# data[].attributes.attachment_link.description
Jachimczak, Barbara Wanda : Polacy mają w sobie instynkt wolności... : scenariusz słowno-muzyczny z okazji 90. rocznicy odzyskania niepodległości. W: Biblioteka w Szkole. 2008, nr 9, s. 26-28

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.title
Aktualności - Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
Zobacz najnowsze informacje związane z obchodami 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.title
Kalendarium niepodległościowe - Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
W reakcji na udany zamach na arcyksięcia Ferdynanda Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii. W ciągu kilku kolejnych dni działa tzw. efekt domina. Na mocy porozumień sojuszniczych Rosja ogłosiła mobilizację wojska przeciwko Austro-Węgrom. W odpowiedzi Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji, a następnie Francji. Zaborcy stanęli po dwóch stronach frontu. Rozpoczęła się I wojna światowa.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak Polska odzyskała niepodległość? Droga do niepodległości 11 listopada 1918 i kształtowanie się narodu polskiego

Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku było ukoronowaniem całego szeregu różnorodnych działań polskich patriotów, które miały do tego doprowadzić. Jak wyglądała droga do niepodległości? Jak odzyskanie niepodległości wygląda na archiwalnych zdjęciach i jak można je przedstawić na mapach? O tym przeczytasz w poniższych tekstach!

Ojcowie (i Matki) Niepodległości

Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Paderewski, Wincenty Witos, Ignacy Daszyński, Wojciech Korfanty, Józef Haller - to jedni z najważniejszych patriotów walczących o polską niepodległość nazywani często Ojcami Niepodległości. Ale nie tylko oni walczyli o polską niepodległość. Ba, nie tylko mężczyźni o nią walczyli. Ich sylwetki, ale nie tylko przedstawiamy w poniższych tekstach.

Wcześniejsze ośrodki władzy przed 11 listopada 1918

Odzyskanie niepodległości nie nastąpiło w jeden dzień. To był proces, na który złożyły się różne wydarzenia odbywające się na terenie całego kraju. Na terenie całego kraju zaczęły także powstawać ośrodki władzy, które mówiły o niepodległości. O ich historii piszemy w poniższych artykułach.

Odzyskanie niepodległości - listopad 1918 roku

Przełomowym momentem na drodze do polskiej niepodległości był listopad 1918 roku. Dlaczego? Jak wyglądał ten miesiąc? Jak wyglądał sam 11 listopada, który dziś jednoznacznie kojarzymy z dniem odzyskania przez Polskę niepodległości?

Początki Wojska Polskiego i walki o granice i niepodległość Polski

Odrodzona Rzeczpospolita nie mogła istnieć bez swojego wojska. O nowe granice trzeba było walczyć zbrojnie i mieć możliwość ich późniejszej obrony. O początkach Wojska Polskiego i zbrojnej walce o granice i niepodległość Polski przeczytasz w poniższych tekstach.

Dlaczego odzyskanie niepodległości przez Polskę świętujemy w rocznicę 11 listopada 1918?

Dat ważnych wydarzeń związanych z walką o polska niepodległość i jej odzyskaniem jest wiele. Dlaczego zatem jako jeden symboliczny dzień jako Polacy wybraliśmy 11 listopada? Rozważania na ten temat znajdziesz w naszych artykułach.

Obchody rocznicy odzyskania niepodległości w 2019 roku:

# data[].attributes.attachment_link.title
11 listopada 1918 i odzyskanie niepodległości przez Polskę

# data[].attributes.attachment_link.description
Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku było ukoronowaniem całego szeregu różnorodnych działań polskich patriotów, które miały do tego doprowadzić. Jak wyglądała droga do niepodległości? Jak odzyskanie niepodległości wygląda na archiwalnych zdjęciach i jak można je przedstawić na mapach? O tym przeczytasz w poniższych tekstach!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Polskie Dzieje - Historia Polski w Internecie

# data[].attributes.attachment_link.description
W wyniku zaborów państwo polskie zostało wymazane z mapy Europy. Pomimo licznych powstań, nie udało się doprowadzić do odzyskania niepodległości. Dopiero światowy konflikt, w którym wzięły udział wszystkie mocarstwa zaborcze, stał się szansą na niepodległość. W I wojnie światowej Rosja stanęła naprzeciw sojuszu Niemiec i Austro-Węgier.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecności na mapach politycznych Europy Polska odzyskała niepodległość. Stało się to głównie dzięki wytrwałości i ofiarności aktywnej części polskiego społeczeństwa, które w okresie niewoli przekazywało nowym generacjom młodych Polaków przywiązanie do języka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny światowej (1914-1918) wystąpiły sprzyjające okoliczności dla sprawy polskiej. Zaborcy Polski stanęli wówczas naprzeciwko siebie, łamiąc swą dotychczasową solidarność w kwestii polskiej.

Mimo trwającej ponad sto lat niewoli, krwawo stłumionych powstań narodowych, represji politycznych, zsyłek na Syberię, nasilającej się polityki rusyfikacji i germanizacji na przełomie XIX i XX wieku, Polacy nie porzucili marzeń o odzyskaniu niepodległości. Na różne sposoby polskie elity starały się zaszczepić wśród chłopów i robotników polską świadomość narodową, rozwijając różnorodne formy samokształcenia i starając się bronić języka polskiego w szkolnictwie. Postulat odbudowy państwa polskiego miały w swych programach wszystkie liczące się polskie partie polityczne. Centrum polskiego życia narodowego stała się ciesząca się od lat 60. XIX w. szeroką autonomią polityczną Galicja. Tam schronienie znajdowali ścigani w zaborze rosyjskim aktywiści, działały swobodnie polskie partie polityczne, a w szkolnictwie, administracji i sądownictwie używano języka polskiego. Hucznie obchodzono tu polskie święta narodowe takie jak rocznice wybuchu powstań narodowych czy ustanowienia konstytucji 3 Maja.

Nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości od przełomu XIX i XX w. wzmacniały mnożące się spory pomiędzy zaborcami, czyli z jednej strony Rosją, a z drugiej Niemcami i Austro-Węgrami. Liczne kryzysy międzynarodowe (np. marokańskie, bałkańskie), jakie wówczas wybuchały, czyniły wizję wojny ogólnoeuropejskiej - a w związku z tym umiędzynarodowienie sprawy polskiej - coraz bardziej realną. Należało się do niej odpowiednio przygotować. W 1908 r. Józef Piłsudski ze współpracownikami założył we Lwowie Związek Walki Czynnej. Wkrótce zaczęły w Galicji powstawać organizacje paramilitarne (np. Strzelec, Związek Strzelecki), które za cel stawiały sobie wojskowe przeszkolenie polskiej młodzieży i przygotowanie jej do walki o niepodległość.

