# data[].attributes.body
Meeus, Hubert. “In dees spieghel zal de domme jeucht met vreucht leeren”. De zeventiende eeuw. Jaargang 7, 1991, www.dbnl.org/tekst/_zev001199101_01/_zev001199101_01_0015.php.

“Nieuwen ieucht spieghel”. DBNL, 1617, www.dbnl.org/tekst/_nie004nieu01_01/index.php.

Roberts, Benjamin. Sex and Drugs before Rock “n” Roll: Youth Culture and Masculinity during Holland’s Golden Age (Amsterdam Studies in the Dutch Golden Age). Amsterdam University Press, 2012.

Kleres, Jochen `Emotions and Narrative Analysis: A Methodological Approach’, in Journal for the Theory of Social Behaviour 41.2 (2010), p. 182-202.

Historiek. “Pallas Athena – godin van de wijsheid, krijgskunst en vrede”. Historiek, 2 november 2021, historiek.net/pallas-athena/48.

Grootes, E. K. “Het jeugdig publiek van de ‘nieuwe liedboeken’ in het eerste kwart van de zeventiende eeuw”. DBNL, 1987 www.dbnl.org/tekst/groo028jeug01_01/groo028jeug01_01_0001.php.

Morrée, Cécile de. “Oblong formaten en liedboeken in de zestiende eeuw”. Jaarboek voor Nederlandse Boekgeschiedenis, vol. 28, nr. 1, 2021, pp. 10–40. Crossref, repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/237075/237075.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Jos A.A.M. Biemans, ‘Handschrift en druk in de Nederlanden rond 1500’ in: Herman Pleij, Joris Reynaert e.a. (red.), Geschreven en gedrukt. Boekproductie van handschrift naar druk in de overgang van Middeleeuwen naar moderne tijd. Gent: Academia Press, 2004, 19-46.

# data[].attributes.body
Opvallend is dat de gotische letter en de sjieke romein afgewisseld worden. Net als bij de mooie versieringen en witregels zou dit gezien kunnen worden als een manier van de dichter om te laten zien wat hij allemaal in huis heeft. Men moet bedenken dat een boek kostbaar was: hoe dichter alles op elkaar werd gezet, en dus minder witregels, hoe goedkoper het boek was.

# data[].attributes.body
Het liedboek had een hele sociale functie. De liederen waren bedoeld om in gemeenschap te zingen, een gemeenschap bestaande uit vooral jonge mensen op de huwelijksmarkt. Het boek werd bijvoorbeeld cadeau gedaan aan een potentieel huwelijkskandidaten, om vervolgens de liederen samen te zingen. Vermaak en vorming van een (romantische) relatie was het doel van deze samenzang.

Maar de naar liefde zoekende jeugd kon ook iets leren van het liedboek. In het liedboek zijn lessen te vinden over hoe een man of vrouw zich dient te gedragen en hoe men het best een geschikte levenspartner kon vinden.

De liedbundel is hierdoor een perfect voorbeeld van lering en vermaak.

# data[].attributes.body
Verder zijn in de liederen van Nieuwen ieucht spieghel geen aanwijzingen naar de auteur, of auteurs, van het werk te vinden. Waarschijnlijk is de auteur goed opgeleid, dit is af te leiden uit het gebruik van Latijn, Frans en Duits in de bundel.

De auteur laat verder zijn brede kennis zien door te verwijzen naar mythologische figuren en hun verhalen. Zo gaat het over Pallas Athena en het mythologische figuur Cupido komt veelvuldig voor in de bundel, het gaat bovendien over de liefde. Andere mythologische figuren, zoals Galatea (in [Nunc Galatea veni, et quis nam sit ludus in vndis]) en Venus (in onder andere [Balnea, vima, Venus multos exarsit amantes]) komen ook voor. Ook deze figuren hebben te maken met de liefde.

# data[].attributes.body
De jeugd was dus de doelgroep van de liedbundel. Ben Roberts schrijft in Sex and Drugs before Rock 'n Roll (2012) over het zijn van een jongeman in de Gouden Eeuw van Amsterdam. Zo schrijft Roberts over de stad en seks, waaronder ook de seksuele voorlichting voor de jeugd van de stad. Deze was er namelijk helemaal niet. De jeugd leerde over seks door de mensen in hun omgeving. Verder was naaktheid iets heel gewoons, dit werd niet direct gekoppeld aan seks of seksualiteit. Er was geen enkele taboe rondom seks en er werd veel onderzoek gedaan naar seks en voortplanting, bijvoorbeeld door Antonie van Leeuwenhoek.

# data[].attributes.body
Nieuwen ieught spieghel richtte zich op een jong publiek, zoals de titel al verklapt. De populariteit viel te verklaren aan de hand van de toegenomen welvaart in de eerste twee decennia van de zeventiende eeuw. Een groeiend aantal jongeren heeft geld in de zak, en bovendien wordt de jeugd nog niet in beslag genomen door huiselijke en zakelijke beslommeringen: ze heeft meer vrije tijd, is vaker verliefd en geeft makkelijk een mooi geschenk weg, zoals een boek! Het werk is een combinatie van twee belangrijke genres uit die tijd: liefdesemblemata en liedboeken (Meeus).

