# data[].attributes.body
Język polski:
Podręcznik s. 36 - 37
Ćwiczenia s. 38 - 39

Matematyka
Podręcznik s. 120
Ćwiczenia s. 20 - 21

Praca plastyczna dla chętnych

# data[].attributes.body
Dian Fossey urodziła się w 1932 r. w Kalifornia w USA. Została zamordowana przez kłusowników w 1985 r. w górach w Rwanda. Była słynnym amerykańskim specjalistką w dziedzinie etologii czyli zajmowała się dziedziną zoologii,  badającą zachowania zwierząt.  Zasłynęła jako badaczka goryli górskich, które obserwowała w Afryce przez kilkanaście lat – uświadamiając światu potrzebę ich ochrony toczyła zarazem bezpardonową walkę z kłusownikami o przetrwanie tych zwierząt.

# data[].attributes.body
Należy do rzędu naczelnych i do rodziny małp człekokształtnych. Znane sa trzy podgatunki goryli: goryl wschodni, goryl nizinny i goryl górski. Goryle zamieszkują tropikalne górskie lasy w środkowej Afryce.
Są największe z małp: samiec może ważyć nawet 280 kg, przy wzroście 1,8 - 2 m. Samice są nieco mniejsze.
W środowisku naturalnym żyją prawdopodobnie do 50 lat, a w niewoli - około 35 lat.
Goryle rozmnażają się przez cały rok. Ciąża trwa około 9 miesięcy, po czym samica wydaje na świat jedno młode, które przez 2,5 miesiąca pozostaje uczepione jej brzucha. Matka karmi je mlekiem przez rok, a przez kolejne 3 lata zajmuje się wyłącznie jego wychowaniem, zanim ponownie zajdzie w ciążę.
Większą część dnia goryl spędza na jedzeniu. Żywi się liśćmi, korą, owocami, korzonkami i pędami bambusa. To wyłącznie roślinne pożywienie zawiera bardzo dużo wody, dlatego goryl nigdy nie pije. Goryle, gdy nie jedzą wygrzewają się na słońcu.
Komunikują się za pomocą gestów i dźwięków. Co wieczór przygotowują sobie legowisko z gałęzi, najczęściej na ziemi. Goryl boi się wody i nie umie pływać. Jest bardzo silny, potrafi nawet wyrywać małe drzewa. Gdy czuje się zagrożony, odstrasza napastnika groźnym grymasem twarzy i biciem się w piersi. Jest zwierzęciem bardzo inteligentnym i umie wyrażać takie uczucia jak radość czy niezadowolenie.

Źródło: Encyklopedia dla dociekliwych. 5000 informacji, przeł. Piotr Wrzosek, Zielona Góra, 2010

# data[].attributes.body
Andrzej Grzegorz Kruszewicz – polski ornitolog, podróżnik, założyciel i szef Azylu dla Ptaków w warszawskim zoo, dyrektor warszawskiego zoo , autor i tłumacz wielu publikacji z zakresu ornitologii. Założyciel i honorowy członek Stołecznego Towarzystwa Ochrony Ptaków.

# data[].attributes.body
OPOWIADA ANDRZEJ KRUSZEWICZ

# data[].attributes.attachment_link.title
ZOObacz co w Warszawskim ZOO - odc. 1 - Goryle

# data[].attributes.body
Ornitolog to osoba, która rozpoznaje, opisuje i nazywa różne gatunki ptaków. Bada ich zachowania godowe, nagrywa ptasie śpiewy i nawoływania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bardzo wiele osób uważa, że ptaki gniazdujące w Polsce nie są zbyt kolorowe. Dodatkowo utwierdza ich w tym przekonaniu obserwacja - wszechobecnych w miastach - kawek, gawronów, szpaków czy wróbli. Tymczasem rzeczywistość jest zupełnie inna: żyje w naszym kraju bardzo wiele gatunków ptaków przepięknie ubarwionych, mogących skutecznie konkurować z ptakami egzotycznymi. Dlatego postanowiłem przedstawić dziś najbardziej kolorowe ptaki Polski. Wybrałem 10 gatunków i uszeregowałem je w kolejności od tych najbardziej kolorowych. Czołowe miejsca okupują ptaki należące do jednego rzędu: kraskowych. Jest to bardzo liczny rząd wywodzący się z tropików, zaś w Polsce jest reprezentowany przez cztery gatunki - przedstawicieli czterech rodzin: żołnę, zimorodka, kraskę i dudka. I właśnie te ptaki umieściłem na czterech pierwszych miejscach mojego zestawienia. Autorem zdjęcia głównego wpisu jest Dominik Chrzanowski.

