# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podwodne ogrody raf koralowych zasiedlone są przez miliardy barwnych organizmów. To parzydełkowce. Przypominają fantastyczne kwiaty. Jeszcze w XVIII wieku uznawano je za rośliny, a nie zwierzęta. Są długowieczne, żyją w wielkich skupiskach, z ich szkieletów powstają skały. Mogą wydzielać bardzo niebezpieczny jad!

opisywać budowę zewnętrzną parzydełkowców;

ustalać, czy nieznany organizm jest przedstawicielem parzydełkowców;

porównywać budowę polipa i meduzy;

opisywać sposób odżywiania i rozmnażania się parzydełkowców;

opisywać znaczenie parzydełkowców.

Zwierzęta są cudzożywne (heterotroficzne), niezdolne do samodzielnego wytwarzania pożywienia. Energię niezbędną do funkcjonowania czerpią z pokarmu. Żywią się roślinami i innymi organizmami, na które aktywnie polują, lub padliną i szczątkami organicznymi, znajdującymi się w wodzie lub w glebie. Większość zwierząt przemieszcza się w poszukiwaniu pokarmu lub partnera do rozrodu, a pozostałe prowadzą osiadły tryb życia.

Gąbki to szczególna grupa zwierząt o prostej budowie. Ich komórki nie tworzą ani tkanek, ani narządów. Są organizmami osiadłymi, zamieszkują dno mórz, oceanów i rzadko jezior. Żyją pojedynczo lub w zespołach, koloniach, które mogą osiągać nawet 2 m wysokości. Żywią się drobinami organicznymi, które odfiltrowują z wody i wchłaniają bezpośrednio do komórek. Posiadają szkielet wewnętrzny w postaci pojedynczych, drobnych igiełek, które mogą tworzyć porowate struktury. Elastyczne szkielety gąbek greckich są wykorzystywane do mycia ciała.

W Polsce występuje tylko 9 gatunków gąbek. Jednym z nich jest nadecznik stawowy, który tworzy krzaczkowate kolonie porastające dno czystych, słodkowodnych jezior i wolno płynących rzek.

Dorosłe parzydełkowce są zwierzętami o . Mogą występować w 2 postaciach - osiadłego i swobodnie pływającej w wodzie . Jednak przez większą część swojego cyklu życiowego przybierają tylko jedną z form.

Ciało polipa kształtem przypomina przytwierdzony do podłoża worek. Otwór gębowy znajduje się w części szczytowej ciała, jest skierowany ku górze i otoczony wieńcem ramion, które służą do napędzania i chwytania pokarmu oraz do obrony przed drapieżnikami. Ciało meduzy ma postać dzwonu. Otwór gębowy u tej formy znajduje się w spodniej części ciała i też jest otoczony ramionami.

Ciało meduz składa się w 95% z wody. Średnica ich parasoli wynosi od 1 mm do 2 m. Meduza o średnicy 50 cm potrafi przefiltrować 50 tys. litrów wody dziennie, pożerając zawarte w niej drobne szczątki i organizmy oraz ikrę ryb.

Parzydełkowce żyją we wszystkich strefach klimatycznych, większość gatunków w wodach słonych. Są bardzo wrażliwe na zmiany temperatury i zasolenia wody. Zwykle występują w wodach bardzo czystych, dlatego należą do tzw. organizmów wskaźnikowych (bioindykatorów).

Parzydełkowce, jak meduzy i niektóre polipy, mogą żyć samotnie. Większość polipów tworzy jednak skupiska, zwane koloniami, które powstają wtedy, kiedy osobniki po podziale nie oddalają się od siebie. Jednostki tworzące kolonię kontaktują się ze sobą, a czasem specjalizują w wykonywaniu funkcji warunkujących trwanie kolonii (np. jedne zajmują się głównie odżywianiem, a inne - rozmnażaniem). Polipy najczęściej prowadzą osiadły tryb życia, rzadziej przemieszczają się po dnie zbiorników wodnych, krocząc lub koziołkując. Podczas żerowania rozciągają się na całą długość i ramionami przeczesują wodę. Zaniepokojone kurczą się do niewielkich rozmiarów.

Większość parzydełkowców żywi się zawiesiną organiczną i drobnymi organizmami planktonowymi. Jedynie nieliczne gatunki, zwłaszcza meduzy i kolonijne wolno pływające polipy, jak żeglarz portugalski, potrafią chwytać większe zwierzęta, np. ryby.

Uaktywnienie komórek parzydełkowych następuje wtedy, gdy ofiara, przepływając obok zwierzęcia, dotknie jego czułków lub ramion.

Jednym z najbardziej jadowitych zwierząt świata jest osa morska, meduza występująca u wybrzeży Australii. Jej jad jest 300 razy silniejszy od jadu kobry, a każdy z jej kilkumetrowych czułków ma w sobie wystarczająco dużo toksyny, aby zabić 60 dorosłych osób.

Podział poprzeczny jest sposobem rozmnażania się pewnych gatunków, podczas którego z polipów powstają meduzy. Początkowo na ciele polipa pojawiają się drobne przewężenia, które stają się coraz wyraźniejsze i ostatecznie umożliwiają odrywanie się talerzykowatych struktur - młodocianych meduz.

Parzydełkowce są organizmami rozdzielnopłciowymi i występuje u nich zapłodnienie zewnętrzne. Podczas rozmnażania płciowego samce uwalniają do wody plemniki, a samice komórki jajowe. Komórki rozrodcze (gamety) łączą się ze sobą w procesie zapłodnienia, w wyniku czego powstaje zygota. Z niej wykluwa się orzęsiona larwa, która po pewnym czasie osiada na dnie zbiornika i przekształca się w polipa.

Kolonia koralowca, od momentu powstania z pojedynczego polipa aż do naturalnego obumarcia, może przetrwać nawet 4200 lat.

Wśród parzydełkowców szczególne znaczenie w przyrodzie mają koralowce. Jako jedyne wytwarzają twarde, wapienne szkielety zewnętrzne lub wewnętrzne. Po obumarciu polipa szkielety nie ulegają rozkładowi, lecz gromadzą się, tworząc rafę koralową, która stanowi podłoże do wzrostu kolejnych pokoleń koralowców. Z upływem czasu rafa rozrasta się tak bardzo, że może wznosić się ponad powierzchnię wody i dać początek wyspie. Setki wysp na Oceanie Spokojnym powstało właśnie w ten sposób. Przyrost raf jest wyjątkowo powolny i wynosi zaledwie 1 m na 1000 lat.

Osoby nurkujące w pobliżu raf koralowych próbują czasem zabrać ich fragmenty na pamiątkę. Wyjaśnij, dlaczego grożą za to wysokie kary.

Pewne ślimaki morskie masowo zjadają jadowite meduzy, a w uchyłku jelita, zdolnym do otwierania się na zewnątrz, gromadzą ich komórki parzydełkowe. Na bazie substancji toksycznych obecnych w zjadanych parzydełkach wytwarzają jad, który wykorzystują później do obrony przed własnymi wrogami.

Parzydełkowce są zwierzętami wodnymi żyjącymi zarówno w wodach słonych, jak i słodkich.

Parzydełkowce są zwierzętami tkankowymi o promienistej symetrii ciała; mogą występować w postaci polipa i meduzy.

Polipy prowadzą osiadły lub półosiadły tryb życia, a meduzy unoszą się w wodzie.

Parzydełkowce posiadają jamę chłonąco‑trawiącą, w której zachodzi trawienie pokarmu i wchłanianie pozyskanych z niego substancji odżywczych. Prowadzi do niej otwór pełniący funkcję gęby i odbytu.

Parzydełkowce rozmnażają się bezpłciowo przez pączkowanie lub podział ciała albo płciowo.

Rafy koralowe są środowiskiem życia bardzo wielu organizmów. Wśród kolonii parzydełkowców schronienie znajdują liczne gatunki bajecznie kolorowych ryb, skorupiaków, ślimaków, rozgwiazd i jeżowców. Są one także miejscem występowania wielu glonów i pierwotniaków. Parzydełkowce stanowią również źródło pokarmu dla wielu zwierząt morskich. Szkielety koralowców, zwłaszcza korala szlachetnego, są używane do wyrobu biżuterii i innych ozdób. Niektóre gatunki parzydełkowców są bardzo niebezpieczne dla człowieka, mogą powodować poparzenie, a nawet śmierć.

# data[].attributes.attachment_link.description
Podwodne ogrody raf koralowych zasiedlone są przez miliardy barwnych organizmów. To parzydełkowce. Przypominają fantastyczne kwiaty. Jeszcze w XVIII wieku uznawano je za rośliny, a nie zwierzęta. Są długowieczne, żyją w wielkich skupiskach, z ich szkieletów powstają skały. Mogą wydzielać bardzo niebezpieczny jad!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Płazińce mają wydłużone, robakowate ciało ze słabo wyodrębnioną głową. Ma ono i jest silnie spłaszczone grzbietobrzusznie. Wśród płazińców mogą występować gatunki wolno żyjące, jak wypławek, który jest drapieżnikiem zamieszkującym wody słodkie. Zdecydowana większość przedstawicieli płazińców to zwierząt, w tym także człowieka. Pasożyt to organizm, który wykorzystuje ciało innego organizmu, tzw. , jako środowisko życia i źródło pożywienia - odżywia się strawionym przez niego pokarmem. Bytując wewnątrz ciała gospodarza, zatruwa go produktami swojej przemiany materii. Gdy pasożyty występują masowo, mogą doprowadzić do wyniszczenia, a nawet śmierci żywiciela. Pasożytami wewnętrznymi są na przykład tasiemce.

Obecnie znamy ponad 3 tys. gatunków tasiemców. Wszystkie bez wyjątku żyją kosztem innych organizmów w ich wnętrzach (przynajmniej okresowo). Są doskonale przystosowane do pasożytniczego trybu życia. Z przodu ciała tasiemca, na główce, znajdują się narządy czepne: przyssawki lub haczyki, albo i jedne, i drugie. Dzięki nim tasiemiec zakotwicza się w jelicie żywiciela. Tuż za główką leży krótki odcinek zwany szyjką. Jej zadaniem jest wytwarzanie członów, zasadniczych elementów budujących ciało płazińca. Im dalej od szyjki, tym człony są starsze. Dojrzałe człony wypełnione są jajami. Dzięki grzbietobrzusznemu spłaszczeniu ciała nawet dziesięciometrowy tasiemiec mieści się w jelicie żywiciela.

