# data[].attributes.headline
Միջուկային զենք

# data[].attributes.subject
Միջուկային զենք

# data[].attributes.headline
Շողեր Հարությունյան<

# data[].attributes.body
Շողեր Հարությունյան
Գոհար Ղուկասյան
Էլեն Կարապետյան

# data[].attributes.headline
Առաջին բուժոգնություն

# data[].attributes.subject
Առաջին բուժոգնություն

# data[].attributes.headline
Առաջին բուժօգնություն

# data[].attributes.subject
Առաջին բուժօգնություն

# data[].attributes.body
վիրակապերի տեսակներ

# data[].attributes.headline
Կոտրվածքներ 

# data[].attributes.subject
Կոտրվածքներ 

# data[].attributes.body
-տեսակները
-անշարժացման ձեւերը

# data[].attributes.headline
Վիրակապեր,տիպերը

# data[].attributes.subject
Վիրակապեր,տիպերը

# data[].attributes.body
-ձեռքի վիրակապը եռանկյունաձեւ վիրակապով
-ուսի վիրակապ

# data[].attributes.headline
Շողեր Հարությունյան<

# data[].attributes.body
Շողեր Հարությունյան
Էլեն Կարապետյան
Սամվել Փանոսյան
Գագիկ Խաչատրյան

# data[].attributes.headline
Լիանա ՂարիբյանՔր

# data[].attributes.body
Լիանա Ղարիբյան
Քրիստինե Սարգսյան

# data[].attributes.headline
Միջուկային պայթյունի հետևանքներ

# data[].attributes.subject
Միջուկային պայթյունի հետևանքներ

# data[].attributes.body
Միջուկային պայթյունի ազդող գործոններն են
հարվածային ալիք,
լուսային ճառագայթում, թափանցող ճառագայթում, տեղանքի ռադիոակտիվ աղտոտումը, էլեկտրամագնիսական ազդակ սեյսմապայթյունային ալիք

# data[].attributes.headline
Նագասակիի միջուկային

# data[].attributes.body
Նագասակիի միջուկային պայթյունից առաջացած սնկաձև ամպը, օգօստոսի 9,1945թ,

Միջուկայինզենք, պայթուցիկ սարք, որն իր կործանարար ուժը ստանում է միջուկային ռեակցիաներից կամ ճեղքումից կամ ճեղքման և ձուլման համադրությունից։ Երկու ռեակցիաներն էլ անջատում են հսկայական քանակության էներգիա՝ անհամեմատ փոքրաքանակ հումքից։ Առաջին ատոմային ռումբի փորձարկման ժամանակ անջատվել է նույնքան էներգիա, որքան 20 000 տոննա տրոտիլից։ Առաջին «ջրածնային» ռումբի փորձարկման ժամանակ անջատվել է մոտավորապես նույն էներգիան, որքան տասը միլիոն տոննա տրոտիլից։

Ժամանակակից ջրածնային զենքը քաշով մի փոքր ավելի է, քան 1100 կգ, այն կարող է արտադրել պայթուցիկ ուժ համեմատելի ավելի քան 1,2 միլիոն տոննա տրոտիլի պայթյունին։ Այսպիսով, նույնիսկ ավանդական ռումբերի չափ փոքր միջուկային սարքը կարող է ավերել մի ամբողջ քաղաք՝ պայթյունի, հրդեհի և ճառագայթացման հետևանքով։ Միջուկային զենքերը համարվում են զանգվածային ոչնչացման զենքեր և դրանց օգտագործումն ու վերահսկողությունը նրանց ստեղծման օրվանից եղել են միջազգային հարաբերությունների քաղաքականության հիմնական նպատակը։

«Փոքրիկ տղա» կոդային անունով միջուկային զենքն առաջինը կիրառել է ԱՄՆ-ը 1945 թվականի օգոստոսի 6-ին ճապոնական Հիրոսիմա քաղաքի վրա։ Երեք օր անց՝ Օգոստոսի 9-ին «Գերմարդ» կոդային անունով ռումբը պայթեց Ճապոնիայի Նագասակի քաղաքում։ Ատոմային ռմբակոծության արդյունքում Հիրոսիմա քաղաքում տուժել է 136 000 մարդ, որից 45 000-ը մահացել է առաջին օրը։ 11 500 կմ² մակերեսի վրա 75 000 շենքից ամբողջովին ավերվել և մասնակիորեն քանդվել է 60 000-ը։ Նագասակիում զոհվել է 64 000 մարդ, որից առաջին օրը՝ 22 000։

1950-ական թվականների կեսերից միջուկային զենքը ներդրվել է մի շարք երկրների զինված ուժերում։ Հիրոսիմայի և Նագասակիի վրա գցված ռումբերի ընդհանուր հզորությունը 40 կտ էր։

Սկսած Հիրոսիմայից և Նագասակիից՝ գրանցվել են փորձարկման կամ ցուցադրության նպատակով իրականացված մոտ 2000 միջուկային զենքի պայթեցման դեպք։ Միայն մի քանի երկիր ունեն այդպիսի զենք կամ կասկածվում են դրանց ստեղծելու փորձեր անելու մեջ։ Պայթեցրած միջուկային զենք ունեցող և իրենց այդպիսի զենք ունենալը հաստատող երկրներն են ԱՄՆ,ՌԴ, Միացյալ Թագավորությունը, Ֆրանսիան, Չինաստանը, Հնդկաստանը,
Պակիստանը և Հյուսիսային Կորեան։ Բացի դա, ենթադրվում է, որ Իսրայելը նույնպես տիրապետում է միջուկային զենքի, սակայն նա չի ընդունում դա։ Ենթադրվում է նաև, որ միջուկային զենք ստեղծելու փորձեր է անում Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը։

Միջուկային զենքը՝ որպես հավաքական հասկացություն, ներառում է տարատեսակ միջուկային մարտագլխիկներ և դրանք մինչև նպատակակետը տեղափոխող ու կառավարման միջոցները։ Միջուկային մարտագլխիկներ կրող ամենաարդյունավետ միջոցները տարբեր տիպի և կայանման հրթիռներ են։ Միջուկային մարտագլխիկները նպատակակետին հասցվում են նաև ինքնաթիռներով ու այլ միջոցներով։ Միջուկային զենք կիրառելիս, կախված դրա հզորությունից ու լիցքի տեսակից, տեղանքի բնույթից ու պաշտպանվածությունից, զորքն ու բնակչությունը կարող են կրել տարբեր չափի վնասներ։

# data[].attributes.attachment_link.title
գղֆգդֆգդֆդֆգդ

# data[].attributes.headline
Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն

# data[].attributes.subject
Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն

# data[].attributes.body
Արտակարգ իրավիճակների հանդիպելիս անհրաճեշտ է անհապաղ ահազանգել ԱԻՆ-911

# data[].attributes.headline
Անի ԽաչատրյանԼիլ

# data[].attributes.body
Անի Խաչատրյան
Լիլիթ Կիրակոսյան
Գոհար Ղուկասյան
Լուսինե ԲԱղդագուլյան

# data[].attributes.headline
 Հերոսիմա-Նագասակի

# data[].attributes.subject
 Հերոսիմա-Նագասակի

# data[].attributes.body
Ուղիղ 72 տարի սրանից առաջ՝ 1945 թվականի օգոստոսի 6-ին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ռմբակոծիչը ճապոնական Հիրոսիմա քաղաքի վրա նետեց մարդկության պատմության առաջին ատոմային ռումբը:  Ճապոնիայի ողջ տարածքում առավոտյան ժամը 08:15-ին` այն ժամին երբ նետվել են ռումբերը, լռության ժամ է հայտարարվել:

Օգոստոսի 6-ին, ժամը 08:15-ին, 10 հազար մետր բարձրությունից Հիրոսիմայի վրա ատոմային ռումբ է գցվել, 20 հազար տոննա տրոտիլի ուժգնությամբ: Ռումբը պայթել է 600 մետր բարձրության վրա: Մեկ ակնթարթում զոհվել է 80 հազար մարդ, անհետ կորել ավելի քան 12 հազարը, վիրավորվել 40 հազարը:

Պայթյունի էպիկենտրոնից 4 կմ շառավղով շարունակվում էին հրդեհները: Ամբողջությամբ ավերվեցին 12 ք/կմ տարածքով շինություններ, 90 հազար տներից ոչնչացվեց 62 հազարը:

Օգոստոսի 9-ին գցվեց երկրորդ ռումբը: Զոհվեց և անհետ կորավ ավելի քան 73 հազար մարդ, ավելի ուշ ճառագայթումից և վնասվածքներից մահացավ ևս 35 հազար մարդ:

Երկու ռմբակոծությունների արդյունքում տուժեց ավելի քան 300 հազար մարդ, շուրջ 200 հազար մարդ ճառագայթման ենթարկվեց: 1955 թվականի օգոստոսի 6-ին Հիրոսիմայում կայացավ ատոմային և ջրածնային զենքի կիրառումն արգելող առաջին միջազգային կոնֆերանսը: Հիրոսիման դարձավ զանգվածային ոչնչացման զենքի դեմ պայքարի խորհրդանիշը:

# data[].attributes.body
Օգոստոսի 9 1945 թ.՝ Ճապոնիա,Նագասակի

# data[].attributes.attachment_link.title
Без названия

# data[].attributes.headline
Օգոստոսի 6 1945 թ. ՝ Ճապոնիա,Հերոսիմա

# data[].attributes.subject
Օգոստոսի 6 1945 թ. ՝ Ճապոնիա,Հերոսիմա

# data[].attributes.headline
Միջուկային զենքի օգնությամբ ռմբակոծումը՝ Հերոսիմա Նագասակի 2 հմշխ. պատերազմ,1945 թ. ԱՄՆ-ի կողմից

# data[].attributes.subject
Միջուկային զենքի օգնությամբ ռմբակոծումը՝ Հերոսիմա Նագասակի 2 հմշխ. պատերազմ,1945 թ. ԱՄՆ-ի կողմից

# data[].attributes.body
Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթար 1986 թվականի ապրիլի 26-ին Ուկրաինաի Չեռնոբիլքաղաքում տեղի ունեցած ատոմակայանի չորրորդ էներգաբլոկի վթար։ Տեղի է ունեցել ռեակտորի պայթյունի հետևանքով և շրջակա տարածքները ենթարկել է ռադիոակտիվ ճառագայթման։ Վթարը ամենախոշորն է իր հետևանքներով ատոմային վթարների մեջ։ Ավերածությունը պայթուցիկ բնույթ էր կրում, ռեակտորը ամբողջությամբ ավերվել է, և շրջակա միջավայր արտանետվել են մեծ քանակությամբ ռադիոակտիվ նյութեր։ Այս վթարը ատոմային էներգետիկայի պատմության մեջ ամենախոշորն է ինչպես զոհերի քանակով, այնպես էլ տնտեսական վնասով։ Վթարից հետո առաջին երեք ամիսների ընթացքում մահացել է 31 հոգի, իսկ ճառագայթման հետևանքները, որոնք բացահայտվել են 15 տարիների ընթացքում, դարձել են 60-80 մարդու մահվան պատճառ։ 134 մարդ տարբեր աստիճանի ճառագայթային հիվանդություն են ստացել, ավելի քան 115 հազար մարդ տարհանվել է 30 կիլոմետրանոց ճառագայթման գոտուց։ Հետևանքների վերացման համար մոբիլիզացվել են նշանակալի ռեսուրսներ, ավելի քան 600 հազար մարդ մասնակցել է վթարի հետևանքների լիկվիդացման գործում։
Ի տարբերություն Նագասակիի և Հերոսիմաի ռմբակոծությունների՝ պայթյունը հիշեցնում էր շատ հզոր «կեղտոտ ռումբի»՝ հիմնական վնասող գործոնը դարձել էր ռադիոակտիվ աղտոտումը։

# data[].attributes.headline
Էլեն ԴիլանյանԱրգ

# data[].attributes.body
Էլեն Դիլանյան
Արգիշտի Հելհելյան
Սոնա Զարգարյան

# data[].attributes.headline
Անրի Բեքքերել

# data[].attributes.subject
Անրի Բեքքերել

# data[].attributes.body
Անտուան Անրի Բեքերելը հայտնագործել է ռադիոակտիվության երևույթը։Անրի Բեքերելն զբաղվել է օպտիկայի, էլեկտրականության, մագնիսականության, լուսաքիմիայի, էլեկտրաքիմիայի և օդերևութաբանության զանազան հարցերի ուսումնասիրությամբ։ 1896 թվականին հետազոտելով լուսարձակող տարբեր նյութերի ազդեցությունը լուսանկարչական թղթի վրա, հայտնագործել է ռադիոակտիվության երևույթը, որի համար 1903 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։ Ուսումնասիրել է նաև ռադիոակտիվ ճառագայթման ֆիզիոլոգիական ազդեցությունը։
Արժանացել է՝ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի,Հելմհոլցի մեդալի,Ռումֆորդի մեդալի և այլ շքանշանների:

# data[].attributes.headline
ալֆա մասնիկի անջատում

# data[].attributes.subject
ալֆա մասնիկի անջատում

# data[].attributes.headline
Նեյտրոնների հոսքը

# data[].attributes.subject
Նեյտրոնների հոսքը

# data[].attributes.attachment_link.title
Միջուկային ռեակցիաներ 2

# data[].attributes.attachment_link.description
Գ. Գյուլբենկյանի անվան 190 ավագ դպրոց

# data[].attributes.attachment_link.title
Նեյտրոնների հոսք-Քիմիա 11-րդ դասարան

# data[].attributes.attachment_link.description
Գ. Գյուլբենկյանի անվան 190 ավագ դպրոց

# data[].attributes.headline
Կիսատրոհման պարբերություն

# data[].attributes.subject
Կիսատրոհման պարբերություն

# data[].attributes.body
Որոշ տարրերի բնական իզոտոպներ ռադիոակտիվ են, ինքնաբերաբար տրոհվում են որոշակի կիսարոհման պարբերությամբ:Կիսատրոհման պարբերությունը այն ժամանակահատվածն է, որի ընթացքում միջուկային ճեղքման հետևանքով  մնում է ռադիոակտիվ նյութի զանգվածի ուղիղ կեսը:

Օրինակ ուրան-235 իզոտոպի տրոհումը մինչև կապար-207 կայուն իզոտոպի կատարվում է ըստ հետևյալ նկարի, որտեղ բերված են նաև համապատասխան իզոտոպների կիսատրոհման պարբերությունները: Ուրանի կիսատրոհման պարբերությունն է ------ տարի:

# data[].attributes.headline
Միջուկային ռեակցիանե

# data[].attributes.body
Միջուկային ռեակցիաների ժամանակ էներգիայի փոփոխությունը չափազանց մեծ է և, ըստ Ա. Էյնշտեյնի հանրահայտ հավասարման՝ E=mc2, կամ՝  Δm=ΔE/c2, որտեղ E-ն էներգիան է, m-ը՝ զանգվածը, իսկ c-ն՝ լույսի արագությունը վակումում, զգալի կլինի նաև զանգվածի փոփոխությունը (զանգվածի դեֆեկտ, կորուստ):

Իսկ միջուկային շղթայական ռեակցիան կառավարելիս այն չի վերածվում պայթյունի, այլ ատոմային էլեկտրակայաններում վերածվում է էլեկտրական էներգիայի:

# data[].attributes.headline
Մենք կողմնակից ենք «

# data[].attributes.body
Մենք կողմնակից ենք «խաղաղ ատոմ»-ին:

# data[].attributes.headline
Ատոմային ռումբ

# data[].attributes.subject
Ատոմային ռումբ

# data[].attributes.body
Ատոմային և ջրածնային ռումբերը միջուկային զենքեր են, սակայն այդ զենքերի գործունեությունը տարբեր է: Պայթյունի ընթացքում միջուկային (ատոմային) ռումբում էներգիան ազատվում է պլուտոնիումի կամ ուրանի 235 ծանր միջուկների փլուզման հետեւանքով, հետագայում ավելի թեթև միջուկների ձևավորմամբ, և հիդրոէներգիայի արտանետումը առաջանում է ջրածնի միջուկների ջերմային միացման շնորհիվ:Միջուկային ռումբի մեջ էներգիայի բացթողումը սկսվում է ռումբի մեջ գտնվող նյութի (ուրանի կամ պլուտոնիումի) ուրվագծերի պայթյունից հետո: Պայթյունից հետո իզոտոպները քայքայվում են և սկսում են գրավել նեյտրոնները: Ընթանում է շղթայական գործընթաց՝ ատոմով: Բոլոր ատոմների ոչնչացումից հետո սկսվում է միջուկային ռեակցիա: Երբ լիցքավորման զանգվածը հասնում է կրիտիկական մակարդակի, հսկայական քանակությամբ էներգիա է անջատվում, որը, ի վերջո, հանգեցնում է պայթյունի:

# data[].attributes.headline
Ուրանի որոշակի զանգվ

# data[].attributes.body
Ուրանի որոշակի զանգվածում զարգանում է միջուկային շղթայական ռեակցիա, անջատվում է հսկայական էներգիա և, ընդամենը մեկ միկրովայրկյանի (10−6 վ) ընթացքում տեղի է ունենում միջուկային պայթյուն (ատոմային ռումբ):

# data[].attributes.headline
Ջերմամիջուկային զենք

# data[].attributes.subject
Ջերմամիջուկային զենք

# data[].attributes.body
Ջերմամիջուկային զենք, ջրածնային զենք, որի պայթյունային գործողությունը հիմնված է գերբարձր ջերմաստիճաններում մինչև տասնյակ միլիոն աստիճան թեթև տարրերի միջուկների միացման ռեակցիայի ընթացքում ակնթարթորեն անջատվող էներգիայի օգտագործման վրա։

Այդպիսի ջերմաստիճաններ կարող են առաջանալ ատոմային ռումբի պայթյունից, այդ պատճառով զենքի լիցքի համար որպես դետոնատոր է ծառայում U²³⁵-ով կամ Pu²³⁹-ով սովորական ատոմային ռումբը։ Ջերմամիջուկային զենքի պայթյունի էներգիան զգալիորեն մեծ է ծանր տարրերի միջուկների ճեղքման շղթայական ռեակցիայի դեպքում անջատվող էներգիայից։