# data[].attributes.body
Boeken waren in deze periode nooit goedkoop. Beide typen boek vonden kopers onder het bovenmodale publiek. Maar daarbinnen moet toch een onderscheid gemaakt worden. Het ligt voor de hand te vermoeden, dat de gedrukte uitgaven weliswaar gekocht werden door personen die kapitaalkrachtig waren, maar dat de kopers van de handschriften met deze teksten, gelet op de vaak zeer kostbare uitvoering daarvan, over een nog ruimere beurs beschikten.

# data[].attributes.body
In veel teksten wordt besproken hoe mannen zich wel en niet dienen te gedragen.
¨Met dat Woort, kanmen aen een Vrijster gheraken.¨ (Eneruant animos cytharae, cantus'que, lyrae'que, Refreyn,
vs. 18)

Soect ghy der Hoeren sot,, het u niet en verschoont,

Ghy vvort in't eynd' met spot,, van haer met schand' gheloont. (p. 164, Der hoeren treken, ghenoeg ghebleken.)

# data[].attributes.body
De Nieuwen ieucht spieghel richt zich op een breed publiek van zowel mannen als vrouwen. Er staan weliswaar Latijnse beschrijvingen bij de emblemen, de rest van de teksten zijn in het Nederlands geschreven en dus goed te begrijpen voor een vrouwelijk publiek dat natuurlijk niet naar de Latijnse school ging.

# data[].attributes.attachment_caption
Embleem bij [Eneruant animos cytharae, cantus'que, lyrae'que]

# data[].attributes.body
In eerste instantie valt op dat de vrouwelijke personages over het algemeen weinig tot actie overgaan. Het vrouwbeeld dat oprijst uit liederen en embleembundels: de vrouw is de passieve ontvangster van de acties van de man. Vrouwen moeten tot de liefde worden overgehaald. Zo verwijst de opdracht ‘Ter eeren van de Jonghe Dochters van Nederlandt’ van de Nieuwen ieucht spieghel naar het traditionele petrarkistische motief dat koele meisjes tot de liefde moeten worden overgehaald. Dit gebeurde met behulp van de krachten van Cupido:

"Wilt ghy (seggh' ic) sulcx doen, ghy blijft seer saen ghevanghen,

Onder Cupidos joc, 'tvvelc altijt open staet,

Om d'onbedachte Luyd', te brenghen in verstranghen."
(Varijs viden' sic illecebris Cupidinem, vs. 30)

# data[].attributes.attachment_caption
Liedbundel oblong gedrukt, inclusief 'sticker' om te laten zien wie het boek bezat.

# data[].attributes.body
Het vel papier was rechthoekig en daarom zijn vrijwel alle zeventiende-eeuwse boeken dat ook. Ze werden hoogstens oblong, in liggend formaat, afgedrukt. Dit geldt voor de Nieuwen ieucht spiegel. Door de toegenomen welvaart ontstond er in de zeventiende eeuw een markt voor fraai uitgegeven liedboeken, ruim vormgegeven en voorzien van vele afbeeldingen. Deze ontwikkeling zette nieuwe normen voor een bloeiende liedboekproductie. Het oblong formaat voor liedboeken werd een conventie die eeuwen zou blijven doorwerken, en die nog altijd bepalend is voor de beeldvorming van liedboeken.

# data[].attributes.body
Ook herkenbaar is het materiaal van de Nieuwen Ieucht Spieghel. Het papier is te herkennen aan de ribbelige randen, het dunne vel en de afdruk van het schepraam, gemaakt van metaaldraadjes. Het papier is in de zeventiende eeuw vaak van slechte kwaliteit; de letters zijn oud, versleten en beschadigd en er wordt slordig gedrukt. Tenzij het werk in een van de hoogstaande Amsterdamse drukkerijen werd gedrukt! De Nieuwen ieucht spieghel plukte hier de vruchten van.

# data[].attributes.attachment_caption
Originele tekst van Tsamen sprake, van een Ionghe Dochter ende de Goddin Venus

# data[].attributes.body
Op lexicaal niveau valt op dat er veel gebruik wordt gemaakt van woorden die pijn en leed omschrijven: torment, pijn, lijden, etc. In deze passage zijn deze soort woorden te vinden aan het eind van de zinnen, zo ligt de focus op deze woorden. Verder vindt er regelmatig herhaling plaats van twee verschillende woorden met ongeveer dezelfde betekenis, zoals hopen & verlanghen en vechten & strijden. De betekenis wordt hierdoor extra benadrukt.