Tasiemce nie mają układu pokarmowego ani otworu gębowego. Nie potrzebują ich, ponieważ zanurzone są w pokarmie wypełniającym jelito i chłoną substancje odżywcze całą powierzchnią ciała. Nie mają narządów oddechowych, ponieważ żyją w środowisku ubogim w tlen, a energię do życia czerpią głównie z oddychania beztlenowego. Przed działaniem soków trawiennych chroni je gruby oskórek.

Płazińce są najczęściej - zwierzętami obupłciowymi, które wytwarzają zarówno komórki jajowe, jak i plemniki. Zwykle przechodzą rozwój złożony, w którym występują postaci larwalne. Do rozwoju potrzebują kilku żywicieli. żyją w żywicielach pośrednich, a osobniki dorosłe w ciele żywiciela ostatecznego.

W przypadku tasiemca uzbrojonego i nieuzbrojonego żywicielem ostatecznym jest człowiek. Żywicielami pośrednimi są dla tasiemca uzbrojonego - świnia, a dla nieuzbrojonego - krowa. Do zapłodnienia jaj tasiemca dochodzi w dojrzałych członach tasiemca żyjącego w ciele człowieka. Po oderwaniu się od reszty ciała tasiemca człony te wraz z kałem żywiciela ostatecznego trafiają do środowiska zewnętrznego. Żywiciel pośredni zaraża się poprzez spożycie zanieczyszczonej wody lub trawy. W jego ciele z jaja wykluwa się larwa, która przedostaje się z jelita do naczyń krwionośnych, płynie nimi do mięśni, gdzie osiada, przekształcając się w . Jest on pęcherzykiem o średnicy kilku milimetrów, wypełnionym płynem, w którym znajduje się główka tasiemca. Człowiek zaraża się poprzez zjedzenie surowego lub niedogotowanego mięsa z wągrami. W jelicie człowieka osłonki wągrów zostają strawione, a główki tasiemców przyczepiają się do ściany jelita i przekształcają w dorosłe tasiemce, dobudowując kolejne człony ciała. Wkrótce są zdolne do produkcji nowych jaj.

Nicienie to zwierzęta o robakowatym kształcie. Są wydłużone, nie mają wyodrębnionej głowy. Ich ciało jest obłe, wałeczkowate (wydłużone i okrągłe w przekroju poprzecznym), zaokrąglone na obu końcach. Podobnie jak płazińce posiadają symetrię dwuboczną, a w ich ciele można wyróżnić część przednią i tylną. Spotykane wśród nich formy wolno żyjące występują w glebie, wodach słodkich i słonych. Do nicieni należą także pasożyty wewnętrzne zwierząt, jak: glista ludzka, owsik, włosień kręty czy włosogłówka, oraz roślin, np. mątwik burakowy. W przeciwieństwie do płazińców nicienie mają drożny przewód pokarmowy rozpoczynający się otworem gębowym i kończący otworem odbytowym. Nicienie nie mają układu oddechowego, krwionośnego ani twardego szkieletu. Ich ciało wypełnione jest płynem, który nadaje im kształt i sprężystość oraz umożliwia mięśniom wykonywanie ruchów. Barwa ciała większości nicieni jest zwykle jasnokremowa lub różowa, podobnie jak płazińców.

Nicienie pasożytnicze wykazują liczne przystosowania do takiego trybu życia. W odróżnieniu od pasożytniczych płazińców nie mają wyspecjalizowanych narządów czepnych. Do ściany jelita żywiciela przytwierdzają się za pomocą warg, które otaczają ich otwór gębowy. Nie posiadają wyodrębnionej główki ani szyjki. Pasożytnicze nicienie, podobnie jak płazińce, mogą oddychać tlenowo lub beztlenowo, a gazy oddechowe i wodę pobierają całą powierzchnią ciała. Ich ciało pokryte jest podobnie jak u płazińców grubą warstwą oskórka. Oskórek u form wolno żyjących chroni przed urazami mechanicznymi, a u pasożytów wewnętrznych zabezpiecza przed szkodliwym działaniem soków trawiennych. Glista ludzka, żyjąca w jelicie żywiciela, odżywia się substancjami pokarmowymi zawartymi w trawionym przez człowieka pokarmie. Występuje u niej wyraźny . Samice glisty są nawet dwukrotnie większe od samców, dorastają do 40 cm długości. Z kolei samce, w odróżnieniu od samic, mają zagięty tylny koniec ciała.

Nicienie pasożytnicze zwykle przez całe życie przebywają w ciele żywiciela, gdzie wykluły się z jaj. Mogą pojawiać się masowo. Większość nicieni, w odróżnieniu od płazińców, jest zwierzętami rozdzielnopłciowymi.

Dorosłe glisty żyją w jelicie cienkim człowieka. Samice produkują ok. 200 tys. jaj na dobę. W jajach rozwijają się larwy. Takie zawierające larwy jaja wraz z kałem wydostają się do środowiska zewnętrznego i mogą zanieczyścić wodę, warzywa lub owoce. Po połknięciu przez człowieka w jelicie osłonki jaj ulegają strawieniu, a uwolnione z nich larwy przebijają ścianę jelita i przedostają się do naczyń krwionośnych. Wraz z prądem krwi wędrują do różnych narządów: wątroby, serca, aż wreszcie trafiają do płuc, gdzie przebijają ścianki pęcherzyków płucnych i wędrują do oskrzeli i tchawicy. Podrażniona tchawica reaguje odruchem wykrztuśnym, co powoduje przedostanie się larw do gardła. Połknięte wraz ze śliną ponownie trafiają do jelita cienkiego. Tam dojrzewają płciowo i rozmnażają się.

Owsik ludzki podobnie jak glista ma tylko jednego żywiciela - człowieka. Większość zarażonych tym nicieniem to dzieci w wieku przedszkolnym oraz ich rodziny, ponieważ owsica jest bardzo zakaźna. W odróżnieniu od glisty owsiki żyją w jelicie grubym, a nie cienkim. W nocy dorosłe samice składają jaja w odbycie. Wydzielina pokrywająca jaja powoduje nieprzyjemne swędzenie. Dziecko drapiąc się, wprowadza jaja pod paznokcie, skąd trafiają na przedmioty w jego otoczeniu. Mogą też zostać przeniesione do ust, dochodzi wtedy do tzw. samozakażenia. Zapobieganie owsicy polega przede wszystkim na rygorystycznym przestrzeganiu higieny osobistej.

Płazińce i nicienie postrzegane są przez człowieka głównie jako robaki pasożytnicze, które poważnie zagrażają nie tylko zdrowiu, ale nawet życiu. Wywołują także groźne choroby zwierząt. Powodują duże straty w hodowli trzody chlewnej i bydła. Mogą infekować zwierzęta domowe, głównie psy i koty, od których zaraża się człowiek. W związku z tym należy pamiętać o regularnym odrobaczaniu pupili i przestrzeganiu w kontaktach z nimi podstawowych zasad higieny, zwłaszcza o myciu rąk po wspólnej zabawie.

Kupując dziczyznę, trzeba mieć pewność, że została ona przebadana i nie zawiera larw płazińców ani nicieni. Ryzykowne jest spożywanie surowego mięsa, zwłaszcza pochodzącego z uboju gospodarczego.

Nicienie pasożytujące na roślinach mogą powodować znaczne straty w uprawie, sięgające nawet do 50% plonów. Warto jednak zauważyć, że robaki mają pozytywne znaczenie dla środowiska, np. regulują liczebność zooplanktonu w ekosystemie, eliminują słabsze osobniki oraz stanowią pożywienie dla ślimaków i ryb. Saprobionty występujące w glebie biorą udział w procesach jej tworzenia.

Płazińce są robakami o wydłużonym, spłaszczonym grzbietobrzusznie, członowanym lub nieczłonowanym ciele. Należą do nich pasożyty wewnętrzne zwierząt (tasiemce) i gatunki wolno żyjące.

Płazińce przechodzą rozwój złożony przebiegający ze zmianą żywiciela. Larwy bytują w ciele żywiciela pośredniego, a dorosłe formy pasożytów w żywicielu ostatecznym.

Nicienie są robakami o wydłużonym, nitkowatym, nieczłonowanym ciele, które w przekroju ma kształt okrągły.

Większość nicieni, jak np. glista ludzka, owsik ludzki, włosień kręty, to organizmy pasożytnicze. W ich cyklu rozwojowym występuje tylko jeden żywiciel.

Przystosowania pasożytów wewnętrznych do ich trybu życia polegają m.in. na bardzo dużej rozrodczości, redukcji narządów zmysłów, odporności na działanie soków trawiennych, zdolności do oddychania beztlenowego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Płazińce mają wydłużone, robakowate ciało ze słabo wyodrębnioną głową. Ma ono i jest silnie spłaszczone grzbietobrzusznie. Wśród płazińców mogą występować gatunki wolno żyjące, jak wypławek, który jest drapieżnikiem zamieszkującym wody słodkie. Zdecydowana większość przedstawicieli płazińców to zwierząt, w tym także człowieka. Pasożyt to organizm, który wykorzystuje ciało innego organizmu, tzw.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Płazińce mają wydłużone, robakowate ciało ze słabo wyodrębnioną głową. Ma ono i jest silnie spłaszczone grzbietobrzusznie. Wśród płazińców mogą występować gatunki wolno żyjące, jak wypławek, który jest drapieżnikiem zamieszkującym wody słodkie. Zdecydowana większość przedstawicieli płazińców to zwierząt, w tym także człowieka. Pasożyt to organizm, który wykorzystuje ciało innego organizmu, tzw. , jako środowisko życia i źródło pożywienia - odżywia się strawionym przez niego pokarmem. Bytując wewnątrz ciała gospodarza, zatruwa go produktami swojej przemiany materii. Gdy pasożyty występują masowo, mogą doprowadzić do wyniszczenia, a nawet śmierci żywiciela. Pasożytami wewnętrznymi są na przykład tasiemce.

Obecnie znamy ponad 3 tys. gatunków tasiemców. Wszystkie bez wyjątku żyją kosztem innych organizmów w ich wnętrzach (przynajmniej okresowo). Są doskonale przystosowane do pasożytniczego trybu życia. Z przodu ciała tasiemca, na główce, znajdują się narządy czepne: przyssawki lub haczyki, albo i jedne, i drugie. Dzięki nim tasiemiec zakotwicza się w jelicie żywiciela. Tuż za główką leży krótki odcinek zwany szyjką. Jej zadaniem jest wytwarzanie członów, zasadniczych elementów budujących ciało płazińca. Im dalej od szyjki, tym człony są starsze. Dojrzałe człony wypełnione są jajami. Dzięki grzbietobrzusznemu spłaszczeniu ciała nawet dziesięciometrowy tasiemiec mieści się w jelicie żywiciela.