Latem 1914 r., u progu rozpoczynającej się wojny, Polacy stanęli przed dylematem, po której stronie konfliktu się opowiedzieć. Część, m.in. Józef Piłsudski, nadzieje na odbudowę Rzeczypospolitej wiązała z państwami centralnymi. U ich boku sformowano ochotnicze Legiony Polskie. Inni (a wśród nich Roman Dmowski) to w Rosji i jej sojusznikach na Zachodzie widzieli mocarstwa, które mogły najpierw zjednoczyć ziemie polskie a w dalszej perspektywie doprowadzić do odzyskania przez Polskę niepodległości. Dla setek tysięcy Polaków zmobilizowanych do armii państw zaborczych wojna miała charakter bratobójczy. Poza tym same działania wojenne przyczyniły się do ogromnych zniszczeń materialnych, a setki tysięcy osób zmusiły do opuszczenia swych domostw w charakterze uchodźców wojennych.

Już w pierwszych dniach wojny Polacy chwycili za broń, aby zademonstrować światu swe prawa do własnego państwa. 6 sierpnia 1914 r. na czele kompanii kadrowej Józef Piłsudski przekroczył granicę austriacko-rosyjską, z bronią w ręku wkraczając na teren zaboru rosyjskiego. Wkrótce zaczęto w Galicji formować Legiony Polskie. W ciągu roku rozrosły się one do trzech brygad, liczących łącznie 20-25 tys. żołnierzy. Dowództwo pierwszej z nich objął Józef Piłsudski. W latach 1914-1916 Legiony walczyły m.in. w Małopolsce, Karpatach Wschodnich, na Lubelszczyźnie i na Wołyniu. Zwolennicy odbudowy Polski w oparciu o państwa centralne latem 1914 r. powołali do życia w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy, mający stanowić główną reprezentację polityczną Polaków.

Z kolei stronnicy współpracy z państwami ententy skupili się wokół założonego w Warszawie w listopadzie 1914 r. Komitetu Narodowego Polskiego. Jednym z jego liderów został Roman Dmowski. U boku armii rosyjskiej stworzono wówczas niewielki, bo liczący zaledwie tysiąc żołnierzy, oddział ochotniczy - tzw. Legion Puławski.

W 1915 r., w wyniku zajęcia Warszawy przez Niemców, Komitet Narodowy Polski przeniósł się do Piotrogrodu, a Legion Puławski, który poniósł ogromne straty, niemal przestał istnieć. Gdy dwa lata później Rosję ogarnęła rewolucja, Dmowski przeniósł się do Francji, gdzie w Paryżu założono kolejny Komitet. Stał się on wkrótce głównym reprezentantem sprawy polskiej w obozie ententy, swoistym rządem na uchodźctwie. We Francji już na początku wojny sformowano niewielki ochotniczy oddział Polaków tzw. bajończyków.

Długo oczekiwany przełom w sprawie polskiej nastąpił w listopadzie 1916 r. Wówczas to cesarze Niemiec i Austrii proklamowali odrodzenie państwa polskiego na ziemiach odebranych Rosji (tzw. Akt 5 Listopada). Stanowił on wyłom w zmowie milczenia w kwestii polskiej. Kilka miesięcy później w Rosji obalono carat. Nowe władze Rosji uznały prawo Polaków do samostanowienia. Wkrótce zdecydowali się na to Francuzi i Brytyjczycy. Widząc, że państwa centralne nie są gotowe przyznać Polsce rzeczywistej niepodległości, Piłsudski zerwał z nimi i został internowany, a Legiony rozwiązane.

Mimo początkowej euforii Akt 5 Listopada szybko rozczarował Polaków. Cesarze Wilhelm II i Franciszek Józef I nie określili bowiem granic państwa polskiego. Milczeli też w kwestii osoby przyszłego monarchy. Dla wszystkich stało się jasne, że chodziło im jedynie o pozyskanie polskiego rekruta. W kolejnych miesiącach na ziemiach okupowanych powołano polskie instytucje życia publicznego, takie jak Tymczasowa Rada Stanu, Rada Regencyjna, a nawet rząd. Pełniły one jednak funkcje doradcze wobec władz okupacyjnych.

Wiosną 1917 r. wśród legionistów narastała frustracja i niepewność co do przyszłości. Legiony zostały wówczas przekazane pod niemieckie dowództwo i miały stanowić podstawę przyszłej armii polskiej. Legioniści obawiali się, że ich formacje mogą utracić polski charakter narodowy. Zmienił się także kontekst międzynarodowy sprawy polskiej. W Rosji obalono carat, a do wojny przeciw państwom centralnym przyłączyły się potężne Stany Zjednoczone. Piłsudskiemu zaczął wówczas ciążyć taktyczny sojusz z państwami centralnymi, jaki zawarł na początku wojny. W lipcu 1917 r. doszło do przesilenia. Za namową Piłsudskiego większość legionistów (głównie żołnierze I i III Brygady, w których przeważali jego stronnicy) odmówiła złożenia nowej wersji przysięgi wojskowej, w której zobowiązać się mieli do utrzymania sojuszu z państwami centralnymi do końca toczącej się wojny. W rezultacie Legiony Polskie zostały rozwiązane. Legionistów - dawnych poddanych rosyjskich - uwięziono w obozach w Szczypiornie koło Kalisza, w Beniaminowie pod Zegrzem i w Łomży. Natomiast poddanych austriackich wcielono do wojska austro-węgierskiego i wysłano na front włoski. Na rzecz internowanych polskie społeczeństwo organizowało zbiórki pieniężne i materiałowe, a zbiegom z obozów pomagano w ukrywaniu się w przed władzami. Sam Piłsudski został internowany w więzieniu wojskowym w dawnej twierdzy w Magdeburgu. Wokół Brygadiera urosła legenda męczennika sprawy narodowej. Ponad roczny okres uwięzienia pomógł mu także zdjąć z siebie odium sojusznika państw centralnych i uwiarygodnić się w oczach przywódców ententy, co miało kolosalne znacznie po zakończeniu wojny. Tylko żołnierze II Brygady, w większości i tak poddani austriaccy, złożyli przysięgę i jako Polski Korpus Posiłkowy kontynuowali walkę z Rosjanami u boku c.k. armii. Dowodził nimi Józef Haller.

