# data[].attributes.headline
„Przedwiośnie” Żeromskiego lekturą Narodowego Czytania    w 2018 

# data[].attributes.subject
„Przedwiośnie” Żeromskiego lekturą Narodowego Czytania    w 2018 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W Pałacu Prezydenckim prezydent Andrzej Duda wraz z małżonką Agatą Kornhauser-Dudą brali udział w inauguracji ogólnopolskiej akcji Narodowe Czytanie 2018, której celem jest propagowanie bogactwa polskiej literatury oraz popularyzacja czytelnictwa.

Prezydent Andrzej Duda mówił, że Żeromski pisze w „Przedwiośniu" o Polsce „wielu kontrastów". „Polsce, w której jest wiele pytań, na które trudno znaleźć odpowiedź - w jakim kierunku zdążać, jaka ta Polska ma być, jaki powinien być ustrój" - powiedział prezydent.

Małgorzata Głogowska informowała, że Narodowe Czytanie „Przedwiośnia" zaplanowano na 8 września. - Prezydent mówił dzisiaj o tym, że dzieło Żeromskiego jest istotne i stawia ważne pytania - mówiła reporterka.

„Przedwiośnie" to powieść opublikowana w 1924 roku. Przedstawia historię Cezarego Baryki, urodzonego i wychowanego w Baku, który przyjeżdża do odrodzonej po zaborach i I wojnie światowej Polski. Stefan Żeromski buduje losy bohatera na tle najważniejszych wydarzeń w odradzającej się II Rzeczpospolitej.

Podczas inauguracji akcji Agata Kornhauser-Duda poinformowała także o powstaniu specjalnej antologii polskich utworów pomyślanej na stulecie niepodległości. Korpus „Antologii niepodległości" tworzą 44 teksty, zarówno w całości, jak i we fragmentach - powieści, dramaty, poezje, pieśni, wspomnienia itd. - ukazujące przewodnie idee tegorocznego jubileuszu: wolność i niepodległość.

Więcej w całej audycji.

Gospodarzem programu był Wojciech Kościak.

Polskie Radio 24/IAR/PAP

____________________
Data emisji: 28.02.2018 Godzina emisji: 13:14

# data[].attributes.attachment_link.title
Prezydent: „Przedwiośnie" Żeromskiego lekturą Narodowego Czytania w 2018

# data[].attributes.attachment_link.description
„Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego będzie lekturą Narodowego Czytania w 2018 roku. „Wiele zawartych w książce pytań jest dzisiaj w Polsce aktualnych, dlatego wydaje się ona ważna, warto ją przypomnieć i przeczytać" - powiedział w środę prezydent Andrzej Duda. O wyborze „Przedwiośnia" na lekturę Narodowego Czytania w 2018 mówiła w Polskim Radiu 24 reporterka PR24 Małgorzata Głogowska.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Kancelaria / Narodowe Czytanie / 2018 Przedwiośnie; Antologia Niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
Oficjalny serwis Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Aktualności i informacje dotyczące Prezydenta Polski i jego najbliższego otoczenia.

# data[].attributes.headline
Adaptacja "Przedwiośnia" - pliki do pobrania dla uczestników akcji Narodowego Czytania "Przedwiośnia"

# data[].attributes.subject
Adaptacja "Przedwiośnia" - pliki do pobrania dla uczestników akcji Narodowego Czytania "Przedwiośnia"

# data[].attributes.attachment_link.title
Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Kancelaria / Narodowe Czytanie / 2018 Przedwiośnie; Antologia Niepodległości / Adaptacja „Przedwiośnia"

# data[].attributes.attachment_link.description
Oficjalny serwis Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Aktualności i informacje dotyczące Prezydenta Polski i jego najbliższego otoczenia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stefan Żeromski - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Stefan Żeromski pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Jelita. Wychował się w Ciekotach w Górach Świętokrzyskich. Jego ojciec Wincenty Żeromski przed powstaniem utracił majątek i aby utrzymać rodzinę, został dzierżawcą folwarków. W 1863 roku wspierał Polaków walczących w powstaniu styczniowym. Żeromski stracił matkę w roku 1879, a ojca w 1883 r.

# data[].attributes.body
Stefan Żeromski (pseud. Maurycy Zych, Józef Katerla) - pisarz, dramaturg, publicysta. Więcej czytaj na stronie Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Stefan Żeromski | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Pisarz, dramaturg, publicysta. Urodzony 14 października 1864 w Strawczynie, zmarł 20 listopada 1925 w Warszawie.