Tasiemce nie mają układu pokarmowego ani otworu gębowego. Nie potrzebują ich, ponieważ zanurzone są w pokarmie wypełniającym jelito i chłoną substancje odżywcze całą powierzchnią ciała. Nie mają narządów oddechowych, ponieważ żyją w środowisku ubogim w tlen, a energię do życia czerpią głównie z oddychania beztlenowego. Przed działaniem soków trawiennych chroni je gruby oskórek.

Płazińce są najczęściej - zwierzętami obupłciowymi, które wytwarzają zarówno komórki jajowe, jak i plemniki. Zwykle przechodzą rozwój złożony, w którym występują postaci larwalne. Do rozwoju potrzebują kilku żywicieli. żyją w żywicielach pośrednich, a osobniki dorosłe w ciele żywiciela ostatecznego.

W przypadku tasiemca uzbrojonego i nieuzbrojonego żywicielem ostatecznym jest człowiek. Żywicielami pośrednimi są dla tasiemca uzbrojonego - świnia, a dla nieuzbrojonego - krowa. Do zapłodnienia jaj tasiemca dochodzi w dojrzałych członach tasiemca żyjącego w ciele człowieka. Po oderwaniu się od reszty ciała tasiemca człony te wraz z kałem żywiciela ostatecznego trafiają do środowiska zewnętrznego. Żywiciel pośredni zaraża się poprzez spożycie zanieczyszczonej wody lub trawy. W jego ciele z jaja wykluwa się larwa, która przedostaje się z jelita do naczyń krwionośnych, płynie nimi do mięśni, gdzie osiada, przekształcając się w . Jest on pęcherzykiem o średnicy kilku milimetrów, wypełnionym płynem, w którym znajduje się główka tasiemca. Człowiek zaraża się poprzez zjedzenie surowego lub niedogotowanego mięsa z wągrami. W jelicie człowieka osłonki wągrów zostają strawione, a główki tasiemców przyczepiają się do ściany jelita i przekształcają w dorosłe tasiemce, dobudowując kolejne człony ciała. Wkrótce są zdolne do produkcji nowych jaj.

Nicienie to zwierzęta o robakowatym kształcie. Są wydłużone, nie mają wyodrębnionej głowy. Ich ciało jest obłe, wałeczkowate (wydłużone i okrągłe w przekroju poprzecznym), zaokrąglone na obu końcach. Podobnie jak płazińce posiadają symetrię dwuboczną, a w ich ciele można wyróżnić część przednią i tylną. Spotykane wśród nich formy wolno żyjące występują w glebie, wodach słodkich i słonych. Do nicieni należą także pasożyty wewnętrzne zwierząt, jak: glista ludzka, owsik, włosień kręty czy włosogłówka, oraz roślin, np. mątwik burakowy. W przeciwieństwie do płazińców nicienie mają drożny przewód pokarmowy rozpoczynający się otworem gębowym i kończący otworem odbytowym. Nicienie nie mają układu oddechowego, krwionośnego ani twardego szkieletu. Ich ciało wypełnione jest płynem, który nadaje im kształt i sprężystość oraz umożliwia mięśniom wykonywanie ruchów. Barwa ciała większości nicieni jest zwykle jasnokremowa lub różowa, podobnie jak płazińców.

Nicienie pasożytnicze wykazują liczne przystosowania do takiego trybu życia. W odróżnieniu od pasożytniczych płazińców nie mają wyspecjalizowanych narządów czepnych. Do ściany jelita żywiciela przytwierdzają się za pomocą warg, które otaczają ich otwór gębowy. Nie posiadają wyodrębnionej główki ani szyjki. Pasożytnicze nicienie, podobnie jak płazińce, mogą oddychać tlenowo lub beztlenowo, a gazy oddechowe i wodę pobierają całą powierzchnią ciała. Ich ciało pokryte jest podobnie jak u płazińców grubą warstwą oskórka. Oskórek u form wolno żyjących chroni przed urazami mechanicznymi, a u pasożytów wewnętrznych zabezpiecza przed szkodliwym działaniem soków trawiennych. Glista ludzka, żyjąca w jelicie żywiciela, odżywia się substancjami pokarmowymi zawartymi w trawionym przez człowieka pokarmie. Występuje u niej wyraźny . Samice glisty są nawet dwukrotnie większe od samców, dorastają do 40 cm długości. Z kolei samce, w odróżnieniu od samic, mają zagięty tylny koniec ciała.

Nicienie pasożytnicze zwykle przez całe życie przebywają w ciele żywiciela, gdzie wykluły się z jaj. Mogą pojawiać się masowo. Większość nicieni, w odróżnieniu od płazińców, jest zwierzętami rozdzielnopłciowymi.

Dorosłe glisty żyją w jelicie cienkim człowieka. Samice produkują ok. 200 tys. jaj na dobę. W jajach rozwijają się larwy. Takie zawierające larwy jaja wraz z kałem wydostają się do środowiska zewnętrznego i mogą zanieczyścić wodę, warzywa lub owoce. Po połknięciu przez człowieka w jelicie osłonki jaj ulegają strawieniu, a uwolnione z nich larwy przebijają ścianę jelita i przedostają się do naczyń krwionośnych. Wraz z prądem krwi wędrują do różnych narządów: wątroby, serca, aż wreszcie trafiają do płuc, gdzie przebijają ścianki pęcherzyków płucnych i wędrują do oskrzeli i tchawicy. Podrażniona tchawica reaguje odruchem wykrztuśnym, co powoduje przedostanie się larw do gardła. Połknięte wraz ze śliną ponownie trafiają do jelita cienkiego. Tam dojrzewają płciowo i rozmnażają się.

Owsik ludzki podobnie jak glista ma tylko jednego żywiciela - człowieka. Większość zarażonych tym nicieniem to dzieci w wieku przedszkolnym oraz ich rodziny, ponieważ owsica jest bardzo zakaźna. W odróżnieniu od glisty owsiki żyją w jelicie grubym, a nie cienkim. W nocy dorosłe samice składają jaja w odbycie. Wydzielina pokrywająca jaja powoduje nieprzyjemne swędzenie. Dziecko drapiąc się, wprowadza jaja pod paznokcie, skąd trafiają na przedmioty w jego otoczeniu. Mogą też zostać przeniesione do ust, dochodzi wtedy do tzw. samozakażenia. Zapobieganie owsicy polega przede wszystkim na rygorystycznym przestrzeganiu higieny osobistej.

Płazińce i nicienie postrzegane są przez człowieka głównie jako robaki pasożytnicze, które poważnie zagrażają nie tylko zdrowiu, ale nawet życiu. Wywołują także groźne choroby zwierząt. Powodują duże straty w hodowli trzody chlewnej i bydła. Mogą infekować zwierzęta domowe, głównie psy i koty, od których zaraża się człowiek. W związku z tym należy pamiętać o regularnym odrobaczaniu pupili i przestrzeganiu w kontaktach z nimi podstawowych zasad higieny, zwłaszcza o myciu rąk po wspólnej zabawie.

Kupując dziczyznę, trzeba mieć pewność, że została ona przebadana i nie zawiera larw płazińców ani nicieni. Ryzykowne jest spożywanie surowego mięsa, zwłaszcza pochodzącego z uboju gospodarczego.

Nicienie pasożytujące na roślinach mogą powodować znaczne straty w uprawie, sięgające nawet do 50% plonów. Warto jednak zauważyć, że robaki mają pozytywne znaczenie dla środowiska, np. regulują liczebność zooplanktonu w ekosystemie, eliminują słabsze osobniki oraz stanowią pożywienie dla ślimaków i ryb. Saprobionty występujące w glebie biorą udział w procesach jej tworzenia.

Płazińce są robakami o wydłużonym, spłaszczonym grzbietobrzusznie, członowanym lub nieczłonowanym ciele. Należą do nich pasożyty wewnętrzne zwierząt (tasiemce) i gatunki wolno żyjące.

Płazińce przechodzą rozwój złożony przebiegający ze zmianą żywiciela. Larwy bytują w ciele żywiciela pośredniego, a dorosłe formy pasożytów w żywicielu ostatecznym.

Nicienie są robakami o wydłużonym, nitkowatym, nieczłonowanym ciele, które w przekroju ma kształt okrągły.

Większość nicieni, jak np. glista ludzka, owsik ludzki, włosień kręty, to organizmy pasożytnicze. W ich cyklu rozwojowym występuje tylko jeden żywiciel.

Przystosowania pasożytów wewnętrznych do ich trybu życia polegają m.in. na bardzo dużej rozrodczości, redukcji narządów zmysłów, odporności na działanie soków trawiennych, zdolności do oddychania beztlenowego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Płazińce mają wydłużone, robakowate ciało ze słabo wyodrębnioną głową. Ma ono i jest silnie spłaszczone grzbietobrzusznie. Wśród płazińców mogą występować gatunki wolno żyjące, jak wypławek, który jest drapieżnikiem zamieszkującym wody słodkie. Zdecydowana większość przedstawicieli płazińców to zwierząt, w tym także człowieka. Pasożyt to organizm, który wykorzystuje ciało innego organizmu, tzw.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Żyjąca w podziemnych korytarzach dżdżownica jest dość nietypową przedstawicielką pierścienic. Do tej grupy należą głównie głównie zwierzęta wodne. Niektóre z nich zamieszkują rafy koralowe i zaskakują różnorodnością kształtów i barw, czym przypominają niezwykłe kwiaty.

odróżniać pierścienice od innych zwierząt o robakowatym kształcie;

wskazywać i opisywać przystosowania dżdżownicy do podziemnego trybu życia, a pijawki do pasożytowania;

wyjaśniać rolę pierścienic w przyrodzie.

Pierścienice zamieszkują głównie wody słodkie i słone, znane są też gatunki lądowe. Większość prowadzi aktywny tryb życia - drąży podziemne korytarze, pełza po dnie zbiorników wodnych, ryje w nim albo pływa pod powierzchnią lustra wody. Niektóre gatunki są osiadłe. Tylnym końcem ciała przyczepiają się do kamieni znajdujących się na dnie. Mogą także osiedlać się na pancerzach innych organizmów. Ich ciało często jest schowane w specjalnych rurkach zwanych także domkami. Rurki te są zbudowane ze śluzu wydzielanego przez ciało pierścienicy i materiałów dostępnych w otoczeniu zwierzęcia, takich jak muł czy ziarna piasku. Gatunki prowadzące aktywny tryb życia mają symetrię dwuboczną, a osiadłe zwykle symetrię promienistą.

