# data[].attributes.headline
Co należy wiedzieć na temat sprzętu do digitalizacji? 

# data[].attributes.subject
Co należy wiedzieć na temat sprzętu do digitalizacji? 

# data[].attributes.body
Charakterystyka obrazu cyfrowego

Tym, którzy nie słyszeli o pikselach, rozdzielczości albo głębi kolorów szczególnie polecamy zapoznanie się z tą częścią kompendium. Omówione tu zostały wszystkie terminy niezbędne do zrozumienia specyfiki obrazu cyfrowego. Zgodnie z definicją w Wikipedii: "Obraz cyfrowy jest reprezentacją obrazu dwuwymiarowego, stworzoną z jedynek i zer (kod binarny)". Programy komputerowe wiedzą, w jaki sposób odczytywać i interpretować te zera i jedynki, dzięki czemu są w stanie wyświetlać obrazy na ekranie monitora. Istnieją dwa typy obrazów cyfrowych. Kiedy mowa o obrazach cyfrowych, najczęściej chodzi o grafikę rastrową, ponieważ jest ona spotykana w większości przypadków. Istnieją jednak także obrazy wektorowe, zbudowane odmiennie niż obrazy rastrowe, charakteryzujące się innymi właściwościami. Obrazy wektorowe nie są w kontekście niniejszego opisu szczególnie istotne, ponieważ większość istniejącego sprzętu do skanowania tworzy obrazy rastrowe. Cyfrowy obraz rastrowy składa się z elementów nazywanych pikselami. Każdy obraz rastrowy składa się z ustalonej liczby wierszy i kolumn wypełnionych pikselami, które są podstawowymi jednostkami informacji. Każdy piksel zawiera informacje na temat koloru i jego intensywności. Im więcej mamy pikseli w cyfrowym obrazie, tym więcej informacji może być zaprezentowanych odbiorcom, oznacza to, że obraz może być bardziej dokładny, lub przedstawiać większe obiekty. Właściwość dotycząca zapisu większej lub mniejszej ilości informacji nazywana jest rozdzielczością obrazu. Im więcej pikseli, tym większa rozdzielczość i tym bardziej szczegółowe jest odwzorowanie obiektów prezentowanych na ekranie. Rozdzielczość obrazu może być mierzona w różny sposób, np. sumaryczną liczbą pikseli.

Kompresja obrazu

Kolejnym istotnym terminem, niezbędnym do zrozumienia charakterystyki obrazów cyfrowych, jest kompresja. Aparaty cyfrowe i inne urządzenia, pozwalające na tworzenie obrazów cyfrowych, stają się coraz bardziej zaawansowane - obrazy cyfrowe tworzone z użyciem najprostszych nawet modeli - składają się z dużej liczby pikseli. Jak już wspomniano, większa ilość informacji oznacza dłuższy czas pobierania i większą ilość przestrzeni dyskowej potrzebnej do przechowywania danego obrazu cyfrowego (należy pamiętać, że więcej pikseli to więcej informacji). Czy można coś zrobić, aby ograniczyć czas pobierania obrazów w dużej rozdzielczości, sprawić by rozmiar plików był mniejszy, mimo iż odwzorowanie jest wciąż bardzo dokładne? Jak się okazuje jest to osiągalne dzięki zastosowaniu kompresji. Kompresja (oraz dekompresja) jest stosowana przez programy komputerowe, takie jak edytory graficzne, przeglądarki obrazów, przeglądarki internetowe i wiele innych. Kompresja może działać w różny sposób, tzn. może mieć różną skuteczność, być stratna lub bezstratna. Zastosowanie konkretnej metody jest zwykle związane z formatem pliku użytego do zapisu obrazu cyfrowego na dysku twardym komputera. Niektóre formaty plików mogą przechowywać zarówno obrazy skompresowane (bezstratnie) jak i nieskompresowane informacje, np. format TIFF. Inne stosują tylko kompresję stratną np. format GIF. Wybór właściwego formatu zależy więc od tego, do jakich celów ma być on używany. Wybrane, najczęściej używane formaty plików, będą opisane w dalszej części kursu. Kompresja stratna jest formą kompromisu pomiędzy utratą informacji i redukcją rozmiarów pliku. Ilość informacji, jaką się traci, może być regulowana dzięki dostosowaniu poziomu kompresji. Im większy współczynnik kompresji, tym większa utrata informacji o obrazie i mniejszy rozmiar pliku. Należy pamiętać, że kompresja stratna to proces nieodwracalny. W zamian za mniejszy rozmiar pliku z obrazem traci się część informacji. Ponieważ informację traci się bezpowrotnie, nie jest możliwy powrót do oryginału, nawet po dekompresji. Kompresja bezstratna jest pozbawiona tej niegodności, obraz może być skompresowany bez jakiejkolwiek utraty informacji. Warto jednak pamiętać, że plik będący wynikiem działania metod stratnych w większości przypadków będzie mniejszy niż w przypadku zastosowania metod bezstratnych.

