# data[].attributes.body
Карен Армстронгтың A History of God («Құдай тарихы») кітабы — монотеистік діндердің (иудаизм, христиандық, ислам) тарихы мен дамуына шолу жасайтын еңбектердің бірі. Бұл кітапта Армстронг дін философиясы мен Құдай туралы ұғымның тарихи, мәдени, саяси жағдайларға қарай қалай өзгергенін терең философиялық тұрғыдан талдайды.

1. Құдай ұғымының эволюциясы

Армстронг Құдай ұғымының адамзаттың рухани эволюциясымен бірге дамығанын көрсетеді. Ерте кезеңдерде Құдай табиғат күштерімен байланыстырылды (мысалы, құдайлар найзағай, жаңбыр немесе күн ретінде түсінілді).

Уақыт өте келе, Құдай түсінігі абстрактілі және моральдық сипат ала бастады: Құдай енді тек табиғи күш емес, әділеттілік пен ақиқаттың бейнесі ретінде қарастырылды.

2. Рационалдық пен мистицизмнің қайшылығы

Армстронг дін философиясында екі негізгі бағытты көрсетеді: рационалистік (логикаға сүйенген) және мистикалық (трансценденттік тәжірибеге сүйенген).

Мысалы, исламда — мутазилиттер (ақыл мен логикаға сүйенетін мектеп) мен суфизм (жүрек пен ішкі тәжірибені жоғары қоятын бағыт) арасындағы айырмашылықтар.

Христиандықта — Фома Аквинскийдің философиялық дәлелдері мен мистик Тереза Авилскаяның тәжірибесі салыстырылады.

3. Құдай туралы сөйлеу мәселесі (апофатикалық теология)

Армстронг дін философиясындағы "апофатикалық теология" ұғымын атап өтеді — бұл Құдайды сипаттау мүмкін еместігін мойындау (Құдай — сөзбен жеткізілмейтін, трансценденттік болмыс).

Бұл идея әсіресе мистикалық бағыттарда кең тараған: "Біз Құдай туралы білмейміз, тек Оның не ЕМЕС екенін ғана айта аламыз."

4. Дін мен философияның күресі

Армстронг тарихта дін мен философияның әрдайым бір-бірімен жарысып келгенін көрсетеді. Бір жағынан, философтар сенім мен ақыл-ой арасындағы тепе-теңдік іздеді (мысалы, Августин, Әл-Фараби, Ибн Рушд).

Екінші жағынан, кейбір діни ағымдар философияны терістеді, өйткені ол сенімге күмән келтіреді деп есептеді.

5. Құдай және адам

Армстронг дін философиясында адамның Құдаймен қарым-қатынасы маңызды мәселе екенін айтады. Кей діндерде Құдай адамға өте жақын (суфизмдегі «Хақиқатпен бірігу»), ал кейбірінде — алыстағы, ұлы күш ретінде түсіндіріледі.

Бұл қарым-қатынастың әртүрлілігі діндердің рухани тәжірибесіне әсер етеді: қорқынышқа негізделген табынушылықтан бастап, махаббат пен бірлікке негізделген мистикалық тәжірибеге дейін.

Қорытынды:

Карен Армстронгтың A History of God кітабы — Құдай ұғымының уақыт өте келе тек діни емес, философиялық, мәдени тұрғыдан да өзгергенін көрсететін терең еңбек. Армстронг Құдайды тек догмалар жүйесі емес, адамзаттың рухани ізденісінің символы ретінде қарастырады. Бұл еңбекте дін философиясы — Құдай мен адам, ақыл мен сенім, тіл мен үнсіздік арасындағы күрделі диалог ретінде көрінеді.

# data[].attributes.attachment_link.title
Философиялық кесте - Карен Армстронг

# data[].attributes.headline
Сөж 2. Мен таңдаған философ.

# data[].attributes.subject
Сөж 2. Мен таңдаған философ.

# data[].attributes.headline
Жан Бодрийяр 

# data[].attributes.subject
Жан Бодрийяр 

# data[].attributes.body
Орындаған: Даниярқызы Әлия

# data[].attributes.body
Өз ойым

Бұл еңбекті оқи отырып, мен Сократ, Абай және Шәкәрім сынды ұлы ойшылдардың адам, ақыл, ізгілік және адамгершілік туралы терең пайымдарын салыстырып түсінуге мүмкіндік алдым. Үшеуінің де философиялық көзқарастары мені ойландырды және адамның шынайы мәні — оның ішкі рухани әлемінде екенін тереңірек түсіндім.

Сократ – адамзат тарихында философияны адамның өзіне бағыттаған алғашқы ойшыл. Оның «өзіңді таны» деген ұстанымы бүгінгі күнге дейін өз маңызын жойған жоқ. Ол үшін адамгершілік – біліммен келеді. Яғни адам егер жақсылықтың не екенін білсе, жамандық жасамайды. Бұл ой мені адамның рухани дамуының түп негізі – таным екенін ұғынуға жетеледі.

Абай болса, адам болмысының үйлесімді дамуын ақыл, жүрек және қайраттың бірлігінде көрген. Бұл үш қасиетті тең ұстау — шынайы адам болудың жолы екенін ол терең түсіндірген. Мен үшін бұл — өмірлік бағдар беретін маңызды тұжырым.

Ал Шәкәрімнің «ұждан» туралы ойлары мені ерекше ойға қалдырды. Ол адамды тек әлеуметтік жаратылыс ретінде емес, ар-ождан арқылы өмір сүретін рухани тұлға ретінде сипаттайды. Ұжданды адам – қоғам мен табиғатқа зиян келтірмейтін, әділет пен мейірімділікті ту еткен жан. Бұл қазіргі қоғамда сиреп бара жатқан қасиет екенін мойындамасқа болмайды.

Сократ – ақыл мен білімнің, Абай – жүрек пен үйлесімнің, Шәкәрім – ұждан мен ар-ожданның маңызын айқын көрсеткен. Осы үш тұлғаның идеяларын саралай келе, мен адам дамуы тек сыртқы жетістіктермен өлшенбейтінін, шын мәнінде адамның ішкі рухани кемелденуі маңызды екенін түсіндім.

Қазіргі заманда рухани құндылықтарға бет бұру — уақыт талабы. Осы ойшылдардың мұрасы бізге тек өткенді емес, болашақты да ойлауға, адами қалпымызды сақтап қалуға жол сілтейді деп ойлаймын.

# data[].attributes.headline
Августиннің «Тәубе» ең

# data[].attributes.body
Августиннің «Тәубе» еңбегі мен үшін ерекше әсерлі болды. Бұл тек автобиографиялық шығарма емес, рухани тереңдікке бойлаған, адам болмысының күрделі сұрақтарына жауап іздеген еңбек. Августин өзінің өткен өміріне шынайы көз жүгіртіп, жасаған қателіктері мен адасқан жолдарын жасырмай баяндайды. Ол Құдайды тек сеніммен ғана емес, ақылмен де түсінуге тырысқанын ашық көрсетеді.

Маған оның рухани жолы мен ішкі күресі жақын көрінді. Өмірінің бір кезеңінде ол дүниелік ләззаттар мен атақ-даңққа ұмтылғанымен, олардың бәрі оған шынайы тыныштық сыйламағанын өзі мойындайды. Ақыр соңында ол нағыз жан тыныштығын тек Құдайда табуға болатынын түсінеді. Бұл тұжырым менің де өмірлік бақылауларыма сәйкес келеді.

Августиннің ойынша, жамандық — Құдайдан алыстаудың салдары, ал шынайы тәубе — адамның өз әлсіздігін мойындап, рухани жаңғыруға ұмтылуы. Бұл көзқарас қазіргі адамға да маңызды: біз рухани үндестік пен жүрек тыныштығын тек сенім, кешірім және шын ықылас арқылы таба аламыз.

Оның «Жан тыныштығын тек Құдайда табасың» деген сөзі мен үшін терең мағынаға ие. Бұл қарапайым, бірақ өмірлік ақиқат.