Pierścienice mają robakowate ciała podzielone na segmenty zwane też pierścieniami. Nie posiadają twardego szkieletu. Zastępuje go płyn, który wypełnia niezajęte przez narządy przestrzenie wewnątrz ciała. Pod nabłonkiem okrywającym ciało znajduje się gruba warstwa mięśni umożliwiających zmianę kształtu ciała i poruszanie się.

Odcinek głowowy dżdżownicy jest delikatnie zaostrzony i pozbawiony wyrostków, co ułatwia drążenie korytarzy w glebie. Dżdżownica nie posiada oczu, jest jednak wrażliwa na światło dzięki obecności komórek światłoczułych występujących na całej powierzchni jej ciała.

Ciało dżdżownicy pokryte jest śluzem, który chroni ją przed wysychaniem i urazami mechanicznymi oraz zmniejsza tarcie o podłoże w trakcie poruszania się i drążenia podziemnych tuneli. Utrzymanie powierzchni ciała w wilgotności jest ponadto warunkiem koniecznym, by przez skórę zachodziła wymiana gazowa. Przenikanie (dyfuzja) tlenu i dwutlenku węgla jest możliwa tylko wtedy, gdy gazy te rozpuszczą się w wodzie.

Dżdżownice mają duże zdolności do regeneracji. Uszkodzona przez nieuważnego działkowca pierścienica może odtworzyć nawet połowę swojego ciała, pod warunkiem, że zachowała pierścienie 9‑20.

Nereida to morska pierścienica występująca pospolicie w Morzu Bałtyckim. Aktywnie poszukuje pożywienia, pływając przy morskim dnie oraz poruszając się po jego powierzchni. Ma spłaszczone grzbietobrzusznie ciało, silnie zwężające się ku tyłowi. Wszystkie jego segmenty są do siebie podobne. W przeciwieństwie do dżdżownicy ma wyodrębnioną głowę wyposażoną w 2 pary oczu i wyrostki zaopatrzone w narządy dotyku. Każdy segment odcinka tułowiowego nereidy jest zaopatrzony w parę odnóży. Kończą się one pęczkami szczecinek, które tworzą powierzchnię służącą do pływania. Na odnóżach znajdują się skrzela - narządy wymiany gazowej.

Wyjaśnij, dlaczego nereida posiada na głowie oczy i liczne wyrostki czuciowe, a u dżdżownicy one nie występują.
Jaki wpływ na obecność tych struktur ma tryb życia tej pierścienicy?

Porównanie budowy zewnętrznej i sposobu poruszania się dżdżownicy i pijawki.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Zaobserwuj budowę dżdżownicy i pijawki, wskaż różnice oraz podobieństwa w ich budowie.

2. Wykonaj schematyczny rysunek obu okazów i opisz go.

3. Zaobserwuj sposób poruszania się dżdżownicy i pijawki po powierzchni kartki papieru oraz szklanej płytki.

4. Wyjaśnij, dlaczego pijawka potrafi poruszać się po szklanej powierzchni, a dżdżownica nie.

Podsumowanie

Pierścienice poruszają się, skracając i wydłużając kolejne segmenty ciała. Ruch ten jest możliwy dzięki szczecinkom w przypadku dżdżownicy, i przyssawce w przypadku pijawki.

Zastanów się, dlaczego dżdżownice, w przeciwieństwie do wypławków i nicieni, są zabarwione na różowo. Potwierdź swoją hipotezę, analizując dostępne w różnych źródłach informacje o budowie wewnętrznej tych zwierząt.

Największym przedstawicielem pijawek jest pijawka amazońska. Osiąga ona długość do 45 cm i może żyć nawet 20 lat. Kiedy jest młoda, atakuje płazy, w wieku dorosłym żywi się krwią kajmanów, anakond, kapibar i bydła.

Pijawki w większości są . Odżywiają się krwią swoich żywicieli. Na przedniej i tylnej części ciała mają przyssawki. Za ich pomocą przyczepiają się do żywiciela i nacinają jego skórę ząbkami znajdującymi się w otworze gębowym umieszczonym wewnątrz jednej z przyssawek. Pijawki wpuszczają do ciała ofiary substancję znieczulającą, dzięki której ofiara nie zauważa obecności pasożyta, oraz , substancję zapobiegającą krzepnięciu krwi. Pijawki jednorazowo wysysają dużą ilość krwi, a następnie przechowują ją w , części przewodu pokarmowego. Trawienie krwi może trwać nawet 2 lata. Nieliczne pijawki i niektóre morskie pierścienice są drapieżnikami. Polują na swoje ofiary, głównie drobne skorupiaki i mięczaki, ścigając je w toni wodnej.

Wędkarze, przygotowując przynętę dla ryb, pozyskują rosówki. Wyszukaj w dostępnych źródłach, do jakiej grupy zwierząt one należą.

W przydomowych ogrodach skoszona trawa, chwasty i odpadki organiczne gromadzone są w kompostownikach. Zastanów się, w jaki sposób ogrodnicy mogą przyspieszyć przekształcanie biomasy roślinnej w kompost.

Przeczytaj opis hodowli i odpowiedz na pytania.

Uczniowie szkoły podstawowej założyli hodowlę dżdżownic. W niezbyt dużym akwarium ułożyli warstwy gleby i piasku, wpuścili do akwarium pięć dżdżownic i zraszali glebę, nie dopuszczając do jej przesuszenia. Na powierzchni gleby położyli obierki z ziemniaków i ogórków. Akwarium nakryli tekturowym pudełkiem z otworkami.

Po co uczniowie na powierzchni gleby położyli obierki i dlaczego nakryli akwarium pudełkiem z otworami?

Do celów leczniczych używa się zwykle 4 gatunków pijawek pochodzących z Europy Wschodniej i Azji. Rodzima pijawka lekarska, która była stosowana w celach medycznych, w wielu regionach została wytępiona na skutek przełowienia, zmian siedlisk i malejącej liczby żywicieli. Obecnie jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem i objętym całkowitą ochroną.

Pierwszym naukowcem, który docenił rolę dżdżownic w poprawie struktury gleby i plonowania roślin, był Karol Darwin. Zachęcał rolników do stwarzania dżdżownicom dobrych warunków i zasiedlania nimi pól uprawnych.

Pierścienice to zwierzęta o robakowatym ciele złożonym z segmentów (pierścieni).

Pierścienice są: saprofagami (dżdżownice), pasożytami (większość pijawek) lub drapieżnikami.

Odnóża, narządy oddechowe i dobrze rozwinięte narządy zmysłów występują jedynie u wolno żyjących pierścienic wodnych.

Pierścienice żyjące pod ziemią nie mają odnóży ani oczu.

Pierścienice przyczyniają się do użyźniania gleby i oczyszczania zbiorników wodnych.

Pierścienice, głównie dżdżownice, uczestniczą w tworzeniu i użyźnianiu gleby oraz poprawie jej struktury. Ich podziemne korytarze spulchniają ją, dzięki czemu inne organizmy glebowe oraz korzenie roślin mają lepszy dostęp do tlenu, a luźne podłoże wchłania i zatrzymuje duże ilości wody. Dżdżownice zjadają liście oraz cząstki obornika, przyspieszając rozkład materii organicznej. Ich wpływ na jakość gleby jest tak duży, że są celowo hodowane, a następnie używane do rozkładu na przykład odpadów z rzeźni lub przetwórni owocowo‑warzywnych, papieru, trocin, osadów ze ścieków. Przekształcają je w bardzo wartościowy nawóz zwany biohumusem.

Pierścienice wodne, które prowadzą denny tryb życia i odżywiają się martwą materią organiczną, przyczyniają się do oczyszczania wód.

Pierścienice stanowią cenne źródło pokarmu dla wielu grup zwierząt, np. raków, owadów, ryb, płazów, ptaków i ssaków. Są często stosowane jako przynęta wędkarska lub pokarm dla ryb akwariowych. Niektóre drapieżne pijawki i morskie pierścienice wpływają na regulację liczebności innych organizmów, głównie drobnych skorupiaków i mięczaków. Pijawki pasożytujące na rybach wyrządzają spore szkody w ich hodowli. Zdolność pijawek do wysysania krwi wykorzystuje się w leczeniu wielu schorzeń, jak np.: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, żylaki i obrzęki kończyn. Przykładane do ran po operacjach, przeszczepach skóry i oparzeniach przyspieszają ich gojenie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Żyjąca w podziemnych korytarzach dżdżownica jest dość nietypową przedstawicielką pierścienic. Do tej grupy należą głównie głównie zwierzęta wodne. Niektóre z nich zamieszkują rafy koralowe i zaskakują różnorodnością kształtów i barw, czym przypominają niezwykłe kwiaty. odróżniać pierścienice od innych zwierząt o robakowatym kształcie; wskazywać i opisywać przystosowania dżdżownicy do podziemnego trybu życia, a pijawki do pasożytowania; wyjaśniać rolę pierścienic w przyrodzie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Większość mięczaków posiada muszle. Zwierzęta te noszą je już przeszło 570 mln lat, ponieważ tyle trwa ich historia. U gatunków morskich muszle bywają duże, grube i ciężkie. Skoro jednak mięczaki je wytwarzają, to korzyści z posiadania muszli muszą przeważać nad niedogodnościami. Sprawdźmy to!

pierścienice poruszają się dzięki mięśniom i płynowi usztywniającemu ciało;

miękkie ciało pierścienic jest chronione dzięki wytwarzaniu domków albo prowadzeniu podziemnego, skrytego trybu życia;

identyfikować na podstawie cech budowy nieznany organizm jako przedstawiciela mięczaków;

wskazywać i opisywać przystosowania ślimaka do lądowego lub wodnego trybu życia (na podstawie obserwacji);

wskazywać i opisywać przystosowania małża i głowonoga do wodnego trybu życia (na podstawie obserwacji);

omawiać sposoby poruszania, odżywiania i rozmnażania się mięczaków;

oceniać znaczenie mięczaków w przyrodzie i gospodarce.

Mięczaki są zwierzętami o miękkim, niesegmentowanym ciele, najczęściej zbudowanym z 3 części: głowy, tułowia, zwanego i nogi. Zwykle posiadają symetrię dwuboczną. Na głowie występuje otwór gębowy oraz narządy zmysłów, jak czułki i oczy. jest silnie umięśniona i służy do poruszania się. Worek trzewiowy zawiera większość narządów wewnętrznych. Na jego powierzchni leży fałd skórny, zwany , który u większości mięczaków wytwarza twardy, wysycony solami wapnia szkielet zewnętrzny w postaci . U głowonogów i nagich ślimaków jest ona zredukowana do niewielkiej płytki obrośniętej przez fałd płaszcza lub nie występuje w ogóle. Na wewnętrznej powierzchni muszli znajdują się przyczepy mięśni uczestniczących w ruchu.

