# data[].attributes.headline
Оқыту мақсаты

# data[].attributes.subject
Оқыту мақсаты

# data[].attributes.body
Оқушылар қаныққан көмірсутектердің (алкандар) анықтамасын, жалпы формуласы мен қасиеттерін сипаттай алады және олардың қолданылу салаларын анықтайды.

# data[].attributes.headline
Сабақты бастау

# data[].attributes.subject
Сабақты бастау

# data[].attributes.body
Қаныққан көмірсутектердің қандай қасиеттері оларды ерекше маңызды етеді?

# data[].attributes.headline
Жаңа тақырыпқа шолу

# data[].attributes.subject
Жаңа тақырыпқа шолу

# data[].attributes.body
Алкандардың анықтамасын, химиялық және физикалық қасиеттерін саралаймыз.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
МЕКТЕП OnLine ХИМИЯ

# data[].attributes.attachment_link.title
Қаныққан көмірсутектер. Алкандар. 10 сынып.

# data[].attributes.headline
Деңгейлік тапсырмалар

# data[].attributes.subject
Деңгейлік тапсырмалар

# data[].attributes.body
Алкандардың құрылымы мен формулаларын анықтауға арналған тапсырмалар. Қиындығы әртүрлі үш деңгей ұсынылады.

# data[].attributes.headline
Тест сұрақтары

# data[].attributes.subject
Тест сұрақтары

# data[].attributes.body
Сынып оқушыларына алкандарға байланысты куизиз тапсырмасы беріледі.

# data[].attributes.headline
Сабақты қорыту

# data[].attributes.subject
Сабақты қорыту

# data[].attributes.body
Оқушылар алкандар жөніндегі білімдерін топтық талқылау арқылы қорытындылайды.

# data[].attributes.body
Әр оқушыдан 2 минут ішінде

Бұл тақырыптан не жаңа нәрсе үйрендің?

Қай бөлім қиын болды және неліктен?

Егер бір досыңа алкандарды түсіндіру керек болса, қалай түсіндіресің?

# data[].attributes.headline
Практикалық тапсырма

# data[].attributes.subject
Практикалық тапсырма

# data[].attributes.body
Қаныққан көмірсутектердің қолданыс салаларына қысқаша жоба дайындау.

# data[].attributes.headline
Реакцияны аяқта

# data[].attributes.subject
Реакцияны аяқта

# data[].attributes.body
Осы тапсырмадағы реакцияларды аяқтап, теңестіріп келу.

# data[].attributes.body
🧪 Алкандар (қаныққан көмірсутектер)

🔹 Анықтамасы:

Алкандар — тек бір σ-байланыспен байланысқан көміртек және сутек атомдарынан тұратын көмірсутектер. Бұл қосылыстарда барлық көміртек атомдары төрт байланыс түзеді, яғни олар қаныққан деп аталады.

🔹 Жалпы формуласы:

CnH2n+2Cn​H2n+2​

Мысалы:

Метан – CH₄

Этан – C₂H₆

Пропан – C₃H₈

Бутан – C₄H₁₀

🔹 Физикалық қасиеттері:

Түссіз, иіссіз заттар.

Суда ерімейді, бірақ органикалық еріткіштерде ериді.

C₁–C₄ — газдар,
C₅–C₁₇ — сұйықтар,
C₁₈ және одан жоғарысы — қатты заттар.

🔹 Химиялық қасиеттері:

1. Жану реакциясы (тотықтыру):

CH4+2O2→CO2+2H2O+QCH4​+2O2​→CO2​+2H2​O+Q

→ Жылу бөлінеді, бұл жанармай ретінде қолдануға мүмкіндік береді.

2. Галогендеу (мысалы, хлорлау):

CH4+Cl2→hvCH3Cl+HClCH4​+Cl2​hv​CH3​Cl+HCl

→ Реакция ультракүлгін сәуле әсерінен жүреді.

🔹 Қолданылуы:

Табиғи газ құрамында (метан) — үйде, өндірісте энергия көзі ретінде.

Мұнайдан алынатын бутан, пропан — газ баллондары мен автокөлік отыны ретінде.

Органикалық синтезде — бастапқы шикізат.

🔹 Қорытынды:

Алкандар — органикалық химиядағы қарапайым, бірақ маңызды қосылыстар тобы. Олардың қасиеттерін түсіну – мұнайхимия, жанармай өндірісі, экология салаларында білім негізін қалайды.