# data[].attributes.body
MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ

YAPIM VE MONTAJ RESİMLERİ

# data[].attributes.headline
3.1. Çeşitli Araç Kataloglarından Montaj, Yapım, Devre Şemalarını Okuma ve Yorumlama

# data[].attributes.subject
3.1. Çeşitli Araç Kataloglarından Montaj, Yapım, Devre Şemalarını Okuma ve Yorumlama

# data[].attributes.body
Bilgiye ulaşabilme ve bilgilendirmede en önemli şart, uygun iletişim araçları kullanılmasıdır. Bugün eğitim sistemimizde sürekli gelişim hâlindedir. Gelişen bilgi ve teknolojiyi yakından takip etmek zorundayız. Büyüyen ve çeşitlenen ihtiyaçlara cevap verebilmek için yeni teknikleri takip etmek en büyük hedefimiz olmalıdır. Meslek resmi konusunda takip edeceğiniz kitabın yanında, daha fazla bilgi sahibi olabilmeniz ve gerektiğinde de faydalanabilmeniz için çeşitli araç servis kataloglarından ve çeşitli araç katalog CD’lerinden, standartlardan, çizelgelerden, teknik yayınlardan, diyagramlardan, listelerden, planlardan vb. kaynaklardan yararlanmalısınız. Bir araç veya makine değişik birçok parçadan meydana gelir. Bu parçaların oluşumunu sağlayan imalat resimleri, montaj resimleri, yapım resimleri ve devre şemaları vardır. Bunlar teknik açıdan kataloglar içerisinde düzenli bir yapı hâlinde olursa ilgililer, kataloglardaki imalat, devre şemalarının takibi, bakım ve revizyon önerilerine ne kadar itina gösterirlerse üretilen parçanın dayanıklılığı daha fazla, ömrü de uzun olur. Bugün birçok sektörün kendisine ait katalogları mevcuttur. İmalat atölyesinde çalışan bir işçi kendisine verilen ve yaptığı işin tanımını yapan belgelerden faydalanır. Sizler de birer teknik eleman olma sıfatıyla bir kataloğu veya işin tanımını içeren belgeyi okuyabilmeli ve yorumlayabilmelisiniz

# data[].attributes.body
Bir makineyi veya sistemi oluşturan parçaların toplu hâlde bir arada çizilmiş, takılış yerlerini belirten teknik resimlere montaj resimleri denir. Komple resimler veya toplu görünüşler olarak da adlandırılır. Şekil 2.1’de beş elemandan meydana gelen cıvata somunlu bağlantı parçasının montaj resmi örnek olarak verilmiştir

# data[].attributes.body
Makine imalatı veya kullanımıyla ilgili kişilerin teknik resim konusunda bilgili olmaları gerekliliğini daha önceki konularımızda vurgulamıştık. İmal edilmesini istediğiniz bir parçayı, yazı ile sayfalar boyu anlatsanız da yeteri kadar başarılı olamayabilirsiniz. Ancak teknik resim kurallarına uygun olarak çizeceğiniz bir resim, anlatmak istediklerinizi sade ve ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ ARAŞTIRMA 25 çok kolay anlaşılabilecek bir hâle getirecektir. Üretici ve tüketici olan kişilerin, bilgi edinme ve bunu kullanma zorunluluğu böylece ortaya çıkmış olur. Resmi çizen kişi ile işi yapacak olan işçi arasındaki iletişim son derece önemlidir. Teknik resim, parçaları tek tek veya birlikte ele alarak makineyi bir bütün hâlinde incelememizi ve üretebilmemizi sağlayacak tüm bilgileri kapsamalıdır.

