрі ретінде қалыптасуы.

# data[].attributes.body
Ғылыми революциялар – зерттеу тәсілдерінің, теориялық түсініктерінің, принциптеренің, идеалдарының түбегейлі қайта құрылуы. Бұл ғылым дамуының ғылымның өз негіздерімен берілген зерттеушілік стратегияларының қайта құрылуымен байланысты сатысы. Ойшыл, әрі қазіргі заманғы философияның өкілі В.С. Степин әр түрлі революцияларды бөліп көрсету мүмкіндігіне назар аударады: “а) зерттеу нормалары мен идеалдарын өзгертпестен әлемнің арнайы бейнесінің трансформациясымен байланысты революция; ә) әлем бейнесімен бірге ғылым мен оның философиялық негіздерінің нормалары мен идеалдары да өзгеретін революция” . Бұған мысалдар ретінде әлемнің механикалық бейнесінен электродинамикалық сипатына өтуді және кванттық-релятивисттік механиканы келтіруге болады. Ғылымның танымдық құралдары, философиялық негіздері әрдайым байып күшейіп отырады. Осылайша, қатыстылық теориясының, кванттық механиканың пайда болуы бірқатар эвристикалық тәсілдердердің, процедуралардың, мәселен, тиістілік принципі, толықтырушылық принципі, бақыланушылық пен бақыланбаушылық бірлігінің принципі, симметрия принципімен және ғылымның басқа да идеалдар, нормалар, талаптарымен байланысты. Олар ғылыми зерттеу процесін философиялық талдаудың нәтижесі болып табылады. Ғылыми білімнің сатылап дамуы сабақтастық сияқты өте маңызды ерекшелікпен, жалпы заңдылықпен сипатталады. Ол ғылыми зертеудің әдістерінің, теорияларының, гипотезаларының, принциптерінің ауысу процесінің ішкі үздіксіздігі мен біртұтастығынан хабар береді. Ғылым тарихы көз алдымызға таным дамуының заңдылықты және сатылы процесі ретінде, ғылымның толық емес қалыптан, терең емес білімнен табиғи әлемнің зерттелетін жақтарының, параметрлерінің шынайы бейнесіне қарай қозғалыс ретінде елестейді. Философ И.В. Кузнецовтың пікірі бойынша, сәйкестілік принципі ғылымның эвристикалық императивті келесідей көрсетуге болады: физикалық құбылыстардың белгілі бір саласындағы әділдігі дәлелденген теориялар әлдеқайда кең жаңа теориялардың пайда болуымен жаңа теориялардың шекті формасы ретінде өзінің маңызын сақтап қалады.

# data[].attributes.headline
Ғылымның философиялық негіздері және әлемнің ғылыми бейнесі

# data[].attributes.subject
Ғылымның философиялық негіздері және әлемнің ғылыми бейнесі

# data[].attributes.body
Адамдардың дүние туралы түсініктері білімнің көптеген түрлеріне негізделген. Осы қалыптасқан түсініктерге байланысты әлемнің мифтік, діни, философиялық және ғылыми суреттерін ажыратады.

Философия тарихында әлемнің тұтас бейнесі болған емес. Белгілі бір дәуірге, уақытқа, ғылыми жетістіктерге, философтардың дарындылығына байланысты, әлем мен адам ұғымы әртүрлі қарастырылған. Расында, қанша философтар мен философиялық бағыттар болса, сонша философиялық көзқарастар да болды. Әлемнің философиялық бейнесінің семантикалық орталығы әлем мен адам және олардың өзара қарым-қатынасы. Дәлірек айтқанда, адамның әлемге деген қарым-қатынасы.

«Әлем» ұғымын адамдар күнделікті сөйлеуде де, ғылыми, философиялық зерттеулерде де қолданады. Философиялық аспект бойынша әлем деп, тұтас ретінде қабылданған шындық түсініледі. Алайда, «әлем тұтастай» бізге ешқашан тікелей берілмейді, өйткені әрбір адамның мүмкінділігі шектеулі, ол шындықтың кішкене бөлігін ғана көреді.

# data[].attributes.headline
Тұжырымдама картасы:

# data[].attributes.subject
Тұжырымдама картасы:

# data[].attributes.body
Ғылым тарихы мен философиясы пәні бойынша 1-8 тақырыптарға жасалған тұжырымдама картасы:

# data[].attributes.headline
Философия, жаратылыстану және техникалық ғылымдардың байланысы

# data[].attributes.subject
Философия, жаратылыстану және техникалық ғылымдардың байланысы

# data[].attributes.body
Философия, жаратылыстану және техникалық ғылымдардың байланысы жайлы мақала

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Институт экономических исследований

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Институт экономических исследований

# data[].attributes.attachment_link.title
Уровень доверия населения в крупных городах Казахстана - Институт экономических исследований

# data[].attributes.attachment_link.description
По результатам исследования регионального неравенства в Казахстане в 2022 году одним из важных факторов, влияющим на благополучие населения, определено доверие к государственным органам, организациям и институтам.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
© CABAR - Центральноазиатское бюро по аналитической журналистике
При размещении материалов на сторонних ресурсах, гиперссылка на источник обязательна.

" Можно заключить, что действующий Президент Нурсултан Назарбаев обладает практически абсолютным доверием населения", - отметил в статье написанной специально для cabar.asia Сергей Гуляев, генеральный директор ОФ "Десента" (Казахстан, Павлодар).

Не возможно однозначно ответить на вопрос о том, доверяет ли население власти в Казахстане. В связи с этим, в данной статье предпринята попытка анализа степени доверия населения к власти в Казахстане в разрезе нескольких составляющих, в частности - по виду или ветви власти, по ее уровню и т.д.

За последние годы в Казахстане реализовано значительное количество реформ в области государственного управления, часть из которых еще находятся в стадии реализации. Так, выступая на XVI съезде партии "Нур Отан", президент Казахстана Нурсултан Назарбаев представил пять новых институциональных реформ, первой из которых была озвучена реформа, направленная на формирование современного, профессионального и автономного государственного аппарата, обеспечивающего качественную реализацию экономических программ и предоставление государственных услуг.

Сегодня можно отметить определенное разочарование населения эффективностью принятых решений и методов управления органов государственной власти. В определенной степени это влияет и на снижение доверия населения к органам государственного управления.