Na rzecz sprawy polskiej lobbowali na Zachodzie luminarze polskiej kultury. Ignacy Paderewski zbierał pieniądze na ofiary wojny na ziemiach polskich i namawiał polityków państw zachodnich do poparcia idei niepodległości Polski. Między innymi w wyniku jego zabiegów Woodrow Wilson, prezydent USA, które w kwietniu 1917 r. przystąpiły do wojny, zaczął sprzyjać Polakom. Postulat niepodległości Polski uznali wkrótce i inni przywódcy państw ententy. We Francji z ochotników wywodzących się głównie ze środowisk polonijnych sformowano Armię Polską.

Po obaleniu caratu w ramach armii rosyjskiej wiosną 1917 r. zaczęto wyodrębniać oddziały złożone z Polaków (trzy korpusy). Starały się one trzymać z dala od narastającego w Rosji chaosu, a po rewolucji październikowej zachować neutralność w wojnie między białymi a czerwonymi. W wyniku przemian w Rosji także jej zachodni alianci, czyli Wielka Brytania, Francja i Włochy zaczęli dostrzegać w Polakach pożądanych sojuszników. Latem 1917 r. we Francji rozpoczęto formowanie Armii Polskiej, od koloru mundurów zwanej Błękitną. W jej szeregi wstępowali ochotnicy z Europy Zachodniej, Stanów Zjednoczonych, Kanady oraz polscy jeńcy z armii niemieckiej. Formacje Błękitnej Armii weszły do walk z Niemcami w ostatnich dniach wojny.

W lutym 1918 r. państwa centralne zawarły niekorzystny z polskiej perspektywy pokój brzeski z Ukrainą. Rozczarowani Polacy ostatecznie zerwali z państwami centralnymi i nadzieje na odbudowę Polski zaczęli powszechnie wiązać z ententą. Rozwiązano ostatnie odziały polskie walczące u boku państw centralnych. W przemówieniu do kongresu w styczniu 1918 r. Woodrow Wilson ogłosił odbudowę niepodległej Polski z dostępem do morza za jeden z warunków zawarcia trwałego pokoju.

Podpisane przez Niemcy i Austro-Węgry porozumienia z powstającą właśnie Ukraińską Republiką Ludową zakładało przekazanie jej Chełmszczyzny. Wywoływało to powszechne oburzenie polskiej opinii publicznej, która uznała ten dokument za kolejny rozbiór Polski. Znajdowało ono swój wyraz w gwałtownych manifestacjach i strajkach. W Galicji urzędnicy rezygnowali z pracy, odznaczeni przez władze państwowe odsyłali im z powrotem przyznane medale, a osoby mające tytuły dworskie rezygnowały z nich. Polscy parlamentarzyści w Wiedniu ogłosili przejście do opozycji wobec rządu. Rozwiązano także Polski Korpus Posiłkowy. Część jego żołnierzy przedostała się na teren Rosji, część została internowana.

Wizerunek państw centralnych w oczach polskiej opinii publicznej został nieodwracalnie zrujnowany. Wśród Polaków rosły nastroje radykalne i republikańskie, rozkwitała tajna prasa i potajemne organizacje, jak założona przez Piłsudskiego jeszcze w 1914 r. Polska Organizacja Wojskowa. Zdecydowana większość polskiego społeczeństwa życzyła zwycięstwa entencie i czekała na dalszy rozwój wypadków.

Gdy w październiku i listopadzie kończyła się wojna na Zachodzie i nastąpił rozpad Austro-Węgier, Polacy przystąpili do rozbrajania okupantów i tworzenia niezależnych instytucji państwowych. Uwolniony przez Niemców Józef Piłsudski po przyjeździe do Warszawy, 11 listopada 1918 r. przejął z rąk Rady Regencyjnej pełnię władzy cywilnej i wojskowej przyjmując funkcję Naczelnika Państwa. Rozpoczął się nowy etap w historii Polski.

Na początku października 1918 r. na wieść o nawiązaniu przez Niemców kontaktu z Amerykanami w sprawie warunków zawieszenia broni doszło do wzrostu aktywności politycznej na ziemiach polskich. Rada Regencyjna ogłosiła proklamowanie Królestwa Polskiego z dostępem do morza, natomiast coraz częściej były bojkotowane zarządzenia władz okupacyjnych. Następował także rozpad Austro-Węgier, na terytorium których deklarowano albo powstanie niepodległych państw - np. Czechosłowacji - albo przyłączenie do państw sąsiednich. W Krakowie 28 października 1918 r. ukonstytuowała się Polska Komisja Likwidacyjna, zajmująca się przejmowaniem władzy w Galicji. Podobne ośrodki władzy powstawały w innych miastach zachodniej Galicji, podczas gdy we wschodniej Galicji wraz ze Lwowem władzę starli się przechwycić Ukraińcy.

Na obszarze Królestwa Polskiego w nocy z 6 na 7 listopada, w uwolnionym spod okupacji Lublinie, ukonstytuował się lewicowy rząd z socjalistą Ignacym Daszyńskim na czele. Wysunięto program daleko idących reform socjalnych: 8-godzinny dzień pracy, parcelacja majątków ziemiańskich na rzecz małorolnych i bezrolnych chłopów, nacjonalizacja głównych gałęzi przemysłu. Wielu obawiało się, aby wygłodzonego kraju nie ogarnął chaos rewolucyjny na wzór zbolszewizowanej Rosji. Śmiertelne żniwo zaczęła zbierać pandemia grypy hiszpanki. Na przełomie października i listopada członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej, wspierani m.in. przez gimnazjalistów, studentów, młodzież robotniczą, harcerzy, strażaków czy kolejarzy przystąpili do spontanicznego rozbrajania okupantów. W całym kraju zaczęły powstawać lokalne ośrodki władzy, starające się wypełnić próżnię po władzach okupacyjnych i władzach austriackich w Galicji.

W zaborze pruskim aż do grudnia 1918 r. mocno trzymały się pruskie ośrodki władzy. Głównym ośrodkiem polskiego życia politycznego stała się Naczelna Rada Ludowa. Na zryw zbrojny przeciw zaborcy trzeba było tam poczekać jeszcze do grudnia. Nowe, republikańskie władze w Berlinie wciąż uważały za obowiązującą wschodnią granicę Niemiec z 1914 r.