# data[].attributes.body
Skanery płaskie

Skaner płaski najczęściej składa się z szyby (lub płyty), pod którą znajduje się źródło jasnego światła oświetlające szklaną powierzchnię oraz poruszające się czujniki optyczne. Obrazy przeznaczone do skanowania umieszczone są wierzchem do dołu na szybie, nieprzejrzysta pokrywa uniemożliwiająca przedostanie światła zewnętrznego zostaje opuszczona, następnie czujnik optyczny oraz wiązka światła zostają przesunięte wzdłuż szyby, skanując cały obszar. Obraz widziany jest przez sensor tylko dzięki światłu odbitemu przez obiekt. Skanery płaskie są najbardziej popularne i należą do najczęściej sprzedawanego typu. Są wielofunkcyjne, proste w obsłudze i szeroko dostępne. Ich popularność sprawia, że najtańsze z nich kosztują mniej niż 300 złotych, co jednak wpływa na jakość skanów.

Skanery z podajnikiem

Skanery z podajnikiem działają w podobny sposób, co skanery płaskie, ale mają zwiększoną przepustowość, co jednak dzieje się kosztem utraty jakości. Zaprojektowane są dla wymagań biznesowych. Na ogół oferują skanowanie czarno-białe lub w odcieniach szarości, ale w niskiej rozdzielczości.

Skanery przelotowe (dokumentowe)

Obsługują format A4, rzadziej A3. Ich niewielkie rozmiary i waga sprawdzają się we współpracy z komputerami przenośnymi. Zaletą jest niewątpliwie duża prędkość skanowania, jednak skanerami przelotowymi skanować można wyłącznie rozdzielone arkusze o określonych formatach, niepodlegające ochronie lub w doskonałym stanie, gdyż ten typ skanerów naraża obiekty na możliwość uszkodzenia arkuszy.

Skanery bębnowe

Skanery bębnowe zapewniają najwyższą rozdzielczość i najlepszą jakość skanów, ale są bardzo kosztowne. Inne wady to powolna praca tych urządzeń, brak możliwości zeskanowania kruchych i łamliwych dokumentów oraz wymóg dużej wiedzy i doświadczenia osób obsługujących takie skanery. Idealne do skanowania luźnych stron.

Skanery dedykowane

Są to urządzenia zaprojektowane do konkretnych zadań np. skanery do dokumentacji aktowej. Dostosowują się do praktycznie wszystkich rodzajów obiektów piśmienniczych, ponieważ mogą być wyposażone w m.in. stół z szalkowymi pulpitami dopasowującymi się do grubości książki, szybę dociskającą, opcję stołu kołyskowego czy zimne oświetlenie bez promieniowania UV i IR, o niskiej intensywności. Używane są do formatów od A4 po A0, są uniwersalne i mają zazwyczaj dość dużą prędkość skanowania. Skanery dedykowane to jednak dość drogi sprzęt, wrażliwy na zakłócenia przez światło z otoczenia.

Skanery do mikrofilmów

Ten typ skanera jest przeznaczony do digitalizacji filmów szpulowych, mikrofisz i kart perforowanych. Jest to sprzęt wysoce specjalizowany a więc drogi. Gdy zachodzi potrzeba skanowania mikrofilmów warto rozważyć zatrudnienie firmy zewnętrznej posiadającej odpowiednie doświadczenie i sprzęt. "Otrzymanie skanów o dobrej i spójnej jakości ze skanera mikrofilmów może być trudne z powodu skomplikowanej obsługi, różnic w jakości i stanie zachowania klisz oraz bardzo niewielkich możliwości wprowadzania korekt. Mimo swoich wad, skanery mikrofilmów są jednak bardzo szybkie, potrafią zeskanować nawet do 500 stron na minutę.

Skanery 3D
To najnowsza technologia skanerów bezdotykowych, które pozwalają na bezpieczny pomiar 3D obiektów muzealnych - umożliwiają przeprowadzenie pełnej digitalizacji zabytku.

# data[].attributes.body
Wykorzystanie aparatu cyfrowego wraz ze specjalnym statywem pozwala uzyskać obrazy o bardzo dobrej jakości, bez ograniczeń wielkości obszaru skanowania. Format skanowanych materiałów jest często ograniczeniem w przypadku tradycyjnych skanerów. Aparaty znajdują zastosowanie w przypadku digitalizacji zarówno małych jak i dużych obiektów, można je wykorzystywać przy digitalizacji obiektów płaskich (kartki, książki) jak i trójwymiarowych (np. eksponaty muzealne). Mimo swoich zalet, aparaty cyfrowe są jednak de facto wolniejsze i bardziej skomplikowane w obsłudze, niż skanery płaskie. "Większość wrażliwych/kruchych materiałów może być bezpiecznie digitalizowana, jednakże konieczność użycia zewnętrznego oświetlenia może wiązać się z uszkodzeniami powodowanymi przez światło". Zwykle aparat jest montowany na specjalnym statywie umieszczonym nad obiektem.