В Толковом словаре русского языка (С.И. Ожегов, Н.Ю. Шведова) дается следующее определение: ДОВЕ́РИЕ, это - уверенность в чьей-н. добросовестности, искренности, в правильности чего-нибудь. Само по себе доверие - это нравственно-гуманистическая, этическая категория, выступающая как общечеловеческая норма межличностных отношений и означающая веру одного человека в другого. Доверие, в большинстве случаев, не является безусловным и безоговорочным, оно нуждается в подтверждении и доказательстве. Роль политического доверия обозначил Д.М. Данкин, определив политическое доверие как доверие к политическим институтам, правительству, вообще к власти. "Политическое доверие всегда касается вопроса власти, оно отражает отношение людей к устройству и деятельности государственных структур, становится характеристикой массовых настроений". В.Ф. Халипов и Е.В. Халипова дают следующее определение доверия в политике: "Это социально-психологическое чувство; одно из важнейших условий успеха политических партий и властей; состояние приверженности к действиям тех или иных политических сил, конкретных лиц, деятелей, властных структур, присущее как отдельным людям, так и социальным группам. Доверие рождается в среде граждан и несет на себе их надежды на улучшение жизни, веру в осуществление интересов, удовлетворение потребностей, желаний и т.д.".

При проведении социологических исследований, респондентов, как правило, не спрашивают, доверяют ли они власти в целом. Вопросы задаются относительно доверия каким-то конкретным, определенным институтам государственной власти. Большинство социологов полагают, что власть в целом - это абстракция. Она состоит из конкретных людей и институтов, соответственно, доверие может быть только к конкретным людям и институтам.

Ввиду того, что в ближайшем будущем в Казахстане пройдут внеочередные выборы президента, назначенные на 26 апреля 2015г., актуально начать анализ с самого высокого уровня власти.

В таких случаях принято проводить опросы населения, задавая им вопросы о предстоящих выборах - за кого бы вы проголосовали в случае, если бы выборы состоялись в ближайшее воскресенье? Даже не располагая пока данными таких опросов, можно предположить, что в нашем случае ответ очевиден - подавляющее большинство казахстанцев проголосовало бы за действующего Президента Республики Казахстан. Это связано с многими факторами. Если коротко, то их можно свести к следующим:

Президент Нурсултан Назарбаев для граждан страны - это гарант, и с точки зрения основного закона, и фактически. С именем действующего Президента наше население связывает реальную защиту интересов государства на внешнем уровне, при взаимоотношениях с различными сторонами на международной арене. Сейчас этот фактор, как никогда ранее, важен. Казахстанцы и ранее доверяли Назарбаеву, как выдающемуся дипломату и политику, но особенно это очевидно в последние месяцы. Баланс политических сил стал нарушаться, в международных отношениях явно ощущается тревога и неопределенность. Поэтому граждане Казахстана рассчитывают, что имя Президента Назарбаева, его опыт, влияние, доскональное знание международной обстановки, всех основных игроков и "правил игры", являются определенной гарантией того, что Казахстан не окажется втянутым в какой-либо международный конфликт. Граждане также надеются, что несмотря на многочисленные дестабилизирующие факторы, Н.Назарбаеву, как Президенту, удастся сохранить внутренний мир и стабильность.

Ведущие политологи страны так комментируют предстоящие выборы: "Население достаточно негативно относится к разговорам о смене власти и разговорам о потенциальном преемнике. С президентом связывают, как правило, стабильность, согласие и гарантированные достижения независимости. В данном случае, фигура президента в общественном сознании - безальтернативна", - говорит политолог Данияр Ашимбаев. В своем интервью Би-би-си политолог Эдуард Полетаев отметил: "Сейчас обстоятельства сложились так что внутриполитическая обстановка позволяет вполне проводить выборы, поскольку у населения чувствуется запрос на стабильность. В близких нам странах-партнерах СНГ, в России экономическая ситуация ухудшилась в связи с падением курса рубля, на Украине - конфликты военного характера. А у нас были девальвационные ожидания, которые не оправдались. Пауза достаточно благоприятная, учитывая, что этот год был запланирован заранее как начало реализации масштабного инфраструктурного проекта, плюс проведение юбилейных мероприятий - 20-летие конституции, 20-летие Ассамблеи народа Казахстана, 70-летие Победы. И в нынешних условиях провести выборы, на фоне стабильности, демонстрируемой Казахстаном - это вполне естественный запрос, который поддержали ведущие политические силы страны".

1. На внеочередных выборах, состоявшихся 3 апреля 2011 года в Казахстане, Нурсултан Назарбаев набрал 96,31% голосов. Можно предположить, что на выборах 2015г. тот процент окажется никак не ниже, а возможно и выше на 2-2,5%. В пользу этого предположения также говорит тот факт, что на настоящий момент зарегистрированы уже все кандидаты в президенты, и среди них нет ни одного кандидата, который хоть в какой-то мере мог оказать конкуренцию и оттянуть на себя хотя бы 3% голосов. Если провести опрос граждан прямо сейчас, то, скорее всего, подавляющее большинство опрошенных даже затруднится назвать имена остальных кандидатов на пост Президента.

2. Никто кроме Н.Назарбаева не сможет в настоящий момент сохранить баланс сил во внутренней политике и экономике. Ни одна из фигур, которые обсуждались как возможные преемники, не выдвинулась за последние месяцы на передовую политической сцены.

3. Только с личностью Н.Назарбаева население связывает возможность контролировать все ветви власти, при необходимости вмешаться в любой процесс и восстановить нарушенный баланс.

4. Реализация принятых стратегических документов, намеченных реформ и т.п., также связывается с действующим Президентом.

Таким образом, можно заключить, что действующий Президент Нурсултан Назарбаев обладает практически абсолютным доверием населения.

2.1. Доверие к Правительству

Доверяет ли население нашей страны исполнительной власти? Для начала сделаем такой "срез" применительно к центральной исполнительной власти. Доверяем ли мы, казахстанцы, своему Правительству? Как истинному гражданину, хотелось бы ответить "да, доверяем". Но на самом ли деле это так? Как ведет себя Правительство по отношению к гражданам, как исполняет свои функции? В данном случае мы говорим "правительство", подразумевая собирательный образ всей центральной исполнительной власти.

Конечно, в целом, в нашей стране не было каких-то массовых выступлений или актов публичного несогласия с позицией Правительства, пожалуй, у нас и нет таких традиций. Мы лишь в последний момент пытаемся что-то изменить, отстоять, доказать. Конечно, было бы, наверное, эффективнее, если бы мы реагировали на какие-то решения Правительства, с которыми мы не согласны, в ходе принятия и исполнения таких решений, а не тогда, когда уже все решено и ситуация заходит в тупик. Своевременное включение в процесс позволило бы, с одной стороны, обеспечить участие населения в управлении государством, а с другой стороны, обеспечило бы своевременный "сброс давления", недопущение ситуации, когда людям пришлось бы применять радикальные способы демонстрации своего несогласия и протеста. И в этой связи важно признать, что инициативы со стороны самих граждан часто не особо много. Много обывательских разговоров, а реальных инициатив и предложений мало.