# data[].attributes.headline
լուսային ճառագայթում

# data[].attributes.subject
լուսային ճառագայթում

# data[].attributes.body
մարդու վրա ազդեցություն

# data[].attributes.headline
Արեգակի և շատ այլ աս

# data[].attributes.body
Արեգակի և շատ այլ աստղերի շիկացած վիճակում գտնվելը պայմանավորված է ջրածնից հելիումի առաջացումով՝ ըստ հետևյալ միջուկային սինթեզի:

# data[].attributes.headline
Ջրածնային ռումբ

# data[].attributes.subject
Ջրածնային ռումբ

# data[].attributes.body
Ջրածնային ռումբ՝ զանգվածային ոչնչացման զենք, որն ունի անկայուն ապակառուցողական ուժ (իշխանությունը գնահատվում է megatons TNT- ի համարժեքով): Ռումբի կառուցվածքային սխեմայի սկզբունքը հիմնված է ջրածնի միջուկների ջերմային միացման էներգիայի վրա: Պայթյունի ընթացքում տեղի ունեցող գործընթացները նման են այնպիսիների, որոնք տեղի են ունենում աստղերի վրա (ներառյալ Արևը): Առաջին փորձը, որը հարմար է  մեծ տարացքների համար, անցկացվել է Սովետական Միությունում, Սեմիփսալթին անվանումով:

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
չբացահայտված դեպքեր

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ռուբեն եսայան

# data[].attributes.attachment_link.title
Բացահայտում - Չեռնոբիլի սարսափը / Bacahaytum - Chernobyli sarsap@

# data[].attributes.attachment_link.description
Facebook - https://www.facebook.com/RYesayan Instagram - https://www.instagram.com/rubenyesayan Նախորդ դարը ցավոք լի էր աղետալի դեպքերով և պատահարներով,որոնց շարքում պետք է նշել նաև Չեռնոբիլում պատահած սարսափելի դեպքը և որը նույնիսկ ներկայումս որոշակի վտանգ է ներկայացնում մարդկության համար։

# data[].attributes.headline
Միջուկային, կենսաբան

# data[].attributes.body
Միջուկային, կենսաբանական և քիմիական զենքից պաշտպանող M-17 տեսակի հակագազ

# data[].attributes.body
Քաղաքացիական պաշտպանության խնդիրները մշտապես գտնվում են ՀՀ ԱԻ նախարարության ուշադրության կենտրոնում:

Օրերս Ճամբարակի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի տարածքում ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարության ՓԾ Գեղարքունիքի մարզային փրկարարական վարչության ջանքերով և Ճամբարակի քաղաքապետի աջակցությամբ կառուցվել է թաքստոց:

Այն նախատեսված է հակառակորդի կողմից հրադադարի պահպանման ռեժիմը խախտելու դեպքում սահմանամերձ համայնքի երեխաների անվտանգությունն ապահովելու համար:

Թաքստոցում կարող է պատսպարվել առավելագույնը 20 մարդ: Սահմանամերձ համայնքներում թաքստոցների կառուցման նախաձեռնությունն ունի շարունակական բնույթ: Մոտ ապագայում նմանօրինակ թաքստոց կկառուցվի նաև մարզի մյուս սահմանամերձ համայնքում՝ Վահան գյուղում:

Նշենք, որ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ քաղաքը և Վահան գյուղը սահմանամերձ համայնքներ են, որոնք բարձրլեռնային են և ունեն ծովի մակարդակից շուրջ 2000 մ բարձրություն: Ճամբարակում գործում է չորս միջնակարգ դպրոց, որից երեքը` հիմնական և մեկը` ավագ: Ճամբարակն ունի մեկ մարզադպրոց և 2 մսուր-մանկապարտեզ:

Մարդածին, տեխնածին եւ բնական աղետներից ոչ ոք ապահովագրված չէ: Ուստի, բնական է, որ աղետների ռիսկի կառավարման միջոցառումներին զուգահեռ իրականացվում են  նաեւ քաղաքացիական պաշտպանության ծրագրեր:
Քաղաքացիական պաշտպանության համակարգի առաջնային օղակ են քաղաքացիական պաշտպանության կառույցները: Մասնագետները քաղպաշտպանության կառույցների երեք տեսակ են առանձնացնում. ապաստարան, հակաճառագայթային թաքստոց, պարզագույն թաքստոց: Սակայն մարդիկ ցանկացած վտանգից պաշտպանող կառույցին ապաստարան անունն են տալիս: Մինչդեռ, պարզ է, որ եթե վտանգները տարբեր են՝ հավանական հակառակորդի հարձակում կամ բնական աղետ, պետք է տարբեր լինեն նաեւ այդ վտանգներից պաշտպանող կառույցները:
Օրինակ՝ քիմիական նյութերի արտանետում: Ամոնիակի դեպքում պետք է մարդկանց իջեցնել ներքեւ, քանի որ ամոնիակի տեսակարար կշիռը օդից թեթեւ է, եւ ամոնիակը օդ է բարձրանում, քլորի դեպքում` հակառակը, կշիռը ծանր է եւ իջնում է ներքեւ, հետեւաբար, պետք է մարդկանց վերեւ բարձրացնել:
Ընդհանուր առմամբ, ապաստարանը թշնամու կողմից բոլոր տեսակի խոցման միջոցների կիրառման կամ ճառագայթային, քիմիական, մանրէաբանական խոցման գործոններով վթարների եւ աղետների պայմաններում առանց անհատական պաշտպանական միջոցների մարդկանց երկարատեւ մնալու համար հարմարեցված կամ կառուցված ամուր (սովորաբար՝ խորացված),  հերմետիկ կառույց է:
Ապաստարանները հիմնականում նախատեսված են եղել այն ձեռնարկությունների համար, որոնք պետք է աշխատեն անգամ պատերազմի ժամանակ. հերթափոխը հանգստանում է ապաստարանում, տուն չի գնում: Ու բնական է, որ ապաստարանը կառուցվում էր ձեռնարկության տարածքում: Այսօր էլ ապաստարանների կառուցմանը ներկայացվող պահանջները նույնն են` ապահովել կենսաապահովման եւ ռազմավարական նշանակություն ունեցող ձեռնարկությունների անխափան աշխատանքը` աշխատողների անվտանգությունը:
Իսկ ահա հակաճառագայթային թաքստոցը այլ նշանակություն ունի. անունն ինքն է հուշում. պաշտպանական կառույցներ, որոնք ռադիոակտիվ վարակված տարածքում ապահովում են մարդկանց պաշտպանությունն իոնիզացնող ճառագայթների ազդեցությունից: Հակաճառագայթային թաքստոցը որոշակի վերափոխումից հետո կարող է դառնալ ապաստարան: Այս երկուսն իրար շատ նման են, պաշտպանական հատկություններով կարող են պաշտպանել նաեւ պայթյունի հարվածող ալիքից:
Քիչ թե շատ կանխատեսելի աղետներից` ուժեղ քամի, ջրհեղեղ-վարարումներ եւ այլն, պաշտպանող կառույցները պետք է առավելագույնը 12 ժամում բերվեն պատրաստ վիճակի, իսկ ատոմակայանում, քիմիական ձեռնարկությունում, սահմանամերձ բնակավայրերում տեղայակված պաշտպանական կառույցները պետք է մշտապես պատրաստի վիճակում լինեն: Հակառակորդի հավանական հարձակումից պաշտպանող կառույց նախագծելիս պետք է հաշվի առնել հրետակոծության ժամանակ ուղղակի հարվածի հավանականությունը: Պաշտպանական կառույցները մի շարք բնութագրիչներ ունեն. չափ, երկարակեցություն եւ այլն: Կարեւոր է օդի ներթափանցման խնդիրը: Կարող է լինել պարզ օդափոխությամբ, զտիչ օդափոխությամբ եւ մասնակի կամ ամբողջական մեկուսացմամբ պաշտպանական կառույց: Շատ հաճախ հրետակոծությունը դառնում է հրդեհի պատճառ, ուստի, պաշտպանական կառույցը պետք է բացառի ծխի, մրի եւ այրվածքի մնացորդների ներթափանցումը: Կառույցը պետք է ունենա առնվազն երկու մուտք եւ վթարային ելք: Պաշտպանական կառույցը կարող է ծառայել այլ նպատակների, եթե չեն վնասվում պաշտպանական գործառույթները, կարողությունները: Թաքստոցի սարքերը պետք է մշտապես ստուգվեն, փոխարինվեն նորերով՝ ըստ դրանց տեխնիկական բնութագրերի:
Քաղաքացիական պաշտպանության հարթությունում մեր իրականությունը տարբեր չէ: Մենք ունենք ապաստարաններ, հակաճառագայթային թաքստոցներ: ՀՀ ԱԻՆ ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի ռեկտոր Համլետ Մաթեւոսյանի խոսքով՝ ամենակարեւորը՝ քաղաքացիական պաշտպանության մշակույթի ձեւավորումն է, յուրաքանչյուր քաղաքացի պետք է քաղպաշտպանությունը կարեւորի, նման մտածողություն ունենա: Ըստ մեր զրուցակցի՝ սա լուծելի խնդիր է:

# data[].attributes.headline
Հարվածային ալիքից պաշտպանություն    Վիրակապական նյութեր եվ վիրակապեր: I բժշկական օգնություն

# data[].attributes.subject
Հարվածային ալիքից պաշտպանություն    Վիրակապական նյութեր եվ վիրակապեր: I բժշկական օգնություն

# data[].attributes.body
Վիրակապական նյութերը միջոցներ են, որոնք օգտագործվում են՝

• վերքերից դուրս եկող արյունը և այլ հեղուկները ներծծելու համար,

• վարակի հավանականությունը նվազագույնի հասցնելու համար,

• արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով,

• մարմնի վնասված մասը անշարժացնելու նպատակով։

Դրանք փափուկ գործվածքներ են (անձեռոցիկներ, տամպոններ), որոնք պետք է ունենան ծակոտիներ և ապահովեն վերքի օդափոխությունը, ունենան խոնավությունը կլանելու հատկություն։ Հակառակ դեպքում վիրակապի տակ կուտակված հեղուկը պայմաններ կստեղծի մանրէների զարգացման համար։ Վիրակապական նյութերը կարող են լինել ստերիլ՝ վարակազերծված (ցանկալի է, որ անմիջապես վերքի վրա դրվեն ստերիլ նյութեր) և ոչ ստերիլ։ Որպես վիրակապական նյութ կարող է օգտագործվել նաև ցանկացած մաքուր գործվածք։ Վիրակապը վնասված հատվածին տեղադրված և ամրացված վիրակապական նյութն է։ Որպես ամրացնող նյութ օգտագործվում է փաթույթային վիրակապ՝ բինտ, կպչուն ժապավեն, առաձգական, եռանկյունաձև և խողովակաձև վիրակապեր։

Վիրակապական նյութերի օգտագործման հիմնական սկզբունքները

• Վիրակապումից առաջ և հետո լվանալ ձեռքերը, իսկ հնարավորության դեպքում օգտագործել ստերիլ ձեռնոցներ։

• Աշխատել կանգնել այնպես, որ երևա տուժածի դեմքի արտահայտությունը նրան օգնություն ցուցաբերելու ընթացքում։

• Վիրակապվող վերջույթը պահել այն դիրքով, որում այն պետք է գտնվի վիրակապումից հետո։

• Վերջույթը վիրակապելիս վիրակապումը սկսել նեղ մասից, իսկ գլանակը բացվող մասով պահել դեպի վեր, որպեսզի փաթույթի ներքին մակերեսը դառնա վիրակապի արտաքին երես։

• Վիրակապման սկզբում վիրակապի ծայրը ամրացնել երկու ամբողջ պտույտներով, որից հետո դեպի վեր ուղղված պարույրաձև փաթույթներ կատարել վերջույթի կամ իրանի շուրջը այնպես, որ ամեն հաջորդ պարույրը ծածկի նախորդի 2/3 մասը։

• Վիրակապը հանգուցել կամ ծայրը ամրացնել քորոցով կամ կպչուն ժապավենով վնասված մասից դուրս։

• Վիրակապը դնելուց հետո պարբերաբար ստուգել արյան շրջանառությունը վիրակապից դուրս թողած մատների շրջանում.

- գնահատել մաշկի գույնը, ջերմությունը (մաշկը կարող է գունատվել, ստանալ կապտավուն երանգ, լինել սառը),

- սեղմել և թողնել եղունգը, այն սպիտակելուց հետո պետք է արագ վերականգնի վարդագույն երանգը,

- հարցնել տուժածին ցավի, թմրածության, մատները շարժելու կարողության մասին։

Բոլոր վերը նշված նշանները կվկայեն չափից ավելի ձիգ վիրակապի մասին։ Այդ դեպքում այն պետք է թուլացնել։

Փաթոււթային վիրակապերը պատրաստված են բամբակյա կամ արհեստական մանրաթելերից, կարող են լինել տարբեր լայնության և երկարության։
Չափերի ընտրությունը կախված է վերքի տեղակայումից և չափերից։

Եռանկյունաձև վիրակապը մոտավորապես գլխաշորի չափի կտոր է։ Օգտագործվում է մարմնի տարբեր հատվածները անշարժացնելու, վիրակապելու, բեկակալները ամրացնելու և այլ նպատակներով:

Առաձգական վիրակապը ձգվող, առաձգական գործվածքից պատրաստված վիրակապ է, օգտագործվում է մկանների, կապանների ձգման, պատռման կամ այլ վնասվածքների դեպքում, երբ այտուցը կանխելու նպատակով անհրաժեշտ է ճնշում գործադրել կամ պետք է սահմանափակել վնասված մասի շարժունակությունը։

Խողովակաձև վիրակապը ձգվող, առաձգական թելերից պատրաստված խողովակաձև վիրակապ է. օգտագործվում է վիրակապական միջոցները տեղում ամրացնելու համար։

Ուսահոդի շրջանի հասկաձև վիրակապ

Ուսահոդի շրջանը վիրակապելու համար՝

• կանգնել տուժածի վնասված վերջույթի կողմից,

• փաթույթային վիրակապի ծայրը երկու փաթույթով ամրացրնել բազկի վերին մեկ երրորդի շուրջը,

• փաթույթի գլանակը, դուրս բերելով անութափոսից, տանել դեպի ուսահոդը և մեջքի վրայով թեք իջեցնել ներքև դեպի առողջ կողմի թևատակը,

• կրծքի վրայով գլանակը տանել դեպի վնասված ուսը,

• վիրակապելով բազուկը՝ գլանակը նորից ուղղել դեպի ուսը՝ ամեն անգամ վիրակապի փաթույթը դնելով մի փոքր ավելի բարձր,

• աստիճանաբար բարձրանալով՝ ծածկել ամբողջ ուսը։

Եռանկյունաձև վիրակապ ուսի վնասածքի դեպքում

• Վիրակապի գագաթը ուղղել դեպի պարանոցը։

• Ծայրերը փափաթել բազկի շուրջը և հանգուցել ուսի արտաքին մակերեսին։

• Գագաթը ամրացնել երկրորդ վիրակապի օգնությամբ անցկացնելով այն հակառակ կողմի թևատակով։

Արմունկի կամ ծնկի վրա դրվող վիրակապ

Փաթույթւսյին վիրակապ դնելու համար՝

• խնդրել տուժածին պահել վերջույթը ամենահարմար դիրքում, տեղադրել վիրակապի ծայրը արմնկափոսում կամ ծնկափոսում և ամրացնելու նպատակով կատարել մեկ ամբողջ փաթույթ,

• հաջորդ փաթույթը կատարել հոդից վերև, որից հետո հոդից ներքև՝ ծածկելով նախորդ փաթույթների 2/3-ը, կատարել իրար հաջորդող նման փաթույթներ հոդից վերև և ներքև,

• վերջին փաթույթով ամբողջովին ծածկել նախորդը և ամրացնել վիրակապի ծայրը:

Դաստակի վրա դրվող վիրակապ

• Առաջին փաթույթը դնել դաստակային հոդին։

• Փաթաթել վիրակապը ձեռքւի արտաքին երեսով՝ անկյունագծով անցնելով դեպի ճկույթի կամ ցուցամատի հիմքը, ափի կողմով վիրակապը դուրս բերել դեպի ցուցամատը (ճկույթը)։

• Փաթույթն արտաքին մակերեսով անկյունագծով նորից ուղղել դեպի դաստակային հոդը:

• Այս գործողությունները կատարել` վիրակապելով ութաձև:

Դաստակի եռանկյունաձև վիրակապ

• տեղագրել ձեռքից եռանկյունաձև վիրակապի վրա՝ մատներով դեպի վիրակապի գագաթը,

• շրջել վիրակապի գագաթը և ծածկել ձեռքը՝ այն հասցնելով մինչև դաստակ,

• խաչել վիրակապի ծայրերը և հանգուցել գագաթի վրա։

Մատների վիրակապում

• Փաթույթի ծայրը երկու փաթույթով ամրացնել դաստակային հոդի վրա։

• Փաթույթային վիրակապի գլանակը անկյունագծով անցկացնել դեպի համապատասխան մատի հետին մակերեսը։

• Մի քանի պարույրներով վիրակապել մատը դեպի ներքև։

• Մատի հիմքից փաթույթի գլանակը անցկացնել դեպի դաստակային հոդ և ամրացնել ծայրը։

Անհրաժեշտության դեպքում նման սկզբունքով կարելի է վիրակապել բոլոր մատները:

Եռանկյունաձև վիրակապ ձեռքի համար

Տուժածը պետք է լինի նստած դիրքում.