# data[].attributes.headline
Programy komputerowe w procesie digitalizacji

# data[].attributes.subject
Programy komputerowe w procesie digitalizacji

# data[].attributes.body
Duże znaczenie dla osiągnięcia planowanych celów digitalizacji mogą mieć niewątpliwie elektroniczne wersje katalogów bibliotecznych. Katalog elektroniczny może znacząco przyspieszyć proces wyboru materiałów do digitalizacji. Ponadto, w katalogach zawarte są opisy bibliograficzne, które można wykorzystać do stworzenia metadanych dla zdigitalizowanych obiektów. Istnieją różne systemy, które pozwalają tworzyć katalogi OPAC (publicznie dostępne w sieci katalogi bibliotek). Najprostszym sposobem (zakładając, że istnieje taka potrzeba) na stworzenie listy zasobów do digitalizacji jest stworzenie współdzielonego arkusza kalkulacyjnego. Takie możliwości oferują np. Dokumenty Google (ang. Google Docs) - sposób postępowania dla tej aplikacji został szerzej opisany w tym dokumencie. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwa będzie współpraca wielu osób nad opracowywaniem danego dokumentu. W przypadku, gdy digitalizacja będzie realizowana przez kilka osób, mogą one wykorzystywać taki arkusz do zapisywanie bieżącego stanu prac i komunikacji. Przygotowanie aktualnego spisu posiadanych obiektów jest bardzo ważne, aczkolwiek nie jest niezbędne dla powodzenia procesu digitalizacji.

# data[].attributes.body
1. GIMP - Jest to bezpłatny program, przeznaczony do zadań takich, jak retusz zdjęć, poprawianie kompozycji obrazu i przygotowywanie obrazów do prezentacji w sieci i wydruku. Program posiada bardzo rozbudowane możliwości, może być używany zarówno jako prosty program graficzny, zaawansowane narzędzie do retuszu zdjęć jak i konwerter formatów plików, itp. Podstawowe funkcje mogą być rozszerzane poprzez wykorzystanie dodatkowych wtyczek (ang. plug-ins). Zaawansowany interfejs skryptowy pozwala utworzyć skrypty wykonujące zarówno najprostsze zadania, jak i bardzo zaawansowane procedury edycji obrazów. Możliwe jest na przykład przygotowanie skryptu, który otworzy 100 obrazów z dysku twardego komputera, a następnie je obróci. GIMP został stworzony jako darmowa alternatywa dla Photoshopa.

2. Google Picasa - Oprogramowanie Picasa oferuje prosty interfejs umożliwiający przeglądanie, edycję i organizowanie kolekcji zdjęć zgromadzonych na dysku twardym komputera. Picasa jest jednym z bardziej użytecznych narzędzi, jeśli chodzi o obróbkę zdjęć. Jest to bardzo prosty w użyciu program, oferujący przy tym bardzo dużo możliwości. Picasa umożliwia realizację podstawowych czynności korygujących (takich jak wycinanie, wyrównywanie, korekta ostrości i kontrastu) i niektóre opcje dostosowywania (takie jak temperatura barwowa), czy efekty specjalne (konwersja na obraz czarno-biały, itp). Możliwe są także dodatkowe czynności, takie jak dodawanie do zdjęć geo-tagów (łączenie informacji o współrzędnych geograficznych obiektu przedstawionego na zdjęciu) czy przetwarzanie kilku zdjęć naraz.

3. Scribus - Scribus jest darmowym programem do cyfrowego składu drukarskiego. Użytkownicy mogą profesjonalnie przygotować swoje publikacje (wsparcie dla palety barw w trybie CMYK, zarządzanie kolorami w trybie ICC), a następnie zapisać je w postaci gotowego do druku pliku PDF.

4. Hugin - Hugin umożliwia "zszywanie" serii obrazów. Dzięki temu programowi możliwe jest stworzenie bardzo szczegółowego obrazu poprzez połączenie kilku zdjęć. Program może również służyć do tworzenia naprawdę pięknych i intrygujących obrazów.

5. Adobe Acrobat Reader - To darmowe, bardzo popularny program, które pozwala wyświetlać i drukować pliki PDF.

6. Gsview - Gsview to prosta aplikacja (ale z dużymi możliwościami), która pozwala oglądać zawartość plików PDF i PS.

# data[].attributes.body
1. Adobe Photoshop - Photoshop jest uważany w środowisku grafików za standard w dziedzinie programów do obróbki grafiki cyfrowej. Jeśli potrzebne jest narzędzie do retuszu zdjęć lub przetwarzania dużej liczby obrazów, Photoshop z pewnością będzie dobrym programem. Oferuje on również wiele innych funkcji, jest dostępny w różnych wersjach, także z dodatkowymi programami, takimi jak np. Adobe Lightroom. Nie ulega wątpliwości, że największą wadą Photoshop'a jest jego wysoka cena.

2. Corel Paint Shop - Jest to obecnie główny konkurent Photoshopa. Oferuje mniejsze możliwości, ale wystarczająco dużo na potrzeby procesu digitalizacji, jest znacznie tańszy niż Adobe Photoshop.