# data[].attributes.body
(Wolne Lektury)

# data[].attributes.body
Biblioteka Polona

# data[].attributes.body
Stefan Żeromski - biogram

# data[].attributes.attachment_link.description
Żeromski, Stefan Żeromski, Maurycy Zych, biografia, biography

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kompletny rękopis „Przedwiośnia" Stefana Żeromskiego został udostępniony przez Bibliotekę Narodową w portalu Polona. Dzięki temu możemy zapoznać się z oryginałem dzieła, które było tematem wielu dyskusji w pierwszej połowie XX wieku.

Pomysł na powieść narodził się prawdopodobnie około 1920 roku. Stanisław Strumph-Wojtkiewicz, któremu udało się dotrzeć do autora, napisał o genezie „Przedwiośnia": „Jak się z własnej wypowiedzi Żeromskiego okazało, w okresie wykluwania się pomysłu powieściowego (było to w Konstancinie - na werandzie u Żeromskiego lub może w innym domu) odbywały się sąsiedzkie spotkania z dwiema paniami, które w latach 1918-1920 przywędrowały do Polski z Baku. Jedną z nich była żona doktora, pani Przedborska, druga również żona doktora, pani Czarnocka (Czarnecka? Czarnowska?). Obie te panie gorąco zachęcały Żeromskiego do napisania powieści o egzotycznym Baku, opowiadając mu o tamtejszym życiu i ludziach, o polskich chłopach i o ich późniejszych losach podczas rewolucji, na wojnie i w Polsce po roku 1920".

Alina Bergel-Krehlikowa na podstawie analizy rękopisu wysnuła teorię, że przynajmniej pierwsze dziewięć kart manuskryptu powstało w latach 1921-1922. Potem Żeromski porzucił na pewien czas pisanie „Przedwiośnia", aby powrócić do tworzenia książki w 1924 roku i ukończyć prace nad powieścią we wrześniu tego samego roku.

Cały tekst powieści zmieścił się w 84-kartkowym brulionie oprawionym w półpłótno. Żeromski pisał „Przedwiośnie" trzema rodzajami atramentu. Większości kartek nie numerował. W zeszycie znajduje się kilka wkładek, na których pisarz zanotował uzupełnienia, które chciał dodać do treści, ale nie miał już miejsca między liniami.

Brulion został uratowany z piwnic domu wydawniczego Jakuba Mortkowicza na Starym Mieście zawalonego podczas powstania warszawskiego. Później stanowił własność Moniki Żeromskiej. W 2002 roku trafił do zbiorów Biblioteki Narodowej dzięki Fundacji na Rzecz Utrzymania Spuścizny po Stefanie Żeromskim.

Udostępnienie rękopisu „Przedwiośnia" w sieci ma związek z zainaugurowaną przez Prezydenta Andrzeja Dudę siódmą edycją akcji Narodowe Czytanie. W tym roku to właśnie dzieło Żeromskiego będzie lekturą czytaną w całej Polsce 8 września.
Kompletny rękopis „Przedwiośnia" Żeromskiego możecie obejrzeć na portalu Polona.
Tagi: Biblioteka Narodowa, Polona, proza polska, Przedwiośnie, rękopisy, Stefan Żeromski

# data[].attributes.attachment_link.title
Biblioteka Narodowa udostępniła w sieci rękopis "Przedwiośnia" Żeromskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Kompletny rękopis "Przedwiośnia" Stefana Żeromskiego został udostępniony przez Bibliotekę Narodową w portalu Polona. Dzięki temu możemy zapoznać się z oryginałem dzieła, które było tematem wielu dyskusji w pierwszej połowie XX wieku. Pomysł na powieść narodził się prawdopodobnie około 1920 roku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rękopis Przedwiośnia już w POLONIE - W Bibliotece - Biblioteka Narodowa

# data[].attributes.attachment_link.description
Witryna Biblioteki Narodowej w Warszawie oferująca m.in. wyszukiwarkę w katalogach BN.