# data[].attributes.headline
Өз ойым Карен Армстронг

# data[].attributes.subject
Өз ойым Карен Армстронг

# data[].attributes.body
Карен Армстронгтың бұл еңбегі маған терең ой салды. Автор дінді өзгермейтін жүйе емес, адамзат тарихымен бірге дамып отырған тірі рухани құбылыс ретінде сипаттайды. Бұл маған өте жақын көзқарас болды.

Әр дәуірде адамдар Құдайды әртүрлі елестеткен: бастапқыда ол табиғат күштерімен байланысты болса, кейіннен адамның ішкі жан дүниесіне қатысты түсініктермен ұштасқан. Осы тұрғыдан алғанда, Құдай туралы түсінік уақыт пен қоғамның сұранысына сай өзгеріп отырғанын көреміз.

Меніңше, Армстронгтың ең маңызды ойларының бірі — дін мен Құдай туралы ұғымдар уақыт өте келе өзгеріп, тереңдей түскені. Бұл қазіргі заманда әртүрлі сенім иелерін түсінуге, төзімділікпен қарауға үйрететін маңызды сабақ.

Сондай-ақ, ол Құдайды тек теориялық немесе догматикалық деңгейде емес, адамның жеке өмірінде сезілетін тәжірибе ретінде қарастырады. Бұл көзқарас діннің шынайы мақсаты — рухани ізденіс пен адамгершілік екенін еске салады.

# data[].attributes.headline
Абай-Сократ-Шәкәрім.

# data[].attributes.subject
Абай-Сократ-Шәкәрім.

# data[].attributes.body
Бұл еңбекте Сократ, Абай және Шәкәрім сияқты ұлы ойшылдардың адам, адамгершілік, ізгілік, және ақыл туралы көзқарастары салыстырыла отырып талданады. Үшеуінің де философиялық мұрасында адамның ішкі әлемі мен адамгершілік қасиеттеріне басым мән берілген.

Сократ – философияны аспаннан жерге түсірген ойшыл. Ол табиғатты емес, алдымен адамды тану қажет екенін алғаш көтерген. Сократтың ойынша, адам бойындағы ізгілік – білімнің нәтижесі. Адам жамандықты білмегендіктен істейді. Ол үшін бастысы – ақыл-ой арқылы өз-өзіңді тану және жетілдіру. Бақыт – сыртқы жағдайларға емес, жанның ізгіленуіне байланысты.

Абай – ақыл, қайрат және жүректің үйлесіміне баса мән берген. Нағыз тұлға болу үшін адам осы үш қасиетті бірдей ұстауы қажет. Ол адам болмысының үйлесімді дамуын ақыл арқылы ғана емес, жүрек жылуы арқылы да қамтамасыз ету керек екенін айтқан.

Шәкәрім – адамгершілік пен ұждан ұғымдарын философиялық тұрғыдан дамытқан. Ол адамның табиғатпен және қоғаммен тығыз байланыста екенін терең пайымдайды. Шәкәрім үшін адам – тек тән мен жан иесі емес, ең алдымен ұжданы бар рухани тұлға. Оның ойынша, ұждансыз адам – адамшылық қасиетін жоғалтқан хайуан деңгейіне түседі.

Сократ – этикалық рационализмнің негізін қалады;

Абай – құндылықтар үйлесімінің қажеттілігін көрсетті;

Шәкәрім – ар ғылымын ұсыну арқылы мораль философиясына ерекше үлес қосты.

Бұл еңбектен мен адамның кемелденуі тек сыртқы жетістіктерге емес, оның ішкі рухани тазалығы мен ұжданына байланысты екенін ұқтым. Үш ойшыл да әр дәуірде өмір сүргенімен, олардың адам туралы ойлары бір арнаға тоғысады: адам – ақылымен, жүрегімен, және ішкі рухымен дамығанда ғана шынайы адамға айналады.

Бүгінгі таңда да осы идеялар өте өзекті. Ақпарат заманы мен техникалық прогресс жылдам дамыған сайын, адамның ішкі жан дүниесінің тазалығы мен ұжданына деген сұраныс азайып бара жатқандай. Осы еңбекті оқи отырып, мен шынайы бақыт – материалдық нәрселерде емес, өз ішіңдегі ақиқатпен өмір сүруде екенін сезіндім.

# data[].attributes.headline
А.Аврелий. Әлемдік философиялық мұра.

# data[].attributes.subject
А.Аврелий. Әлемдік философиялық мұра.

# data[].attributes.body
Аврелий Августин – ерте христиан философиясының көрнекті өкілі, адамның еркіндігі, жанның табиғаты, Құдайдың құдіреті туралы терең ойлар қалдырған ойшыл. Ол шығармаларында адам болмысының қайшылықтарын, сенім мен ақыл арасындағы күресті, күнә мен құтқарылу идеясын жан-жақты талдайды.

Августиннің негізгі түсінігі бойынша, Құдай – бар болмыстың қайнар көзі. Дүние оның қалауымен жоқтан жаратылған. Адамның ерекшелігі – оның жанында: ол материалды емес, мәңгі және еркін. Дегенмен, Августин адамды толықтай еркін деп есептемейді: адамның барлық ерік-жігері де Құдайдың еркіне бағынады.

Августин шығармасында "Тәубе" мен оның театралды қойылымдарға деген көзқарасынан адамның ішкі қайшылықтарын байқаймын: адамдар қайғыны көруге құмар, бірақ өздері зардап шеккісі келмейді. Бұл – адамның жан дүниесіндегі терең ішкі күйзелісті, күнә мен рахат арасындағы күресті көрсетеді. Әсіресе, Августиннің "қайғыдан рахат табу" туралы идеясы маған ерекше ой салды: адам кейде қайғыдан өзі білмей ләззат алады, бұл оның күнәға бейімдігін білдіреді.

Августин Құдайды табу жолында адасқанын мойындайды: ол алдымен сыртқы әлемнен – табиғаттан, жаратылыстан Құдайды іздеген. Бірақ ол шынайы шындықтың – Құдайдың өзін емес, оның туындыларын ғана көргенін түсінеді. Ақырында адам жаратылысты ғана емес, сол жаратқан Құдайды іздеу керек екенін ұғынады.

Маған Августиннің өз қателіктерін мойындауы, үнемі рухани күресте болуы қатты әсер етті. Ол Құдайды тану үшін тек ақылды емес, жүректі де қажет етеді дейді. Ақыл арқылы Құдайды толық тану мүмкін емес, ал сенім – жүректен шығатын шынайы жол.
Августиннің жолы маған бүгінгі күнмен де үндес сияқты. Біздің заманда да көптеген адамдар сыртқы жарқыраған өмірге қызығып, шынайы мәнді жоғалтып алады. Ал шынайы бақыт пен тыныштық тек ішкі жан дүниенің тазалығынан және Құдайды қабылдаудан басталады. Августиннің ізденісі, адасуы, қайта оралуы – әрбір адамның өмір жолында қайталанатын табиғи процесс. Осы ой маған терең әсер етті.

# data[].attributes.headline
Абай-Сократ-Шәкәрім

# data[].attributes.subject
Абай-Сократ-Шәкәрім

# data[].attributes.body
​Абдрасилова Гауһар Зұлпықарқызының «Абай – Сократ – Шәкәрім: адам жайлы сұқбат» атты еңбегі адам болмысы туралы философиялық ойларды салыстыра отырып талдайды. Мақалада Сократтың этикалық рационализмі, Абайдың «толық адам» концепциясы және Шәкәрімнің «ар білімі» мен «ұждан» ұғымдары қарастырылады. Бұл еңбекте адамгершілік, білім, рухани даму мәселелері терең зерделеніп, үш ойшылдың идеялары арасындағы сабақтастық көрсетіледі.​

Негізгі идеялар:

Сократ: Адамның ізгілікке жетуі білім арқылы жүзеге асады. Ол «ешкім өз еркімен жамандық жасамайды» деп, зұлымдықтың негізі надандықта екенін айтады. Сократтың диалогтық әдісі (майевтика) арқылы адам өз-өзіне сұрақ қойып, ақиқатқа жетуге ұмтылады.​

Абай: «Толық адам» болу үшін ақыл, жүрек және қайраттың үйлесімі қажет. Ол адамгершілік пен рухани кемелденуді басты құндылықтар ретінде қарастырады.​

Шәкәрім: Адамның басты қасиеті — ұждан. Ол «ар білімі» арқылы адам нәпсіні жеңіп, рухани тазалыққа жетеді деп есептейді. Шәкәрімнің философиясында адам мен табиғаттың тұтастығы, Жаратушының рөлі ерекше орын алады.​

Бұл еңбек үш ойшылдың адам туралы көзқарастарын салыстыра отырып, олардың идеялық сабақтастығын көрсетеді. Сократтың рационализмі, Абайдың рухани-этикалық ілімі және Шәкәрімнің ұждан философиясы адам болмысының терең мәнін ашуға бағытталған.