Natomiast w dniu 10 listopada do Warszawy przybył pociągiem z Berlina wypuszczony z więzienia kilka dni wcześniej Józef Piłsudski. Niemcy liczyli na to, że ze swym autorytetem zapanuje nad chaosem i zapewni spokojny przejazd wojsk niemieckich wracających z Rosji do domu. Następnego dnia Rada Regencyjna przekazała mu całość władzy cywilnej i wojskowej. Piłsudski przyjął tytuł Naczelnika Państwa. Podporządkował mu się także rząd lubelski. W warunkach trudnych do precyzyjnego oszacowania strat ludzkich i materiałowych z lat 1914-1918 rozpoczął się trudny i dramatyczny proces walki o granice i kształt ustrojowy odrodzonej Rzeczypospolitej.

Autor: dr hab. Piotr Szlanta

# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie drogi ku niepodległości - wersja rozszerzona - Niepodległa - świętujmy razem!

# data[].attributes.attachment_link.description
W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecności na mapach politycznych Europy Polska odzyskała niepodległość. Stało się to głównie dzięki wytrwałości i ofiarności aktywnej części polskiego społeczeństwa, które w okresie niewoli przekazywało nowym generacjom młodych Polaków przywiązanie do języka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny światowej (1914-1918) wystąpiły sprzyjające okoliczności dla sprawy polskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- - - - R E K L A M A - - - -

Polecamy domeny:

kontakt:
biuro@vdm.pl
604548050

- - - - R E K L A M A - - - -

Zamojska droga do wolności. Listopad 1918 roku w Zamościu, cz. II

Zamość był jednym z kilku miast na ziemiach dawnego zaboru rosyjskiego, które aktywnie włączyły się w proces odradzania się naszej Ojczyzny już w październiku 1918 roku. Trzeba w tym miejscu przypomnieć nazwiska osób, bez których działania niepodległościowe, a przede wszystkim mobilizacja społeczeństwa w październiku i listopadzie 1918 roku nie byłaby możliwa.

Ludzie Niepodległości. Zamość 1918

Reprezentowali oni zarówno najbardziej aktywne na ziemi zamojskiej koła ludowe związane z PSL "Wyzwolenie", jak i PPS oraz struktury Narodowej Demokracji (ND).

Najsilniejszy październikowy akcent w 1918 roku w Zamościu, stanowiły manifestacje patriotyczne w dniach 13 i 15 października. Pierwszą z nich współorganizował Maciej Rataj, nauczyciel języków klasycznych w Gimnazjum Męskim w Zamościu, później w Odrodzonej Polsce m.in. Marszałek Sejmu. Jak komentowały tę patriotyczna manifestację "Nowiny Zamojskie", jedna z czterech ukazujących się w owym czasie w Zamościu gazet codziennych,: " Jedynie chyba ostatni wiec z 18 II 1918 roku, będący protestem przeciwko postanowieniom Traktatu Brzeskiego, da się porównać co do liczebności słuchaczy jak i nastrojów". Faktycznie w manifestacji 13 października 1918 r. uczestniczyło ponad 10 tys. osób, (w sytuacji kiedy liczba mieszkańców Zamościa w owym czasie wynosiła nieco ponad 13,0 tys.). Komentator prasowy podkreślał także, że z licznych mów tego dnia wygłoszonych pod murami dawnego kościoła oo. franciszkanów, wyróżniała się: "Spokojna a rzeczowa mowa profesora Rataja, przedstawiająca ogólne tło bieżących wypadków". 15 października 1918 roku ukazała się odezwa PSL "Wyzwolenie", wzywająca do organizowania kół wiejskich i związku młodzieży, wstępowania w szeregi Straży Obywatelskiej i Polskiej Organizacji Wojskowej (POW).

Właśnie na POW, organizacji działającej konspiracyjnie w Zamościu już od 1917 roku, spoczął ciężar akcji bezpośredniej. Komendantem obwodu POW był Zygmunt Pomarański, a utworzonym Okręgiem POW VIII A, w którego strukturach był również Zamość, kierował legionista I Brygady Kazimierz Kierzkowski. Jawne poczynania niepodległościowe były oczywiście obserwowane przez wojskowe władze austriackie. Jednak wszystko w cesarskich Austro-Węgrzech waliło się w tych dniach w gruzy. W kilka dni po 15 października bez przeszkód prowadzono zakup broni dla organizowanej Straży Obywatelskiej. W Zamościu stacjonował C.K. 30 Pułk Piechoty, w którym co prawda Polacy stanowili mniejszość (ok. 140 oficerów i żołnierzy) ale działała tam silna komórka POW kierowana przez kpt. Franciszka Golińskiego. 1 listopada 1918 roku właśnie ona rozpoczęła akcję polską w Zamościu. Oddziały złożone z członków POW i ochotników, dowodzone przez kpt. Golińskiego obsadziły najważniejsze obiekty w mieście. Komendant austriacki Zamościa płk Juliusz Fischer, został zmuszony do przekazania władzy w ręce polskie. Zmuszono także zbuntowanych oficerów ukraińskich z 30 Pułku Piechoty do opuszczenia zajętego przez nich magazynu broni w koszarach pułku. 2 listopada 1918 r. ze schodów Ratusza zamojskiego przemawiał do ludności Zamościa zgromadzonej na Rynku Wielkim, dyrektor Seminarium Nauczycielskiego w Zamościu prof. Tadeusz Mikułowski. Wydano również odezwę do mieszkańców powiatu. Komendantem struktur POW w mieście mianowano ziemianina Zygmunta Brochwicza-Lewińskiego, a na polskiego starostę w Zamościu, generalny komisarz Rady Regencyjnej w Lublinie, powołał Adama Sajkiewicza. Burmistrzem miasta pozostał związany z POW, Edward Stodołkiewicz.