Deze herhalingen maken ook deel uit van de narratieve structuur, oftewel de opbouw van de tekst. Metaforen horen hier ook bij, de metaforen in dit lied zijn ook in het thema van lijden.

# data[].attributes.body
"Dochter.

Is de Liefde dan vol verdriet /

Zoo waert beter / dat ic d'Liefde varen liet.

Venus.

Neen seght dat niet /

Dat suchten // dat duchten / is Medecijn /

Dat treuren / dat lijden / gheschiet sonder pijn /

Dat hopen / verlanghen / zijn dinghen van weerden /

Dat Vechten / dat Strijden / gheschiet sonder Sweerden."

(Nieuwen ieucht spieghel, p. 10)

# data[].attributes.body
Om de emoties in het liedboek te analyseren, hebben wij 1 lied gekozen en hierin gekeken naar de emoties. Aan de hand van de methode van Jochen Kleres. Het gekozen lied is het eerste lied in het liedboek, getiteld Tsamen sprake, van een Ionghe Dochter ende de Goddin Venus.

Het lied is een gesprek tussen een jonge dochter en de godin van de liefde Venus, zij vervullen de hoofdrollen in de dialoog. De agency in het lied is de liefde, die zorgt voor emoties van onrust en onbegrip bij de jonge dochter. De dochter en Venus gedragen zich tegenover elkaar en vormen de principle perspective. Venus is hier de raadgever en de dochter is maar een hulpeloos meisje, net zoals de lezer.

# data[].attributes.body
Pas na verloop van tijd kreeg het gedrukte boek meer en meer zijn eigen karakter. Daartoe behoort met name de invoering van een titelpagina, met als doel de inhoud van het boek kenbaar te maken en het boek aan te prijzen bij potentiële kopers, kijk eens wat u in dit werk zult tegenkomen!

In het eerste kwart van de zestiende eeuw heeft de druk definitief de plaats ingenomen van het handschrift. Nieuwen Ieucht Spieghel is hierna pas uitgebracht dus het is logisch dat er geen handschrift is.

# data[].attributes.attachment_caption
Embleem bij [Varijs viden' sic illecebris Cupidinem]

# data[].attributes.body
In de eerste helft van de zeventiende eeuw was het zingen van liefdesliederen een veel beoefend sociaal tijdverdrijf voor de verliefde jeugd in de Nederlandse steden. Bieden deze teksten ons nu een zeldzame blik in de belevingswereld van jonge vrouwen, of maken ze deel uit van een mannelijk discours over eer en deugd dat de vrouwelijke ervaring inperkt?

# data[].attributes.body
Hierboven is de titelpagina van het liedboek weergeven. Te lezen is de titel, Nieuwen ieucht spieghel, en een uitgebreide ondertitel. Verdere informatie, zoals auteur of jaar van uitgave, is niet te vinden op deze titelpagina. Een eerdere versie van dit liedboek, Iecht-spieghel van zeven jaar eerder, heeft wel deze informatie op de titelpagina. Op de titelpagina van deze bundel staan zelfs de initialen van de auteur: Z.G.H.P.H.S. Hoogleraar Hubert Meeus schrijft in het tijdschrift 'De Zeventiende Eeuw' over dit liedboek uit 1610, en ook over de eventuele auteur van het werk. Zo denkt Meeus dat de auteur Zacharias Heyns Pieter Heyns Sone zou kunnen zijn. Maar is niet zeker wie de ware auteur van het liedboek is, het auteurschap is van Zacharias Heyns is maar een vermoeden. Maar als dit vermoeden waar zou zijn, zou het zeker mogelijk zijn dat Zacharias Heyns ook de auteur van de Nieuwen ieucht spieghel is. Om dit te bevestigen is verdere onderzoek naar de tekst en context nodig. Voor nu houden we de vraag wie de auteur is, nog open.

# data[].attributes.body
Nieuwen ieucht spieghel (nieuwe jeugd spiegel) is een liedboek, bestaande uit 50 Nederlandstalige liederen. De titels van de liederen zijn Nederlands, maar vaker Latijn, Frans en ook een enkele keren Duits. De tekst van de liederen zijn allemaal Nederlandstalig. Opvallend zijn de indrukwekkende afbeeldingen bij de liederen, zoals die hierboven, waarvan er in totaal veertien zijn. Dit zijn emblemen, afbeelding met betekenis die verwijzen naar het lied. Teksten met deze emblemen waren een eigen genre, emblemata. In deze bundel is er sprake van liefdesemblemata, waarin het thema de liefde centraal staat.
Grootes stelt dat dat de nieuwen ieucht spieghel te plaatsen is in een trend van liedboeken in de eerste twee decennia van de 17e eeuw. Dit hangt nauw samen met de explosieve groei van de bevolking en in het bijzonder de enorme groei van het aantal huwelijken. Deze bundel is in het bijzonder gericht op de jeugd, de niet-getrouwde bevolking. Deze heeft veel tijd en is gevoelig voor moderne stromingen.