• Վերցնել եռանկյունաձև կտորի մեկ անկյունը և անցկացնել այն նախաբազկի և կրծքավանդակի միջև դեպի առողջ կողմի ուսը այնպես, որ կտորի գագաթը գտնվի արմունկի շրջանում։

•Վերին անկյունը պտտել պարանոցի շուրջը՝ բերելով այն դեպի հիվանդ կողմը։

• Կտորի ստորին անկյունը նախաբազկի վրայով բարձացնել դեպի վերևի անկյունը և կապել անրակից մի փոքր վերև։

• Կտորի գագաթը ուղղել դեպի առաջ և վիրակապին ամրացնել քորոցով։

• Հետևել արյան շրջանառությանը։

Վիրակապը ճիշտ տեղադրելու դեպքում դաստակը կգտնվի արմունկից մի փոքր բարձր։

Ոտնաթաթի և սրունք-թաթային հոդի վիրակապ

• Ամրացնել բինտը՝ ծայրը պահելով ոտնաթաթի տակ, և անցկացնել գլանակը դրա դրսի մակերեսով։

• Շարունակել փաթաթել բինտը դեպի սրունք-թաթային հոդը, շրջանցել այն և վերադարձնել ոտնաթաթի տակ։

• Շարունակել ութաձև վիրակապել, որ ամեն հաջորդ պարույրը ծածկի ոտնաթաթի դրսի մակերեսը և կրունկը։

• Ավարտել վիրակապը՝ կատարելով հորիզոնական պարույր, և ամրացնել կապը -թաթային հոդի արտաքին կողմից։

Անհատական վիրակապական փաթեթը ստերիլ փաթույթային վիրակապ է, որին ամրացված է վիրակապական անձեռոցիկը։

• Հեռացնել արտաքին և ներքին պաշտպանիչ շերտը։

• Բացել գլանակի կարճ ծայրը։

• Պահելով գլանակի երկու ծայրերից՝ դնել վիրակապը վերքի վրա։

• Պտտել կարճ ծայրը վնասված վերջույթի շուրջը, մի փոքր մաս թողնել ամրացնելու համար։

• Հուսալի ամրացնել վիրակապը երկար ծայրով։

• Հանգուցել երկու ծայրերը:

# data[].attributes.body
Ախտահարմանկանխարգելումևօգնություն

Հարվածային ալիքից վնասվելիս ամենագլխավոր միջոցառումը արտաքին արնահոսությունը դադարեցումն է, շնչահեղձության  ժամանակ օգնություն ցույց տալը, շոկի կանխարգելումը, ոսկրերի կոտրվածքների և փափուկ հյուսվածքների ծավալուն վնասվածքների դեպքում՝ վերջույթների անշարժացումը։ Հարվածային ալիքից կարող են առաջանալ վնասվածքներ, հոդախախտումներ, կոտրվածքներ, շնչառության կանգ, շոկ։ Մարմնի վերքերի վրա դնում են մանրէազերծած վիրակապեր և այլ միջոցներ։ Արյունահոսության ժամանակ դնում են ճնշող վիրակապ, իսկ ուժեղ արյունահոսության դեպքում վերքից վերև դրվում է լարան։ Վերջույթների կոտրվածքների ու հոդախախտումների ժամանակ գլխավորը դրանց անշարժացումն է բեկակալ։ Այդ ժամանակ պարտադիր է սևեռել կոտրվածքին մոտ գտնվող 2 հոդերը։ Ճիշտ իրականացված անշարժացումը նպաստում է հետագա բուժմանը, կանխում նյարդերի ու անոթների, կոտրվածքին մոտ գտնվող հյուսվածքների վնասումն ու շոկի առաջացումը։ Ցավը մեղմելու և շոկի առաջացումը կանխելու նպատակով նման դեպքերում ներարկում են ցավազրկող դեղանյութեր, որոնք գտնվում Են անհատական դեղարկղիկի ներարկիչ-պարկուճներում։ Գիտակցության կորստի, շնչառության կտրուկ թուլացման ու դադարի, շնչահեղձության դեպքերում անհրաժեշտ է շնչառության օրգաններն ազատել օտար մարմիններից, հանել կուլ գնացած լեզուն, կատարել արհեստական շնչառություն՝ «բերան-բերանի» կամ «բերան-քթի» եղանակով։ ժամանակին և ճիշտ կատարված ինքնա- ու փոխօգնությամբ է պայմանավորված տուժածի հետագա վիճակը։ Առաջին բուժոգնությունը ցույց տալու համար տուժածին պետք է հասցնել ԱԲՕՋ (առաջին բուժօգնության ջոկատ)։

Տուժածի հագուստը բոցավառվելիս անհրաժեշտ է արագ հանգցնել բոցը՝ վրան գցելով խիտ գործվածք, ծածկոց, վերարկու։ Երբեմն, երբ մարդու հագուստը բոցավառվում է, նա սարսափած փախչում է, ձգտում է ձեռքերով հանգցնել կրակը։ Անհրաժեշտ է նրան անհապաղ կանգնեցնել և ձեռնարկել կրակը հանգցնելու միջոցառումներ։ Մարմնի այրված մասերին դնել մանրէազերծած վիրակապ՝ անհատական վիրակապական փաթեթից։ Մարմնի վնասված մասերից հագուստը հեռացնել շատ զգուշորեն՝ մկրատով կտրատելով, իսկ այրված մասերին կպած հագուստի կտորները պետք չէ հեռացնել։ Չի կարելի նաև պատռել մարմնի վրա առաջացած բշտերը։ Շոկը կանխելու համար անհրաժեշտ է ներարկել ցավազրկող դեղանյութեր։ Եթե աչքերը վնասել են, ապա դնել չոր, մանրէազերծած վիրակապ։ Տուժածներին անհրաժեշտ է շատ արագ հասցնել ԱԲՕՋ կամ մոտակա պահպանված բուժհիմնարկ։

Լուսայինճառագայթում

Մարդուվրաազդեցություն

Մարդու վրա անմիջական ազդեցության դեպքում լուսային ճառագայթումը կարող է առաջացնել տարբեր աստի աստիճանի այրվածքներ, ժամանակավոր կուրություն, աչքի ծանր վնասվածքներ։

Ծանր այրվածքներ կարող են առաջանալ նաև հագուստի բոցավառման, հրդեհների հետևանքով։

Պաշտպանությանմիջոցառումներ

Լուսային ճառագայթումից կարող է պաշտպանել անթափանց կամ լույսը մասնակիորեն անցկացնող արգելքը՝ տեղանքի ռելիեֆը, անտառը, թփուտները, շենքերը և այլն։ Լուսային ճառագայթման ազդեցությունը թուլացնում է նաև բաց գույնի հրդեհավտանգ հագուստը։ Միջուկային պայթյունի ժամանակ աչքերը վնասելուց պաշտպանելու համար անհրաժեշտ է դրանք փակել և ծածկել ձեռքերով։ Եթե գնդի ամբողջ լուսարձակման ժամանակ աչքերը փակ լինեն, ապա դրանց վնասվելը, որպես կանոն, կբացառվի։

Ախտահարմանկանխարգելումևօգնություն

Տուժածի հագուստը բոցավառվելիս անհրաժեշտ է արագ հանգցնել բոցը՝ վրան գցելով խիտ գործվածք, ծածկոց, վերարկու։ Երբեմն, երբ մարդու հագուստը բոցավառվում է, նա փախչում է և ձգտում է ձեռքերով հանգցնել կրակը։ Անհրաժշետ է նրան կանգնեցնել և ձեռնարկել կրակը հանգցնելու միջոցառումներ։ Մարմնի այրված մասերին դնել մանրէազերծած վիրակապ՝ անհատական վիրակապական փաթեթից։ Մարմնի վնասված մասերից հագուստը հեռացնել զգուշորեն՝ մկրատով կտրատելով, իսկ այրված մասերին կպած հագուստի կտորները պետք չէ հեռացնել։ Չի կարելի պատռել նաև մաշկի վրա առաջացած բշտերը։ Շոկը կանխելու համար անհրաժեշտ է ներարկել ցավազրկող դեղանյութեր։ Եթե աչքերը վնասվել են, ապա դնել չոր, մանրէազերծած վիրակապ։ Տուժածներին անհրաժեշտ է տանել հիվանդանոց։

Թափանցողճառահայթում

Մարդուվրաազդեցություն

Թափանցող ճառագայթման (γ-ճառագայթում և նեյտրոնների հոսք) ազդեցությամբ տեղի է ունենում կենդանի հյուսվածքների իոնացում, որը հանգեցնում է առանձին համակարգերի և ամբողջ օրգանիզմի կենսագործունեության խանգարման, առաջացնում ճառագայթային հիվանդություն։

Պաշտպանությանմիջոցառումներ

Թափանցող ճառագայթումից պաշտպանվելու համար օգտվում են տարատեսակ թաքստոցներից ու ապաստարաններից։ Պաշտպանության աստիճանը կախված է ապաստարանի տեսակից, նյութից, որի հատկություններով է պայմանավորված ադիոակտիվ ճառագայթման թուլացման աստիճանը։ Որոշակի պաշտպանիչ հատկություններ ունեն նույնիսկ պարզագույն շինությունները՝ տախտակամած ու գերանամած, հողով ծածկված ապաստարանաճեղքերը, որոնք թափանցող ճառագայթումը թուլացնում են 30 և ավել անգամ։ Մշտական ապաստարանները մարդկանց հուսալիորեն պաշտպանում են թափանցող ճառագայթումից։