Władzę w Zamościu, bezpośrednio po rozbrojeniu Austriaków, objął Tymczasowy Komitet Powiatowy, w składzie którego znaleźli się reprezentanci wszystkich grup społecznych i opcji politycznych w mieście. Byli to: ksiądz Józef Dąbrowski, Tadeusz Czernicki, Jan Emeryk, Antoni Sajkiewicz, Edward Stodółkiewicz, Karol Fiszhaut (reprezentant społeczności żydowskiej miasta) i Jerzy Kopczyński. Tymczasowy Komitet Powiatowy rozpoczął organizację polskiej administracji miejskiej i powiatowej oraz zabezpieczał poprzez podległą mu Straż Obywatelską, porządek w mieście i jego okolicach. Przejściowo Tymczasowy Komitet musiał przekazać jednak władzę wysłannikom Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, powołanego 7 XI 1918 roku w Lublinie, w tym wyznaczonemu komisarzowi ludowemu tego Rządu, Stanisławowi Dziubie. Wobec szybko zmieniającej się sytuacji politycznej, upadku Tymczasowego Rządu lubelskiego i rozszerzających się działań władz warszawskich, władza w Zamościu i powiecie od ok. 11 listopada 1918 roku ponownie przeszła w ręce Tymczasowego Komitetu Powiatowego i sprawowana była do początków 1919 roku. Ostatnim akordem burzliwych miesięcy 1918 roku była próba rewolty komunistycznej podjęta na fali wydarzeń rewolucji rosyjskiej, dokonana przez aktywistów utworzonej w początkach grudnia 1918 roku w Zamościu "Partii Socjaldemokratów Bolszewików", na czele z Ignacym Kowalskim, Janem Rycajem, Wincentym Kowalskim, Antonim Albrechtem i Józefem Pleskaczyńskim. Trwające w dniach 28-29 XII 1918 roku, zamieszki, morderstwa i grabieże, uśmierzyły na prośbę Tymczasowego Komitetu Powiatowego i Burmistrza Zamościa, oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem mjr Leopolda Lisa-Kuli, przybyłe 30 XII z Lublina transportem kolejowym. Oddziały te udaremniły także rozszerzenie się zamieszek poza obręb miasta, likwidując bojówki komunistyczne w okolicach Sitańca, Niedzielisk i Starego Zamościa. W wyniku krwawych wydarzeń 28-29 XII zginęło ok. 10 osób, aresztowano natomiast 264 uczestników, z których 20 skazano w 1919 roku, prawomocnymi wyrokami sądu na kary więzienia. O wszystkich tych wydarzeniach na bieżąco informowała szeroko prasa zamojska: "Kronika Powiatu Zamojskiego", "Gazeta Zamojska"(PSL), "Kurier Zamojski"(ND) i "Nowiny Zamojskie" (Bezpartyjne). Ważnym momentem obszernie relacjonowanym przez prasę było m.in. uroczyste zaprzysiężenie w Kolegiacie Zamojskiej oficerów i urzędników w wyzwolonym Zamościu na wierność Odrodzonemu Państwu Polskiemu.

Na zakończenie trzeba podkreślić, że wydarzenia października, listopada i grudnia 1918 roku w istotny sposób wpłynęły na kształtowanie się silnych uczuć patriotycznych społeczeństwa Zamościa, bez względu na przynależność polityczną, pozycję społeczną i wyznawaną religię. Kreowały także wzorzec wspólnego myślenia i postępowania wobec tych sił, które od zarania negowały zasadność i możliwość istnienia wolnego państwa polskiego. Dowody tej jedności, wspólnoty myśli i czynu, dało społeczeństwo miasta w przeważającej swej większości w roku 1920 w czasie zmagań z nawałą bolszewicką.

Aneks nr 1

Ksiądz Józef Dąbrowski (1888-1976) - infułat zamojski, od 1917 do 1928 roku wikary, od 1918 roku rektor kościoła św. Mikołaja w Zamościu i prefekt szkół zamojskich, niezwykle czynny działacz patriotyczny, społeczny i gospodarczy. 2 XI 1918 roku na jego ręce złożyli urzędnicy i wojskowi przysięgę na wierność Odrodzonemu Państwu Polskiemu, w 1918 roku przewodniczący Straży Obywatelskiej i członek Komitetu Powiatowego.

Tadeusz Mikułowski (1884-1944) - Dyrektor Seminarium Nauczycielskiego w Zamościu, znany zamojski mówca. Kilkakrotnie zabierał głos publicznie w ważnych dla Zamościa momentach w 1918 roku (m.in. 10 X 1918 roku i 2 XI 1918 roku w wolnym od zaborcy mieście).

Stefan Miler (1888-1962) - wieloletni nauczyciel przyrody Gimnazjum i Liceum im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, legionista 1 Pułku Legionów (1915 r.), przywódca manifestacji zamojskiej w obronie Chełmszczyzny w lutym 1918 roku, członek POW, w Odrodzonej Polsce wieloletni prezes Związku Legionistów i Związku Rezerwistów. Założyciel zamojskiego ogrodu zoologicznego (1918/1919 r.).

Maciej Rataj (1884-1940) - nauczyciel języków klasycznych w Gimnazjum Męskim w Zamościu w latach 1916-1917, działacz ludowy, organizator pierwszych manifestacji patriotycznych w Zamościu w październiku 1918 roku. W Niepodległej Polsce m.in. marszałek Sejmu RP.

Maurycy Zamoyski (1871-1939) - XV Ordynat zamojski, dyplomata, współorganizator Komitetu Narodowego Polskiego (KNP) we Francji (wiceprezes i prezes tej organizacji pod nieobecność twórcy KNP, Romana Dmowskiego), aktywny w pracy niepodległościowej poza granicami kraju, z własnych funduszy finansował działania KNP. Współtwórca tzw. "Armii Błękitnej" gen. J. Hallera w 1918 roku. Pierwszy poseł pełnomocny (ambasador) RP we Francji w 1919 roku. Kandydat na Prezydenta RP w pierwszych wyborach na ten urząd w 1922 roku. W ich wyniku prezydenturę objął Gabriel Narutowicz (zm. 16 XII 1922 r.).

Kazimierz Lewicki (1884-1948) - absolwent Uniwersytetu Lwowskiego, filolog, nauczyciel, organizator szkolnictwa średniego w Zamościu. W latach 1916-1932 kierował Gimnazjum i Liceum im. Jana Zamoyskiego. Położył wielkie zasługi jako organizator szkolnictwa i wychowania patriotycznego młodzieży. Odgrywał znaczącą rolę w międzywojennym Zamościu. W latach 1918-1926 był radnym miejskim. Współorganizator Koła Miłośników Książki w Zamościu oraz Prezes Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego i Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych w Zamościu.

Aneks nr 2

Zamość we wrześniu 1918 roku.