В целом, наверное, ситуацию с доверием Правительству можно охарактеризовать следующим образом - на уровне обывателя, который не ходит на собрания "активов", не участвует в мероприятиях, проводимых для ограниченного круга людей, не посвящен в планы отдельных государственных органов и т.п., доверие Правительству, кажем прямо, не очень высокое. Если погрузиться на некоторое время в "мир" водителей такси, продавцов в небольших магазинчиках и на базарах, представителей микро и малого бизнеса, а также огромной массы самозанятых, то мы услышим много жестких и критических высказываний в адрес Правительства. Конечно, прежде всего, центральной исполнительной власти припомнят девальвацию и то, в какой обстановке этот процесс происходил. Припомнят заявления, сделанные с трибун и экранов, о коридоре для валютного курса, о мерах по сдерживанию роста курса и укреплению национальной валюты и т.п. Ведь глава Нацбанка говорил о том, что к девальвации готовились за полгода, тогда почему все произошло в режиме аврала? Почему сразу после произошедшего высокопоставленные руководители поехали по базарам, были созданы штабы, собирались данные по остаткам бензина на складах и т.п.?

Что видит обыватель, как воспринимает подобную ситуацию обычный гражданин? Он просто констатирует, что слова и дело разошлись, что обещания не выполнены, что нас в очередной раз обманули... Ключевое слово здесь - очередной. Дело в том, что на протяжении последних 20-25 лет таких обманов было много. Обманывало правительство намеренно или случайно - не верно оценивая ситуацию, ресурсы, возможности, риски и т.п. Но это и не важно, важен сам факт - граждане от таких действий ничего не выигрывали, только теряли. Получается, что у нас уже на уровне клеток есть недоверие Правительству. Мы понимаем, что всей правды о том, что происходит и о том, что планируется, нам не говорят, что зачастую нас просто ставят перед фактом.

Согласно опросу, проведенному казахстанским бюро экспресс-мониторинга общественного мнения Demoscope в 2013г., лишь десятая с небольшим часть респондентов в Казахстане доверяют государственным органам. Согласно данным опроса, в целом по стране высказанный при опросе уровень доверия к государственной системе (всем госорганам) довольно невысок - 11 процентов. При этом больше всего госсистеме верят в Жамбылской области - 34,6 процента, в Костанайской - 21,7 процента и в Актюбинской - 22,7 процента. Согласно данным этого опроса, рейтинг доверия к правительству и министерствам не превысил в среднем по стране 3,5 процента. Но реже всего респондентами назывались суды и маслихаты - 1,8 процента и 1,2 процента соответственно по стране. Кроме этого, опрос показал, что доверие к парламенту также на низком уровне - лишь 4 процента по стране. Согласно опросу, прокуратура вызывает доверие у 4 процентов населения.

Очевидно, что за прошедшие два года ситуация с доверием к власти в лучшую сторону точно не изменилась.

В отношении работы отдельно взятых министерств тоже масса вопросов. Можно вспомнить о недавних спорах, имевших место в Мажилисе Парламента, в отношении Минздрава и необходимости такого министерства как такового. Много разговоров об эффективности деятельности профильных министерств, таких, как Минсельхоз, МВД и т.д. Многие реформы, о которых заявлялось громко и амбициозно, в конечном итоге, оказывались не очень эффективными. Примеры таких реформ: пенсионная, здравоохранения, модернизация ЖКХ, борьбы с коррупцией, местного самоуправления и т.д. и т.п.

Не внушает оптимизма и доверия тот факт, что Правительство регулярно переживает всевозможные процессы реформирования - смену руководителей министерств и ведомств, объединение центральных органов, введение новых, упразднение старых и т.д. и т.п. Что это означает на практике? А то, что на реформы часто списывают невыполнение каких-то поставленных целей, задач, недостижение показателей и индикаторов. Что нерешенный вопрос или проблему можно забыть вместе с реформированным или упраздненным органом. Что новый руководитель не будет отвечать за ошибки своего предшественника. Преемственность работает плохо.

Еще одна ложка дегтя - это перманентные коррупционные скандалы, которые периодически имеют место в связи с именами высокопоставленных чиновников. Так, за прошедший год в Казахстане было восемь громких коррупционных скандалов, в которых фигурировали руководители самого высокого уровня: бывший аким Карагандинской области, бывший аким Павлодарской области, бывшие заместители акима Атырауской области, бывший вице-министр сельского хозяйства, бывший вице-министр образования и науки, бывший председатель агентства по статистике, бывший председатель агентства по регулированию естественных монополий, бывший директор пограничной службы и, наконец, бывший премьер-министр.

Говоря о коррупции уместно также упомянуть конференцию "Механизмы противодействия коррупции", прошедшую 26 июня 2014г. в Алматы. На данном мероприятии заместитель председателя Агентства по борьбе с экономической и коррупционной преступностью Андрей Лукин сообщил, что в РК единичные факты коррупции присутствуют во всех сферах. "Могу отметить несколько сфер, которые наиболее сильно подверглись коррупции - это коррупция, связанная с налоговыми органами, таможенная сфера, в области земельных вопросов и сфера государственных закупок", - отметил он.

В совокупности все эти факторы весьма существенно снижают уровень доверия населения к кабинету министров. Если мы прямо сейчас выйдем на улицу и спросим прохожих, доверяют ли они Правительству, то ответ, скорее всего, будет отрицательным. Так что, к сожалению, в целом, Правительству мы не доверяем, не верим, ждем подвоха.

2.2. Доверие к органам местной исполнительной власти

Что можно сказать о местных органах исполнительной власти? Регулярно проводятся рейтинги акимов областей. Но, честно говоря, методология, инструментарий и методы проведения таких рейтингов вызывают вопросы, а зачастую - сомнения в их достоверности и объективности.

До сих пор не совсем понятно, по каким критериям оценивается эффективность работы областных акимов. Как быть если акима только что назначили, как оценить его работу, если он еще не успел ничего сделать? Автору приходилось лично сталкиваться с разработкой такого рейтинга, когда позвонили и попросили: "Вы же общественник - напишите что-нибудь о работе наших акимов. А что конкретно вас интересует? Ну, что-нибудь, ЖКХ, например, уборка улиц и т.п." Это очень сильно замешано на субъективизме. Говоря об оценке работы акима (области, города, района, сельского округа), часто результаты рейтинга и людская молва очень сильно расходятся. Например, в каждом городе люди из поколения в поколение передают рассказы о каком-то "хорошем" градоначальнике, при котором было построено то-то, создано то-то, введена такая-то традиция и т.п. И есть рейтинг, который почему-то недавно назначенного в регион акима на передовые позиции.

