# data[].attributes.body
Handboek: blz. 87 t/m 89

Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je:

..de verschillende niveaus van ecologie opnoemen en herkennen.

.... in eigen woorden omschrijven wat het verschil is tussen een voedselketen en een voedselweb.

.. uitleggen wat producenten en consumenten zijn.

.. in eigen woorden uitleggen wat een piramide van aantallen is.

.. in eigen woorden uitleggen wat een piramide van biomassa is.

.. verschillen opnoemen tussen een piramide van aantallen en een piramide van biomassa.

# data[].attributes.headline
Welk niveau van ecologisch onderzoek is dit?

# data[].attributes.subject
Welk niveau van ecologisch onderzoek is dit?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sinds 1992 broeder er lepelaars op Schiermonnikoog. Van 1997 tot 2014 kleurringde Otto Overdijk, toenmalig beheerder van Natuurmonumenten, vele lepelaars. Hij voerde de gegevens in, in een door hemzelf gebouwde database. In een tijd dat er nog amper databases waren. Dat is van groot belang geweest voor wat we te weten zijn gekomen over de lepelaars.

Door nauwe samenwerking met onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en het Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek (NIOZ), zijn deze gegevens geanalyseerd. Ook verzamelen onderzoekers aanvullende gegevens in de kolonie (zoals het verzamelen van braaksels van jonge lepelaars) en zorgen zij voor het zenderen van enkele lepelaars.

Nu verkeren we als natuurbeheerders en onderzoekers in de gelukkige omstandigheid dat we onder andere weten:

hoe nieuwe vestigingen van kolonies tot stand komen (waar komen de immigranten vandaan, blijven individuen na vestiging terugkomen, hoe zijn de vestigingen op verschillende eilanden met elkaar verbonden);

dat kolonies op de Waddeneilanden na een aantal jaren snelle groei opmerkelijk snel een plafond bereiken;

dat dit te maken heeft met dichtheidsafhankelijke (hoogstwaarschijnlijk voedselgestuurde) processen die maken dat de groei en het aantal kuikens dat per nest uitvliegt (het broedsucces) bij groeiende kolonies snel afnemen;

dat voor lepelaars op Schiermonnikoog maar ook elders op de andere eilanden garnalen veel minder belangrijk zijn als voedsel dan we dachten, en de schaarse kleine platvissen juist veel belangrijker;

dat de kolonie van Schiermonnikoog haar huidige grootte al rond het jaar 2000 bereikte, en dat die mogelijk is dankzij het feit dat de mannetjes lepelaars 's nachts hun vis gaan halen in de visrijke ondiepe wateren van het Lauwersmeer;

dat de meeste sterfte van uitgevlogen jongen plaatsvindt in het broedgebied en tijdens hun eerste trek naar het zuiden (60% haalt de eerste winter niet), en dat deze sterfte is toegenomen van 30% bij 1200 broedparen tot 60% bij 2800 broedparen;

dat lepelaars weliswaar in grote aantallen in West-Afrika overwinteren (en dan met name in Mauritanië en Senegal), maar steeds meer in Europa 'blijven hangen' waar de overleving momenteel ook hoger is dan in West-Afrika.

Deze lijst is niet compleet, maar geeft een idee van de rijkdom aan verhalen die mogelijk zijn geworden doordat natuurbeheerders en onderzoekers samenwerken. De wereld verandert enorm, door klimaatverandering en lokale menselijke ingrepen. Op het eiland, aan de overkant - in het Lauwersmeer- en natuurlijk overal langs de trekroute. De situatie van gisteren en vandaag is volkomen anders dan de situatie van morgen. Wij denken daarom dat we de lepelaars moeten blijven volgen. Dat kan hen helpen (wat heeft de lepelaar in 2020 nodig?), en het kan ons helpen (vertellen lepelaars ons misschien iets belangrijks over onze wereld?).
Petra de Goeij, Rijksuniversiteit Groningen en Werkgroep Lepelaar
foto rechtsonder: Theo Fase