# data[].attributes.body
Montaj resimde bazı açıklama ve gerekli diğer bilgilerin verilebilmesi için resmin, çerçeveleri çizilmiş ve yazı alanları ilave edilmiş olan standart resim kâğıdına çizilmesi gerekir. Yazı alanında başlık kısmının üzerinde dört sıradan oluşan bir parça listesi ilave edilmiştir. Böylece bir komple resmin numaralandırma, yeterli görünüşlerin seçilmesi, 26 gerekli kesitlerin alınması ve yazı alanlarının hazırlanmasıyla tamamlandığı ortaya çıkmaktadır

# data[].attributes.headline
1.1. Yapım Resimlerinde Yeterli Görünüşler 

# data[].attributes.subject
1.1. Yapım Resimlerinde Yeterli Görünüşler 

# data[].attributes.body
Öncelikle parçayı en iyi ifade edebilecek bakış doğrultusunu ve yeterli görünüş sayısını seçmeliyiz. Bunun için parçanın geometrik yapısı (kalınlığı, dairesel yüzeyleri, girinti ve çıkıntıları gibi) dikkate alınmalıdır.)

# data[].attributes.body
Bir makine, birden fazla parçanın bir araya getirilmesiyle meydana gelir. Bu parçaların her birinin ölçüleri, malzemesi, şekli ve görevleri farklı olduğu için her parçanın resmi ayrı ayrı çizilmeli ve tüm bilgileri üzerinde taşımalıdır. Bir parçanın yapılabilmesi veya üretilebilmesi için gerekli olan bütün bilgileri eksiksiz ve hatasız olarak çizilmiş teknik resimlere yapım resmi denir.

# data[].attributes.body
Yapım resmi çizilecek makine parçasının boyutlarına göre ölçek belirlenerek kâğıtebadı seçilmelidir. Görünüşlerin kâğıda en uygun şekilde yerleşimi tasarlanmalıdır.Görünüşler; TS 88-30, ISO 128-30 ve TS 88-34 ISO 128-34 standartları esas alınarakdüzenlenmelidir.

# data[].attributes.body
Kesit görünüş, genelde parçanın iç kısmının biçimini daha iyi görmemiz gerektiği hâllerde, özellikle iç kısımlarında delik, boşluk vb. bulunan parçaların daha iyi anlaşılabilmesi için alınır. Parçanın daha iyi anlaşılabilmesi ve ölçülendirilebilmesi amacıyla, parçanın en uygun yerinden bir testere ile kesildiği kabul edilerek kesit alma işlemi yapılır. Kesit düzlemi genellikle eksenden geçirilir ve parçanın bu düzlem önünde bulunan kısmı kaldırılmış farz edilerek arkada kalan kısmın görünüşü çizilir. Testerenin parçaya değdiği kısımlar eksene 45º eğik ve ince çizgilerle taranır, parçadaki testerenin değmediği boşluklar taranmaz.

# data[].attributes.body
Çizilen resimlerin ölçülerle ifade edilmesi ve tanımlanmasına ölçülendirme denir. Parçanın yeterli görünüşlerle çiziminden sonra, parçanın büyüklüğünü ve elemanlarının konumlarını gösteren ölçüler verilmelidir. Bu ölçüler verilirken ölçülendirme kurallarına (TS 11397) uyulmalıdır. Yapım resimlerine ölçü verilirken parçayı meydana getiren geometrik 7 elemanlarının görevleri, girinti ve çıkıntı durumu, markalama ve imalat şekli dikkate alınmalıdır.

# data[].attributes.body
Parçayı tam ifade eden (yeterli) görünüşler çizildikten sonra parçanın ölçülendirilmesi ile ilgili şu kurallara dikkat etmeliyiz. Parça büyüklüğünü (en, boy ve yükseklik) veren ölçüler verilmelidir. Parçayı oluşturan elemanların (delik, girinti ve çıkıntılar gibi) parça üzerindeki konumlarını belirten ölçüler verilmelidir. Ölçülendirme ile ilgili standartlara (TS 10849) ve kurallara uyulmalıdır. Ölçülendirmede parçayı meydana getiren elemanların görevleri, markalama ve imalat yöntemleri dikkate alınmalıdır. İmalatçıya hesap yaptırmayacak şekilde ölçülendirilmelidir. Ölçüler bir defa ve en uygun görünüşte verilmelidir