Narządem wymiany gazowej u większości mięczaków są skrzela położone w , przestrzeni obecnej między płaszczem a workiem trzewiowym. Ślimaki lądowe prowadzą wymianę gazową przez silnie ukrwioną powierzchnię jamy płaszczowej pełniącą rolę płuca.

Kształt, wielkość i barwa muszli to cechy umożliwiające rozpoznawanie przedstawicieli poszczególnych gatunków mięczaków. Porównaj budowę muszli 2 różnych gatunków ślimaków lądowych. Obserwację przeprowadź na podstawie okazów muszli lub galerii 1. Zaprojektuj tabelę i zapisz w niej wyniki porównania.

Ślimaki to najliczniejsza grupa mięczaków. Ich ciało składa się z wyraźnie wyodrębnionej głowy, worka trzewiowego i nogi. Zwykle okryte jest spiralnie zwiniętą muszlą. Na głowie znajduje się 1 lub 2 pary czułków z osadzonymi na nich oczami.

W jamie gębowej ślimaków, na języku, umieszczony jest narząd, zwany , złożony z kilku rzędów twardych, ostrych ząbków. Tarka może być wysuwana na zewnątrz i służyć do zeskrobywania pokarmu z podłoża, a nawet do odłamywania kawałków roślin i wywiercania otworów w muszlach innych mięczaków.

Wśród ślimaków spotykamy roślinożerców, mięsożerców, saprofagi i pasożyty. Większość ślimaków lądowych żywi się roślinami. Nagie ślimaki, np. ślinik, szczególnie upodobały sobie grzyby (zarówno jadalne, jak i trujące). Najwięcej ślimaków drapieżnych występuje wśród gatunków morskich. Niektóre z nich polują na inne ślimaki oraz jamochłony, część żywi się padliną. Trafiają się też gatunki jadowite, które przytrzymują zdobycz ząbkami tarki albo nogą, a następnie paraliżują ją jadem.

Prezentowany jest w dużym oddaleniu ślimak poruszający się po powierzchni szyby, pełzający w kierunku przyklejonej do powierzchni szyby sałaty (ślimak i sałata widoczne są od góry).Podczas pełzania ślimak filmowany jest od spodu, widać fale skurczów mięśni stopy i śluz pozostawiony przez niego podczas pełzania. Ślimak dopełza do sałaty i zaczyna ją zjadać. Następuje duże zbliżenie na jedzącego ślimaka. Ślimak jest filmowany od spodniej strony nogi (od dołu), którą jest przytwierdzony do szyby. Widać, w jaki sposób odrywa on fragmenty sałaty za pomocą tarki. Ślimak zjada ostatni fragment sałaty. Następuje odjazd kamery, ale nie tak daleko jak w przypadku pierwszej sceny. Zbliżenie na całego ślimaka z boku.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RNmWBL7d9U5ki

Prezentowany jest w dużym oddaleniu ślimak poruszający się po powierzchni szyby, pełzający w kierunku przyklejonej do powierzchni szyby sałaty (ślimak i sałata widoczne są od góry).Podczas pełzania ślimak filmowany jest od spodu, widać fale skurczów mięśni stopy i śluz pozostawiony przez niego podczas pełzania. Ślimak dopełza do sałaty i zaczyna ją zjadać. Następuje duże zbliżenie na jedzącego ślimaka. Ślimak jest filmowany od spodniej strony nogi (od dołu), którą jest przytwierdzony do szyby. Widać, w jaki sposób odrywa on fragmenty sałaty za pomocą tarki. Ślimak zjada ostatni fragment sałaty. Następuje odjazd kamery, ale nie tak daleko jak w przypadku pierwszej sceny. Zbliżenie na całego ślimaka z boku.

Noga umożliwia ślimakom ruch. Jej spodnia część wydziela śluz, który ułatwia poruszanie się, zmniejszając tarcie nogi o podłoże. Kiedy ślimak czuje się zagrożony, wciąga głowę i nogę do muszli. Jesienią, przed zapadnięciem w stan odrętwienia, ślimaki lądowe chowają się w muszli, a jej otwór zamykają wapiennym wieczkiem. W ten sposób chronią się przed drapieżnikami i wyschnięciem. Muszla ślimaka rośnie wraz z nim, jest jego szkieletem zewnętrznym i daje oparcie mięśniom. Równocześnie pełni funkcje ochronne.

Ustalenie, jak porusza się ślimak.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Połóż ślimaka na szklanej płytce i obserwuj od spodu, jak się porusza. Zwróć uwagę na ruch mięśni stopy. Zaobserwuj ślad, który zostawia.

2. Połóż obok ślimaka liść sałaty. Zaobserwuj, czy ślimak zmieni kierunek ruchu.

3. W odległości 3 cm od ślimaka narysuj octem linię przecinającą kierunek jego ruchu. Zadbaj, by nie zwilżyć ślimaka octem. Zaobserwuj kierunek ruchu zwierzęcia.

4. Zaobserwuj i wymień narządy zmysłu ślimaka.

5. Zaobserwuj reakcję ślimaka na zagrożenie.

6. Po zakończeniu obserwacji umieść ślimaka w środowisku, z którego został zabrany.

Podsumowanie

Ślimak przemieszcza się, wykorzystując głównie narząd węchu, dotyku i wzroku. Pełza po podłożu, a śluz, którym je pokrywa, pomaga zmniejszyć tarcie. W razie zagrożenia mięśnie przyczepione do wnętrza muszli wciągają nogę i głowę do skorupy.

Wszystkie małże żyją w wodzie i oddychają skrzelami. Są na ogół zwierzętami osiadłymi i nie mają wyodrębnionej głowy. Ich muszla składa się z 2 części, tzw. skorupek połączonych ze sobą za pomocą zawiasu utworzonego zwykle z nachodzących na siebie ząbków lub listewek. Skorupki mogą być zamykane dzięki skurczom mięśni znajdujących się w worze trzewiowym.

Przeanalizuj informacje zawarte na ilustracji. Sformułuj wniosek i wyjaśnij przyczyny dostrzeżonej prawidłowości.

Oznaczanie małży na podstawie budowy skorupki.

Co będzie potrzebne

muszle wybranych gatunków małż występujących w Polsce (omułek jadalny, rogowiec bałtycki, małgiew piaskołaz, sercówka pospolita);

uproszczony klucz do oznaczania krajowych gatunków małży.

Instrukcja Podsumowanie

Budowa skorupki małży może być pomocna w oznaczaniu tych zwierząt.

Niektóre małże, jak omułek jadalny czy racicznica zmienna, u podstawy nogi mają specjalny gruczoł, którego wydzielina, zwana , umożliwia przytwierdzenie się do podłoża.

Małże to , czyli organizmy żywiące się cząsteczkami materii organicznej i mikroorganizmami oddzielonymi z otaczającej wody. Wodę wraz z pokarmem i tlenem zasysają przez syfon wpustowy. W jamie skrzelowej małż oddziela szczątki organiczne oraz drobne organizmy i kieruje je do otworu gębowego. Skrzelami pochłania tlen i wydala dwutlenek węgla, a zużytą wodę usuwa na zewnątrz przez syfon wyrzutowy.

Głowonogi to drapieżne mięczaki morskie. Oddychają skrzelami. Pływają, wykorzystując siłę odrzutu wody usuwanej z jamy płaszczowej. Posiadają dobrze wykształconą głowę, parę dużych oczu, otwór gębowy wyposażony w tarkę i masywne szczęki, które u niektórych gatunków (np. ośmiornic) tworzą dziób, kształtem przypominający ten występujący u papug.

Nogę głowonogów tworzy 8 lub 10 umięśnionych, ruchliwych ramion otaczających otwór gębowy, zaopatrzonych w przyssawki i służących do chwytania ofiar. Mątwy i kałamarnice mają 10 ramion, z których 2, często zwane czułkami, są wyraźnie dłuższe od pozostałych. Przyssawki na czułkach kałamarnic mają na brzegach chitynowe haczyki ułatwiające chwytanie ofiar o dużych rozmiarach. Część ośmiornic wydziela jad, który prawie natychmiast paraliżuje zdobycz.

Na workach trzewiowych kałamarnic, głowonogów o torpedowatym kształcie ciała, znajdują się płetwy. Wyjaśnij, dlaczego płetwy nie występują u ośmiornic.

Jak sądzisz, który głowonóg rozwija większą prędkość podczas pływania?

Mięczaki rozmnażają się wyłącznie płciowo. Głowonogi, wiele gatunków małży i niektóre ślimaki są rozdzielnopłciowe, a większość ślimaków i część małży to obojnaki.

Dla ślimaków obupłciowych charakterystyczne jest zapłodnienie krzyżowe. Śimaki, podobnie jak pierścienice, sklejają się ze sobą brzusznymi stronami ciała i przekazują sobie plemniki. Do zapłodnienia dochodzi w ciele ślimaka. Jaja w otoczkach zawierających sole wapnia są składane do wygrzebanych w ziemi dołków.

U małży zwykle występuje zapłodnienie zewnętrzne, a dorosłe osobniki uwalniają gamety do wody. Głowonogi rozmnażają się tylko raz w ciągu życia i wkrótce potem giną. W okresie godowym wykonują skomplikowane tańce podobne do tych obserwowanych u zwierząt kręgowych. Złożone jaja samica czyści z glonów, wymusza opływ wody nad nimi, zapewniając im odpowiednie natlenienie, przepędza potencjalnych intruzów. W tym czasie nie pobiera pokarmu, dlatego ginie zaraz po wykluciu się młodych.

U małży do zapłodnienia dochodzi w jamie płaszczowej. Skąd biorą się w niej gamety, skoro dorosłe osobniki zwykle uwalniają gamety do wody?

Jaki ma to związek ze sposobem odżywiania się, charakterystycznym dla tych zwierząt?

Niektóre ślimaki i małże są żywicielami wielu pasożytów. Podaj przykłady takich pasożytów. Wyjaśnij, w jaki sposób człowiek może się nimi zarazić.

Mięczaki żyją w wodzie słodkiej, słonej lub na lądzie.

Mięczaki to bezkręgowce, które posiadają miękkie, niesegmentowane ciało, zwykle składające się z 3 części: głowy, worka trzewiowego i nogi.