# data[].attributes.body
o problematyce, bohaterach utworu, ekranizacji i innych tematach

# data[].attributes.headline
Dorosły obywatel ? – rozmowy wokół „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego

# data[].attributes.subject
Dorosły obywatel ? – rozmowy wokół „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego

# data[].attributes.body
Konspekt zajęć - język polski, świadomość społeczna, społeczeństwo obywatelskie

# data[].attributes.attachment_link.title
Dorosły obywatel? - rozmowy wokół „Przedwiośnia" Stefana Żeromskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Dojrzewać można na wiele sposobów. Co to znaczy być dorosłym obywatelem? Czy polityka i współczesna młodzież mają ze sobą coś wspólnego? „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego to powieść o różnych rodzajach dojrzewania. Zagadnienia z pozoru odległe dotykają nas bardziej, niż moglibyśmy przypuszczać. W trakcie zajęć będziemy twórczo zgłębiać wymienione tematy poprzez teatr, pracę z tekstem i...

# data[].attributes.headline
„Przedwiośnie” -  sprawdzian z treści utworu

# data[].attributes.subject
„Przedwiośnie” -  sprawdzian z treści utworu

# data[].attributes.headline
Polska rzeczywistość w Przedwiośniu Stefana Żeromskiego

# data[].attributes.subject
Polska rzeczywistość w Przedwiośniu Stefana Żeromskiego

# data[].attributes.body
scenariusz lekcji języka polskiego w III kl. liceum

# data[].attributes.body
scenariusz zajęć języka polskiego

# data[].attributes.headline
Stefan Żeromski – kronikarz ludzkiej nędzy i upodlenia

# data[].attributes.subject
Stefan Żeromski – kronikarz ludzkiej nędzy i upodlenia

# data[].attributes.headline
Dlaczego „Przedwiośnie” ? Geneza powieści, jej autor i tytuł 

# data[].attributes.subject
Dlaczego „Przedwiośnie” ? Geneza powieści, jej autor i tytuł 

# data[].attributes.body
Lekcja interaktywna prezentuje tło historyczno-literackie oraz genezę powstania "Przedwiośnia".

# data[].attributes.headline
„Przedwiośnie” Żeromskiego jako powieść polityczna i społeczna 

# data[].attributes.subject
„Przedwiośnie” Żeromskiego jako powieść polityczna i społeczna 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat nie jest łatwy, tak jak łatwą lekturą wcale nie jest Przedwiośnie! Obejrzenie filmu, w którym trochę zbyt silnie wyeksponowano wątek miłosny, nie zastąpi przeczytania dzieła Stefana Żeromskiego. Przed zabraniem się do pracy najlepiej jeszcze raz uważnie przekartkuj powieść (nie opracowanie). Tego typu tematy, w których Twoim zadaniem jest ukazać jakąś powieść jako dzieło dojrzałego realizmu, powieść tendencyjną czy psychologiczną, pojawiają się jednak dość często.
Przedstaw „Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego jako powieść polityczną i społeczną

Żeromski jako społecznik
Stefana Żeromskiego bardzo poruszała ludzka nędza, stąd w jego powieściach bardzo często pojawiają się poruszające opisy wynędzniałych dzielnic czy okropnych warunków życia najbiedniejszych. Pierwszą miejscowością, jaką zobaczył w Polsce Cezary, jest biedne żydowskie miasteczko; z nizin społecznych pochodzi Tomasz Judym, bohater jednej z jego najbardziej znanych powieści - Ludzi bezdomnych. Wychowany przez formację pozytywistów, Żeromski popierał wszelkie wspólne działania w celu poprawy wspólnego losu.

Międzywojnie
Dwudziestolecie międzywojenne było bardzo trudnym okresem w dziejach państwa polskiego. To wtedy ujawnił się niesłychanie silnie rozdźwięk między władzą a społeczeństwem. Trudności i zawirowania polityczne i społeczne odzwierciedlają losy głównego bohatera powieści. Cezary Baryka przeżywa okres dojrzewania w bardzo burzliwych i dramatycznych czasach. Po dostatnim i szczęśliwym dzieciństwie w Baku tuż przed I wojną zetknął się z rewolucyjnym koszmarem. Uległ płomiennym frazesom głoszonym przez rewolucjonistów i przeżył pierwsze poważne rozczarowanie. W wojnie polsko-bolszewickiej walczy już po stronie swoich rodaków i znów przeżywa rozczarowanie - wolna Polska nie spełni jego oczekiwań. W finale powieści bohater nadal poszukuje własnej drogi.
Przedwiośnie to nie tylko powieść społeczna, ale także powieść o dojrzewaniu - to jedno z wielu tego typu dzieł w tradycji europejskiej.