С сожалению, часто бывает так, что мнение населения о руководителе территории не совпадает с мнением самой власти. Например, люди не довольны работой коммунальных служб, недовольны политикой местных властей в отношении точечной застройки, выкупа земельных участков и т.п. Но это недовольство никак не отражается на дальнейшей карьере акима. И в рейтинге, кстати, никак не учитывается.

Поэтому уровень доверия населения местным органам исполнительной власти может существенно отличаться от региона к региону, В одном регионе, акима знают, как волевого, амбициозного лидера. В другом же аким - это временщик, пережидающий некоторое время перед новой должностью в столице. И люди, как правило, заранее знают, из каких соображений к ним был назначен тот или иной аким. Поэтому крайне важно регулярно проводить опросы общественного мнения, использовать инструменты публичной оценки и мониторинга. Вообще отношение населения к местной власти можно и нужно использовать гораздо эффективнее. Ведь конкуренция между регионами существовала всегда и будет иметь место. "Хороший" аким - это и предмет гордости жителей одного региона, и одновременно - предмет зависти для жителей других регионов. А в условиях добросовестно конкуренции, как известно, всегда выигрывает потребитель, т.е. житель определенной территории. И, возвращаясь к рейтингам, важно понимать, что при качественном их расчете, рейтинги должны стать инструментом для влияния на акимов, для аргументации населения в пользу их согласия/несогласия, доверия/недоверия местной власти.

Справедливости ради, нужно отметить, что в последнее время в Казахстане, на уровне управления городами, проблемных вопросов стало поменьше. Можно понаблюдать за людьми, задающими вопросы на отчетных встречах с акимами городов, проанализировать задаваемые вопросы. Так, на отчетных встречах, прошедших в регионах в начале 2015г., по большей мере эти вопросы опять-таки были связаны со сферой ЖКХ, с вопросами предоставления коммунальных услуг, управления многоквартирными домами, с вопросами благоустройства, озеленения и т.п. В большинстве своем эти вопросы решаемы. И, более того, бюджеты городов (областных центров и городов областного значения) позволяют сейчас решать многие из этих вопросов. Примечательно, что и граждане стали понимать, что у вопросов есть разный уровень решения - одни вопросы можно решить на месте, другие же всецело завязаны на центральном уровне, поэтому, например, не стоит задавать вопрос о повышении пенсии акиму города или даже области - это вне его компетенции.

Акимы областей и городов, находятся в более выигрышном, по сравнению с центральным правительством, положении. У них больше возможностей избегать раздачи невыполнимых обещаний. Они заранее знают возможности своего бюджета и при условии, что они будут честны с людьми - не будут заигрывать, давать невыполнимые обещания - у них есть шанс заслужить доверие людей.

Резюмируя, можно сделать вывод о том, что уровень доверия к местным органам власти и к акимам, в частности, в большинстве случаев зависит от фигуры такого руководителя, от его лидерских качеств. Практика показывает, что аким, например, области, вполне может влиять на формирование позитивного имиджа местной власти, и в его силах заслужить доверие местного населения.

3.1. Доверие к Парламенту

Представительную власть также рассмотрим и в центре, и на местах. Итак, доверяем ли мы своему Парламенту? Вопрос сложный. Зная лично многих депутатов Мажилиса и Сената Парламента, зная объемы их работы и серьезное, честное отношение к своей работе, понимаешь, что им можно доверять. Но это - субъективное мнение человека, осведомлённого о том, как работают депутаты. Но большинство людей со стороны зачастую видит, что Парламент проявляет себя, мягко говоря, непонятно. Как иначе объяснить тот факт, что депутаты, например, Мажилиса Парламента РК, регулярно общаясь со своими избирателями, выезжая в регионы, получая достаточно объективную информацию о том, что происходит на местах, о том, какие вопросы поднимают граждане, вместе с тем, часто предлагают крайне непопулярные законопроекты, вызывая недовольство граждан. Можно вспомнить пример с изменением в сторону увеличения пенсионного возраста.

Причем направления законотворческой деятельности также часто вызывают у жителей много вопросов. Например, изменения, внесенные недавно в Правила дорожного движения, о применении водителями специальных удерживающих устройств для перевозки детей, а также длительная эпопея по изменению требований к содержимому автомобильных аптечек. Складывается впечатление, что вместо того, чтобы сосредоточиться на применительной практике, т.е. полноценно и справедливо применять те нормы, которые уже есть в законодательстве, парламентарии решили ввести дополнительные нормы, которые тоже, кстати, могут оказаться неработающими.

На практике общественники регулярно сталкиваются с вопросами, решение которых упирается в несовершенство законодательства. И честно говоря, для многих чиновников это очень удобно - всегда можно сослаться на плохой закон и, если кому-то он не нравится- пусть пишет депутатам в Астану. На уровне доверия населения депутатам такая практика отражается негативно. У людей складывается ощущение, что местные органы власти попросту ограничены нормами законов, а виноваты в этом депутаты, которые сидя в Астане, ничего не знают о реальной жизни в стране, ее регионах. При этом совершенно не выяснен вопрос о том - сами местные органы власти, которые натыкаются на одну и ту же системную ошибку, обращались ли в вышестоящие органы с предложениями о совершенствовании законодательства?

Согласно данным по итогам очередного социологического опроса, проведенного в 2013г. Бюро экспресс-мониторинга общественного мнения DEMOSCOPE при Международном центре журналистики MediaNet, Казахстанцы плохо знают своих избранников, часто путая их с представителями исполнительной ветви власти. В целом, по итогам опроса выяснилось, что уровень доверия населения к депутатам оказался "чрезвычайно размытым: 53,3% (41 человек) имен набрали менее 2,5% голосов. Предыдущий социологический опрос бюро также продемонстрировал крайне низкую степень доверия казахстанцев к народным избранникам: в эффективности деятельности парламента не сомневаются лишь 9% опрошенных ранее респондентов.

В целом же очень мало законов, которое можно со стопроцентной уверенностью назвать качественными и эффективными. Почему-то часто законы принимаются в экстренном порядке с той мотивировкой, что давайте сейчас примем, а потом в рабочем порядке все доработаем. К сожалению, не всегда получается доработать то, что изначально не очень хорошо получилось.

Резюмируя, можно сделать вывод о том, что уровень доверия граждан Парламенту по десятибалльной шкале можно определить в районе 4 баллов.