Ախտահարմանկանխարգելումևօգնություն

Ճառագայթային հիվանդության առաջացումը կանխելու համար, հակառակորդի կողմից միջուկային զենքի կիրառության վտանգի և քաղաքացիական պաշտպանության ծառայությունների համապատասխան ահազանգից հետո անհրաժեշտ է ընդունել ճառագայթապաշտպանիչ միջոցներ՝ անհատական դեղարկղիկից։ Ճառագայթման վտանգի 4-5 ժամ տևողության դեպքում ճառագայթապաշտպանիչ միջոցների ընդունումը կրկնել ճառագայթային ախտահարման առաջին ախտանշանների առկայության դեպքում (ընդհանուր թուլություն, սրտխառնոց, փսխումներ, գլխապտույտ և այլն)։ Տուժածին պետք է հասցնել հիվանդանոց։

Տեղանքիռադիոակտիվաղտոտում

Մարդուվրաազդեցություն

Ռադիոակտիվ աղտոտված տեղանքում մարդկանց ախտահարումը պայմանավորված է արտաքին γ-ճառագայթմամբ, իսկ մի շարք դեպքերում՝ միջուկային պայթման նյութերը հագուստի և չպաշտպանված մաշկի վրա և օրգանիզմ ընկնելով և β-ճառագայթմամբ։ Վերջին դեպքում կարող են առաջանալ ճառագայթային այրվածքներ։ Արտաքին ճառագայթման զգալի չափաքանակի դեպքում (100 ռադ-ից բարձր) առաջանում է ճառագայթային հիվանդություն, որի ծանրությունը և ելքը կախված են աղտոտված տեղանքում մնալու տևողությունից և ճառագայթահարման չափաքանակից։

Պաշտպանությանմիջոցառումներ

Ռադիոակտիվ աղտոտված տեղանքի ախտահարող ազդեցությունը կանխելու համար անհրաժեշտ է հնարավորին չափ արագ հեռանալ վարակված տարածքից։ Եթե դա հնարավոր չէ, հարկավոր է թաքնվել ապաստարաններում, նկուղում, շենքում և այնտեղ մնալ մինչև ճառագայթման մակարդակը հասնի ոչ վտանգավոր սահմանների։ Ռադիոակտիվ տեղումներից պաշտպանում է սովորական հագուստը, որը, թաքստոց մտնելուց առաջ պետք է փոխել կամ թափ տալ։

Ախտահարմանկանխարգելումևօգնություն

Մարդկանց ախտահարումը ռադիոակտիվ աղտոտված տեղանքում կանխելու համար պետք է ընդունել ճառագայթապաշտպանիչ միջոցներ՝ անհատական դեղարկղիկից։ Ապաստարան, թաքստոց կամ շենք մտնելիս, որտեղ բնակչությունը կարող է գտնվել մինչև էվակուացումը կամ ճառագայթման մակարդակի նվազումը, անհրաժեշտ է կատարել հագուստի մասնակի ապաակտիվացում և մարմնի բաց մասերի մասնակի սանիտարական մշակում։ Ճառագայթային ախտահարման ախտանշանների (կտրուկ ընդհանուր թուլություն, սրտխառնոց, փսխումներ, ստամոքսաղիքային խանգարումներ) առաջացման դեպքում տուժածին հարկավոր է հանգիստ, անկողնային ռեժիմ և առաջին հնարավորության դեպքում տեղափոխում հիվանդանոց։ Պաշտպանում Ռադիացիայից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռենտգենյան ճառագայթների հայտնաբերումից մեկ տարի անց ամերիկյան ինժեներ Վոլֆրամ Ֆուքսը (1896 թվական) տվեց, հավանաբար, առաջին խորհուրդը, թե ինչպես է պետք պաշտպանվել ռադիացիայից, սակայն միայն 1925 թվականին անցկացվեց ռադիոլոգիայի առաջին միջազգային կոնգրեսը, որի արդյունքում էլ ստեղծվեցին ռադիացիայից պաշտպանվելու միջազգային ստանդարտները: Ռադիացիայի ազդեցությունը գեների վրա, ինչպես նաև ռադիացիայի պատճառով քաղցկեղի առաջացման ռիսկի բարձրացումը ընդունվեցին ավելի ուշ: Ռադիոլոգիայի երկրորդ միջազգային կոնգրեսն անցկացվեց Ստոկհոլմում՝ 1928 թվականին, ինչի արդյունքում ստեղծվեց <<Ռենտգենյան ճառագայթների և Ռադիումի պաշտպանության միջազգային կոմիտեն>>:

# data[].attributes.headline
Հերոսիմա Նագասակիի ռմբակոծության և Չերնոբիլյան աղետի ժամանակ տեղի ունեցած մուտացիաներ

# data[].attributes.subject
Հերոսիմա Նագասակիի ռմբակոծության և Չերնոբիլյան աղետի ժամանակ տեղի ունեցած մուտացիաներ

# data[].attributes.headline
Միջուկային զենքի պայթյուն

# data[].attributes.subject
Միջուկային զենքի պայթյուն

# data[].attributes.body
Նոբելյան մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, Փարիզում և Վարշավայում Կյուրիի ինստիտուտների հիմնադիր, ականավոր ֆրանսիացի ֆիզիկոս և քիմիկոս Պիեռ Կյուրիի կինը։ Ամուսնու հետ ուսումնասիրել են ռադիոակտիվության երևույթը, հայտնաբերել են ռադիում և պոլոնիում քիմիական տարրերը։ Մարի Կյուրին առաջարկել է ուրանի հանքաքարի մշակման և զտման դասական մեթոդ, երկար տարիներ ուսումնասիրել է ռադիոակտիվ ճառագայթման հատկությունները, նրա ազդեցությունը կենդանական բջիջների վրա։
Նա նաև եղել է Փարիզի Համալսարանի առաջին կին պրոֆեսորը։

# data[].attributes.headline
Քիմիական զենքի ազդեցությունից պաշտպանվելու հագուստ -2015

# data[].attributes.subject
Քիմիական զենքի ազդեցությունից պաշտպանվելու հագուստ -2015

# data[].attributes.headline
Քիմիական զենքի ազդեցությունից պաշտպանվելու հագուստ-1943

# data[].attributes.subject
Քիմիական զենքի ազդեցությունից պաշտպանվելու հագուստ-1943

# data[].attributes.body
Հարվածայինալիք

Մարդու վրա ազդեցություն

Միջուկային զենքի հարվածային ալիքը մարդուն վնասում է ալիքի ճակատում ստեղծված հավելյալ ճնշման, ինչպես նաև օդային միջավայրի արագընթաց շարժման միջոցով։

Հարվածային ալիքի ազդեցությամբ թաքստոցից դուրս գտնվող մարդը կարող է շպրտվել զգալի հեռավորություններ։

Մարդիկ կարող են ստանալ նաև երկրորդային վնասվածքներ՝ հարվածային ալիքի հսկայական ավերիչ ուժից առաջացած շինությունների փլվածքներից, ապակու բեկորներից, որոնք հարվածային ալիքի հետ շարժվում են հսկայական արագությամբ։ Վնասվածքների հիմնական տեսակներն են՝ մեխանիկական ծանր վնասվածքներն ու սալջարդները, քերծվածքներն ու ոսկրերի կոտրվածքները, հոդախախտումները, ներքին օրգանների պատռվածքները և այլն։

Վնասվածքի ծանրությունը կախված է պայթյունի էպիկենտրոնից եղած հեռավորությունից և մարդկանց պաշտպանվածոլթյան աստիճանից։

Պաշտպանության միջոցառումներ

Միջուկային պայթյունի հարվածային ալիքի ազդեցությունից ամենահուսալի պաշտպանության միջոցը կոլեկտիվ ապաստարաններն են, որոնք սարքավորվում են բնակելի տների, վարչական ու արտադրական շենքերի նկուղային հարկերում։ Տիպային ապաստարաններում տեղադրվում են զտիչ-օդափոխիչ սարքեր՝ օդը մաքրելու համար, շենքը հերմետիկացվում է, և հարմարեցվում վթարային ելք։ Ապաստարանում ստեղծվում են սննդամթերքի, ջրի և դեղորայքի պաշարներ՝ սնվելու և առաջին բուժօգնություն ցույց տալու համար։ Որպես ապաստարան կարելի է օգտագործել նաև քարայրերը, ռելիեֆային ճեղքերն ու հանքահորերը։ Այդ նպատակով կարելի է օգտագործել նաև մետրոպոլիտենը։ Որոշակի պաշտպանիչ հատկություններ ունեն նաև ծածկված ապաստարանաճեղքերը, խրամատներն ու առանձին սարքած մառանները. առուները, խանդակները, կարելի է օգտվել բլուրների ու բարձունքների հակառակ լանջերից։ Եթե ապաստարանից օգտվելն անհնար է, ապա պայթյունի լուսարձակումը տեսնելիս պետք է անմիջապես պառկել գետնին՝ դեմքով դեպի գետինը, գլուխը կամ ոտքերը դեպի պայթյունի կողմը։ Անհրաժեշտ է հեռու մնալ շենքերից ու այլ շինություններից, որոնք կարող են պայթյունից փլվել։