"Od sławnego rodu Zamojskich wywodzący swą nazwę Zamość, starodawny gród i forteca Rzeczypospolitej, uwieczniony jako siedziba Jana Zamojskiego w "Potopie" H. Sienkiewicza, jest dziś powiatowym miastem o 13 054 mieszkańcach (wedle spisu z r.b.) w tem 4537 katolików, 8507 Żydów i 10 prawosławnych. Godną uwagi i zapamiętania jest szczególnie ta ostatnia cyfra, dziesięciu prawosławnych na trzynastotysięczną ludność; wymowne świadectwo polskości tej ziemi, po którą chciwie dłoń wyciąga żywioł ukraiński.

Miasto leży nad rzeczką Łabuńką, posiada stację kolei żelaznej i połączone jest szosą z Tomaszowem lubelskim, Biłgorajem i Krasnymstawem. Magistrat składa się z burmistrza i 4 ławników, a Rada Miejska z 32 radnych. Miasto ma ulice brukowane, oświetlenie naftowo-żarowe, skwerów i ogrodów ogólną przestrzeń 3 morgi nie licząc ogrodu miejskiego, który obecnie powstaje. Zamość jest o tyle szczęśliwszym od wielkich stolic świata, że nie posiada dotychczas żadnych długów, a ma gotówką 80 000 rubli w rosyjskim Banku państwowym. Budżet jego za rok 1918 wynosił 341 501 kr. W Zamościu czynne są: fabryka octu, klinkiernia, 2 olejarnie, 2 fabryki wód gazowych, fabryka mydła, młyn parowy, młyn motorowy, browar, fabryka tutek; nieczynne obecnie są: fabryka miodu, browar, 2 cegielnie i kaflarnia.

Miasto posiada w śródmieściu kanalizację. Są tu 3 szkoły początkowe miejskie, gimnazjum państwowe męskie, seminarium żeńskie nauczycielskie. Są dwa szpitale: miejski św. Mikołaja na 60 łóżek i wojskowy epidemiczny na 140 łóżek, poza tym 5 łaźni, prócz żydowskich. Następujące sądy funkcjonują w mieście: Okręgowy dla powiatów zamojskiego, tomaszowskiego, biłgorajskiego i hrubieszowskiego, Sąd pokoju dla miasta i Sąd pokoju dla przyległych wsi i sąd wojskowy. Jest hypoteka, rejent i komornik sądowy. Są tu Stowarzyszenia i Związki następujące: Zamojskie Stowarzyszenie Spożywców, Nowomiejskie Stow. Spożywców, Związek Rzemieślników chrześć., Związek Rzemieśl. Żydowskich, Związek Ziemian, Koło Ziemianek, Straż Kresowa, Koło rolnicze, Zrzeszenie nauczycielskie, Stowarzyszenie nauczycielskie, Macierz Szkolna, Okręg szkolny, Komitet Ratunkowy.

Są tu 2 ochronki, przytułek dla starców, kuchnia żydowska dla ubogich i kuchnia wojenna. Istnieje dalej w Zamościu "Macierz Szkolna" urządzająca odczyty popularne i odbywają się "wykłady powszechne" Uniwersytetu i Politechniki we Lwowie. Są w Zamościu trzy drukarnie żydowskie, a z chrześcijańskich instytucji handlowych najważniejsze są: Syndykat rolniczy, dom handlowy, sklepy udziałowe spożywcze i dwie księgarnie". ["Ziemia Lubelska", nr 471, 30 IX 1918 r.]. Zamojska droga do wolności. Listopad 1918 roku w Zamościu, cz. II Zamość był jednym z kilku miast na ziemiach dawnego zaboru rosyjskiego, które aktywnie włączyły się w proces odradzania się naszej Ojczyzny już w październiku 1918 roku. Trzeba w tym miejscu przypomnieć nazwiska osób, bez których działania niepodległościowe, a przede wszystkim mobilizacja społeczeństwa w październiku i listopadzie 1918 roku nie byłaby możliwa.

Ludzie Niepodległości. Zamość 1918

Reprezentowali oni zarówno najbardziej aktywne na ziemi zamojskiej koła ludowe związane z PSL "Wyzwolenie", jak i PPS oraz struktury Narodowej Demokracji (ND).

Najsilniejszy październikowy akcent w 1918 roku w Zamościu, stanowiły manifestacje patriotyczne w dniach 13 i 15 października. Pierwszą z nich współorganizował Maciej Rataj, nauczyciel języków klasycznych w Gimnazjum Męskim w Zamościu, później w Odrodzonej Polsce m.in. Marszałek Sejmu. Jak komentowały tę patriotyczna manifestację "Nowiny Zamojskie", jedna z czterech ukazujących się w owym czasie w Zamościu gazet codziennych,: " Jedynie chyba ostatni wiec z 18 II 1918 roku, będący protestem przeciwko postanowieniom Traktatu Brzeskiego, da się porównać co do liczebności słuchaczy jak i nastrojów". Faktycznie w manifestacji 13 października 1918 r. uczestniczyło ponad 10 tys. osób, (w sytuacji kiedy liczba mieszkańców Zamościa w owym czasie wynosiła nieco ponad 13,0 tys.). Komentator prasowy podkreślał także, że z licznych mów tego dnia wygłoszonych pod murami dawnego kościoła oo. franciszkanów, wyróżniała się: "Spokojna a rzeczowa mowa profesora Rataja, przedstawiająca ogólne tło bieżących wypadków". 15 października 1918 roku ukazała się odezwa PSL "Wyzwolenie", wzywająca do organizowania kół wiejskich i związku młodzieży, wstępowania w szeregi Straży Obywatelskiej i Polskiej Organizacji Wojskowej (POW).