3.2. Доверие к местным представительным органам

По поводу доверия местным представительным органам можно отметить, что, по сравнению с ситуацией 5-7-летней давности, сейчас уровень доверия несколько возрос. По результатам исследования, проведенного Фондом "Десента" в 2009г., в г.Павлодаре, 96,75% не смогли назвать фамилии депутата городского маслихата по своему избирательному округу. Как следствие, опрошенные не смогли оценить их деятельность. Из 3,25% респондентов, кто все же верно назвал избранников, только 1,3% дали их работе положительную оценку.

Столь негативная ситуация была вызвана тем, что 6-7 лет назад возможности местных бюджетов по тому же городскому благоустройству были очень ограниченными. Иными словами, депутатам было сложно решить большую часть проблемных вопросов, поступающих от граждан. За последние годы в направлении благоустройства городов и реформирования ЖКХ была проделана определенная работа, поэтому упреков в адрес депутатов маслихатов стало несколько меньше. Но означает ли это, что уровень доверия к ним повысился? Бытует такое мнение, что маслихаты все равно ничего не решают, по крайней мере, по существу серьезных вопросов, например, по формированию бюджета. Эти вопросы более компетентно решают органы исполнительной власти, в частности - отделы или управления экономики и бюджетного планирования. Многие граждане об этом знают или догадываются, поэтому стараются обращаться за решением своего вопроса непосредственно к акимам или в местные государственные органы.

В целом следует отметить, что связь депутатов с избирателями оставляет желать лучшего. Это обоюдная вина - с одной стороны, депутаты, возможно, относятся к этому слишком формально. А, с другой стороны - избиратели не очень активно ходят на встречи с депутатами.

Поэтому, оценивая уровень доверия граждан местным представительным органам - маслихатам по десятибалльной шкале, можно поставить примерно пять баллов.

Судебная власть у большинства граждан часто не ассоциируется с отдельной ветвью власти. Вокруг судебных органов существует много мифов, одни из которых имеют под собой реальную основу, другие же, действительно, больше похожи на мифы.

Первый такой миф - это то, что все суды и судьи насквозь коррупционеры, что любое судебное решение можно купить и т.п. Конечно, нет дыма без огня, но это не означает, что все судьи взяточники и все судебные акты покупаются. Однако, результаты опросов и статистика говорит о том, что у населения судебные органы традиционно причисляются к одним из самых коррумпированных. Отсюда вывод о том, что судам еще нужно очень серьезно поработать на развенчанием этого мифа.

Второй миф - это то, что обращаться в суд (в гражданском порядке) - это дорого, сложно, затратно для нервов и т.п. Отчасти, это так. Обычному гражданину, который, к счастью, ранее никогда не сталкивался с судами, сложно понять процедуру обращения в суд, например, с исковым заявлением, сложно написать любой из процессуальных документов, сложно участвовать в судебных процессах самостоятельно и т.д. Незнание порождает опасения, т.е. люди не хотят иметь дел с судами. Юридическая неграмотность часто влечет неверную трактовку судебных актов и, соответственно, опять вывод о том, что "там все куплено".

Вместе с тем, во время встречи с президентом Казахстана Нурсултаном Назарбаевым, председатель Верховного суда сообщил, что Казахстанцы стали больше доверять судебной системе. Начиная с 2015 года, суды Казахстана работают в рамках нового уголовного законодательства. Активно внедряется электронное судопроизводство. Также речь на встрече зашла о борьбе с коррупцией в судебной системе. Председатель Верховного суда доложил, что в Казахстане приняты комплексные меры по усилению борьбы с коррупцией в судебной системе по восьми направлениям, среди которых повышение прозрачности деятельности судов, внедрение инновационных технологий, усиление работы по отбору судей, охват регулярными социологическими исследованиями и другие, говорится в сообщении на сайте президента республики.

18 июля 2014г. было проведено расширенное совещание по итогам работы судов республики за первое полугодие 2014 года. Выступая перед участниками совещания, председатель Верховного суда Кайрат Мами отметил: "За истекшее полугодие суды республики, несмотря на увеличение судебной нагрузки, обеспечили должный уровень качества отправления правосудия и своевременность разрешения судебных дел. В целом, 98,6% всех вынесенных судебных актов являются законными и обоснованными".

Из собственной практики можно отметить, что, по крайней мере, внешне наши суды стали выглядеть более внушительно и достойно. Речь идет о состоянии зданий, залов заседаний, также о наличии залов ожиданий для сторон процесса, о технирческом оснащении и т.п. По достоинству можно оценить также активно внедряемые сейчас элементы электронного судопроизводства. Число электронных исковых заявлений по итогам первого полугодия 2014г. более чем в два раза превысило показатели всего прошлого года. На сегодня около двух третей залов судебных заседаний республики оснащены системами технической фиксации судебных процессов. Развиваются функции электронного оповещения участников судопроизводства, возможности ознакомления с материалами дела и ходом судебного разбирательства.

В целом, все эти меры направлены на повышение доступности и транспарентности правосудия, а также доверия граждан и общественности к судам.

К сожалению, мы не располагаем данными каких-либо опросов, проводимых в отношении уровня доверия граждан судебной системе. Но можно предположить, что, действительно, очень постепенно ситуация в этой сфере меняется в лучшую сторону.

Резюмируя и пытаясь сделать общие выводы, мы видим, что максимальным уровнем доверия в Казахстане обладает лишь президент. Доверие это проверено годами и подтверждается на каждых новых выборах.

В отношении центральных органов власти - как исполнительной, так и представительной, к сожалению, следует констатировать, что доверие к ним со стороны граждан, мягко говоря, не очень высокое. И Правительству, и Парламенту следует предпринять значительные усилия, чтобы восстановить доверие, которое значительно снизилось особенно за последние пару лет.

На местном уровне ситуация разнится от региона к региону. Но в целом, оценивая, например, областных акимов, принимая во внимание результаты рейтингов, проводимых несколько раз в года разными агентствами, можно сделать вывод, что явных аутсайдеров, в среднем, бывает два-три, не более. Остальные областные руководители в течение года могут влиять на изменение ситуации с уровнем доверия. Во многом это доверие обусловлено личными качествами самого акима.

Маслихаты пока, к сожалению, не стали явными выразителями воли и защитниками интересов местного населения. Депутатов местных представительных органов по-прежнему считают сильно зависимыми от местной исполнительной власти. Соответственно, уровень доверия к ним невысок.

В отношении судебной системы можно отметить, что сделаны значительные шаги для преодоления некой стигмы в отношении судов и судей, связанной с высоким уровнем коррупции. Постепенно ситуация выправляется. Но процесс этот следует рассмотреть в динамике, как минимум за два года. Пока мы видим лишь, что усилия этой ветвью власти, действительно прилагаются, что процедурные моменты стали более ясными и четкими, статистика качественных решений также показывает хорошую положительную динамику. Тем не менее, мнение населения о судах пока не изменилось. И здесь есть над чем серьезно поработать.