# data[].attributes.headline
Қазақ философиясы дүниежізілік философияның бір бөлігі ретінде

# data[].attributes.subject
Қазақ философиясы дүниежізілік философияның бір бөлігі ретінде

# data[].attributes.body
Қазақ философиясының қалыптасуы мен ерекшеліктері — ұлттың дүниетанымдық, тарихи және мәдени даму үдерістерінің нәтижесінде пайда болған терең ойлау жүйесі. Ол халықтың өмір салтымен, салт-дәстүрімен, тарихи жағдайымен және рухани құндылықтарымен тығыз байланысты.

1. Қазақ философиясының қалыптасуы

Қазақ философиясының даму кезеңдерін үшке бөлуге болады:

а) Мифологиялық және дәстүрлі дүниетаным кезеңі (ертедегі кезең)

Бұл кезеңде философиялық ойлар аңыз-ертегілер, жыр-дастандар, мифтер арқылы берілді.

Тәңірлік сенім, ата-баба рухына табыну, табиғатпен үйлесімде өмір сүру — басты идеялар.

Ұлы даланың кеңдігі мен көшпелі өмір салты адамның еркіндігін, табиғатпен тұтастығын дәріптеді.

ә) Классикалық философиялық кезең (XIV–XIX ғасырлар)

Бұл кезеңде жыраулар мен ойшыл ақындардың даналығы алға шықты:

Асан Қайғы — "Жерұйықты" іздеген утопист, халқы үшін жайлы өмірді армандаған.

Қорқыт ата — өмір мен өлім мәселесін көтерген.

Шалкиіз, Бұқар жырау — ел басқару, адамгершілік, ерлік, руханият туралы философиялық ойлар айтқан.

Кейінірек Абай Құнанбайұлы философиясы — қазақ ой-санасының шарықтау шыңы:

Адам болмысы, білім, тәрбие, еңбек, әділет туралы терең толғаныстар.

Абай — шығыс, батыс философиясын біріктіре отырып, ұлттық идеяны дамытты.

б) Жаңа заман және қазіргі кезең (XX ғасырдан бері)

Алаш қайраткерлері (А. Байтұрсынұлы, М. Дулатов, Ж. Аймауытов) ұлттық болмысты сақтау мен жаңғырту мәселелерін көтерді.

Кеңес кезеңінде идеология қысымына қарамастан, қазақ ойшылдары ұлттық сана, тіл, дәстүр туралы жазды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін қазақ философиясы жаңаша дамып, ұлттық идеялар, рухани жаңғыру, тарих пен мәдениетке қайта оралу үдерісі жүріп жатыр.

Қорытынды

Қазақ философиясы – терең рухани, тарихи және этикалық мазмұнға ие ерекше ойлау жүйесі. Ол халықтың болмысы мен өмірлік тәжірибесін бейнелейді, ұлттық сананы қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

# data[].attributes.headline
АВРЕЛИЙ АВГУСТИН "ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ МҰРА"

# data[].attributes.subject
АВРЕЛИЙ АВГУСТИН "ӘЛЕМДІК ФИЛОСОФИЯЛЫҚ МҰРА"

# data[].attributes.body
Аврелий Августиннің «Тәубе» атты еңбегі — философиялық әрі діни тұрғыдан терең рухани ізденісті сипаттайтын шығарма. Ол өзінің өмірінде жасаған қателіктерін, ішкі жан күйзелістерін, Құдайды іздеген жолын ашық және шынайы баяндайды.

Августин өмірінің алғашқы кезеңінде дүниелік ләззаттарға, атақ-даңққа, философиялық ізденістерге әуес болған. Бірақ бұл дүниелер оған шынайы тыныштық пен қуаныш сыйламаған. Ол адам өмірінің мәні мен шындығын тек Құдаймен байланыс арқылы ғана табуға болатынын түсінеді.

Негізгі ойлар:

Адам баласы жан тыныштығын тек Құдайда таба алады.

Жамандық — Құдайдан алшақтаған кезде пайда болатын құбылыс.

Шынайы тәубе — ішкі рухани жаңғыру, адамның өз әлсіздігін мойындауы.

Сенім мен ақыл бір-біріне қарсы емес, керісінше, толықтырады.

Өз ойым:

Августиннің бұл еңбегі — тек діни шығарма ғана емес, адам болмысының тереңдігіне саяхат. Оның жан азабы мен ақиқатқа деген құштарлығы — кез келген оқырманға әсер етеді. Өзінің адасқанын мойындап, қайта оралуы — бұл нағыз рухани батылдық.

Маған оның ішкі күресі ұнады: ол Құдайды тек сеніммен емес, ақылмен түсінуге тырысады, бірақ шындықтың тек логикамен танылмайтынын да мойындайды. Бұл — қазіргі заман адамы үшін де өзекті. Біз де кейде материалдық жетістіктерге қол жеткізсек те, ішкі жан дүниеміз бос қалатынын сеземіз. Августин сияқты, біз де жүрек тыныштығын тек рухани негізде — сенім, мейірім, кешірім арқылы таба аламыз.

Ол айтқандай: «Жан тыныштығын тек Құдайда табасың» — бұл қарапайым, бірақ шынайы ақиқат.

# data[].attributes.body
Карен Армстронг бұл еңбегінде Құдай туралы адамның түсінігі мыңдаған жылдар бойы қалай өзгергенін баяндайды. Ол үш монотеистік (бірқұдайлық) дінді — иудаизмді, христиандықты және исламды негізге ала отырып, адамзаттың Құдай туралы көзқарасы тарихи, мәдени және философиялық өзгерістерге сай әртүрлі дәуірде әрқилы бейнеленгенін көрсетеді.

Негізгі түйіндер:

Құдай идеясы бірден қалыптасқан жоқ, ол уақыт өте дамыды, күрделенді.

Дін — қоғамның, мәдениеттің және адамның сұранысына жауап ретінде өзгеріп отырған тірі құбылыс.

Құдай туралы ұғым — әрқашан адамдардың өз уақытындағы саяси, әлеуметтік жағдайына тәуелді болды.

Армстронг діни догмалардан гөрі, адамның рухани ізденісіне көбірек көңіл бөледі. Оның айтуынша, Құдайды іздеу — адамның өз шекарасынан асуға деген ұмтылысы.

Жалпы, кітапта Құдай туралы түсінік тарихының дамуы мифологиядан философияға, философиядан мистицизмге, мистицизмнен рационалдық сенімге дейінгі үлкен жол жүргені баяндалады.

Өз ойым

Карен Армстронгтың еңбегі маған қатты ұнады, себебі ол дінді қатып қалған жүйе ретінде емес, дамып, жетіліп отыратын тірі рухани құбылыс ретінде көрсетеді.
Шынында да, әр дәуірде адамдар Құдайды әртүрлі түсінген: бір заманда Құдай табиғат күштерімен байланысты болса, кейін оны адамның ішкі дүниесімен ұштастырған.

Меніңше, Армстронгтың маңызды ойы — дін мен Құдай түсінігі мәңгі бірдей емес, олар әрқашан адамзаттың рухани қажеттілігіне қарай өзгерген. Бұл бізге қазіргі заманда діндерге төзімділікпен қарап, әр адамның сенімін түсінуге тырысу керек екенін үйретеді.