Reprezentanci postaw społecznych w powieści
* Skrajną prawicę reprezentuje ziemiański dworek w Nawłoci - jego mieszkańcy nie wyobrażają sobie życia bez podziału na panów i służbę, szlacheckich rozrywek i szlacheckiego etosu.
* Skrajną lewicę reprezentuje Antoni Lulek - rewolucyjny psychopata, demagog.
* Centrum reprezentuje Szymon Gajowiec, który jest przeciwny zarówno krwawej rewolucji, jak i „zacofaniu" dworków polskich.

Ważne utwory
* Rozdziobią nas kruki, wrony...
* Echa leśne...
* Wierna rzeka...

Forma pracy
Bardzo dobrą formą pracy na pewno okaże się rozprawka. Masz udowodnić, że Przedwiośnie jest powieścią polityczną, przedstawić potwierdzające tę tezę argumenty.

Klasyczny, typowo szkolny temat, a więc i klasyczny wstęp - garść informacji na temat powieści i powtórzenie tezy. Można też zacząć bardziej ambitnie - szczególnie polecamy drugi przykład wstępu. Jeśli jednak jesteś zwolennikiem równego rozkładu sił w pracy i walce, wybierz wstęp pierwszy, rzetelny i jak najbardziej do przyjęcia, choć - nie da się ukryć - mniej błyskotliwy...

Przykład I
„Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego jest najgłośniejszą powieścią polityczną okresu międzywojennego. Pojawiają się tam bardzo ważne pytania: jakie sprawy są najpilniejsze, które z palących kwestii powinny być rozwiązane w pierwszej kolejności, jak powinna wyglądać polityka wewnętrzna i zewnętrzna kraju, przedstawicielom której z opcji politycznych zaufać? W powieści pojawia się dużo ważnych problemów, np. bezrobocie, reforma rolna, kwestia mniejszości narodowych, brak natomiast odpowiedzi na te pytania.

Przykład II
Powieść Stefana Żeromskiego ukazuje losy narodu polskiego w przełomowym momencie - tuż po odzyskaniu niepodległości. Polacy mają mnóstwo marzeń i planów, za to mniej konkretnych propozycji, jak ma wyglądać życie w niepodległym państwie. Stefan Żeromski, nazywany „sumieniem narodu" i wielkim społecznikiem, nie mógł pozostać wobec tych spraw obojętny - nie powinniśmy więc mieć żadnych wątpliwości co do tego, że „Przedwiośnie" jest powieścią zaangażowaną w politykę i sprawy społeczne. Powieść można by ironicznie nazwać „anty-Panem Tadeuszem"; gorzką interpretacją pewnych wątków wielkiego dzieła Adama Mickiewicza. Namiętna Telimena i dziewczęca Zosia znajdują swoje odpowiedniki - Laurę i Karolinę, dostojnego poloneza zastąpił ognisty kozak, wesolutki ksiądz niestroniący od kieliszka ksiądz wydaje się być karykaturą księdza Robaka, zaś Maciejunio karykaturą Gerwazego. Mieszkańcy Nawłoci bez trudu i w sposób niewymuszony godzą cynizm i obłudę z umiłowaniem tradycji...

Jak w każdej rozprawce - argumenty.

* Przedwiośnie kieruje uwagę czytelnika ku pewnym zagadnieniom wynikającym z nierówności społecznej obywateli wolnego już kraju, chce obudzić troskę o najbardziej pokrzywdzonych i co najważniejsze, chce obudzić w czytelnikach poczucie odpowiedzialności za stan państwa. Nie jest bezstronnym obrazem rzeczywistości.

* Zwróć uwagę na sposób, w jaki została ukazana rewolucja bolszewicka w imperium rosyjskim, ideologia komunizmu, rola partii komunistycznej. Są one przedstawione w powieści z kilku punktów widzenia, ze stanowiska różnych bohaterów. Stanowisko samego autora nigdzie nie jest wprost wyłożone.