Maim zdaniem najbardziej kolorowym polskim ptakiem jest żołna. Jest ptakiem rzadkim, nielicznie gniazdującym w Polsce południowo-wschodniej oraz sporadycznie w innych rejonach. Zimę spędza w Afryce, w okolicy równika. Mówienie o niej, że jest polskim ptakiem jest trochę na wyrost, gdyż przylatuje z afrykańskiego zimowiska w maju, a odlatuje już w połowie sierpnia. Ciekawą cechą żołn jest to, że gniazda zakładają w ziemnych norach, które same wygrzebują w brzegach strumieni lub wąwozów. Taka nora składa się z komory lęgowej i prowadzącego do niej tunelu, który potrafi mierzyć półtora metra długości.

ze swoim nieproporcjonalnie dużym dziobem, krótkim ogonkiem i pięknym upierzeniem, wzbudza wielką sympatię od pierwszego spojrzenia. Żywi się małymi rybkami, które łowi z nieprawdopodobną zręcznością, wpadając do wody pionowo z dużą prędkością. Podobnie jak żołna, zakłada lęgi w wygrzebanych przez siebie norach ziemnych. Niedawno poświęciłem zimorodkowi odrębny wpis, do którego lektury zapraszam.

Kraska to sporych rozmiarów ptak (mniej więcej wielkości sójki), który gniazda zakłada w dziuplach. Zimuje w Afryce południowej, zaś na tereny lęgowe w Europie przylatuje późną wiosną, a opuszcza je już pod koniec lata. W Polsce jest ptakiem bardzo nielicznym a co gorsza, jego populacja szybko spada. Właściwie można powiedzieć, że populacja krasek jest u nas w zaniku. Pokarmem krasek są duże owady: szarańczaki, chrząszcze i świerszcze, a oprócz nich: dżdżownice, żaby, jaszczurki, małe węże, a także... młode ptaki. Zatem nie niedostatek pożywienia jest przyczyną zaniku krasek. Być może przyczyna leży nie w miejscach gniazdowania, lecz zimowania. Istnieje hipoteza, że masowe stosowanie pestycydów w Afryce, powoduje masowe zatrucia zimujących tam ptaków. Jak by nie było, prawdopodobnie już wkrótce nie będzie w Polsce tych pięknych ptaków.

Dudki to ptaki piękne i kolorowe, ale też bardzo dziwne. Unikają skupisk leśnych i żyją głównie na otwartej przestrzeni, zaś gniazda budują w dziuplach położonych nisko nad ziemią, a także w szczelinach budynków, stertach kamieni, sągach drewna itp. Mają bardzo ciekawy sposób na ochronę przed atakiem jastrzębi lub krogulców: przywierają do ziemi rozkładając skrzydła i intensywnie kręcąc głową z nastroszonym czubem. Według naszej logiki to żadna ochrona, a jednak okazuje się niezwykle skuteczna! Jastrząb widząc takie dziwne zachowanie dudka, przeważnie rezygnuje z ataku. Inną dziwną cechą dudków jest wydzielanie przez pisklaki cuchnącej mazi, którą potrafią wystrzeliwać wraz z kałem. Ma to służyć obronie przed drapieżnikami próbującymi dobrać się do gniazda, co nie jest jednak w pełni potwierdzone. W każdym razie okolice gniazdowania dudków charakteryzują się bardzo nieprzyjemną wonią. Ciekawe, że gruczoły wydzielające cuchnącą maź, zanikają u dorosłych osobników. Jednak zamiłowanie do śmierdzących rzeczy pozostaje; dudki z lubością rozgrzebują rozkładające się końskie i krowie ekskrementy w poszukiwaniu żuków gnojowych i ich larw, które są ich przysmakiem.