# data[].attributes.headline
Վիրակապական նյութեր եվ վիրակապեր: I բժշկական օգնություն

# data[].attributes.subject
Վիրակապական նյութեր եվ վիրակապեր: I բժշկական օգնություն

# data[].attributes.body
Վիրակապական նյութերը միջոցներ են, որոնք օգտագործվում են՝

• վերքերից դուրս եկող արյունը և այլ հեղուկները ներծծելու համար,

• վարակի հավանականությունը նվազագույնի հասցնելու համար,

• արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով,

• մարմնի վնասված մասը անշարժացնելու նպատակով։

Դրանք փափուկ գործվածքներ են (անձեռոցիկներ, տամպոններ), որոնք պետք է ունենան ծակոտիներ և ապահովեն վերքի օդափոխությունը, ունենան խոնավությունը կլանելու հատկություն։ Հակառակ դեպքում վիրակապի տակ կուտակված հեղուկը պայմաններ կստեղծի մանրէների զարգացման համար։ Վիրակապական նյութերը կարող են լինել ստերիլ՝ վարակազերծված (ցանկալի է, որ անմիջապես վերքի վրա դրվեն ստերիլ նյութեր) և ոչ ստերիլ։ Որպես վիրակապական նյութ կարող է օգտագործվել նաև ցանկացած մաքուր գործվածք։ Վիրակապը վնասված հատվածին տեղադրված և ամրացված վիրակապական նյութն է։ Որպես ամրացնող նյութ օգտագործվում է փաթույթային վիրակապ՝ բինտ, կպչուն ժապավեն, առաձգական, եռանկյունաձև և խողովակաձև վիրակապեր։

Վիրակապական նյութերի օգտագործման հիմնական սկզբունքները

• Վիրակապումից առաջ և հետո լվանալ ձեռքերը, իսկ հնարավորության դեպքում օգտագործել ստերիլ ձեռնոցներ։

• Աշխատել կանգնել այնպես, որ երևա տուժածի դեմքի արտահայտությունը նրան օգնություն ցուցաբերելու ընթացքում։

• Վիրակապվող վերջույթը պահել այն դիրքով, որում այն պետք է գտնվի վիրակապումից հետո։

• Վերջույթը վիրակապելիս վիրակապումը սկսել նեղ մասից, իսկ գլանակը բացվող մասով պահել դեպի վեր, որպեսզի փաթույթի ներքին մակերեսը դառնա վիրակապի արտաքին երես։

• Վիրակապման սկզբում վիրակապի ծայրը ամրացնել երկու ամբողջ պտույտներով, որից հետո դեպի վեր ուղղված պարույրաձև փաթույթներ կատարել վերջույթի կամ իրանի շուրջը այնպես, որ ամեն հաջորդ պարույրը ծածկի նախորդի 2/3 մասը։

• Վիրակապը հանգուցել կամ ծայրը ամրացնել քորոցով կամ կպչուն ժապավենով վնասված մասից դուրս։

• Վիրակապը դնելուց հետո պարբերաբար ստուգել արյան շրջանառությունը վիրակապից դուրս թողած մատների շրջանում.

- գնահատել մաշկի գույնը, ջերմությունը (մաշկը կարող է գունատվել, ստանալ կապտավուն երանգ, լինել սառը),

- սեղմել և թողնել եղունգը, այն սպիտակելուց հետո պետք է արագ վերականգնի վարդագույն երանգը,

- հարցնել տուժածին ցավի, թմրածության, մատները շարժելու կարողության մասին։

Բոլոր վերը նշված նշանները կվկայեն չափից ավելի ձիգ վիրակապի մասին։ Այդ դեպքում այն պետք է թուլացնել։

Փաթոււթային վիրակապերը պատրաստված են բամբակյա կամ արհեստական մանրաթելերից, կարող են լինել տարբեր լայնության և երկարության։
Չափերի ընտրությունը կախված է վերքի տեղակայումից և չափերից։

Եռանկյունաձև վիրակապը մոտավորապես գլխաշորի չափի կտոր է։ Օգտագործվում է մարմնի տարբեր հատվածները անշարժացնելու, վիրակապելու, բեկակալները ամրացնելու և այլ նպատակներով:

Առաձգական վիրակապը ձգվող, առաձգական գործվածքից պատրաստված վիրակապ է, օգտագործվում է մկանների, կապանների ձգման, պատռման կամ այլ վնասվածքների դեպքում, երբ այտուցը կանխելու նպատակով անհրաժեշտ է ճնշում գործադրել կամ պետք է սահմանափակել վնասված մասի շարժունակությունը։

Խողովակաձև վիրակապը ձգվող, առաձգական թելերից պատրաստված խողովակաձև վիրակապ է. օգտագործվում է վիրակապական միջոցները տեղում ամրացնելու համար։

Ուսահոդի շրջանի հասկաձև վիրակապ

Ուսահոդի շրջանը վիրակապելու համար՝

• կանգնել տուժածի վնասված վերջույթի կողմից,

• փաթույթային վիրակապի ծայրը երկու փաթույթով ամրացրնել բազկի վերին մեկ երրորդի շուրջը,

• փաթույթի գլանակը, դուրս բերելով անութափոսից, տանել դեպի ուսահոդը և մեջքի վրայով թեք իջեցնել ներքև դեպի առողջ կողմի թևատակը,

• կրծքի վրայով գլանակը տանել դեպի վնասված ուսը,

• վիրակապելով բազուկը՝ գլանակը նորից ուղղել դեպի ուսը՝ ամեն անգամ վիրակապի փաթույթը դնելով մի փոքր ավելի բարձր,

• աստիճանաբար բարձրանալով՝ ծածկել ամբողջ ուսը։

Եռանկյունաձև վիրակապ ուսի վնասածքի դեպքում

• Վիրակապի գագաթը ուղղել դեպի պարանոցը։

• Ծայրերը փափաթել բազկի շուրջը և հանգուցել ուսի արտաքին մակերեսին։

• Գագաթը ամրացնել երկրորդ վիրակապի օգնությամբ անցկացնելով այն հակառակ կողմի թևատակով։

Արմունկի կամ ծնկի վրա դրվող վիրակապ

Փաթույթւսյին վիրակապ դնելու համար՝

• խնդրել տուժածին պահել վերջույթը ամենահարմար դիրքում, տեղադրել վիրակապի ծայրը արմնկափոսում կամ ծնկափոսում և ամրացնելու նպատակով կատարել մեկ ամբողջ փաթույթ,

• հաջորդ փաթույթը կատարել հոդից վերև, որից հետո հոդից ներքև՝ ծածկելով նախորդ փաթույթների 2/3-ը, կատարել իրար հաջորդող նման փաթույթներ հոդից վերև և ներքև,

• վերջին փաթույթով ամբողջովին ծածկել նախորդը և ամրացնել վիրակապի ծայրը:

Դաստակի վրա դրվող վիրակապ

• Առաջին փաթույթը դնել դաստակային հոդին։

• Փաթաթել վիրակապը ձեռքւի արտաքին երեսով՝ անկյունագծով անցնելով դեպի ճկույթի կամ ցուցամատի հիմքը, ափի կողմով վիրակապը դուրս բերել դեպի ցուցամատը (ճկույթը)։

• Փաթույթն արտաքին մակերեսով անկյունագծով նորից ուղղել դեպի դաստակային հոդը:

• Այս գործողությունները կատարել` վիրակապելով ութաձև:

Դաստակի եռանկյունաձև վիրակապ

• տեղագրել ձեռքից եռանկյունաձև վիրակապի վրա՝ մատներով դեպի վիրակապի գագաթը,

• շրջել վիրակապի գագաթը և ծածկել ձեռքը՝ այն հասցնելով մինչև դաստակ,

• խաչել վիրակապի ծայրերը և հանգուցել գագաթի վրա։

Մատների վիրակապում

• Փաթույթի ծայրը երկու փաթույթով ամրացնել դաստակային հոդի վրա։

• Փաթույթային վիրակապի գլանակը անկյունագծով անցկացնել դեպի համապատասխան մատի հետին մակերեսը։

• Մի քանի պարույրներով վիրակապել մատը դեպի ներքև։

• Մատի հիմքից փաթույթի գլանակը անցկացնել դեպի դաստակային հոդ և ամրացնել ծայրը։

Անհրաժեշտության դեպքում նման սկզբունքով կարելի է վիրակապել բոլոր մատները:

Եռանկյունաձև վիրակապ ձեռքի համար

Տուժածը պետք է լինի նստած դիրքում.