* Cezary dostrzega siłę, gwałtowność i potęgę rewolucji, jego matka zaś - jej bezprawie i okrucieństwo. Mnóstwo jest scen przerażających (mordy, grabieże itd.), nie ma zaś ani jednej sceny potwierdzającej, że oto dokonuje się jakaś „sprawiedliwość rewolucyjna" czy „sprawiedliwość dziejowa". „Rewolucja - tak, ale nie za taką cenę!" - tak można by sformułować stanowisko autora.

* Koniecznie wspomnij w swojej pracy o opowieści ojca Cezarego, który przedstawia synowi Polskę jako kraj „szklanych domów". Ta opowieść weszła do skarbca polskich mitów literackich, „szklane domy" stały się symbolem techniki w służbie wspólnego dobra. Cezary słucha tej opowieści z niedowierzaniem - wizja jego ojca to przykład utopii.
Zastanów się, jaki był stosunek autora do tej utopii. Dlaczego wprowadził ją do powieści dalekiej od utopijności, „rozrachunkowej" i gorzkiej?
Wizja szklanych domów nie jest tylko ornamentem fabularnym! Przeciwnie, ma ona duże znaczenie dla całej powieści. Można nawet powiedzieć, że jest jednym z organizujących ją elementów. Opowieść o „szklanych domach" przypomina trochę baśń o świecie, w którym panuje ład i porządek moralny, a społeczeństwo jest doskonalsze niż w rzeczywistości. Może ma ona dawać nadzieję, umożliwiać znoszenie świata takiego, jaki jest - dalekiego od doskonałości? „Szklane domy" to także wyrzut moralny i apel do wszystkich czytelników, który mógłby brzmieć: „Zróbmy wszystko, żeby tak właśnie było!".
Bohater bardzo mocno przeżył kontrast między Polską, którą znał z opowieści ojca, a krajem, który zobaczył na własne oczy i w którym mieszkał.

* Zwróć także uwagę na krytykę środowiska ziemiańskiego w powieści. Po doświadczeniach wojennych Cezary przez dłuższy czas gości w domu swojego przyjaciela, Hipolita (ziemiański dwór w Nawłoci pod Częstochową). Obraz Nawłoci to obraz środowiska bez żadnych ambicji polityczno-obywatelskich. Styl życia mieszkańców dworku został przedstawiony jako pasożytniczo-konsumpcyjny: to niekończące się zabawy, celebrowanie śniadań, kolacji i obiadów i typowo szlacheckich rozrywek i form spędzania wolnego czasu, takich jak przejażdżki konne czy odwiedzanie sąsiadów.
Nawłoć była dla Cezarego pokusą zapomnienia o powinnościach. Pełne przyjemności i bardzo wygodne życie spodobało mu się - w Nawłoci prawie o nic nie musiał się troszczyć, gdyż jako gość i przyjaciel syna właścicieli dworku traktowany był bardzo dobrze. Smaczne jedzenie, piękna przyroda, wycieczki konne i ożywione kontakty towarzyskie sprawiały, że Cezary zapominał o ludziach cierpiących głód i o okropnościach rewolucji.
Zauważ, że opisy uczt i wnoszonych na stół potraw w „Panu Tadeuszu" Mickiewicza są pełne nostalgii, są symbolem czegoś bezpowrotnie utraconego, zaś u Żeromskiego bardzo podobne przecież opisy zabarwione są szyderstwem. Żeromski przedstawia cały ceremoniał towarzyszący zasiadaniu np. do obiadu, ale... zwraca też uwagę na obżarstwo uczestników uczty! Problemem według autora nie jest chyba upodobanie mieszkańców dworku do wygody i piękna, lecz ich egoistyczna amoralność, uznanie siebie samego za centrum świata.
Problemem ziemian jest także ich konserwatyzm, niechęć do wszelkich zmian. Przyjrzyj się stosunkowi mieszkańców dworku do służącego Maciejunia - niby są dla niego bardzo łaskawi, dobrzy, na pewno nie wyrzucą go na bruk, gdy będzie już bardzo stary i nie będzie mógł spełniać swoich zadań, ale pozostają z nim w anachronicznych („trącących myszką") relacjach typu „łaskawy pan - wierny sługa".

* Ważnym bohaterem tej powieści jest Szymon Gajowiec, wiceminister, który w oczach Cezarego jest nosicielem i strażnikiem pewnej postawy obywatelskiej. Nie dowierza jednak rozsądkowi Gajowca ani jego rozważnemu programowi naprawy państwa.
Zastanów się, czy można powiedzieć, że Żeromski utożsamiał się z programem Szymona Gajowca? Chyba tak, może nawet idee głoszone przez Gajowca były mu bardzo bliskie.