# data[].attributes.headline
1.4. Tolerans ve Yüzey İşleme İşaretleri

# data[].attributes.subject
1.4. Tolerans ve Yüzey İşleme İşaretleri

# data[].attributes.headline
1.4.1. Boyut, Şekil ve Konum Toleransları

# data[].attributes.subject
1.4.1. Boyut, Şekil ve Konum Toleransları

# data[].attributes.body
Makine parçası imal edilirken parça ölçü ve şekilleri tam olarak üretilemeyeceğindenboyut ölçülerine boyut toleransı ve geometrik şekillere ise şekil ve konum toleransı verilir.

# data[].attributes.headline
Bu bilgilerin ışığında bir komple (toplu resim, montaj resmi) resmin genel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

# data[].attributes.subject
Bu bilgilerin ışığında bir komple (toplu resim, montaj resmi) resmin genel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

# data[].attributes.body
-Çok büyük olmayan sistem ve makineler dışında genellikle çizim ölçeği 1:1’dir.
-Makine ve mekanizmayı tam olarak belirlemek için gerekli tüm görünüşlere (kesit görünüşler, yardımcı görünüşler vb.) sahiptir.
-Görünüşler gerekmedikçe ölçülendirilmez. -Her parçaya ait bir parça veya montaj numarası verilir.
-Gerekli bilgileri içeren bir yazı alanına sahiptir.

# data[].attributes.body
Birçok parçadan oluşan bir bütünün,
parçalarını bir arada, bir veya daha fazla görünüşte gösteren teknik resimlere denir.

# data[].attributes.headline
3.1.1. Yapım Resmini Okumak ve Yorumlamak

# data[].attributes.subject
3.1.1. Yapım Resmini Okumak ve Yorumlamak

# data[].attributes.body
Bilindiği gibi bir iş parçasını, şekil ve boyutları hakkında açık ve yeterli bilgi olmadıkça üretilemez. Bu bilgiler tasarımcıdan, işi yapacak kişinin amirine ulaşır. O da işi yapacak kişiye talimat verir. Verilen bu talimatlar, ne yapılması gerektiğini doğru ve açık olarak ifade etmelidir. Mesleğimiz ile ilgili olarak tasarımcı neyin yapılması gerektiğini çok iyi anlatmalıdır. Tasarımcı, kafasında canlandırdığı ve üretilmesini istediği nesneyi eksiksiz olarak belirtmelidir. Bu nedenle tasarımcı ile onu yapacak kişinin ortak bir anlayışta olması gerekir. Bu anlayış için tasarımcı ile onu yapacak kişi arasında her ikisinin bildiği ve kabul ettiği bir iletişim aracına ihtiyaç duyulur. İşte, bu iletişim aracının adı teknik resimdir.

# data[].attributes.body
Bu toleranslar verilirken şu kurallara dikkat edilmelidir. 8 Montajda birbiri ile alıştırmalı çalışan parçalar için mutlaka boyut toleransları belirtilmelidir. Parça tam ölçülerinde ve istenen şeklinde imal edilemeyeceğinden genel tolerans değeri (TS 1980’e göre) belirtilmelidir. Tolerans verme kurallarına uyulmalıdır. Çizmiş olduğumuz resim üzerine veremeyeceğimiz bazı bilgileri antetler üzerinde gösteririz. Yapım resimleri için çizilen antetlerde şu kurallara uymalıyız: Antet daima resim kâğıdının sağ alt kısmında olur ve çerçeve çizgisine bitişik olarak çizilir. Çerçeve ve düşey çizgiler kalın (0,5 mm), ara yatay çizgiler ince (0,25 mm) çizilmelidir. Yazı yükseklikleri standartlara (TS 10841) uygun olmalıdır.