• Վերցնել եռանկյունաձև կտորի մեկ անկյունը և անցկացնել այն նախաբազկի և կրծքավանդակի միջև դեպի առողջ կողմի ուսը այնպես, որ կտորի գագաթը գտնվի արմունկի շրջանում։

•Վերին անկյունը պտտել պարանոցի շուրջը՝ բերելով այն դեպի հիվանդ կողմը։

• Կտորի ստորին անկյունը նախաբազկի վրայով բարձացնել դեպի վերևի անկյունը և կապել անրակից մի փոքր վերև։

• Կտորի գագաթը ուղղել դեպի առաջ և վիրակապին ամրացնել քորոցով։

• Հետևել արյան շրջանառությանը։

Վիրակապը ճիշտ տեղադրելու դեպքում դաստակը կգտնվի արմունկից մի փոքր բարձր։

Ոտնաթաթի և սրունք-թաթային հոդի վիրակապ

• Ամրացնել բինտը՝ ծայրը պահելով ոտնաթաթի տակ, և անցկացնել գլանակը դրա դրսի մակերեսով։

• Շարունակել փաթաթել բինտը դեպի սրունք-թաթային հոդը, շրջանցել այն և վերադարձնել ոտնաթաթի տակ։

• Շարունակել ութաձև վիրակապել, որ ամեն հաջորդ պարույրը ծածկի ոտնաթաթի դրսի մակերեսը և կրունկը։

• Ավարտել վիրակապը՝ կատարելով հորիզոնական պարույր, և ամրացնել կապը -թաթային հոդի արտաքին կողմից։

Անհատական վիրակապական փաթեթը ստերիլ փաթույթային վիրակապ է, որին ամրացված է վիրակապական անձեռոցիկը։

• Հեռացնել արտաքին և ներքին պաշտպանիչ շերտը։

• Բացել գլանակի կարճ ծայրը։

• Պահելով գլանակի երկու ծայրերից՝ դնել վիրակապը վերքի վրա։

• Պտտել կարճ ծայրը վնասված վերջույթի շուրջը, մի փոքր մաս թողնել ամրացնելու համար։

• Հուսալի ամրացնել վիրակապը երկար ծայրով։

• Հանգուցել երկու ծայրերը:

# data[].attributes.headline
Բնակչության պաշտպանությունը ԶՈԶ-ից(Զանգվածային ոչնչացման զենք)

# data[].attributes.subject
Բնակչության պաշտպանությունը ԶՈԶ-ից(Զանգվածային ոչնչացման զենք)

# data[].attributes.body
ԶՈԶ-ից պաշտպանությունը կազմակերպում է քաղաքացիական պաշտպանության պետը, իրականացնում են քաղաքացիական պաշտպանության համապատասխան շտաբները, ծառայություններն ու կազմակերպությունները՝ հակառակորդի կողմից կիրառված զենքի մասշտաբներին և քաղաքացիական պաշտպանության ու զորքերի հնարավորություններին համապատասխան։ ԶՈԶ-ի տեսակներն են միջուկային, քիմիական և կենսաբանական զենքերը։

# data[].attributes.body
Աշխատանքները վերաբերում են բյուրեղաֆիզիկային, մագնիսականությանն ու ռադիոակտիվությանը։ Եղբոր՝ Պոլ ժան Կյուրիի հետ հայտնագործել և հետազոտել է պյեզոէլեկտրականության երևույթը։ Ուսումնասիրել է բյուրեղների սիմետրիայի հարցերը (ձևակերպել է, Կյուրիի սկզբունքը) և առհասարակ սիմետրիայի պրոբլեմը ֆիզիկայում։ Կյուրին սահմանել է պարամագնիսական նյութերի մագնիսական ընկալունակության կախումը բացարձակ ջերմաստիճանից (Կյուրիի օրենք) և հայտնաբերել Կյուրիի ջերմաստիճանը (Կյուրիի կետը), որից բարձր ֆեռոմագնիսական նյութերը վերածվում են պարամագնիսական նյութերի։ Կնոջ՝ Մարիա Սկլոդովսկայա- Կյուրի հետ ուսումնասիրել է ռադիոակտիվության երևույթը, հայտնագործել պոլոնիումը և ռադիումը (1898), պարզել ռադիումի ճառագայթման բարդ բաղադրությունը։ 1903-ին Պիեռ Կյուրին հայտնաբերել է ռադիումի աղերից ջերմության ինքնակամ անջատումը։ Հետազոտել է նաև ռադիոակտիվության կենսաբանական ազդեցությունները։

# data[].attributes.headline
1898 թ-ին Կյուրիները սպեկտրաչափական հետազոտություններով ապացուցեցին,որ հայտնագործել են մինչ այդ անհայտ 2 տարր ևս, առաջինն անվանեցին պոլոնիում՝ ի պատիվ Մարիայի հայրենիք Լեհաստանի (լատիներեն՝ Պոլոնիա), 2-րդը՝ ռադիում։ 1902 թ-ին Մարիա Կյուրին ստացավ ռադիումի մաքուր աղ և ճշտեց ռադիումի ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունները։

# data[].attributes.subject
1898 թ-ին Կյուրիները սպեկտրաչափական հետազոտություններով ապացուցեցին,որ հայտնագործել են մինչ այդ անհայտ 2 տարր ևս, առաջինն անվանեցին պոլոնիում՝ ի պատիվ Մարիայի հայրենիք Լեհաստանի (լատիներեն՝ Պոլոնիա), 2-րդը՝ ռադիում։ 1902 թ-ին Մարիա Կյուրին ստացավ ռադիումի մաքուր աղ և ճշտեց ռադիումի ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունները։

# data[].attributes.headline
1903թ-ին Բեքերելի հե

# data[].attributes.body
1903թ-ին Բեքերելի հետ արժանացան Նոբելյան մրցանակի։70000 ֆրանկ Նոբելյան դրամաշնորհը նրանք հատկացրին նոր լաբորատորիայի հիմնադրմանը :Այդ նույն շրջանում Պիեռ Կյուրին ցույց տվեց,որ չնայած փորձանմուշի փոքր զագվածներին ,այս նյութերը անջատում են ջերմության  զգալի քանակներ:

# data[].attributes.headline
Մարի Պիեր Կյուրիները իրենց դստեր՝ Իռեն Կյուրիի հետ:

# data[].attributes.subject
Մարի Պիեր Կյուրիները իրենց դստեր՝ Իռեն Կյուրիի հետ:

# data[].attributes.headline
Իռեն և Ֆրեդերիկ Կյուրիներ

# data[].attributes.subject
Իռեն և Ֆրեդերիկ Կյուրիներ

# data[].attributes.body
Ֆրանսիացի ֆիզիկոս: Ամուսնու՝ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի հետ հայտնագործել է արհեստական ռադիոակտիվության երևույթը, ստացել արհեստական ռադիոակտիվ իզոտոպներ, բացահայտել պոզիտրոնային ռադիոակտիվությունը։ Հետազոտել է նաև զույգերի առաջացման և անհիլացման պրոցեսները։
Արժանացել է՝ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի, Ջանգիելոնյան Համլսարանու դոկտորի կոչման և ՄԱտեուչի մեդալի:

# data[].attributes.attachment_link.title
Без названия (2)

# data[].attributes.headline
Ռեզերֆորդի տեսություն

# data[].attributes.subject
Ռեզերֆորդի տեսություն

# data[].attributes.body
Տեսություն ալֆա α-մասնիկների մասին:

# data[].attributes.headline
Էռնեստ Ռեզերֆորդ

# data[].attributes.subject
Էռնեստ Ռեզերֆորդ

# data[].attributes.body
անգլիացի ֆիզիկոս,Իր փորձարարական հայտնագործություններով Ռեզերֆորդը դրեց ատոմի կառուցվածքի և ռադիոակտիվության ժամանակակից ուսմունքի հիմքերը։ Նա առաջինն է ուսումնասիրել ռադիոակտիվ նյութերի ճառագայթման բաղադրությունը։ Ռեզերֆորդը բացահայտել է ատոմային միջոկի գոյությունը և առաջինն է իրականացրել ատոմային միջուկների արհեստական փոխակերպումները։ Նրա դրած բոլոր փորձերը ունեին հիմնարար բնույթ, աչքի էին ընկնում բացառիկ պարզությամբ և հստակությամբ։
Արժանացել է՝Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի, Հեկտորի հուշամեդալի,Մատեուչի մեդալի,Ֆրանկլինի մեդալի,ՖԱրադեի մեդալի,Ալբերտի մեդալի և այլ ուշագրավ պարգևների

# data[].attributes.attachment_link.title
Էռնեստ Ռեզերֆորդ

# data[].attributes.headline
Առաջին միջուկային ռեակցիան,որը իրականացրել է Էռնեստ Ռեզերֆորդը

# data[].attributes.subject
Առաջին միջուկային ռեակցիան,որը իրականացրել է Էռնեստ Ռեզերֆորդը

# data[].attributes.body
Ֆիզիկոզ և քիմիկոս: Ներկայացրել է ատոմի Առաջին քվանտային տեսությունը:Այնուհետև Բորը իր ներդրումն է ունեցել ատոմային միջուկի և միջուկային ռեակցիաների տեսության մեջ:
ՊԱՐԳԵՎՆԵՐ
Արժանացել է՝ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի,Ֆրանկլինի Մեդալի,Ատոմը Խաղաղության համար պարգևի
Կոպլիի մեդալի և այլ ուշագրավ պարգևների:

# data[].attributes.headline
Ֆրիդրիխ Հունդ

# data[].attributes.subject
Ֆրիդրիխ Հունդ

# data[].attributes.body
գերմանացի Ֆիզիկոս, տեսաբան, ում աշխատանքները նվիրված են քվանտային մեխանիկային Ռոբերտ Մալիկենի հետ միասին մշակելէ քվանտային քիմիայի հիմնական մեթոդը՝ մոլեկուլային օրբիտալների տեսությունը։ 1927 թվականին սահմանել է էլեկտրոններով ատոմային օրբիտալների լրացման կարգը (Հունդի կանոն)։

# data[].attributes.attachment_link.title
Без названия (4)