Әсіресе, ол Құдайды «тек сөзбен сипатталатын ұғым емес, адамның шынайы өмірінде сезілетін терең тәжірибе» ретінде қарастырады. Бұл көзқарас діннің терең мәнін, яғни рухани ізденіс пен адамгершіліктің маңыздылығын жақсы ашады деп ойлаймын.

# data[].attributes.headline
Дін философиясы

# data[].attributes.subject
Дін философиясы

# data[].attributes.body
1. Діннің анықтамалары

Дін — бұл адам мен Құдайдың (немесе жоғары күштің) арасындағы қатынасты білдіретін дүниетаным, сенімдер жүйесі.

Дін — адам өмірінің мәні, әлемнің құрылымы, адамның тағдыры туралы түсініктердің негізінде қалыптасқан рухани-мәдени феномен.

Кейбір ғалымдар дінді әлеуметтік институт ретінде қарастырып, оны қоғамның рухани өмірінің ажырамас бөлігі дейді.

2. Діндердің пайда болуы туралы концепциялар

Теологиялық концепция: Дін Құдайдың адамдарға ашқан ақиқаты ретінде пайда болды.

Материалистік концепция (Л.Фейербах, К.Маркс): Дін — адамның табиғи қорқыныштары мен әлеуметтік жағдайлардан туған қиялы.

Эволюциялық концепция: Діндер біртіндеп дамыды, ең қарапайым сенімдерден (анимизм, тотемизм) күрделі діни жүйелерге дейін.

Психологиялық концепция (З.Фрейд, К.Юнг): Дін — адамның ішкі қажеттіліктерінің, қорқыныш пен үміттің нәтижесі.

3. Діннің алғашқы формалары мәселелері: эволюционизм, структурализм, марксизм

Эволюционизм: Діни нанымдар қарапайым сенім түрлерінен күрделі жүйелерге эволюциялық түрде дамыды (Э.Б.Тайлор — анимизмнен көпқұдайшылыққа, одан монотеизмге).

Структурализм: Дін — мифтер мен ритуалдар жүйесі ретінде адамның ойлау құрылымынан туындайды (К.Леви-Стросс).

Марксизм: Дін — қанаудың әлеуметтік құрылымының бір бөлігі, халықтың «апиыны», шынайы өмірдің ауыртпалығынан туындаған елес (К.Маркс).

4. «Дүниежүзілік діндер» феномені

Дүниежүзілік діндер — ұлттық шеңберден шығып, әлемнің түрлі халықтарына тараған діндер.

Негізгі дүниежүзілік діндер: Буддизм, Христиандық, Ислам.

Олардың басты белгілері: жалпы адамзаттық құндылықтарды уағыздау, әмбебап миссия, прозелитизм (басқа халықтарды дінге тарту).

5. Буддизм, Христиандық және Ислам

Буддизм: Б.з.д. VI-V ғасырларда Үндістанда Сиддхартха Гаутама (Будда) негізін қалады. Негізгі идеялары: өмір — азап, азаптың себебі — қанағатсыздық пен құштарлық, азаптан құтылу — Нирванаға жету арқылы мүмкін.

Христиандық: I ғасырда Палестинада Иса Мәсіхтің өмірі мен ілімі негізінде пайда болды. Негізгі идеялары: Құдайға сену, сүйіспеншілік, кешірім, мәңгілік өмір. Үш негізгі бағыты: католицизм, православие, протестантизм.

Ислам: VII ғасырда Арабияда Мұхаммед пайғамбар арқылы негізі қаланды. Негізгі идеялары: Алланың бірлігі, Құранды қабылдау, бес парызды орындау (сенім, намаз, ораза, зекет, қажылық).

# data[].attributes.headline
Құгдылықтар мен этикалық мәселелер

# data[].attributes.subject
Құгдылықтар мен этикалық мәселелер

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұжырымдама картасы

# data[].attributes.headline
Қазақ философиясы және Тарих философиясы

# data[].attributes.subject
Қазақ философиясы және Тарих философиясы

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұж_карта Қазақ философиясы және Тарих философиясы

# data[].attributes.attachment_link.title
Эссе_Жусан иісі

# data[].attributes.headline
Еркіндік философиясы

# data[].attributes.subject
Еркіндік философиясы

# data[].attributes.attachment_link.description
Verifying you are human. This may take a few seconds.

# data[].attributes.headline
Дін философиясы

# data[].attributes.subject
Дін философиясы

# data[].attributes.attachment_link.description
Verifying you are human. This may take a few seconds.

# data[].attributes.headline
Бақдаулет - Еркіндік ф

# data[].attributes.body
Бақдаулет - Еркіндік философиясы(3 мәтін)

Мәншүк - Өнер философиясы(1 мәтін)+ Қоғам және мәдениет(1мәтін)

Дидар - Дін философиясы (2 мәтін)

Әлия - Тарих философиясы (1мәтін)+ Қазақ философиясы(1 мәтін)

Ерасыл - Құндылықтар мен этикалық мәселелер (1 мәтін)

# data[].attributes.attachment_link.description
MindMeister uses the latest technology to ensure a fast and intuitive user experience. Please upgrade your browser to take full advantage of our app. Here a three of our users' favorites:

# data[].attributes.body
Фукуяманың «Тарихтың соңы және тарихтағы соңғы адам» кітабын оқығанда, менің ойымша, автордың негізгі тезисі – либералды демократияның тарихи баламаларға қарағанда ең тиімді және ақырғы саяси модель ретінде орнығуы – бір жағынан құндылы, бірақ екінші жағынан даулы болып көрінді.

Келісім мен қарама-қайшылықтар

Фукуяманың либералды демократия жеңген деген тұжырымы 1990-жылдардың басындағы коммунизмді құлату контекстінде түсінікті болды. Алайда, бүгінгі күннің көпполярлық әлемінде, әсіресе Китай сияқты авторитарлық-капиталистік модельдердің табысы, оның болжамдарын сынаққа алды. Мысалы, Сингапур немесе БАӘ сияқты елдер экономикалық даму мен тұрақтылықты демократиясыз қамтамасыз ете алады. Бұл – «тарихтың соңы» идеясына қарсы күш ретінде көрінеді.

Сонымен қатар, «соңғы адам» концепциясы – қоғамның индивидуализмге ұмтылуынан туындайтын мәнді құндылықтардың жоғалуы – бүгінгі заманның рухани дағдарысын дәл сипаттайды. Алайда, Фукуяма бұл мәселені шешудің нақты жолдарын ұсынбайды. Меніңше, адамзат әлі де жаңа идеялар мен қозғалыстар арқылы (мысалы, экологиялық активизм немесе технологиялық гуманизм) өзінің «мақсатын» қалпына келтіре алады.

Фукуяманың кітабы маңызды, себебі ол бізге «жеңіс» пен оның салдары туралы ойландырады. Либералды демократия, мүмкін, ақырғы нысан емес, бірақ ол – адамзат тарихындағы ең ұзақ өмір сүрген эксперимент. Тарих «аяқталған» жоқ – ол тек қайта формациялануда.

Қорытындылай келе, бұл еңбек – тек болжам емес, біздің заманымызды сынақтан өткізуге шақыру. Әрбір ұрпақ өз «соңын» өзі анықтайды.

# data[].attributes.headline
Эссе. Спектакль "Махаббат қызық мол жылдар".

# data[].attributes.subject
Эссе. Спектакль "Махаббат қызық мол жылдар".

# data[].attributes.body
Мен театрға 8-нші сәуір күні Маликаның группасымен "Махаббат қызық мол жылдар" спекаткльне барған болатынмын. Мен сол группамен осы спектакльге келгеніме қатты қуандым. Себебі, осы спектакль маған қатты ұнады, өзім осы спектакльдің кітабын оқығым келіп жүргенмін, ал осы спектакльді көруге бару бір керемет жаңалық болды. Бұл мен үшін ұмытылмастай естелік болды.