Worek trzewiowy mięczaków pokryty jest fałdem nabłonka, zwanym płaszczem, który wydziela substancje wytwarzające szkielet zewnętrzny w postaci muszli.

Mięczaki, z wyjątkiem ślimaków lądowych, oddychają skrzelami, które znajdują się w jamie płaszczowej.

Mięczaki rozmnażają się płciowo.

Mięczaki mają duże znaczenie w środowisku wodnym. Są źródłem pokarmu dla wielu zwierząt, głównie ryb, ptaków, ssaków, rzadziej płazów i gadów, a także takich bezkręgowców, jak ślimaki, skorupiaki i rozgwiazdy. Małże przyczyniają się do oczyszczania wody poprzez odfiltrowywanie z niej cząstek materii organicznej.

Mięczaki od dawna służą człowiekowi jako źródło pokarmu bogatego w pełnowartościowe, łatwo przyswajalne białko i cenne mikroelementy. Popularnością cieszą się zwłaszcza w krajach, które mają bezpośredni dostęp do morza lub oceanu. Muszle mięczaków, a zwłaszcza wytwarzane przez małże perły, są cenione za swoje walory dekoracyjne i stosowane do wyrobu ozdób i biżuterii.

Ślimaki lądowe, zwłaszcza te nagie, powodują ogromne szkody w uprawie roślin. Przyczyniają się także do psucia się zgromadzonych owoców i warzyw. Drapieżne ślimaki morskie, np. rozkolce, bywają odpowiedzialne za straty w hodowli małży, głównie ostryg, omułków i perłopławów. Małże ryjące w twardym podłożu mogą niszczyć obiekty zanurzone w wodzie, np. drewniane urządzenia portowe i hydrotechniczne oraz kadłuby statków.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wyspa Bożego Narodzenia, listopad, upał. 150 milionów czerwonych krabów, chrzęszcząc pancerzami, wędruje z lasu do oceanu, by złożyć jaja. Dlaczego wybrały życie na lądzie, skoro oddychają skrzelami, noszą ciężkie pancerze, a dzieciństwo muszą spędzić w oceanie?

szkielet zewnętrzny chroni przed urazami, ale uniemożliwia wzrost i utrudnia poruszanie się na lądzie;

zwierzęta aktywne mają symetrię dwuboczną.

identyfikować nieznany organizm jako przedstawiciela skorupiaków lub pajęczaków;

wskazywać i opisywać przystosowania raka do wodnego trybu życia;

wskazywać i opisywać przystosowania pająka do lądowego trybu życia;

omawiać sposoby odżywiania się skorupiaków i pajęczaków;

podawać przykłady korzyści i zagrożeń ze strony pajęczaków.

Pająki, owady, raki należą do wielkiej i różnorodnej grupy stawonogów - zwierząt o segmentowanym ciele i członowanych odnóżach. Człony odnóży są połączone ze sobą stawowo, czyli w sposób ruchomy. Odnóży krocznych może być od sześciu do przeszło stu. Oprócz nich występują też takie, które pełnią inne funkcje niż lokomocyjne. Część z nich znajduje się wokół otworu gębowego (tworzą aparat gębowy), ich rolą jest chwytanie i rozdrabnianie pokarmu. Odnóża innego typu - czułki, mają za zadanie odbiór informacji z otoczenia. Jeszcze inne zaopatrzone są w narządy oddechowe.

Ciało stawonogów jest zwykle dwubocznie symetryczne, podzielone na głowę, tułów i . U owadów głowa i tułów są rozdzielone, u skorupiaków i pajęczaków nieruchomo połączone, tworząc . Ciało stawonogów pokryte jest chitynowym oskórkiem, u niektórych skorupiaków wysyconym dodatkowo solami wapnia, które nadają mu dużą twardość. Pełni on funkcję szkieletu zewnętrznego, stanowi miejsce przyczepu mięśni, chroni narządy wewnętrzne przed urazami mechanicznymi oraz przed wyschnięciem (w przypadku form lądowych).

Film przedstawia zielonego owada, wydostającego się z brązowego, starego pancerzyka. To linienie, dzięki któremu stawonogi rosną.

Na kuli ziemskiej żyje obecnie ok. 1,4 mln gatunków bezkręgowców, z czego ponad 1,1 mln stanowią stawonogi. Wśród nich najliczniejsze są owady. Znanych jest ponad milion gatunków tych zwierząt. Dla porównania ssaki liczą tylko 5500 gatunków.

Pancerz zewnętrzny uniemożliwia stawonogom ciągły wzrost. Dlatego zwiększają one rozmiary tylko w okresie . Wtedy stary oskórek jest zrzucany i zastępowany nowym, bardziej miękkim i nieco większym od poprzedniego. Zanim znów stwardnieje, zwierzę intensywnie rośnie.

Stawonogi zamieszkują wszystkie środowiska nadające się do życia. Żyją w powietrzu (owady), w wodzie słodkiej i słonej oraz na lądzie.

Zdecydowana większość skorupiaków żyje w wodzie - słonej bądź słodkiej. Tylko nieliczne są zdolne do bytowania na lądzie w wilgotnych środowiskach, zwłaszcza w tropikach. Większość z nich musi wracać do morza na okres rozrodu.

Skorupiakiem lądowym jest stonoga, która ma nie 100, a tylko 14 odnóży krocznych. Żywi się szczątkami roślin i zwierząt. Zamieszkuje wilgotne, ciemne środowiska. Można ją spotkać w piwnicach, opuszczonych domostwach, pod korą drzew.

Skorupiaki lądowe żyją tylko w wilgotnych środowiskach. Co jest tego przyczyną?

Skorupiaki są stawonogami, których ciało zwykle składa się z głowotułowia i odwłoka. W przedniej części głowotułowia występują umieszczone na słupkach oczy pozwalające obserwować otoczenie ponad pancerzem. Poniżej nich znajdują się dwie pary czułków służących do odbierania bodźców dotykowych. Głowotułów skorupiaków wyposażony jest w 5 par odnóży krocznych, z których pierwsza może być zakończona szczypcami. Odnóża odwłokowe zwykle mają spłaszczony kształt i służą do pływania. Mogą też, gdy są na nich osadzone skrzela, pełnić funkcje oddechowe. Większość skorupiaków oddycha skrzelami. Mogą one mieć formę wyrostków na odnóżach tułowiowych i odwłokowych, ale zwykle mieszczą się w komorach skrzelowych pod grzbietową częścią pancerza. Tylko u gatunków o bardzo małych rozmiarach wymiana gazowa zachodzi całą powierzchnią ciała.

Do skorupiaków należą organizmy zarówno bardzo drobne, żyjące w planktonie (rozwielitki, oczliki i kiełże), jak i duże, okryte, grubym i twardym pancerzem (raki, kraby i homary). Nieliczne morskie stawonogi, np. pąkle i kaczenice, prowadzą osiadły tryb życia, a ich ciała okryte są pancerzem zbudowanym z wapiennych płytek. Skorupiaki mogą być drapieżnikami, saprofagami, filtratorami lub pasożytami.

Skorupiaki planktoniczne, jak rozwielitki czy oczliki, a także tworzące ławice kryle, są źródłem pokarmu dla wielu gatunków zwierząt - głównie ryb, ptaków i ssaków. Gatunki drapieżne, jak raki, kraby, langusty i homary, regulują liczebność zwierząt wodnych, głównie mięczaków, owadów i ich larw oraz innych skorupiaków. Niektóre skorupiaki, np. raki, krewetki, homary, langusty, są cenione ze względu na swoje walory smakowe i często konsumowane, zwłaszcza w krajach z dostępem do morza lub oceanu.

Opisanie budowy zewnętrznej pająka i jego sieci łownej.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Odszukaj pajęczyny na łące, w parku lub w zaniedbanym pomieszczeniu.

2. Znajdź miejsce, w którym czatuje pająk, poszukaj owiniętych pajęczyną ofiar pająka. Zaobserwuj kształt i sposób ułożenia nici. Aby lepiej dostrzec nitki pajęczyny, delikatnie spryskaj ją wodą ze spryskiwacza. Naszkicuj lub sfotografuj wygląd pajęczyny.

3. Bardzo ostrożnie schwytaj pająka i umieść go w przezroczystym pudełku lub w pojemniku lupy kubkowej. Zadbaj o to, aby nie uszkodzić jego ciała i nie zrobić mu krzywdy.

4. Zaobserwuj jego budowę zewnętrzną. Wykonaj schematyczny rysunek, na którym zaznaczysz i opiszesz poszczególne części ciała.

5. Po zakończeniu obserwacji ostrożnie uwolnij pająka w miejscu, gdzie został schwytany. W tym celu umieść tam otwarty pojemnik i poczekaj, aż pająk sam go opuści.

Podsumowanie

Pająki tworzą sieci łowne o różnych kształtach. Ich odnóża, oczy i odwłok różnią się budową, ponieważ zależy ona od trybu życia.

Pajęczaki oddychają tlenem atmosferycznym, dlatego żyjący pod wodą pająk topik, by przeżyć, musi zgromadzić zapasy powietrza. W tym celu wynurza nad powierzchnię pokryty włoskami odwłok i chowa się do wody. Do włosków przyczepiają się banieczki powietrza, które topik przenosi pod kopulastą sieć rozpiętą na roślinach wodnych. Przyniesione pęcherze powietrza zdejmuje z siebie dopiero, gdy znajduje się pod pajęczyną. Z nagromadzonego gazu powstaje bańka o objętości kilku centymetrów sześciennych, w której pająk bytuje, przechodzi linienie i składa jaja.

Naukowcy twierdzą, że nić pajęcza może posłużyć w przyszłości jako syntetyczny mięsień. Przy odpowiedniej wilgotności potrafi się ona bardzo mocno rozciągać i kurczyć, jest 50 razy bardziej wytrzymała od ludzkiego mięśnia.

Pajęczaki są stawonogami, których ciało zwykle składa się z głowotułowia i odwłoka. Zamieszkują różne środowiska. Zdecydowana większość tych zwierząt żyje na lądzie. Należą do nich na przykład pospolite u nas pająki i kosarze (pajęczaki o silnie skróconym ciele i bardzo długich, cienkich odnóżach) oraz spotykane w strefach cieplejszych niż nasza skorpiony o potężnych, przypominających szczypce raka, odnóżach gębowych. Oddychają powietrzem atmosferycznym, a chitynowy pancerz chroni je przed utratą wody.