# data[].attributes.attachment_link.title
Weetjes over de lepelaars van Schiermonnikoog - Nationaal Park Schiermonnikoog

# data[].attributes.attachment_link.description
Sinds 1992 broeder er lepelaars op Schiermonnikoog. Van 1997 tot 2014 kleurringde Otto Overdijk, toenmalig beheerder van Natuurmonumenten, vele lepelaars. Hij voerde de gegevens in, in een door hemzelf gebouwde database. In een tijd dat er nog amper databases waren. Dat is van groot belang geweest voor wat we te weten zijn gekomen over de lepelaars.

# data[].attributes.body
Handboek: blz. 82 t/m 86

Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je:
.. uitleggen wat fotosynthese is en waarom planten aan fotosynthese doen.
.. omschrijven hoe organismen energie uit glucose halen.
.. in eigen woorden uitleggen hoe de gaswisseling van planten overdag en 's nachts te werk gaat.
.. opnoemen welke voedingsstoffen planten in verschillende organen opslaan.
.. opnoemen welke delen van planten wij eten en welke soorten korrels er in plantencellen kunnen zitten.

# data[].attributes.body
Handboek: blz. 78 t/m 81

Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je:

.. bij planten de vier organen en hun functies benoemen.

.. de namen en functies van verschillende weefsels van een blad benoemen.

.. omschrijven op welke manieren een plant stoffen kan opnemen.

..omschrijven hoe platen stoffen vervoeren.

# data[].attributes.body
1 Schrijf je in voor een diersoort waarover je de missie wilt gaan doen. Deze lijst hangt in lokaal 2.
2 De missie bestaat uit twee onderdelen! Zie de link hieronder.

# data[].attributes.headline
Welkom bij deze lessenserie over Schiermonnikoog! 

# data[].attributes.subject
Welkom bij deze lessenserie over Schiermonnikoog! 

# data[].attributes.body
Blauw = Leerdoelen
Paars = Opdrachten
Rood = Presenteermomenten
Wit= Filmpjes en oefenopdrachten
Groen = Link naar je mindmap
Geel = PowerPoints

Heel veel succes!

# data[].attributes.body
Handboek: blz. 72 t/m 77

Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je:

..biotische en abiotische factoren van elkaar onderscheiden en voorbeelden geven.

.. voorbeelden geven van planten die zijn aangepast aan hun ecosysteem.

..beschrijven hoe dieren zijn aangepast aan kou en hitte.

.. beschrijven hoe je aan het gebit van zoogdieren kunt zien wat ze eten.

.. beschrijven hoe de poten en snavels van vogels zijn aangepast aan hun biotoop.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Online collaborators

At the moment, there are no other collaborators online

Double-click an entry to view an older version.

Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below.

This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.attachment_link.description
At the moment, there are no other collaborators online Double-click an entry to view an older version. Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below. This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.body
Tijdens de eerste les start je met het maken van een mindmap. Deze mindmap vul je iedere les aan met nieuwe informatie die je in de les te weten bent gekomen. Start je mindmap met het hoofdthema: Ecologie op en om Schiermonnikoog.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Online collaborators

At the moment, there are no other collaborators online

Double-click an entry to view an older version.

Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below.

This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.attachment_link.description
At the moment, there are no other collaborators online Double-click an entry to view an older version. Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below. This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.headline
Oefenen met biotische en abiotische factoren

# data[].attributes.subject
Oefenen met biotische en abiotische factoren

# data[].attributes.attachment_link.title
Ecologie oefenen: Biotische of abiotische factoren?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ecologie: zijn onderstaande factoren biotische of abiotische factoren?

# data[].attributes.body
Gebruik de presentaties van je klasgenoten om je mindmap aan te vullen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Online collaborators

At the moment, there are no other collaborators online

Double-click an entry to view an older version.

Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below.