Эссе

Сахнадағы махаббат – жүректегі із

Бірер күн бұрын мен театр сахнасынан қазақ әдебиетінің інжу-маржаны — Әзілхан Нұршайықовтың «Махаббат, қызық мол жылдар» романы негізінде қойылған спектакльді тамашаладым. Бұл – жай қойылым емес, бұл – жан тебірентер өмір оқиғасы, бұл – жүрекке жол тартқан шынайы махаббаттың бейнесі.

Көрермен ретінде менің ішкі дүнием толқып, сахнадағы әрбір көрініс жүрегіме әсер етті. Ербол мен Меңтайдың арасындағы сезім – шынайы, таза әрі мөлдір махаббаттың үлгісі. Қойылым арқылы олардың қуанышы, сағынышы, қиындықтарға қарсы тұруы маған үлкен ой салды. Мен олармен бірге күлдім, бірге күрсіндім, бірге сағындым.

Роман оқырманға терең әсер етсе, қойылым – сол әсерді жанды түрде сезінуге мүмкіндік берді. Актерлер Меңтайдың ақылды, батыл болмысын, Ерболдың адалдығы мен сыршылдығын шынайы жеткізе алды. Әрбір диалог, әрбір үн, тіпті үнсіздік те жүрекке жол тартты. Осы сәтте мен шынайы өнердің күші қандай екенін ұқтым.

Әзілхан Нұршайықовтың бұл туындысы — тек махаббат жайлы емес. Бұл — жастық шақ, арман мен мақсат, достық пен уақыт, жоғалту мен үміт жайлы шығарма. Ал театр оны сахнада шынайы өмірдегідей етіп жеткізе алды. Спектакль біткен соң залдан шыққанда жүрегімде ерекше тыныштық пен толқу қалды. Бұл — нағыз рухани әсер еді.

Мен үшін бұл қойылым — махаббатқа, адалдыққа, шынайылыққа сенімнің белгісі. Қазіргі заманда сезім атаулы кейде жасанды, өткінші болып бара жатқанда, Әзілхан Нұршайықовтың шығармасы — мәңгілік құндылықтарды еске салатын жарық сәуле сияқты.

# data[].attributes.headline
Фрэнсис Фукуяма «Тарихтың соңы және соңғы адам»

# data[].attributes.subject
Фрэнсис Фукуяма «Тарихтың соңы және соңғы адам»

# data[].attributes.body
Фрэнсис Фукуяма – американдық философ, саясаттанушы және экономика профессоры, ең танымал еңбегі — «Тарихтың соңы және соңғы адам» (1992). Бұл кітапта Фукуяма өз идеясын ұсынады, яғни ХХ ғасырдың соңында, Кеңес Одағының құлауы мен либералды демократияның жеңісімен бірге тарихтың аяқталуы туралы пайымдайды.

Шағын түсінік:

Фукуяма тарихтың соңы деген кезде «тарихтың мәнді, басты күресі» аяқталды деп есептейді. Бұл оның пікірінше, либералды демократия, нарықтық экономика, адам құқықтары мен жеке еркіндік принциптерін қорғау секілді идеалдардың жеңісімен байланысты. Оның пайымдауынша, адамзаттың тарихи дамуы белгілі бір идеологиялық жүйелердің, атап айтқанда, тоталитаризм мен фашизмнің жеңілісімен аяқталды. Осыдан кейін, адамзат енді үлкен идеологиялық шиеленістер мен күрестерден өтпейді, бірақ тек осы либералды тәртіптің ішінде даму жолында болады.

Фукуяманың айтуынша, "соңғы адам" дегеніміз – бұл либералды демократияның шеңберінде өмір сүретін, өзінің жеке өмірін, бостандығын қорғау үшін күресетін және әлеуметтік әділдікті қаламайтын адам. Мұндай адам тарихтың тұрақты өзгерістерінен кейін әлеуметтік және саяси «қауіпсіздікті» іздейді, бірақ ол өзінің моральдық немесе идеологиялық прогресін тоқтатқан. Бұл адамның өмірі қарапайым және күнделікті, бірақ оның өмірінде үлкен тарихи мақсаттар жоқ.

Кітаптың негізгі ойлары:

1. Либералды демократияның жеңісі: Әлемде идеологиялық күрес бітті деп есептеледі, өйткені либералды демократия барлық жүйелердің ең үздігі ретінде таңдалады.

2. Тарихтың аяқталуы: ХХ ғасырда коммунизмнің, фашизмнің және басқа тоталитарлық жүйелердің құлауы адамзаттың идеологиялық күресінің аяқталғанын білдіреді.

3. "Соңғы адам" концепциясы: Либералды демократия мен нарықтық экономикаға қол жеткізген адам өзінің жеке бостандығын қорғап, оның өмірі бұрынғыдай философиялық немесе идеологиялық мақсаттарға ұмтылмайды.

Өз ойым:

Фукуяма өз кітабында үлкен тарихи өзгерістерді болжағанымен, оның айтқан идеялары кейіннен сынға ұшырады. Мысалы, оның тарихтың соңы туралы болжамы уақыт өте келе іске аспады. Кеңес Одағының құлауы мен либерализмнің жеңісінен кейін әлемде жаңа идеологиялық қозғалыстар мен шиеленістер пайда болды. Бұл, әсіресе, ХХI ғасырда дін мен ұлттық мәселелер, ауғандық немесе сириялық соғыстар секілді дағдарыстардың жаңғыруымен байқалды. Сондықтан тарихтың "соңы" деген идея көп жағдайда тым қарапайым, оңайлатылған болып көрінеді.

Бұған қоса, «соңғы адам» түсінігі, меніңше, адамды тек тұтынушы және саяси қатынастардан тыс тұлға ретінде көретін қате көзқарас. Әрине, адамдардың көпшілігі өмірін қарапайым түрде, жеке еркіндіктерін қорғап өтуді қалайтын шығар, бірақ тарихтағы үлкен сұрақтар мен идеологиялық күрестер ешқашан толық тоқтамайды. Әрбір тарихи кезеңде жаңа ұғымдар мен күрес тақырыптары туындайды, демек, тарихтың "соңы" мен "соңғы адам" ұғымдары, бәлкім, түбегейлі қате түсіндірілген.

Бұл идеялар, әсіресе, демократияның жеңісін жақтайтын және тарихты сыни тұрғыдан қарауды ұмытатындарға ұнайды. Бірақ меніңше, тарих ешқашан тоқтамайды. Ол үнемі өзгеріп отырады, жаңа қақтығыстар мен күрестер пайда болады.

Фукуяманың ойлары қызық, бірақ оларды кейде тым оптимистік және түпкілікті ретінде қабылдауға болмайды деп ойлаймын. Тарихтың үздіксіз қозғалысы мен әлеуметтік өзгерістер адамдардың өміріндегі басты қозғалтқыш күш болып қала береді.

# data[].attributes.headline
Тарих философиясы

# data[].attributes.subject
Тарих философиясы

# data[].attributes.body
1. Тарих — философиялық пайымдаудың нысаны ретінде

Тарих — тек өткен оқиғалар тізбегі емес, ол адамзаттың даму жолы, сананың, мәдениеттің, қоғамның өзгеру процесі. Философияда тарих – бұл адамның болмысын, әрекетін, прогресін түсіндірудің, мағынасын табудың нысаны. Яғни, философия тарихты тек оқиғалар жиынтығы емес, мән-мағынаға толы үдеріс ретінде қарастырады.

Философиялық сұрақтар:

Тарих қалай дамиды — кездейсоқ па, әлде заңдылыққа бағына ма?

Адамның тарихтағы орны қандай?

Тарихтың мақсаты бар ма?

2. Тарих философиясы туралы концепциялар

а) Спиритуалистік концепциялар (идеалистік):

Гегель: Тарих — Абсолютті рухтың өзін тану жолы. Әлемдік тарих — ақылдың дамуы.

Августин: Тарих — Құдайдың жоспарына сай дамитын қасиетті процесс.