Stawonogi to zwierzęta o segmentowanym ciele i członowanych odnóżach, których elementy są połączone za pomocą stawów. Mają ciało pokryte chitynowym oskórkiem, podzielone na głowę, tułów i odwłok (u owadów) lub głowotułów i odwłok (u skorupiaków i pajęczaków).

Skorupiaki to stawonogi żyjące głównie w wodzie. Posiadają twardy, chitynowy pancerz, wysycony solami wapnia oraz do kilkunastu par odnóży, położonych na głowotułowiu i odwłoku.

Pajęczaki to stawonogi żyjące głównie na lądzie. Posiadają 4 pary odnóży krocznych, położonych na głowotułowiu.

Skorupiaki oddychają zwykle za pomocą skrzeli tlenem rozpuszczonym w wodzie, a pajęczaki tlenem atmosferycznym.

Wśród pajęczaków występują drapieżniki tkające sieci łowne, pasożyty (także człowieka) i saprofity.

Przeanalizuj zamieszczone poniżej mapy występowania kleszczy i zagrożenia kleszczowym zapaleniem mózgu w Polsce w latach 2001‑2011.

Odpowiedz na pytania:

1. Jak liczna populacja kleszczy występuje na obszarze, w którym mieszkasz?

2. Jakie jest na tym obszarze zagrożenie kleszczowym zapaleniem mózgu?

3. Czy zagrożenie kleszczowym zapaleniem mózgu zależy od liczebności populacji kleszczy?

Opisz, w jaki sposób raki są przystosowane do życia w wodzie.

Pająki posiadają 4 pary odnóży krocznych wyrastających z głowotułowia. Na odwłoku odnóża nie występują. Z przodu głowotułowia pajęczaki mają oczy oraz odnóża gębowe. Jedna para odnóży gębowych jest wysunięta poza obrys części głowowej i może wyglądać jak czułki, które jednak u pajęczaków nie występują. Narządy gębowe służą do chwytania i przytrzymywania ofiary, rozdrabniania pokarmu; pełnią też rolę narządu dotyku. Druga para odnóży gębowych nakłuwa ciało zdobyczy i wprowadza do niego jad. Często jest używana do walki z napastnikami. W tylnej części odwłoka pająków, po brzusznej stronie, znajdują się . Mają tam ujścia gruczoły przędne, produkujące ciekłą, białkową substancję, która po zetknięciu z powietrzem krzepnie w postaci nici pajęczej. Skorpiony posiadają na końcu odwłoka charakterystyczny kolec jadowy, dzięki któremu drapieżnik uśmierca ofiarę.

Pająki przędą różne typy nici. Jedne służą do budowy sieci łownych (pajęczyn) i nici asekuracyjnych, inne do oplatania schwytanych ofiar, jeszcze inne do budowy gniazd i kokonów, do wnętrza których składane są zapłodnione jaja. Niektóre pająki, zwłaszcza te małych rozmiarów, wytwarzają nić zwaną babim latem. Na pajęczynie, która powstaje z tych cienkich, długich nici, jej twórcy unoszą się w powietrzu i przemieszczają się z wiatrem na odległość nawet kilkuset kilometrów.

Budowanie sieci łownych jest czasochłonne. Zwykle pająki tkają je nocą, kiedy jest bezpieczniej. Budowa rozpoczyna się od puszczenia z wiatrem nici bazowej, która przyczepia się do jakiejś chropowatej powierzchni. Pająk ostrożnie przechodzi po niej i wzmacnia ją nowymi nićmi. Potem dobudowuje kolejną, tworząc konstrukcję w kształcie litery Y, i dodaje następne promienie. Kiedy są gotowe, pająk łączy je lepkimi nitkami spiralnymi lub biegnącymi po okręgu. Nici pomocnicze są suche i stanowią drogi przemieszczania się pająka, a nici lepkie tworzą właściwe pułapki na owady. Czatujący w ukryciu pająk za pomocą odnóży rejestruje drgania sieci, w którą złapała się ofiara. Szybko podbiega i wstrzykuje jad, który unieruchamia złowionego owada. Potem wpuszcza do jego wnętrza soki trawienne, które zamieniają tkanki ofiary w płynny pokarm. Ten proces nazywa się trawieniem zewnętrznym. Następnie pająk oplata swoją ofiarę nicią i często zawiesza na pajęczynie. Pokarm z ofiary wysysa dopiero jakiś czas po wprowadzeniu soków trawiennych.

Do pajęczaków należą kleszcze - pasożyty zewnętrzne, które przenoszą ciężkie choroby, np. podobną do malarii babeszjozę, kleszczowe zapalenie mózgu czy boreliozę. Kleszcze występują na obrzeżach lasów liściastych i mieszanych, na polanach, w zaroślach i trawach do wysokości 1,5 m. Przesiadują na spodniej stronie liści, głównie na ich końcach lub na gałęziach w pobliżu ścieżek dzikich zwierząt, skąd są zbierane przez przeciskające się w gęstwinie ofiary. Aby uniknąć tych pasożytów, na wycieczkę do lasu trzeba zakładać odzież z długimi rękawami i nogawkami oraz nakrycie głowy, a po powrocie zmienić odzież oraz skontrolować, czy na ciele nie ma nieproszonych gości. Czasem łatwo przeoczyć kleszcze, gdyż larwy mogą mieć ledwo 1 mm długości. Gdy okaże się, że kleszcz wczepił się, należy usunąć go szybkim ruchem, chwytając tuż przy skórze. Nie należy smarować kleszcza tłuszczem, przypalać ani wykręcać, gdyż podrażniony może zwrócić do rany ślinę wraz z zarazkami. Trzeba pamiętać, że nie każdy kleszcz przenosi drobnoustroje chorobotwórcze, a ryzyko ich wstrzyknięcia, jeśli kleszcz żerował mniej niż dobę, jest niewielkie. Mimo to miejsce ukąszenia trzeba obserwować. Pojawienie się kolistego zaczerwienienia skóry wokół ranki oraz objawy podobne do przeziębienia: bóle głowy i kończyn, uczucie ogólnego rozbicia, rzuty gorączki wymagają konsultacji lekarskiej.

Inne pajęczaki, które mogą być groźne dla człowieka, to mikroskopijne roztocza żyjące w kurzu domowym, pościeli, materacach. Żywią się szczątkami organicznymi. Ich odchody przyczyniają się do występowania alergii, których objawami są katar, kaszel, astma oskrzelowa, zapalenie skóry.

Do grupy roztoczy należy też świerzbowiec. Mierzy ok. 0,4 mm. Drąży w naskórku kanaliki, żywi się tkankami, powoduje silne swędzenie. Wywołuje świerzb, bardzo zakaźną chorobę przenoszoną przez kontakt bezpośredni.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wyspa Bożego Narodzenia, listopad, upał. 150 milionów czerwonych krabów, chrzęszcząc pancerzami, wędruje z lasu do oceanu, by złożyć jaja. Dlaczego wybrały życie na lądzie, skoro oddychają skrzelami, noszą ciężkie pancerze, a dzieciństwo muszą spędzić w oceanie? szkielet zewnętrzny chroni przed urazami, ale uniemożliwia wzrost i utrudnia poruszanie się na lądzie; zwierzęta aktywne mają symetrię dwuboczną.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stawonogi – owady - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stany Zjednoczone Ameryki - Lekcje historii pod ostrym kątem - Klasa 6

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ryby opanowały środowisko wodne. Ich kształty, barwy i zachowania fascynują ludzi - są inspiracją dla artystów i wynalazców. Na ich wzór skonstruowano m.in. łodzie podwodne i torpedy.

wskazywać i opisywać przystosowania ciała ryby do życia w wodzie (na podstawie obserwacji);

wykazywać związek między trybem życia ryby a jej kształtem;

opisywać budowę skrzeli i wyjaśniać mechanizm wymiany gazowej u ryb;

rozpoznawać wybranych przedstawicieli ryb;

oceniać znaczenie ryb.

swoją nazwę zawdzięczają jednej z części szkieletu - kręgosłupowi biegnącemu wzdłuż osi ich ciała. Należą do zwierząt aktywnych, które mają dobrze funkcjonujący układ ruchu. Składa się on z mięśni i wewnętrznego szkieletu. Szkielet jest lekką konstrukcją złożoną z elementów, które mogą się przemieszczać względem siebie, zachowując jednocześnie ze sobą związek. Zapewniają to ruchome połączenia kości (lub elementów chrzęstnych). Kości nie mogą poruszać się samodzielnie i są wprawiane w ruch przez umocowane na nich mięśnie.

Wyjaśnij, dlaczego szkielet wewnętrzny umożliwia kręgowcom uzyskiwanie dużych rozmiarów.

Kręgowcom zwyczajowo przeciwstawia się grupę zwaną bezkręgowcami. Termin ten nie oznacza taksonu (jednostki systematycznej). Bezkręgowce to zespół grup organizmów o bardzo różnej budowie, pochodzących od różnych przodków, które łączy jedna cecha wspólna, jaką jest brak wewnętrznego szkieletu. Do bezkręgowców zalicza się parzydełkowce, płazińce, nicienie, pierścienice, mięczaki, stawonogi i wiele innych grup zwierząt. Cała ta sztucznie utworzona grupa skupia aż 98% wszystkich gatunków zwierząt.

Opisanie budowy zewnętrznej i ruchu ryby akwariowej.

Co będzie potrzebne

różne ryby akwariowe w szkolnym akwarium, np.: skalary, kirysy, neony, gupiki, welony, mułojady lub glonojady.

Instrukcja

1. Przyjrzyj się ruchowi ryby. Zaobserwuj, do czego ryba wykorzystuje płetwy piersiowe i ogon.

2. Narysuj kształt ciała każdego gatunku ryby z przodu i z boku. Oceń, który z nich pozwala rybie osiągnąć największą prędkość.

Podsumowanie

Ryby mają różne kształty. Zależą one od środowiska, w którym żyją, prowadzonego przez nie trybu życia oraz sposobu pobierania pokarmu.

Określenie wieku ryb na podstawie budowy łusek.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Łuski mogą służyć do oznaczania wieku ryb. Na ich powierzchni można zaobserwować linie przyrostowe. Ryby klimatu umiarkowanego wiosną i latem rosną szybko, dlatego linie przyrostu łusek są szersze i tworzą jasne paski. Jesienią i zimą są węższe i tworzą ciemne paski. Sprawdź te informacje na poniższym rysunku.

2. Określ wiek okonia, którego łuska znajduje się na rysunku B.

3. Określ prawdopodobny wiek ryb, których łuski obserwujesz.

Podsumowanie

Aby poznać wiek ryby, wystarczy policzyć liczbę linii przyrostowych na jej łusce.