# data[].attributes.body
Bir bütünü meydana getiren çeşitli parçaların ne şekilde bir araya getirileceklerini gösteren, fonksiyonları gereği her parçanın ayrı ayrı takılış yerlerini ve konumlarını belirten teknik resimlerdir

# data[].attributes.body
Yapım resmi üzerinde parça yüzeylerinin kalitesini gösteren şekillere yüzey işleme işaretleri denir.

# data[].attributes.headline
Yüzey işleme işaretleri verilirken şu kurallara uyulması gerekir:

# data[].attributes.subject
Yüzey işleme işaretleri verilirken şu kurallara uyulması gerekir:

# data[].attributes.body
- Parçalar farklı üretim yolları ile (talaşlı imalat, döküm, kalıp dövme vb.) imal edildiklerinden parçayı oluşturan tüm yüzeylerin nasıl meydana getirildiği yüzey işleme işaretleri ile belirtilmelidir.
-Tüm yüzeylere bu işaretler verilirse resim karışacaktır. Aynı yüzey kalitesine sahip en fazla olan yüzeyin yüzey işleme işareti genel gösterimde gösterilir. Parça üzerinde gösterilen işaretler genel gösterimde parantez içinde belirtilir (Şekil 1.8). -Yüzey işleme işaretleri verilirken TS 2040’daki kurallara uyulmalıdır

# data[].attributes.body
Parça resmi üzerinde gösterilemeyen bazı bilgiler, yazı alanı veya antet dediğimiz çizelgelere yazılır. Antet: Teknik resimlerin idari ve teknik yönden tanıtılması ve pratik olarak kullanılabilmesi amacıyla yeterli bilgileri taşıyan, en az 170 mm uzunluğunda ve en az 15 mm yüksekliğinde olan, dikdörtgen biçiminde bir çizelgedir.

# data[].attributes.body
Komple bir resmin üzerinde bir grupta toplanabilen elemanlarınkonumlarını ve biçimlerini, ölçekli ve toplu olarak gösteren resimlerdir.

# data[].attributes.body
Kullanma yeri ve diğer parçalarla ilişkisi göz önüne alınmadan herhangi bir parçayı gösteren (genellikle görünüş olarak) resimdir.

# data[].attributes.body
Bir parçanın imalatı için gerekli tüm bilgileresahip olan teknik resimlerdir.

# data[].attributes.body
Bir parça resminin gerekli görülenbölümlerini daha açık belirtebilmek için ayrıntılı olarak özellikle büyük ölçekle çizilenresimlerdir.

# data[].attributes.body
Montaj resmi çizildikten sonra parçalar arasındaki ilişkilerin belirlenmesi için her parçanın ve grubun montaj bakımından numaralandırılması gerekir. Numaralandırma iki bölümde ele alınabilir. Bunlardan birincisi, parça veya montaj numarası verme diğeri ise resim numarasının belirlenmesidir. Montaj resimlerinde numaralandırma işlemi yapılırken TS 5620’ye uygun olarak yapılmalıdır.

# data[].attributes.body
Parça veya montaj numarası, bir makine, aparat veya sistemin toplu resminde montaj için yer ve konum belirtmek bakımından parçalara, organ veya kısımlara, gruplara verilen numaradır. Montaj numarası vermek için başlıca üç sistem kullanılır. Çizilen komple resimde grup, organ ve parçalara, montaj sırasına göre birer numara verilir. Bu numaralara montaj numarası veya parça numarası denir. Montaj sırasında ilk önce ele alınan parçaya 1, son takılan parçaya da son numara verilir. Şekil 2.11’de dokuz adet parçadan oluşan bir sistemin parçalarının numaralandırılışı gösterilmektedir. Aynı parçadan birden fazla olsa dahi tek montaj numarası verilmelidir.