# data[].attributes.attachment_link.title
Сергей Гуляев: Доверие населения к власти в Казахстане

# data[].attributes.attachment_link.description
"Можно заключить, что действующий Президент Нурсултан Назарбаев обладает практически абсолютным доверием населения", - отметил в статье написанной специально для cabar.asia Сергей Гуляев, генеральный директор ОФ "Десента" (Казахстан, Павлодар). Не возможно однозначно ответить на вопрос о том, доверяет ли население власти в Казахстане. В связи с этим, в данной статье предпринята попытка анализа степени доверия...

# data[].attributes.attachment_link.title
Рейтинг доверия к президенту и госорганам вырос в третьем квартале

# data[].attributes.attachment_link.description
Фонд Qalam провел очередной ежеквартальный опрос о рейтинге доверия к госорганам. Исследование было запущено сразу после сентябрьского Послания президента Токаева и отражает уровень его восприятия населением. Вопреки нашим тревожным данным начала года, за последние три месяца рейтинги всех структур подросли, население стало больше доверять государственным органам. Особенно заметно подрос рейтинг президента страны.

# data[].attributes.headline
Ғылымдағы дәстүрлер және ғылыми білімнің дамуы

# data[].attributes.subject
Ғылымдағы дәстүрлер және ғылыми білімнің дамуы

# data[].attributes.body
Дәстүрлер адам өмірінің белсенділігі мен ұрпақтан ұрпаққа берілетін рухани және мәдени құндылықтар нәтижесінде тарихи қалыптасқан. Ғылыми дәстүрдің негізін қалаушы - Т. Кун. Ол ғылымның барлық жетістіктерін өзінің дәстүрлеріне негізделген парадигма деп атады (грек: paradeigma - мысал). Оған қоса, ғылыми дәстүр - білім жинақтаудың бастапқы шарты.

"Ғылымды ақиқатқа қарай біртіндеп дамып, білім жинақтау ретінде емес, терминологияда «парадигма ауысымдары» деп аталатын мерзімді революциялар арқылы өтетін құбылыс ретінде қабылдау керек." - Томас Кун

# data[].attributes.headline
Жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар. Вильгельм Дильтей бойынша талдау

# data[].attributes.subject
Жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар. Вильгельм Дильтей бойынша талдау

# data[].attributes.body
Жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдарының басты айырмашылығы – зерттеу объектісі.

Жаратылыстану ғылымдарының зерттеу объектісі – табиғат. Гуманитарлық ғылымдардың зерттеу объектісі – адамзат қоғамы.

Танымның зерттеу әдістері. Вильгельм Дильтей екі ғылым негізінде әр түрлі әдістер жатыр деген.

Жаратылыстану – метод объяснения (түсіндіру әдістері);

Гуманитарлық – метод описания (сипаттау әдістері)

1) Түсіндіру әдістері. Жаратылыстану ғылымында адам сознаниесі ноуменалдың құрылымға тарала алмайды, қабылдай алмайды. Тек феноменалды структурада ғана қабылданады. Дегенмен, ноуменалды структура өте маңызды, себебі именно олар барлық заң/заңдылықтар мен принциптер негізінде жатыр. Алайда, ноуменалды структуралар қажеттілігі туындайды. Адам санасы феноменалды деңгейді қабылдайды, дегенмен ноуменалды деңгейде қабылдай алмасақ та, табиғат туралы гипотеза ұсынып, оларды тексеруге болады. Бұл гипотетикалық-дедуктивті әдіске алып келеді. Гипотеза ұсынып, олардың салдарын анықтау болып табылады. Бұл ноумендардың табиғаты туралы гипотезалар әрқашан гипотеза болып қалады.

Дильтейдің ойы бойынша жаратылыстану ғылымдарында біз жоғары трансцендентті таным объектісімен жұмыс жасаймыз. Бұлал біздің санамыздан қатты алыс жатқан сыртқы, материалды объектілер. Біздің санамыз идеалды субстанция болса, ал материалды объект материалды субстанция және олардың арасында алшақты (пропасть). Осылайша, түсіндіру әдісінің негізінде дуализм жатыр.

2) Сипаттау әдістері. Ноуменалды структураға негізделген ғылыми танымның теориялық деңгейі сипаттау әдісінде гипотетикалық болып табылады. Эмпирикалық таным әдістері секілді Гносеологиялық салмақ болмайды (барлық фактілер тұрғысынан). Эмпирикалық таным әдістері, сезім мүшелеріне сүйене/негізделе отырып жоғары дәрежеде сенімді бола алады.

Дильтей бойынша, гуманитарлық ғылымдарда біз өзімізді танимыз. Гум. ғылым негізі – психология, яғни рух туралы ілім, оның жай-күйі. Өзіміздің рухымыз өзімізге ашық. Осылайша, таным объектісі қолжетімді - яғни өзіміздің рухымыз. Осылайша, бұл сипаттау әдісінде бізге ноуменалды да, феноменалды да деңгей қолжетімді. Ноумен бұл әдісте – ішкі сезім немесе ішкі зрение (интроспекция), бұл ішкі зрение өзіміздің ішкі жай-күйімізді/мотив/ойларымызды көруге мүмкіндік береді. Феноменалды сол сыртқы сезім/орган/мүшелер арқылы қабылдау. Өзімізідің белгілі бір әс-әрекетіміз «феномен» және оны жасау мотивтеріміз «ноумен». Осылайша, бұл жерде Дильтей гипотеза ұсынып, гадать ету керек жоқ деген болатын. Тек мұқият түрде сипаттаған жеткілікті болады.

Сыни көзқарас:
Адамның ішкі рухани жай-күйін психологиялық тұрғыдан түсіндіру әдісі арқылы анықтауға болады. Объект -гуманитарный «өзіміздің душамыз», ал способы исследования естесственно-научный «метод объяснения». Осылайша, бихевиористік психология құрастырылады, ол бойынша «душа» жоқ, тек мінез-құлық (поведение) болады. Ноуменалды структураға қатысы болмайды.

Дегенмен, Фрейд сананың келесідей түрлерін көрсеткен:

«бейсаналық» («Оно»)

«Я» - сана (бейсаналық және қоршаған әлемдер арасында делдал болатын сана)

«Сверх Я» - жұртшылық пен мәдениеттің ұйғарымдары. Негізгі көзқарастар: мораль, цензура және ар-ождан.