Właśnie na POW, organizacji działającej konspiracyjnie w Zamościu już od 1917 roku, spoczął ciężar akcji bezpośredniej. Komendantem obwodu POW był Zygmunt Pomarański, a utworzonym Okręgiem POW VIII A, w którego strukturach był również Zamość, kierował legionista I Brygady Kazimierz Kierzkowski. Jawne poczynania niepodległościowe były oczywiście obserwowane przez wojskowe władze austriackie. Jednak wszystko w cesarskich Austro-Węgrzech waliło się w tych dniach w gruzy. W kilka dni po 15 października bez przeszkód prowadzono zakup broni dla organizowanej Straży Obywatelskiej. W Zamościu stacjonował C.K. 30 Pułk Piechoty, w którym co prawda Polacy stanowili mniejszość (ok. 140 oficerów i żołnierzy) ale działała tam silna komórka POW kierowana przez kpt. Franciszka Golińskiego. 1 listopada 1918 roku właśnie ona rozpoczęła akcję polską w Zamościu. Oddziały złożone z członków POW i ochotników, dowodzone przez kpt. Golińskiego obsadziły najważniejsze obiekty w mieście. Komendant austriacki Zamościa płk Juliusz Fischer, został zmuszony do przekazania władzy w ręce polskie. Zmuszono także zbuntowanych oficerów ukraińskich z 30 Pułku Piechoty do opuszczenia zajętego przez nich magazynu broni w koszarach pułku. 2 listopada 1918 r. ze schodów Ratusza zamojskiego przemawiał do ludności Zamościa zgromadzonej na Rynku Wielkim, dyrektor Seminarium Nauczycielskiego w Zamościu prof. Tadeusz Mikułowski. Wydano również odezwę do mieszkańców powiatu. Komendantem struktur POW w mieście mianowano ziemianina Zygmunta Brochwicza-Lewińskiego, a na polskiego starostę w Zamościu, generalny komisarz Rady Regencyjnej w Lublinie, powołał Adama Sajkiewicza. Burmistrzem miasta pozostał związany z POW, Edward Stodołkiewicz.

Władzę w Zamościu, bezpośrednio po rozbrojeniu Austriaków, objął Tymczasowy Komitet Powiatowy, w składzie którego znaleźli się reprezentanci wszystkich grup społecznych i opcji politycznych w mieście. Byli to: ksiądz Józef Dąbrowski, Tadeusz Czernicki, Jan Emeryk, Antoni Sajkiewicz, Edward Stodółkiewicz, Karol Fiszhaut (reprezentant społeczności żydowskiej miasta) i Jerzy Kopczyński. Tymczasowy Komitet Powiatowy rozpoczął organizację polskiej administracji miejskiej i powiatowej oraz zabezpieczał poprzez podległą mu Straż Obywatelską, porządek w mieście i jego okolicach. Przejściowo Tymczasowy Komitet musiał przekazać jednak władzę wysłannikom Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, powołanego 7 XI 1918 roku w Lublinie, w tym wyznaczonemu komisarzowi ludowemu tego Rządu, Stanisławowi Dziubie. Wobec szybko zmieniającej się sytuacji politycznej, upadku Tymczasowego Rządu lubelskiego i rozszerzających się działań władz warszawskich, władza w Zamościu i powiecie od ok. 11 listopada 1918 roku ponownie przeszła w ręce Tymczasowego Komitetu Powiatowego i sprawowana była do początków 1919 roku. Ostatnim akordem burzliwych miesięcy 1918 roku była próba rewolty komunistycznej podjęta na fali wydarzeń rewolucji rosyjskiej, dokonana przez aktywistów utworzonej w początkach grudnia 1918 roku w Zamościu "Partii Socjaldemokratów Bolszewików", na czele z Ignacym Kowalskim, Janem Rycajem, Wincentym Kowalskim, Antonim Albrechtem i Józefem Pleskaczyńskim. Trwające w dniach 28-29 XII 1918 roku, zamieszki, morderstwa i grabieże, uśmierzyły na prośbę Tymczasowego Komitetu Powiatowego i Burmistrza Zamościa, oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem mjr Leopolda Lisa-Kuli, przybyłe 30 XII z Lublina transportem kolejowym. Oddziały te udaremniły także rozszerzenie się zamieszek poza obręb miasta, likwidując bojówki komunistyczne w okolicach Sitańca, Niedzielisk i Starego Zamościa. W wyniku krwawych wydarzeń 28-29 XII zginęło ok. 10 osób, aresztowano natomiast 264 uczestników, z których 20 skazano w 1919 roku, prawomocnymi wyrokami sądu na kary więzienia. O wszystkich tych wydarzeniach na bieżąco informowała szeroko prasa zamojska: "Kronika Powiatu Zamojskiego", "Gazeta Zamojska"(PSL), "Kurier Zamojski"(ND) i "Nowiny Zamojskie" (Bezpartyjne). Ważnym momentem obszernie relacjonowanym przez prasę było m.in. uroczyste zaprzysiężenie w Kolegiacie Zamojskiej oficerów i urzędników w wyzwolonym Zamościu na wierność Odrodzonemu Państwu Polskiemu.

Na zakończenie trzeba podkreślić, że wydarzenia października, listopada i grudnia 1918 roku w istotny sposób wpłynęły na kształtowanie się silnych uczuć patriotycznych społeczeństwa Zamościa, bez względu na przynależność polityczną, pozycję społeczną i wyznawaną religię. Kreowały także wzorzec wspólnego myślenia i postępowania wobec tych sił, które od zarania negowały zasadność i możliwość istnienia wolnego państwa polskiego. Dowody tej jedności, wspólnoty myśli i czynu, dało społeczeństwo miasta w przeważającej swej większości w roku 1920 w czasie zmagań z nawałą bolszewicką. Aneks nr 1

Ksiądz Józef Dąbrowski (1888-1976) - infułat zamojski, od 1917 do 1928 roku wikary, od 1918 roku rektor kościoła św. Mikołaja w Zamościu i prefekt szkół zamojskich, niezwykle czynny działacz patriotyczny, społeczny i gospodarczy. 2 XI 1918 roku na jego ręce złożyli urzędnicy i wojskowi przysięgę na wierność Odrodzonemu Państwu Polskiemu, w 1918 roku przewodniczący Straży Obywatelskiej i członek Komitetu Powiatowego.

Tadeusz Mikułowski (1884-1944) - Dyrektor Seminarium Nauczycielskiego w Zamościu, znany zamojski mówca. Kilkakrotnie zabierał głos publicznie w ważnych dla Zamościa momentach w 1918 roku (m.in. 10 X 1918 roku i 2 XI 1918 roku w wolnym od zaborcy mieście).

Stefan Miler (1888-1962) - wieloletni nauczyciel przyrody Gimnazjum i Liceum im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, legionista 1 Pułku Legionów (1915 r.), przywódca manifestacji zamojskiej w obronie Chełmszczyzny w lutym 1918 roku, członek POW, w Odrodzonej Polsce wieloletni prezes Związku Legionistów i Związku Rezerwistów. Założyciel zamojskiego ogrodu zoologicznego (1918/1919 r.).

Maciej Rataj (1884-1940) - nauczyciel języków klasycznych w Gimnazjum Męskim w Zamościu w latach 1916-1917, działacz ludowy, organizator pierwszych manifestacji patriotycznych w Zamościu w październiku 1918 roku. W Niepodległej Polsce m.in. marszałek Sejmu RP.