# data[].attributes.body
Montaj numarası verilirken aşağıdaki kurallara uyulmalıdır:,
-Çizilen resimdeki her parçaya (varsa grup, organ, bölüm vb.) sırayla bir numara verilir.
-Bir komple resimde bulunan aynı parçalara, sayıları ne olursa olsun bir kez numara verilir.
-Bütün parça numaraları, parça için gerekli bilgiyi verecek şekilde, yazı alanı üzerindeki parça listesinde gösterilir.
-Parça numarası verilirken yalnızca rakam kullanılmalıdır. Bu rakamlar TS 10841’e uygun olmalıdır.
-Numaralar verilirken kullanılan rakam yükseklikleri ölçülendirmede kullanılan rakamların yaklaşık iki katı olmalıdır.
-Rakamlar daire içine alınmamalıdır. Daire içine alınacak rakam varsa daire çapı rakam yüksekliğinden biraz fazla olmalı ve ince çizgiyle çizilmelidir. Montaj numarası verilirken rakam büyüklükleri ve yazma düzeni, resmin okunabilir ve güzel görülmesini sağlayacaktır.

# data[].attributes.body
-Her parça numarası, ilgili parçaya bir kılavuz çizgisiyle birleştirilmelidir. Bu çizgi parça kenar çizgilerine göre daha ince olmalıdır.
-Kılavuz çizgisinin parçayı gösteren ucuna bir nokta, eğer dar bir parçayı gösteriyorsa kanca veya ok konulmalıdır.
-Parça numaraları daire içine alınmak zorunda kalınıyorsa kılavuz çizgisi dairenin merkezine yönelmiş olmalıdır.

# data[].attributes.headline
2.4. Gerekli Kesiti Alma: Daha önce öğrenip uygulamış olduğunuz kesit kuralları montaj resimleri için de aynenuygulanmalıdır. Kesit almada dikkat edilecek hususlar şu şekilde sıralanabilir:

# data[].attributes.subject
2.4. Gerekli Kesiti Alma: Daha önce öğrenip uygulamış olduğunuz kesit kuralları montaj resimleri için de aynenuygulanmalıdır. Kesit almada dikkat edilecek hususlar şu şekilde sıralanabilir:

# data[].attributes.body
-Sistemlerin iç kısımlarındaki bağlantı ve takılışlar kesit alınarak gösterilmelidir.
-Kesit alınarak gösterilen parçalardan birbirine temas edenler, ters yönde tarama çizgileri ile taranmalıdır.
-Parçanın geniş ve dar oluşuna göre uygun tarama aralıkları seçilmelidir.
-Gerektiğinde bazı parçalara ait aynı yönde olan tarama açıları 45˚den farklı olarak taranabilir.
-Kesit görünüşlerde taranan parçaların tarama çizgileri, montaj resimlerinin bütün görünüşlerinde, hatta parça yapım resimleri çizilmişse yön ve aralıkları değişmemelidir.

# data[].attributes.headline
2.5. Montaj Resminde Yazı Alanını Hazırlama:

# data[].attributes.subject
2.5. Montaj Resminde Yazı Alanını Hazırlama:

# data[].attributes.body
Teknik resim modüllerinde çizilen resmin altına yazı alanı (antet) hazırlanmasıyla ilgili çeşitli örnekler verilmişti. Ancak komple resimlerde yazı alanı (antet) daha fazla önem taşır. Makine imalatı ve projelerde çizilen teknik resimlerin, belli bir düzen ve beraberlik içerisinde kullanılması, yazı alanlarındaki bilgilerle sağlanabilir. Ayrıca yazı alanı farklı yerlerdeki bazı bilgi ve dokümanların birbiriyle karşılaştırılmasında yardımcı olur.

# data[].attributes.headline
2.6. Verilecek Çeşitli Motor Parçaları ve Otomobil Parçalarının Çizimi

# data[].attributes.subject
2.6. Verilecek Çeşitli Motor Parçaları ve Otomobil Parçalarının Çizimi

# data[].attributes.body
Aşağıdaki şekillerde (Şekil 2.23 ile Şekil 2.26 arası) çeşitli motor ve otomobil parçalarının montaj resimleri görülmektedir. Bu resimlerle ilgili örnek uygulamalar yaparak motor ve otomobil parçalarının çizimlerini yapabilirsiniz.