Wilga, która jest nieco większa od szpaka, jest ptakiem średnio licznym w Polsce. Jaskrawożółte ubarwienie jest charakterystyczne dla dorosłych samców, samice mają brzuszki w kolorze jasnoszarym z cętkami. Wilgi zimują w południowej Afryce, wracają na tereny lęgowe na przełomie kwietnia i maja i przebywają na nich dość krótko, co pozwala im wyprowadzić tylko jeden lęg. Oprócz efektownego, żółtego upierzenia słyną też z tego, że budują jedne z najbardziej kunsztownych gniazd, w których samice składają 3 - 4 jaja. Wilgi wiodą żywot w koronach drzew i raczej nie da się ich wypatrzyć na ziemi. Nawet ich kąpiele nie odbywają się w kałużach ani zbiornikach wodnych, lecz w strugach deszczu.

Dzięcioł zielony trafił na moją listę najbardziej kolorowych ptaków głównie z uwagi na czerwono-czarno-szare upierzenie głowy. Ale zielona pokrywa skrzydeł i żółtozielone zabarwienie nasady ogona także należą do bardzo efektownych. Jest ptakiem sporych rozmiarów - mniej więcej wielkości sójki. W przeciwieństwie do opisywanej powyżej wilgi można go najczęściej spotkać na ziemi, gdyż jego głównym pokarmem są mrówki i ich larwy. Dzięcioły zielone mają potężny dziób, ale niespecjalnie lubią się przemęczać, dlatego dziuple wykuwają w miękkim drewnie osiki lub topoli. Za to dziuple są ogromne; ich głębokość potrafi sięgać 45 cm.

Grubodziób to mój dobry znajomy, każdego roku odwiedzający moje karmniki. Uważam go za jednego z najbardziej efektownych naszych ptaków. W dodatku nie odlatuje na zimowiska, tylko cały rok spędza w miejscu gniazdowania. Ma potężny dziób, którym bez problemu rozłupuje najtwardsze pestki, żeby się dobrać do ich jądra. Ale w karmnikach chętnie zjada ziarna słonecznika oraz orzechy. Należy do rodziny łuszczaków, w której jest wiele ptaków mogących pretendować do listy najbardziej kolorowych: jer, zięba, szczygieł, czeczotka, dziwonia, krzyżodziób, czy wreszcie gil, który się zresztą na niej znalazł.

Jemiołuszki nie gniazdują w Polsce, ale późną jesienią i zimą można je spotkać dość często. Najczęściej widzimy je w czasie przelotów, niektóre też u nas zimują. Ich tereny lęgowe znajdują się na północy Europy: w Skandynawii i Rosji. Są łatwe do zaobserwowania, gdyż poruszają się w stadach, które trudno przeoczyć. Takie stada mogą liczyć kilkanaście osobników, ale mogą też - kilka tysięcy. W 1989 roku na Śląsku, odnotowano obecność stada, które liczyło 4 tysiące osobników. Jemiołuszki żywią się głównie owocami (jak wskazuje ich nazwa - przysmakiem są owoce jemioły), zatem zimą żerują często na krzewach, którymi zwykło się obsadzać pasy zieleni pomiędzy jezdniami na trasach szybkiego ruchu. To powoduje, że jemiołuszki masowo giną wskutek zderzeń z pędzącymi samochodami.

Bażanty zostały sprowadzone na ziemie polskie jako ptaki łowne (pierwsze z nich - na Śląsk - już w XVI wieku). Znalazły tu doskonałe warunki do rozwoju i nieźle sobie radzą. Jednak stale, dla podtrzymania populacji, są hodowane i następnie wypuszczane na wolność. Bez tego ich populacja prawdopodobnie by stopniowo zanikła. Ptakom tym wydaje się nie przeszkadzać bliskość ludzi; potrafią żyć i rozmnażać się nawet w miastach. Gdy mieszkałem w okolicach Jeziorka Czerniakowskiego w Warszawie i chodziłem na spacery po terenach go okalających, bardzo często natykałem się na te ptaki. Któregoś dnia samica bażanta wyfrunęła dosłownie spod mych nóg. Zobaczyłem gniazdo z jajami, które wysiadywała. Było tak ukryte wśród traw, że byłbym niechybnie na nie nadepnął, gdyby nie ucieczka samicy.