This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.attachment_link.description
At the moment, there are no other collaborators online Double-click an entry to view an older version. Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below. This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Online collaborators

At the moment, there are no other collaborators online

Double-click an entry to view an older version.

Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below.

This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.attachment_link.description
At the moment, there are no other collaborators online Double-click an entry to view an older version. Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below. This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Online collaborators

At the moment, there are no other collaborators online

Double-click an entry to view an older version.

Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below.

This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.attachment_link.description
At the moment, there are no other collaborators online Double-click an entry to view an older version. Older events are not shown here. To see the full history of changes click the button below. This map has no version history, it may have been created as a copy of another map.

# data[].attributes.body
Hoe heeft deze plant zich aangepast aan zijn omgeving?

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe houd ik mijn stuifmeel en stamper droog? - Gerande Schijnspurrie

# data[].attributes.attachment_link.description
De gerande schijnspurrie komt voor op zilte plaatsen waar de bodem vaak onder water staat. In het ruige en dynamische wadlandschap zou je deze plant met fragiele lichtroze bloempjes niet snel verwachten. De bloempjes hebben een slimme methode om bij hoog water of hoge vloeden het stuifmeel en de stamper droog te houden. Zodra het water de onderkant van de kroonblaadjes bereikt, vouwen de topjes van de kroonblaadjes zich naar elkaar toe. De bloem houdt op deze manier een luchtbel vast waarin de meeldraden en de stamper droog blijven. Wanneer het water weer zakt, springen de bloempjes direct weer open.
Gefilmd op Schiermonnikoog - 29 augustus 2012

# data[].attributes.body
1-3, 5, 7-20

# data[].attributes.body
1 t/m 14

# data[].attributes.body
1 t/m 21

# data[].attributes.body
1 t/m 16

# data[].attributes.attachment_link.description
TOUCH this image to discover its story. Image tagging powered by ThingLink

# data[].attributes.body
Samenvatten (blz. 162 t/m 165 in je  werkboek)
Test jezelf (blz. 166 t/m 169 in je werkboek)

# data[].attributes.body
Link naar website met extra oefenopgaven

# data[].attributes.attachment_link.description
Biologiepagina, de website voor het oefenen van biologie op vmbo, havo en vwo. Ecologie VMBO - Oefentoetsen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Voedselweb en -keten

Voedselweb
In een voedselweb kun je zien welke organismen een voedselrelatie met elkaar hebben.

Voedselketen
Een voedselweb is te verdelen in meerdere voedselketens. Een voedselketen bestaat uit minstens een plant, een planteneter en een diereneter.

# data[].attributes.attachment_link.description
Voedselweb In een voedselweb kun je zien welke organismen een voedselrelatie met elkaar hebben. Voedselketen Een voedselweb is te verdelen in meerdere voedselketens. Een voedselketen bestaat uit minstens een plant, een planteneter en een diereneter.

# data[].attributes.body
Jullie werken in groepjes van 2-3 personen. Ieder groepje presenteert een ander landschap dat te vinden is op Schiermonnikoog.

•            Wad

•            Kwelder

•            Strand

•            Duinen

•            Bos

•            Westerplas

Jullie presenteren in les 2 met prezi een presentatie van 3-5 minuten over het gekozen gebied. Je geeft uitleg over het milieu (biototische en abiotische factoren) en ecologische relaties in het gebied.

Tip: Zoek informatie op https://www.np-schiermonnikoog.nl/over-het-park.htm

# data[].attributes.body
Handboek: blz. 90 t/m 97

Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je:
.. uitleggen wat een voedselkringloop is.
..uitleggen wat een voedselketen en een voedselkringloop met elkaar te maken hebben.
.. beschrijven hoe de kringloop van fotosynthese en verbranding werkt.

# data[].attributes.body
1 t/m 11

# data[].attributes.body
Handboek: blz. 90 t/m 97

Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je:
.. beschrijven wat een koolstofkringloop is.
.. beschrijven wat een stikstofkringloop is.

# data[].attributes.body
12 t/m17