Zastanów się, czy linie przyrostowe pojawiają się na łuskach ryb żyjących w tropikach lub hodowanych w akwariach. Uzasadnij swoją hipotezę.

Ciało ryby składa się z głowy, tułowia i ogona, a jej skóra pokryta jest łuskami, które nachodzą na siebie dachówkowato, tworząc elastyczną powłokę. Umożliwia ona wyginanie ciała i chroni przed urazami mechanicznymi. Powierzchnia ciała pokryta jest śluzem. i śluz nadają skórze śliskość i zmniejszają tarcie wody podczas ruchu. Charakterystycznym elementem budowy ryb są są , specjalne fałdy skóry rozpięte na rusztowaniu ze sztywnych promieni. Płetwy występują podwójnie (płetwy parzyste) - piersiowe i brzuszne oraz pojedynczo (płetwy nieparzyste) - grzbietowa, ogonowa i odbytowa. Płetwy mają dużą powierzchnię, dlatego ułatwiają przemieszczanie się w wodzie.

Kształt ciała ryby zależy od jej trybu życia. Ryby szybko pływające (śledzie, tuńczyki i szczupaki) mają wrzecionowaty, opływowy kształt. Gatunki żyjące wśród wodnych roślin lub skał, jak leszcz i karp, mają ciało spłaszczone bocznie, dzięki czemu łatwiej im pływać między przeszkodami. Flądry przebywają przy dnie morskim i są spłaszczone grzbietobrzusznie. Dzięki temu mogą szybko się zagrzebać w piasku. Ciało pławikoników może wykształcać specjalne wypustki, które maskują je wśród wodorostów. Najeżka ma łuski przekształcone w kolce, które chronią rybę przed atakami drapieżników. Zagrożona, napełnia ciało wodą i przybiera wygląd kolczastej kuli.

Ustalenie częstości oddechów u ryby.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Przyjrzyj się rybie poruszającej się w akwarium. Zaobserwuj ruchy pyszczka i pokryw skrzelowych.

2. Policz ruchy oddechowe, które wykonuje ryba w ciągu 1 minuty. Powtórz liczenie kilka razy.

Podsumowanie

Wieczka skrzelowe działają jak pompa ssąca wytwarzająca niewielkie podciśnienie. Ruchy oddechowe przyspieszają przepływ wody z gardzieli przez jamę skrzelową na zewnątrz organizmu.

Skóra węgorza pokryta jest drobnymi łuskami i grubą warstwą śluzu. Ryba ta może wypełzać w nocy na ląd i oddychać powietrzem atmosferycznym. Wyjaśnij, jak to robi.

Poskoczek mułowy okresowo przebywa na lądzie, ponieważ silnie ukrwione ściany pęcherza pławnego umożliwiają mu oddychanie tlenem atmosferycznym.

Większość ryb posiada ubarwienie maskujące. Część brzuszna ciała wielu z nich jest jasna, dlatego drapieżniki wypatrujące ofiary od dołu, na tle jasnego nieba, mają utrudnione zadanie. Ciemna część grzbietowa przeszkadza z kolei w wypatrzeniu ich z powietrza. Niektóre ryby przybierają ubarwienie ostrzegawcze.

Ilustracja przedstawia rybę, w której pysku chroni się jej narybek.

U niektórych gatunków ryb tarło przebiega w innym środowisku niż to, w którym żyją osobniki dorosłe. Na przykład występujące w Polsce węgorze żyją w wodach słodkich, ale aby złożyć jaja, płyną do Morza Sargassowego. Wędrówka trwa aż półtora roku i jest tak wycieńczająca, że po tarle dorosłe osobniki giną.

Ryby ptaszorowate, zwane latającymi, mają duże płetwy piersiowe. W razie ataku drapieżników potrafią wyskoczyć z wody i szybować na rozłożonych płetwach jak na skrzydłach nawet przez 10 sekund.

Ryby pobierają rozpuszczony w wodzie tlen za pomocą narządów wymiany gazowej zwanych . Są one położone po obu stronach gardzieli. Składają się z licznych, drobnych i cienkich blaszek skrzelowych, które przybierają czerwoną barwę, ponieważ znajduje się w nich wiele naczyń krwionośnych. Mogą być ukryte pod , jak u szczupaka, lub pozbawione pokryw, jak u rekina (wtedy na boku ciała widzimy poszczególne szpary skrzelowe). Woda zawierająca tlen wpływa do pyska ryby, a potem przeciska się pomiędzy blaszkami skrzelowymi na zewnątrz. Tlen z wody przenika do krwi na drodze dyfuzji, a dwutlenek węgla z naczyń krwionośnych przenika do wody i wraz z nią opuszcza ciało. Liczba ruchów oddechowych zależy od aktywności ryby i zawartości tlenu w wodzie.

Ryby to zwierzęta , zwykle , choć są wśród nich gatunki , a nawet .
W okresie godowym ryby spotykają się na , które odbywa się w miejscu zwanym tarliskiem. Samice składają bezpośrednio do wody - jaja otoczone galaretowatą osłonką. Samce podpływają do nich i oblewają je mleczem, w którym znajdują się plemniki. Dochodzi do zapłodnienia zewnętrznego, czyli zachodzącego poza organizmem samicy. Ryby przechodzą rozwój prosty. Z zapłodnionych jaj wylęgają się młode ryby - , które są podobne do form dorosłych.

Film przedstawia tarło u pstrąga tęczowego oraz rozwój narybku i młodych ryb tego gatunku aż do osiągnięcia przez nie dojrzałości płciowej.

Większość ryb nie opiekuje się ani ikrą, ani narybkiem. Można jednak spotkać nieliczne wyjątki, takie jak koniki morskie, iglicznie, cierniki czy pielęgnice, które są bardzo troskliwymi rodzicami.

Największym przedstawicielem ryb jest rekin wielorybi osiągający długość do 16 m i masę ok. 17 ton. W przeciwieństwie do innych rekinów nie jest drapieżny, lecz żywi się planktonem. Odcedza go z wody za pomocą specjalnych wyrostków filtracyjnych obecnych na łukach skrzelowych. W ciągu godziny potrafi przefiltrować aż 6000 l wody.

Ochronę gatunkową ryb w Polsce po raz pierwszy w 1578 r. wprowadził król Stefan Batory.

Ryby są zwierzętami zmiennocieplnymi, żyjącymi w wodach słodkich i słonych.

Ciało większości ryb ma kształt opływowy i jest podzielone na głowę, tułów i ogon.

Pokrycie skóry ryb zmniejsza tarcie między nimi a wodą podczas poruszania się.

Ryby charakteryzuje obecność płetw parzystych i nieparzystych.

Charakterystycznym zmysłem ryb jest linia naboczna informująca je o ruchach wody.

Wymiana gazowa u ryb zachodzi przez skrzela.

Większość ryb jest jajorodna, występuje u nich zapłodnienie zewnętrzne.

Woda ma większą gęstość niż powietrze i stawia znacznie większy opór. Jakie cechy budowy pomagają rybom pokonać opór wody i wykorzystać go do osiągania dużej prędkości?

Wyszukaj w Internecie nazwy gatunkowe 3 chronionych rodzimych gatunków ryb niewymienionych w module. Podaj w przypadku każdego z nich cechę pozwalającą na jego identyfikację.

Sum pospolity jest największą rybą słodkowodną w Polsce i Europie. Ciało ma długie, osiągające 2 m , praktycznie pozbawione łusek. Posiada charakterystyczną pokaźną głowę z dużym, szerokim otworem gębowym otoczonym 6 wąsami. Poluje nocą, głównie na inne ryby, a czasem także na żaby, małe ssaki, a nawet ptaki wodne.

Leszcz ma ciało silnie wygrzbiecone oraz bocznie spłaszczone, pokryte dużymi łuskami. Otwór gębowy położony na dole głowy tworzy charakterystyczny, wysuwalny ryjek, którym ryba zasysa muł, a następnie wyszukuje w nim cząstki pokarmu. Żyje w stadach, w głębokiej wodzie słodkiej z bogatą roślinnością.

Płoć jest rybą słodkowodną, drobną, wysmukłą. Żyje w stadach. Zjada zarówno pokarm roślinny, jak i zwierzęcy. Narybek żywi się zooplanktonem. Roczne ryby przechodzą na pokarm pochodzący z dna - skorupiaki, larwy owadów oraz glony i inne rośliny. Dorosła płoć odżywia się mięczakami. Stanowi pokarm dla szczupaków, sandaczy oraz sumów.

Błazenki żyją w symbiozie z parzydełkowcami. Ryby te pokryte są specjalnym śluzem, który daje im odporność na parzące właściwości ukwiałów. Dzięki niemu mogą chronić się przed drapieżnikami wśród macek koralowców. W zamian odstraszają ryby żywiące się ukwiałami, a jednocześnie zwabiają inne, stanowiące ich pokarm. Czyszczą również parzydełka z nagromadzonych na ich powierzchni drobin pokarmowych.

Z wątroby ryb pozyskuje się , płynny tłuszcz bogaty w witaminy, stosowany w leczeniu niektórych chorób, np. krzywicy. Ryby hoduje się nie tylko dla celów konsumpcyjnych, ale także estetycznych (ryby akwariowe). Pstrąg potokowy i sieja są .

W Polsce całkowitą ochroną prawną objętych jest 26 gatunków ryb. Należy do nich m.in. jesiotr zachodni, do którego wytępienia przyczyniły się nadmierne połowy, zanieczyszczenie wód Bałtyku i rzek, oraz przegradzanie ich zaporami. Kolejnych 29 gatunków objętych jest częściową ochroną gatunkową, głównie w okresie tarła. Należą do nich m.in. węgorz europejski, szczupak pospolity i sum europejski. Ze względu na nadmierne połowy i kłusownictwo w Morzu Bałtyckim zagrożone są zasoby dorsza bałtyckiego. Grozi to naruszeniem równowagi ekologicznej morza.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ryby opanowały środowisko wodne. Ich kształty, barwy i zachowania fascynują ludzi - są inspiracją dla artystów i wynalazców. Na ich wzór skonstruowano m.in. łodzie podwodne i torpedy. wskazywać i opisywać przystosowania ciała ryby do życia w wodzie (na podstawie obserwacji); wykazywać związek między trybem życia ryby a jej kształtem; opisywać budowę skrzeli i wyjaśniać mechanizm wymiany gazowej u ryb; rozpoznawać wybranych przedstawicieli ryb; oceniać znaczenie ryb.