Maurycy Zamoyski (1871-1939) - XV Ordynat zamojski, dyplomata, współorganizator Komitetu Narodowego Polskiego (KNP) we Francji (wiceprezes i prezes tej organizacji pod nieobecność twórcy KNP, Romana Dmowskiego), aktywny w pracy niepodległościowej poza granicami kraju, z własnych funduszy finansował działania KNP. Współtwórca tzw. "Armii Błękitnej" gen. J. Hallera w 1918 roku. Pierwszy poseł pełnomocny (ambasador) RP we Francji w 1919 roku. Kandydat na Prezydenta RP w pierwszych wyborach na ten urząd w 1922 roku. W ich wyniku prezydenturę objął Gabriel Narutowicz (zm. 16 XII 1922 r.).

Kazimierz Lewicki (1884-1948) - absolwent Uniwersytetu Lwowskiego, filolog, nauczyciel, organizator szkolnictwa średniego w Zamościu. W latach 1916-1932 kierował Gimnazjum i Liceum im. Jana Zamoyskiego. Położył wielkie zasługi jako organizator szkolnictwa i wychowania patriotycznego młodzieży. Odgrywał znaczącą rolę w międzywojennym Zamościu. W latach 1918-1926 był radnym miejskim. Współorganizator Koła Miłośników Książki w Zamościu oraz Prezes Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego i Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych w Zamościu.

Aneks nr 2

Zamość we wrześniu 1918 roku.

"Od sławnego rodu Zamojskich wywodzący swą nazwę Zamość, starodawny gród i forteca Rzeczypospolitej, uwieczniony jako siedziba Jana Zamojskiego w "Potopie" H. Sienkiewicza, jest dziś powiatowym miastem o 13 054 mieszkańcach (wedle spisu z r.b.) w tem 4537 katolików, 8507 Żydów i 10 prawosławnych. Godną uwagi i zapamiętania jest szczególnie ta ostatnia cyfra, dziesięciu prawosławnych na trzynastotysięczną ludność; wymowne świadectwo polskości tej ziemi, po którą chciwie dłoń wyciąga żywioł ukraiński.

Miasto leży nad rzeczką Łabuńką, posiada stację kolei żelaznej i połączone jest szosą z Tomaszowem lubelskim, Biłgorajem i Krasnymstawem. Magistrat składa się z burmistrza i 4 ławników, a Rada Miejska z 32 radnych. Miasto ma ulice brukowane, oświetlenie naftowo-żarowe, skwerów i ogrodów ogólną przestrzeń 3 morgi nie licząc ogrodu miejskiego, który obecnie powstaje. Zamość jest o tyle szczęśliwszym od wielkich stolic świata, że nie posiada dotychczas żadnych długów, a ma gotówką 80 000 rubli w rosyjskim Banku państwowym. Budżet jego za rok 1918 wynosił 341 501 kr. W Zamościu czynne są: fabryka octu, klinkiernia, 2 olejarnie, 2 fabryki wód gazowych, fabryka mydła, młyn parowy, młyn motorowy, browar, fabryka tutek; nieczynne obecnie są: fabryka miodu, browar, 2 cegielnie i kaflarnia.

Miasto posiada w śródmieściu kanalizację. Są tu 3 szkoły początkowe miejskie, gimnazjum państwowe męskie, seminarium żeńskie nauczycielskie. Są dwa szpitale: miejski św. Mikołaja na 60 łóżek i wojskowy epidemiczny na 140 łóżek, poza tym 5 łaźni, prócz żydowskich. Następujące sądy funkcjonują w mieście: Okręgowy dla powiatów zamojskiego, tomaszowskiego, biłgorajskiego i hrubieszowskiego, Sąd pokoju dla miasta i Sąd pokoju dla przyległych wsi i sąd wojskowy. Jest hypoteka, rejent i komornik sądowy. Są tu Stowarzyszenia i Związki następujące: Zamojskie Stowarzyszenie Spożywców, Nowomiejskie Stow. Spożywców, Związek Rzemieślników chrześć., Związek Rzemieśl. Żydowskich, Związek Ziemian, Koło Ziemianek, Straż Kresowa, Koło rolnicze, Zrzeszenie nauczycielskie, Stowarzyszenie nauczycielskie, Macierz Szkolna, Okręg szkolny, Komitet Ratunkowy.

Są tu 2 ochronki, przytułek dla starców, kuchnia żydowska dla ubogich i kuchnia wojenna. Istnieje dalej w Zamościu "Macierz Szkolna" urządzająca odczyty popularne i odbywają się "wykłady powszechne" Uniwersytetu i Politechniki we Lwowie. Są w Zamościu trzy drukarnie żydowskie, a z chrześcijańskich instytucji handlowych najważniejsze są: Syndykat rolniczy, dom handlowy, sklepy udziałowe spożywcze i dwie księgarnie". ["Ziemia Lubelska", nr 471, 30 IX 1918 r.].

Tekst dr Jacka Feduszki powstał z okazji wystawy "Zamojska droga do wolności. Listopad 1918 roku w Zamościu". Uroczyste otwarcie wystawy organizowanej w roku 100-lecia odzyskania przez Polskę Niepodległości odbyło się 30 września br. w salach wystaw czasowych Muzeum Zamojskie w Zamościu, ul. Ormiańska 24. Zapraszamy!

Tekst publikujemy dzięki uprzejmości dr Jacka Feduszki, historyka, kustosza Muzeum Zamojskiego w Zamościu.

autor / źródło:
dodano: 2018-10-02 przeczytano: 1119 razy.

Zobacz podobne:

Warto przeczytać:

Losowo wybrana galeria

Ostatnio dodane

Najczęściej czytane

Nowe w fotogalerii

Najczęściej oglądane

- - - - R E K L A M A - - - -

# data[].attributes.attachment_link.description
- - R E K L A M A - - - - Polecamy domeny: kontakt: biuro@vdm.pl 604548050 - - - - R E K L A M A - - - - Zamojska droga do wolności. Listopad 1918 roku w Zamościu, cz. II autor / źródło: dodano: 2018-10-02 przeczytano: 1119 razy.

# data[].attributes.attachment_link.title
FIDKAR - Multiwyszukiwarka dla Komputerowych Baz Bibliotecznych

# data[].attributes.body
https://polona.pl/search/?query=%C5%9Bwi%C4%99to_niepodleg%C5%82o%C5%9Bci&filters=public:1