Осылайша, сана «бейсаналық» деңгейде анықталса, адамның ішкі жай-күйі/рухы өзіне толығымен ашық дегенді білдірмейді. Өзгенің рухы мүлдем белгісіз болса, «метод описания» гуманитарлық ғылымда таза күйде анықталмайды деген тұжырымға келеміз.

Дильтей і шкі мен сыртқының, идеалды мен материалдының арасындағы абсолютті дихотомияны болжайды (предполагает). Осылайша, феномендар мен ноумендар арасындағы үлкен алшақтық пайда болады.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
вячеслав моисеев

# data[].attributes.attachment_link.title
Естественные и гуманитарные науки. Научный метод 2

# data[].attributes.headline
ХХІ ғасырдың ғылыми революциясы - өркениеттер прогресінің іргелі негізі

# data[].attributes.subject
ХХІ ғасырдың ғылыми революциясы - өркениеттер прогресінің іргелі негізі

# data[].attributes.body
1. Ғылымның жаһандық дағдарысының себепшілері:
Әлемдік ғылым ХХ ғасырдың аяғы мен ХХІ ғасырдың басында. көптеген ғасырлар бойы терең жаһандық дағдарысты бастан кешуде. Бұл дағдарыстың негізгі белгілерін әлемдік білім динамикасындағы төрт себеп бойынша қарастыруға болады.
- Бірінші себеп әлемдік ғылыми білім қоғам мен табиғаттағы өзгерістердің мәні мен салдарын түсіну үшін өзгерістердің жылдамдығына ілесе алмай келуде. Индустриалды қоғамда қуатты дамуға ие болған ғылым жаһандық дағдарыстардың өсіп келе жатқан толқынын болжай алмады немесе постиндустриалды өркениетке қарай сенімді бағыттарын көрсете алмады.
Ғылым осы өзгерістер кезінде "алға қарау, болжау" сияқты негізгі функциясын жоғалтты, бұл көшбасшыларының стратегиялық бағытта шешім қабылдау тәуекелдерін арттырады.
- Екінші алшақтық: ғылымның дағдарыстар мен өзгерістерді болжау және болашаққа тиімді жолдарды көрсету қабілетінің әлсіреуі ғылымның беделінің төмендеуіне, қоғам мен биліктің ғылыми білімге назарыдың әлсіреуіне, бұрыннан келе жатқан жалған ілімдер мен нанымдардың қатты дамуына әкелді. Индустриалды дәуірге тән ғылымның шексіз мүмкіндіктеріне деген сенім оның жетістіктеріне күмәнмен, оның қабілетіне сенімсіздікпен ауыстырылды. Билік — ұлттық және халықаралық деңгейде: көшбасшылар стратегиялық шешімдерді әзірлеу кезінде ғылыми білімді ескермеуге алып келді. Қысқа мерзімді тиімлі шешімдер қабылданғанымен, ол ғылыми мен қоғам арасындағы алшақтықты арттырады. Ал алшақтық екеуін де әлсіретеді.
- Үшінші алшақтық: ғылымға салынып жатқан инвестициялар мен оның нәтижелері арасындағы сәйкессіздік.
Бүкіл әлем бойынша жылдан жылға өсіп келе жатқан ғылымға инвестициялар мен оның нәтижелері XIX ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы ғылыми революция кезеңінде байқалған нәтижелепмен салыстыруға келмейді. Бұл алшақтық қазіргі индустриалды ғылыми парадигманың шығармашылық потенциалының сарқылуымен түсіндіріледі. Ал, постиндустриалды парадигма әлі де қажетті қолдауды алмағандықтан өзінің шығармашылық қабілетін толық ашқан жоқ
- Төртінші алшақтық: бай елдердегі ғылыми әлеуеттің шамадан тыс шоғырлануы және планета халқының көпшілігі тұратын кедей елдерде оның төменгі деңгейі. Әлем халқының 16% - ы тұратын "алтын миллиард" елдерінде ҒЗТКЖ шығындарының 17% - ы шоғырланған; патенттік өтінімдердің 74% - ы резиденттерден келіп түскен; ал планета халқының 15% - ы тұратын кедей мемлекеттер ХХІ ғасырдағы ғылыми және технологиялық революцияның жетістіктерін игеруге потенциалы жетпейді, согндықтан олар артта қалуға, кедейлікке ұшырайды.
Осылайша, өзінің үш жүз жылдық индустриялық циклінің соңғы кезеңінде, яғни, жаһандық өркениет түбегейлі өзгерістер, хаотикалық тербелістер дәуіріне енген кезеңде,  терең дағдарыс жағдайында тұрған әлемдік ғылым өзінің маңызды функцияларын — танымдық, креативті және болжамдық тиімді орындай алмауда.

2. Ғылым ғасырының соңы ма, әлде жаңа ғылыми революция ма?
Американдық публицист Джон Хорган бірқатар ірі ғалымдармен, соның ішінде Нобель сыйлығының лауреаттарымен сұхбаттасып, барлық ұлы ғылыми жаңалықтар әлдеқашан жасалды, оларды тек детализациялау қалады, ғылым ғасырының соңы келеді деген қорытындыға келді деген қорытындыға келген болатын
Шындығында, ғылымның жаһандық дағдарысы ғылым ғасырының соңы емес, қазіргі кездегі дағдарыс
ХХІ ғасырдағы қоғамның даму шарттарына сәйкес келмейтін екі ғасырдан астам индустриалды ғылыми парадигманың соңы, жаңа, постиндустриалды ғылыми парадигманың бастауы. Оның қалыптасуы ХХІ ғасырдың екінші ширегіндегі ғылыми революцияның негізгі мазмұны болады.
Тарихи дәуірлердің өзгеруімен бірге жалпы ғылыми парадигмалар — стратегиялық шешімдер мен іс-әрекеттердің негізінде жатқан білім жиынтығы өзгереді, яғни, жинақталған білімнің инновациялық жаңарту процесі жүзеге асады.
Жалпы тенденция - дәуірден дәуірге дейін адамзат алдында тұрған, дәуірлік және негізгі инновациялар арқылы шешілетін күрделі міндеттерді шешуде ғылыми білімнің рөлі артып келеді. Әсіресе 21 ғасырда, жаһандық дағдарыстар мәселесі бірінші орынға шыққан кезде постиндустриалды, гуманистік ноосфералық интегралды қоғам құру маңызды.