* Nie pomiń także III części powieści, która nosi tytuł Wiatr od wschodu. Cezary staje w niej przed ważnym wyborem politycznym. Poznaje Lulka i zbliża się do komunistów, bierze udział w agitacyjnych zebraniach.
Powieść kończy scena, gdy Cezary dołącza do manifestacji robotników:
Manifestacja wyszła nagle nagle z placu i ruszyła na Belweder. W pierwszym szeregu znacznego tłumu szli, ująwszy się pod ręce ideowi przedstawiciele, między innymi Lulek i Baryka. Baryka w samym środku, ubrany w lejbik żołnierski i czapkę żołnierską. - Śpiewali. (...) Baryka wyszedł z szeregu robotników i parł dzielnie, wprost na ten szary mur żołnierzy - na czele zabiedzonego tłumu.
Nie oznacza to jednak, że bohater dokonał jednoznacznego i nieodwołalnego wyboru dalszej drogi życiowej! Nie da się ustalić stopnia utożsamienia bohatera z manifestantami - jego końcowe wyodrębnienie się z tłumu ma sens symboliczny. Taki właśnie jest najpopularniejszy i chyba najrozsądniejszy sposób odczytywania tej sceny. Bohater mówi „nie" całemu światu i wszystkiemu, co do tej pory przeżył. Idzie razem z buntującymi się, ale duchowo jest samotny.

Jak zakończyć?
Nawiąż do faktu, że Przedwiośnie jest powieścią pytań i odpowiedzi.

Przykład
Pytań pojawia się mnóstwo, za to gotowej odpowiedzi na pytanie, jak żyć w niepodległej Polsce, co zmienić w kraju i co robić, by ojczyzna już nigdy nie utraciła suwerenności, nie ma. Wydaje mi się, że najlepszą receptą na szczęśliwe życie w szczęśliwej Polsce był program Szymona Gajowca, który (takie odniosłem wrażenie) spodobał się także autorowi po-wieści.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Przedwiośnie" Żeromskiego jako powieść polityczna i społeczna - Cogito

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat nie jest łatwy, tak jak łatwą lekturą wcale nie jest Przedwiośnie! Obejrzenie filmu, w którym trochę zbyt silnie wyeksponowano wątek miłosny, nie zastąpi przeczytania dzieła Stefana Żeromskiego. Przed zabraniem się do pracy najlepiej jeszcze raz uważnie przekartkuj powieść (nie opracowanie). Tego typu tematy, w

# data[].attributes.headline
Przewidział tak wiele, a jednak nie docenił pewnej ważnej cechu Polaków. Jakiej ?

# data[].attributes.subject
Przewidział tak wiele, a jednak nie docenił pewnej ważnej cechu Polaków. Jakiej ?

# data[].attributes.body
artykuł

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor „Przedwiośnia" przestrzegał Polaków i przed rewolucją, i przed stagnacją. Ale przecenił siły komunistów i konserwatystów. Nie docenił za to tęsknoty do rządów silnej ręki...

„Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego ukazało się w Warszawie pod koniec roku 1924, a datowane jest na rok 1925. Bezpośrednim impulsem do napisania tej powieści były strajki robotnicze, które wstrząsnęły Polską pod koniec 1923 r. Krwawo stłumił je centroprawicowy rząd premiera Wincentego Witosa. Głównym powodem wybuchu protestów była hiperinflacja. Podczas jednej z demonstracji w ramach strajku generalnego w Krakowie zginęło około 30 osób.

Powieść Żeromskiego, uchodzącego wówczas za autorytet moralny w kręgach postępowej inteligencji, stanowi zwieńczenie całego nurtu w ówczesnej prozie polskiej, zwanego rozrachunkowym. Określenie to obejmuje te książki, które ukazały się po odzyskaniu niepodległości i podejmowały bieżące tematy społeczno-polityczne. Konfrontowały idee i wizje niepodległej Polski, jakie pojawiały się w czasach zaborów, a które realizowano po 1918 r.