б) Материалистік концепциялар:

К. Маркс: Тарих — таптар күресі арқылы жүретін материалдық өндіріс тәсілдерінің дамуы. Адамның болмысын оның қоғамдық-экономикалық жағдайы анықтайды.

в) Циклдік концепциялар:

Тойнби, Гумплович, Ибн Халдун: Цивилизациялар пайда болады, гүлденеді және құлдырайды — тарих циклдардан тұрады.

г) Постмодернистік көзқарас:

Тарих — бұл құрылымдалған, билік арқылы жазылған мәтін. Мишель Фуко: «Тарих — биліктің дискурсы». Шынайы тарих емес, оны кім жазатыны маңызды.

3. Қазіргі заман философиясындағы «тарих мәні», «тарихтың соңы» мәселелері. Тарихтың бағыттылығы мәселесі

а) «Тарих мәні» мәселесі: Қазіргі философтар тарихта нақты «мән» бар ма, әлде ол адам тарапынан таңылатын мағына ма деп таласады. Экзистенциалистер (мысалы, Сартр) адамның өзі тарихқа мән беретінін айтады.

б) «Тарихтың соңы» теориясы:

Фрэнсис Фукуяма «Тарихтың соңы және соңғы адам» еңбегінде: либералды демократияның жеңісі — бұл адамзаттың эволюциясының «соңғы сатысы» деген пікір айтты.

Бұл идеяны сынға алғандар (мысалы, Жак Деррида) тарих ешқашан тоқтамайды, себебі адам әрқашан жаңа мағына іздейді дейді.

в) Тарихтың бағыттылығы мәселесі:

Прогрессивтік көзқарас: тарих — даму (Гегель, Маркс).

Циклдік көзқарас: қайталану (Тойнби).

Постмодерн: бағытсыз, хаосты процесс (Фуко, Лиотар).

Қысқаша қорытынды:

Тарих философиясы — тек өткенді емес, бүгінді және болашақты да түсінудің кілті. Әр концепция өз заманының рухын бейнелейді. Қазіргі таңда тарихты бір ғана бағытта немесе мағынада түсіндіру қиын, өйткені ол — көп өлшемді, күрделі, адаммен тығыз байланысты үдеріс.

# data[].attributes.headline
Герберт Маркузе (Бір өлшемді адам)

# data[].attributes.subject
Герберт Маркузе (Бір өлшемді адам)

# data[].attributes.body
Герберт Маркузе — франкфурт мектебінің көрнекті өкілдерінің бірі, оның «Бір өлшемді адам» (One-Dimensional Man, 1964) еңбегі — қазіргі индустриалды қоғамның адамға тигізген ықпалы жайлы терең философиялық сын. Бұл шығармада Маркузе заманауи қоғамның технологиялық дамуымен қатар, адамның сыни ойлау қабілетінің жойылуы, бір өлшемді ойлау жүйесіне айналуы туралы жазады.

Қысқаша түсінік:

Маркузе «бір өлшемді адам» ұғымы арқылы қазіргі адамды сипаттайды — ол қоғамдағы қалыптасқан нормалар мен жүйелерді қабылдап, оларға қарсы пікір білдіруге қабілетсіз. Бұл адам — тек бар шындықпен келісіп, оны өзгертуге талпынбайды. Қоғам тұтыну арқылы басқарылып отыр: адамға бостандық бар сияқты көрінеді, бірақ бұл жалған бостандық — шын мәнінде, адам еркіндігін шектейтін механизмдер көп.

Ол техниканың дамуымен адам ойы да механикаланып, балама идеяларға орын қалмай бара жатқанын айтады. Қоғамда оппозициялық ой, терең сын немесе шығармашылық еркіндік азайып, бәрі тек бір «өлшеммен» өлшенетін болған.

Өз ойым:

Бұл кітап бүгінгі күнде де өзекті. Цифрлық дәуірде, әлеуметтік желілер мен массалық мәдениет арқылы адамдар бірдей ойлауға, бірдей нәрсеге ұмтылуға бейім. Адам өзін еркінбін деп есептегенмен, көп жағдайда сыртқы ықпалға тәуелді екенін сезбей қалуы мүмкін. Маркузенің айтқаны — қазіргі адам тек техникалық прогрестің «өнімі» ғана емес, сонымен қатар идеялық еркіндігінен айырылып бара жатқан тіршілік иесі.

Бір өлшемді адам — бұл бізге ескерту. Ол: "Сен шынымен өз ойыңмен өмір сүріп жүрсің бе, әлде сен үшін біреу бәрін шешіп жатыр ма?" — деген сұрақ қояды. Меніңше, бұл сұрақты әр адам өзіне қоюы керек.

# data[].attributes.headline
Қоғам және мәдениет

# data[].attributes.subject
Қоғам және мәдениет

# data[].attributes.body
1. Қоғам философиялық ұғым ретінде

Қоғам — адамзаттың бірлесіп өмір сүруінің тарихи қалыптасқан нысаны, әлеуметтік қатынастардың жүйесі. Философияда қоғам – бұл адамдардың өзара әрекеттесуінің, әлеуметтік байланыстарының, еңбек және мәдениет негізінде құрылған өмір сүру формасы.

Философиялық тұрғыдан алғанда, қоғам:

Материалдық және рухани факторлардың бірлігі ретінде қарастырылады;

Динамикалық жүйе ретінде сипатталады, яғни ол үнемі даму үстінде болады;

Тарихи процесс ретінде қаралады – әр қоғам белгілі бір тарихи жағдайлардың жемісі.

Антик философтарынан бастап (Платон, Аристотель) қазіргі заманға дейін философтар қоғамды тек саяси құрылым емес, этикалық, мәдени және онтологиялық мәні бар жүйе ретінде түсінуге тырысты.

2. Философия тарихында қоғамды түсіну концепциялары

Қоғамды түсіну тәсілдері философия тарихында әртүрлі бағыттарда дамыды. Төменде негізгі концепциялар берілген:

Антикалық философия:

Платон идеалды мемлекет туралы ілім ұсынды. Ол қоғамның әділеттілігі мен үйлесімділігі үшін әрбір адамның өз орны мен қызметін атқаруы керек деді.

Аристотель адамды “әлеуметтік жануар” деп атады. Ол саясат пен этиканы тығыз байланыста қарастырып, қоғамның мақсаты – "игілікке жету" деп білді.

Ортағасырлық философия:

Қоғам Құдайдың еркімен құрылған деп есептелді. Әлеуметтік иерархия – табиғи әрі діни заңдылық.

Жаңа дәуір философиясы:

Томас Гоббс қоғам – табиғи күйдегі адамдар арасындағы келісім нәтижесі деп есептеді. Оның пікірінше, адамдар өз қауіпсіздігі үшін мемлекетке бағынады.

Жан-Жак Руссо – “Қоғам адамды бұзады” деп, бастапқы еркіндік күйін идеализациялады. Ол әлеуметтік келісім негізінде әділетті қоғам құру идеясын ұсынды.

Карл Маркс қоғамды өндірістік қатынастардың жиынтығы деп түсіндірді. Оның ілімінде қоғам таптық күрес арқылы дамиды.

Қазіргі заман философиясы:

Қоғам күрделі, көпдеңгейлі жүйе ретінде қарастырылады. Постмодернистік және құрылымдық-герменевтикалық бағыттарда қоғамның тіл, мәдениет, билік және ақпарат арқылы ұйымдасуы зерттеледі (М. Фуко, Ю. Хабермас және т.б.).

3. Мәдениет қоғам болмысының формасы ретінде

Мәдениет — адамның дүниемен қарым-қатынасында пайда болатын материалдық және рухани құндылықтардың жиынтығы. Философияда мәдениет қоғам болмысының негізгі формасы ретінде қарастырылады, себебі:

Мәдениет — қоғамның өзін бейнелеу тәсілі. Ол арқылы адамдар өз болмысын түсінеді және ұрпақтан-ұрпаққа жеткізеді.

Тіл, дін, өнер, ғылым, құқық — мәдениеттің негізгі элементтері, және бұл элементтер қоғамның құрылымын анықтайды.