Gile nazywane są niekiedy zimowymi gośćmi. Jest w tym pewna nieścisłość, gdyż są ptakami osiadłymi i pozostają w swoich rewirach przez cały rok. O ile jednak w okresie lęgowym prowadzą bardzo skryte życie - najczęściej w głębokich borach - o tyle zimą zbierają się w stada i odwiedzają także tereny zamieszkane przez ludzi, w tym miasta. Często przylatują też do karmników. Bardzo efektowne, czerwone ubarwienie brzuszków gili, to cecha wyłącznie samców. Samice mają brzuszki szaroróżowe. Gil zamyka moją dziesiątkę najbardziej kolorowych ptaków Polski, chociaż niewątpliwie wiele innych gatunków zasługiwałoby na umieszczenie ich w tym gronie. Być może opublikuję w przyszłości wpis z drugą dziesiątką najbardziej kolorowych. Na pewno znalazłyby się w niej: mandarynka, cyraneczka, pleszka, jer, podróżniczek, wąsatka, pliszka żółta lub cytrynowa, szczygieł, pomurnik. Jest z czego wybierać!

# data[].attributes.attachment_link.description
Bardzo wiele osób uważa, że ptaki gniazdujące w Polsce nie są zbyt kolorowe. Dodatkowo utwierdza ich w tym przekonaniu obserwacja - wszechobecnych w miastach - kawek, gawronów, szpaków czy wróbli. Tymczasem rzeczywistość jest zupełnie inna: żyje w naszym kraju bardzo wiele gatunków ptaków przepięknie ubarwionych, mogących skutecznie konkurować z ptakami egzotycznymi.

# data[].attributes.body
To polski działacz na rzecz ochrony przyrody i dziennikarz związany z „Gazetą Wyborczą”. Autor artykułów i książek o tematyce przyrodniczej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tropem Wajraka - Moc Świerków / Spruce Power

# data[].attributes.body
Brytyjska badaczka szympansów, aktywistka społeczna, podróżniczka i pisarka

# data[].attributes.body
Jest ssakiem należącym do rzędu naczelnych i do rodziny małp człekokształtnych. Jest najbardziej inteligentną z małp. Żyje tylko w Afryce, w lasach i na sawannach. Potrafi chodzić na dwóch nogach i może w ten sposób pokonać znaczny dystans. Ma, podobnie jak człowiek, pięć palców u dłoni. Wzrost szympansa waha się od 95 do 170 cm. Zwierzę waży od 40 do 80 kg. Samica może wydać na świat pierwsze młode w wieku około 8 lat. Ciąża trwa około 8 miesięcy.
Młode ssie mleko matki przez 4 lata, ale może pozostawać przy niej nawet do osiągnięcia wieku 10 lat.
Szympans żyje średnio od 25 do 35 lat, ale w niewoli rekord długowieczności wynosi aż 71 lat.
Szympans jest raczej roślinożerny, chociaż zjada także owady i drobne zwierzęta. Zdarza się nawet, że atakuje młode antylopy i inne małpy.
Szympansy cechują wysoko rozwinięte zachowania społeczne: całują się, witają, dotykając się końcami palców, a informacje przekazują sobie piskiem, warczeniem lub grymasami twarzy.
Wieczorem moszczą sobie na drzewie legowisko z liści i gałęzi, a napastników odganiają rzucając w nich kamieniami.
Podobnie jak człowiek, boją się węży. Szympansy są objęte ochroną, a ich populacja w Afryce jest oceniana na 250 000 osobników.

Źródło: Encyklopedia dla dociekliwych. 5000 informacji, przeł. Piotr Wrzosek, Zielona Góra, 2010

# data[].attributes.body
Weterynaria to nauka o chorobach zwierząt, ich leczeniu i profilaktyce oraz zajmująca się ochroną ludzi przed chorobami pochodzenia odzwierzęcego.

# data[].attributes.attachment_link.title
Symetria - nauka liczb | ucz się z domu | matema.edu.pl