„Przedwiośnie" z jednej strony opisuje zagrożenia czyhają-ce na młodą polską demokrację; weryfikuje też mity i marzenia XIX-wieczne (choćby mit „szklanych domów", symbolizujący sprawiedliwość dla wszystkich i jednocześnie nowoczesność). Z drugiej strony powieść zarysowuje trudności, jakie niesie codzienność życia w kraju, w którym trzeba wszystko budować od nowa: zarówno zręby systemu politycznego, jak i koegzystencję różnych grup społecznych mających własne ambicje, cele i marzenia. Książka daje wyraz rozczarowaniu kształtem polskiej niepodległości. Pisarz podkreślał, że jego intencją była krytyczna zaduma nad sytuacją Polski po odzyskaniu niepodległości oraz chęć scharakteryzowania zagrożeń dla niej. Warto jednak zauważyć, że wizja pisarza obfituje w liczne uproszczenia. Żeromski, sympatyk idei socjalistycznych, widział dwa główne zagrożenia dla Polski. Po pierwsze komunizm. Był on bardziej radykalny od pacyfistycznych, państwowotwórczych idei socjalistycznych (wyrażanych w powieści przez Szymona Gajowca), które nie satysfakcjonowały już jednak mas robotniczych. Te oczekiwały bowiem od niepodległej Polski znaczącej poprawy warunków pracy i życia. Komunizm mógł więc - przynajmniej według autora - dzięki swemu populizmowi liczyć na aplauz i poparcie społeczne. Nawet mimo że rewolucja - co pokazują partie powieści dotyczące zdarzeń w Baku - to przede wszystkim triumf przemocy i chaosu.

Drugie sugerowane przez Żeromskiego zagrożenie to konserwatyzm, ukazany w partiach „Przedwiośnia" prezentujących Nawłoć. Jawi się on jako chęć ocalenia starego i nieadekwatnego do wyzwań nowoczesności porządku cywilizacyjno-kulturowego rodem z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej.

A czego nie ma w powieści Żeromskiego? Brak portretu politycznych środowisk chłopskich, prawicowych i narodowych (np. Narodowej Demokracji), nie ma też refleksji nad tęsknotą do rządów silnej ręki. Zatem konflikt polityczny został sprowadzony przez autora do konfrontacji socjalizm-komunizm, choć ówczesna rzeczywistość polityczna była bardziej złożona.

Żeromski obawiał się, że społeczne protesty utorują polskim komunistom drogę do władzy. A wtedy kraj może czekać rewolucja podobna do bolszewickiej. To przesłanie niesie finałowa scena demonstracji robotniczej zmierzającej na Belweder. Jednak komuniści byli marginalną siłą polityczną w Polsce, bez realnych wpływów na życie społeczne. Lęki Żeromskie-go wypowiedziane w „Przedwiośniu" były nieuzasadnione. Polskim komunistom nie udało się przejąć władzy w kraju (nie mieli zwyczajnie na to szans), a perspektywa rewolucji okazała się mrzonką.

Za to przewrót majowy w 1926 r. okazał się puczem wojskowym, który doprowadził do ukształtowania się w Polsce władzy prawicowej, która przetrwała do wybuchu II wojny światowej. Pisarz mylnie ocenił więc sytuację i mylnie rozpoznał zagrożenia w latach 20. XX w. W żadnym wypadku nie należy więc czytać „Przedwiośnia" jako portretu ówczesnej rzeczywistości społeczno-politycznej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Przewidział tak wiele, a jednak nie docenił pewnej ważnej cechu Polaków. Jakiej?

# data[].attributes.attachment_link.description
Autor „Przedwiośnia" przestrzegał Polaków i przed rewolucją, i przed stagnacją. Ale przecenił siły komunistów i konserwatystów. Nie docenił za to tęsknoty do rządów silnej ręki... „Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego ukazało się w Warszawie pod koniec roku 1924, a datowane jest na rok 1925. Bezpośrednim impulsem do napisania tej powieści były strajki robotnicze, które wstrząsnęły Polską pod koniec 1923 r.

# data[].attributes.body
prezentacja

# data[].attributes.headline
„Przedwiośnie”. O czym się nie mówi na lekcji i nie czytaw brykach ?

# data[].attributes.subject
„Przedwiośnie”. O czym się nie mówi na lekcji i nie czytaw brykach ?

# data[].attributes.body
Pomysł na pracę z tekstem i obok tekstu, na tropienie tych treści, które w czasie omawiania lektury są zwykle pomijane...