Мәдениетсіз қоғам жоқ – әрбір қоғам өзінің ерекшелігін мәдениеті арқылы көрсетеді.

Адамның әлеуметтену процесі де мәдениет арқылы жүзеге асады.

Мәдениет қоғам болмысының рәміздік (символдық) және құндылықтық өлшемдерін білдіреді. Сонымен қатар ол тарихи өзгерістерге бейім – әр қоғам кезеңіне сай мәдени модель қалыптасады.

# data[].attributes.headline
Ф.Фукуяма.Тарихтың соңы және тарихтағы соңғы адам.

# data[].attributes.subject
Ф.Фукуяма.Тарихтың соңы және тарихтағы соңғы адам.

# data[].attributes.body
Фукуяманың бұл еңбегі — жай ғана тарихи немесе философиялық туынды емес, ол — адамзат өркениетінің қайда бара жатқанын ой елегінен өткізетін терең ой. Автор өз еңбегінде «тарихтың соңы» ұғымын ұсына отырып, идеологиялық күрестің, әсіресе либерализм мен оның баламалары арасындағы тартыстың тәмамдалғанын мәлімдейді. Яғни, ол фашизм мен коммунизмнің жеңіліс табуы нәтижесінде либералдық демократия – адамзат дамуының шарықтау шегі деген қорытынды жасайды.

Маған ерекше әсер еткен тұсы — Фукуяма тарихты тек материалдық факторлармен емес, идеялар мен сана эволюциясымен байланыстыра қарастырады. Бұл мені ойландырды: қоғамның шынайы өзгерісі тек экономика арқылы емес, адам санасының өзгеруімен келетінін түсіндім. Адам баласы еркіндікті, танылуды қалайды – бұл біздің табиғи болмысымыз. Ал либерализм осы қажеттіліктерді қанағаттандыра алатын жүйе ретінде ұсынылады.

Шығармада Қытай мен КСРО-дағы өзгерістер мысал ретінде келтіріледі. Бұл елдерде ресми идеология әлі бар болса да, шын мәніндегі сенім жойылған, адамдар енді еркіндік пен дамуға бет бұруда. Бұл құбылысты мен өз елімнен де байқаймын: жастардың көбі өз ойын еркін айтуға, жаңа идеялар ұсынуға талпынады. Яғни, біз де тарихи эволюцияның бір бөлшегіміз.

Қорытындылай келе, Фукуяма тарих аяқталды дегенде оқиғалар бітті дегенді емес, идеялардың ең биік шыңына жеттік дегенді айтқысы келеді. Бұл ой мені жігерлендірді: болашақта жаңа соғыстар, қиындықтар болуы мүмкін, бірақ адамзат еркіндік пен демократия жолынан айнымайды. Тарих бізді үйреткен ең басты сабақ — сананың еркіндігі — нағыз жеңіс.

# data[].attributes.headline
Тарих философиясы

# data[].attributes.subject
Тарих философиясы

# data[].attributes.body
Тарих философиясы — тарихты философиялық тұрғыдан түсінуге бағытталған ғылым саласы. Ол тарихи процестердің мәнін, себептерін және дамуын зерттейді. Тарих философиясында көптеген ойшылдардың теориялары қарастырылады, олардың ішінде Освальд Шпенглердің «локальді мәдениеттер» концепциясы, Арнольд Тойнбидің өркениет теориясы, Карл Маркстің материалистік көзқарасы мен Гегельдің тарихтағы абсолюттік рух теориясы бар. Әрбір философиялық бағыт тарихтың мәні мен мақсатын өз тұрғысынан түсіндірді: Шпенглер мен Тойнби өркениеттердің даму циклын алға тартса, Маркс тарихты экономикалық және таптық күреспен байланыстырды. Гегель болса, тарихтың негізінде адамның еркіндігі мен ақыл-ойының дамуын көрді. Қазіргі философияда тарихтың «соңы» және жаһандық мәселелермен байланысы талқылануда.

# data[].attributes.attachment_link.title
DALL·E 2025-04-21 21.36.01 - A minimalist representation of the philosophy of history, focusing solely on Francis Fukuyama. The design sh

# data[].attributes.headline
Театр — рухани ерік бастауы

# data[].attributes.subject
Театр — рухани ерік бастауы

# data[].attributes.body
Театр — рухани еріктің негізі. Ол адамға шынайы әсер мен терең эмоция сыйлайды. Театрдың кинотеатрдан басты айырмашылығы — тікелей байланыс пен тірі сезімнің берілуінде. Кино көрерменге визуализация арқылы әсер етсе де, ол тек қана адамның қиялына байланысты шектеулі эмоция тудырады. Бірақ бұл сезімді экран арқылы толық сезіну қиын. Ал театрда кейіпкерлердің эмоциясын көзбен көріп, жан-тәніңмен сезесің. Осы шынайы байланыс арқылы көрермен рухани әсер алады. Сондықтан да театр — рухани еріктің көрінісі.

Мен барған спектакльде Аян есімді кейіпкердің тағдыры баяндалды. Шығармада Аянның өміріндегі қиындықтар мен оның рухани күш-жігері көрініс тапқан. Әжесінің қайтыс болуы, Бапай атты туысының қамқорлығына алынуы, соғыс жылдарындағы ауыртпалықтар — барлығы да Аянның өміріне елеулі әсер етті. Бірақ соған қарамастан, ол ертегі айту арқылы басқа балаларға үміт пен қуаныш сыйлай білді.

«Жусан иісі» повесі — соғыс жылдарындағы ауыл өмірін, балалардың тағдырын және адамгершілік құндылықтарды терең бейнелеген шығарма. Жусанның иісі — балалықтың, сағыныштың, үміттің символы ретінде көрінеді.

Спектакльдің алғашқы бөлімінде менің бала кезгі сезімдерім оянды. Себебі балалық шақтың көрінісі бейнеленді. Ұлы Отан соғысы кезіндегі жасөспірімдердің өмірі қандай болғанын сахна арқылы көрсетті. Бұл маған үлкен әсер етті.

Сол қиын-қыстау кезеңге қарамастан, балалар бір-біріне қуаныш сыйлауға тырысты. Осы көріністер маған өз атамның соғыс кезіндегі балалық шағын еске түсірді.

Екінші бөлімде соғыстың мәнін тереңірек түсіндім. Сол кездегі ата-аналардың жалғыз тілегі — қара қағаздың келмеуі еді. Яғни майданнан қаралы хабар болмауын тіледі. Сондай-ақ, соғыс адамдарды қандай қадамдарға итермелейтінін көрдім. Мысалы, махаббат үшін де олар үлкен құрбандықтарға баруға дайын болған.

Актерлердің ойыны өте шынайы әрі әсерлі болды. Олар өз рөлдерін жүрекпен сезініп, көрермендерді де шынайы эмоцияға бөлей алды.

Қорытындылай келе, мен театр туралы көзқарасымды мүлде өзгерттім. Бұрын театрды тек мектептегі көріністермен байланыстыратынмын және аса қызықпайтынмын. Бірақ осы спектакльден кейін мен театрды кинодан жоғары қоя бастадым. Енді мен үшін театр — шынайы сезім мен рухани тереңдікке толы өнердің биік шыңы.

# data[].attributes.headline
"Жусан иіс" спектакльіне эссе

# data[].attributes.subject
"Жусан иіс" спектакльіне эссе

# data[].attributes.headline
Герберт Маркузе. "Бір өлшемді адам".

# data[].attributes.subject
Герберт Маркузе. "Бір өлшемді адам".

# data[].attributes.body
Бұл кітапта автор қазіргі заманғы индустриялық қоғамның адамдарды қалай бір өлшемді, яғни сыншыл ойлау қабілетінен айырып, жүйеге бейімделетін тұлғаларға айналдыратынын ашық талдайды.