3. Жаңа ғылыми революция деңгейі
В. И. Вернадский мен Джон Бернал өз уақытында жеке парадигмалардың өзгеруімен бірге жүретін бірнеше ғылыми төңкерістерді бөліп көрсетеді.
Өркениет генотипінің барлық компоненттері түбегейлі өзгереді:

- демографиялық динамиканың сипаты,
- өндірістің энергоэкологиялық, технологиялық және экономикалық тәсілдері,
- геосаяси әлемдік тәртіптің архитектурасы,
- әлеуметтік-мәдени жүйе.
Мұндай түбегейлі өзгерістердің көшкіні индустриялық ғылыми парадигмаға сәйкес келмейді. Жылдам өзгеретін әлем бүкіл білім жүйесінің жаңаруын талап етеді.
Екіншіден, қоғамдағы өзгерістер жылдамдығы мен оның табиғатпен қарым — қатынасы арасындағы алшақтық, оларды кеш және толық түсінбеу көптеген қате стратегиялық шешімдердің қабылдануына алып келеді. Мұны Элвин Тоффлер "футурошок" деп атаған болатын - болашақтан қорқу, бұл жаңа қауіптерге адекватты емес реакциямен сипатталады. Бұл болашақта Homo Sapiens түрінің жойылуына әкелуі мүмкін.  Ғылыми революция қазіргі дәуірге сәйкес келетін жаңа біліммен толтырылуы тиіс.
Үшіншіден, өткен дәуірдің приоритеттерін көрсететін ғылым көп жағдайда жаңа дәуірдің приоритеттеріне сәйкес келмейді. Көшбасшылық қоғам, өмір және экология туралы ғылымдарға ауысады.

4. Алдағы ғылыми революцияның негізгі контурлары?
Біріншіден, ол ғылымның деңгейінің көтерілуімен, оның дағдарысын жеңумен және білімге негізделген қоғамның негізі ретіндегі беделдің артуымен бірге жүреді. Жас таланттар қайтадан ғылымға тартылады, ал мемлекет пен кәсіпкерлер жаңа мәселелерді түбегейлі зерттеуге инвестиция құйады.
Екіншіден, революцияның мазмұны мен нәтижесі ХХІ ғасырдың шындығына сәйкес келетін жаңа жалпы ғылыми парадигманың, постиндустриалды өркениеттің қалыптасуы болады.
Үшіншіден, ғылымды гуманизациялау жүзеге асырылады. Көшбасшылық адам, медицина, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдарға беріледі. Бұл қауіпті аурулардың таралуын болдырмауға, ұзақ өмір сүру жағдайында адамдардың белсенді өмірін сақтауға, жойқын қақтығыстардың алдын алуға және жеңуге, қоғамның моральдық негіздерінің деградациясының алдын алуға көмектеседі.
Төртіншіден, ғылымды ноосфераландыру, қоғам мен табиғаттың өзара іс-қимылы, олардың үйлесімді коэволюциясы проблемаларын бірінші орынға қою, жаратылыстану және әлеуметтік ғылымдар арасындағы экологиялық ғылымдар жүйесін қалыптастыру, қоғам өмірінде және ғылыми ойда экологиялық проблемаларды алға жылжыту міндеті тұр.
Бесіншіден, ғылымды демилитаризациялаудың күрделі процесі. Оларды приотритетті гуманитарлық және экологиялық мәселелерге бағыттау керек. Бұл туралы ең алдымен мемлекеттер айналысуы тиіс.

ХХІ ғасырдың ғылыми революциясы - өркениеттер прогресінің іргелі негізі

# data[].attributes.headline
Ғылыми революцияның келесі түрлерін ажыратуға болады:

# data[].attributes.subject
Ғылыми революцияның келесі түрлерін ажыратуға болады:

# data[].attributes.body
1. Революция идеалдар мен зерттеу нормаларын өзгертпестен әлемнің ғылыми бейнесінің өзгеруі ретінде (электромагниттік өріс теориясының пайда болуы);

2. Революция әлем + идеалдар мен нормалар бейнесінің өзгеруі ретінде (XX ғ. басындағы революция: кванттық-релятивистік физиканың пайда болуы);

3. Жаһандық ғылыми революция ғылымның барлық негіздерін қайта құрылымдау ретінде: әлемнің ғылыми бейнесі, ғылыми зерттеудің идеалдары мен нормалары, философиялық негіздер.

# data[].attributes.headline
Ғылыми революция

# data[].attributes.subject
Ғылыми революция

# data[].attributes.body
Дәстүрлерден басқа ғылыми революциялар ғылымды дамытуда маңызды рөл атқарады. Ғылыми революциялар терең идеологиялық революцияның өзіндік түрі ретінде әлемнің, қоғамның және адамның көзқарасын түбегейлі өзгертеді. Олар жаңа көзқарастың заңдары мен қағидаттарын және әлем түсіндірілуін сипаттайды.

Ғылыми революция - бұл ғылыми қоғамның психологиялық парадигмасының өзгеруі. Ғылыми революция аясында ғалымның ғылыми ойының векторлық өзгеруі түсіндіріледі.

Ғылыми революциялардың ең айқын мысалдары - бұл ғылымның дамуындағы атақты эпизодтар, онда революциялардың есімі бұрыннан берілді. Сондықтан біз Коперник, Ньютон, Лавуазье және Эйнштейннің есімдерімен байланысты ғылымның дамуындағы үлкен бұрылыс нүктелерімен жиі кездеседеміз.

# data[].attributes.headline
Еуропалық ғылым тарихындағы ғылыми революциялар төмендегідей жіктеледі:

# data[].attributes.subject
Еуропалық ғылым тарихындағы ғылыми революциялар төмендегідей жіктеледі:

# data[].attributes.body
1. XVII ғасырдың басы: классикалық жаратылыстанудың қалыптасуы. Бірінші ғылыми революция Жаңғыру дәуіріне тұспа тұс келеді. Бұл ғылымдағы революция Николай Коперник – астроном және математиктің атымен тығыз байланысты.

2. XVIII ғ. соңы – XIX ғ. басы: тәртіптік ұйымдастырылған ғылымның пайда болуы. Екінші ғылыми революцияның басында Галилео Галилеей, Исаак Ньютон, Р. Декарт және т.б. ғалымдар мен зерттеушілер тұр. Мысалға, Ньютон әлемге тартылыс күшін ұсынды.

3. XIX ғасырдың аяғы – сер. XX ғ.: классикалық емес жаратылыстанудың қалыптасуы. Ғылымдағы үшінші революция Пьер Симон Лаплас, И. Кеплер, Шарль Огюст Кулон және басқа ғалымдардың атымен байланысты.

4. XX ғ.70 – ші жж. уақыт: пост-класс ғылымы. Осы уақытқа дейін жалғасып келе жатқан ғылыми революция.

Сонымен қатар ғылыми революция жаһандық, кешенді(комплекстік), жеке және ғылыми-техникалық типтерге жіктеледі.