Маркузе адамдардың қазіргі қоғамда «бір өлшемді» болып қалыптасатынын айтады. Бұл дегеніміз – адамдар тек жүйе берген стандарттар шегінде ғана ойлайды, шығармашылық пен нақты еркіндіктен айырылады. Мысалы, бізге медиа, жарнамалар арқылы «қажетті» деп саналатын заттар мен құндылықтар насихатталады, ал біз оларды нақты қажет етпесек те, қабылдаймыз.

Автор «шын» және «жалған» қажеттіліктерді ажыратады. Жалған қажеттіліктер – бұл жүйе бізге сырттан таңайтын талаптар (мысалы, соңғы модельді телефон сатып алу, белгілі брендтердің киімдерін кию). Олар бізді бақытты етпейді, тек жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді.

Технологиялар қоғамды басқарудың құралына айналады. Маркузе айтады, демократия дегеніміз – тек сыртқы көрініс, ал шын мәнінде билік технократиялық элитаның қолында. Адамдардың пікірі мен таңдауы жүйе шектеулерінен шыға алмайды.

Дәстүрлі революциялық күштер (мысалы, жұмысшы табы) қазір жүйеге бейімделген. Маркузеге қарағанда, нақты өзгеріс тек қоғамнан маргинал топтардан (студенттер, маргиналдар) келуі мүмкін.

Маркузенің талдауы қазіргі заманғы қоғамды түсінуге көмектеседі. Оның пікірінше, біз жиі еркін деп ойлайтын таңдауларымыз іс жүзінде жүйемен шектелген. Бұл кітап – тек сын ғана емес, сонымен қатар адамдардың нақты еркіндік пен сыншыл ойлау қабілетін қалай қалпына келтіруге болатыны туралы ой толғаныс.

Менің ойымша, бұл идеялар әлі де өзекті, әсіресе әлеуметтік желілер мен цифрлық технологиялардың ықпалы күшейген заманда. Маркузе бізге қоғамды сын көзқараспен қарауды және «жалған қажеттіліктерден» арылуды ұсынады.

# data[].attributes.headline
 Герберт Маркузенің «Бір өлшемді адам» атты еңбегінен түсінгенім.

# data[].attributes.subject
 Герберт Маркузенің «Бір өлшемді адам» атты еңбегінен түсінгенім.

# data[].attributes.body
«Бір өлшемді адам» шығармасынан түсінгенім Герберт Маркузенің «Бір өлшемді адам» атты еңбегін оқи отырып, мен бүгінгі қоғамның сырттай дамығанымен, іштей шектеулі әрі жалған еркіндікке құрылған күрделі жүйе екенін терең түсіндім. Бұл шығарма мені ойландырып қана қоймай, өзімнің күнделікті өміріме, таңдау еркім мен тұтыну дағдыларыма шынайы сын көзбен қарауға итермеледі.

Автор қазіргі индустриялық қоғамды адамды жалған қажеттіліктер арқылы жүйеге бағындыратын, ойлау еркіндігін тежейтін механизм ретінде сипаттайды. Біз күнделікті өмірде «еркінбіз» деп ойлаймыз, өйткені бізге көп таңдау ұсынылған: қандай киім киеміз, қандай телефон аламыз, қайда демаламыз. Бірақ Маркузе осының бәрі — жүйенің бізге ұсынып отырған жалған еркіндігі екенін көрсетеді. Шын мәнінде, бұл таңдау бізді еркін етпейді, керісінше, бір ғана өлшемде - тұтыну мен бағыну шеңберінде қалдырады.

Маркузе бізге «бір өлшемділік» ұғымы арқылы адамның рухани тереңдігін жоғалтып, сыни ойлау қабілетінен айырыла бастағанын түсіндіреді. Жүйе адамның қарсылығын басу үшін оған молшылық пен жайлы өмір ұсынады, бірақ бұл молшылық адамның шынайы еркіндігін қамтамасыз ете алмайды. Бұл - маған өте таныс жағдай: біз жарнамадағыдай өмір сүруге тырысамыз, көп нәрсені иеленгіміз келеді, бірақ соның артында бос әрі мазмұнсыз күй кешіп жүргенімізді байқамаймыз.

Осы шығарманы оқу барысында мен өзіме маңызды сұрақтар қойдым: менің таңдауларым өзімдікі ме, әлде қоғамның маған үйретіп берген «керек» деген ұғымының нәтижесі ме? Мен шын мәнінде не қалаймын? Бұл сұрақтар тек мені ғана емес, мен сияқты өз орнын іздеген, өмірге жауапкершілікпен қарауға тырысатын жастарды толғандыруы тиіс деп ойлаймын.

Автор бостандық - көп нәрсе ішінен таңдау емес, шын мәнінде өзіңе керек нәрсені тану және соған жету жолында әрекет ету екенін ескертеді. Бұл маған нағыз еркіндіктің мәнін ұғынуға көмектесті. Бостандық - бұл ойлау еркіндігі, сын айту қабілеті, шынайы құндылықтарды ажырата білу.

Қорытындылай келе, «Бір өлшемді адам» шығармасы маған қазіргі қоғамға басқа қырынан қарауға мүмкіндік берді. Бұл еңбек - тек теория емес, ол өмірге қойылған шынайы сұрақ. Егер біз шынымен де еркін болғымыз келсе, онда ең алдымен бізге таңылған жалған құндылықтарды түсініп, одан бас тартуды үйренуіміз керек. Осы шығармадан алған ой менің ішкі көзқарасымды өзгертіп, болашақтағы бағыт-бағдарыма әсер ететініне сенімдімін.

# data[].attributes.headline
Өнер философиясы

# data[].attributes.subject
Өнер философиясы

# data[].attributes.body
Өнер — бұл адамның шынайы болмысын, жан дүниесін, өмірге деген көзқарасын көркем образдар арқылы жеткізетін ерекше рухани құбылыс. Өнер философиясы пәнінде біз эстетика ұғымының терең мағынасына үңілдік. Эстетика – сұлулықты, әсемдікті, адамның оған деген қарым-қатынасын зерттейтін философия саласы. Грек тілінен «aisthetikos» — сезіну, сезім арқылы қабылдау деген мағына береді.

Өнер туралы айтқанда, біз тек бейнелеу өнерін ғана емес, сонымен қатар театр, музыка, әдебиет сияқты жанрларды да назарға аламыз. Өнердің басты ерекшелігі – адамның сезімін қозғап, ойландырып, оның рухани дүниесін байытуында. Бұл туралы дәрісте айтылғандай, өнердің үш негізгі функциясы бар: танымдық, эстетикалық және тәрбиелік. Осы үшеуін мен өткен аптада көрген "Жусан иісі" спектаклінен анық сезіндім.

Бұл қойылымда соғыс кезіндегі балалық шақ, анаға деген сағыныш, туған жердің исі – бәрі ерекше әсермен жеткізілді. Әсіресе, жусанның иісін сағынған бала бейнесі арқылы туған жерге деген махаббат, сағыныш, нәзіктік көркем тілмен беріледі. Бұл спектакль мен үшін эстетикалық тұрғыдан үлкен әсер қалдырды — сахнадағы актерлер ойыны мен декорация арқылы мен сол кезеңді көз алдыма елестеттім.

Аристотельдің катарсис ұғымы бойынша, өнер адам жанын тазалайды, оны терең ойларға жетелейді. "Жусан иісі" де дәл сондай болды. Қайғы, сағыныш, үміт – осы сезімдер көрермен жүрегіне жетіп, әркім өзін кейіпкерлердің орнына қойып көрді. Мен де спектакльден кейін ұзақ ойланып, анамды, туған ауылымды есіме түсірдім. Бұл — өнердің тәрбиелік және эмоциялық әсерінің көрінісі.

Сонымен қатар, презентацияда көрсетілгендей, өнер шындықты дәл қайталамайды, оны көркемдікпен бейнелейді. "Жусан иісі" қойылымы да нақты өмірді емес, оның көркемдік формасын ұсынды. Бірақ бұл көркем образдар мен үшін өмірдің шындығын одан да әсерлі жеткізді.

Қазақ халқының сұлулық философиясында табиғатқа деген махаббат, жусан иісі арқылы туған жерді сезіну – ерекше орын алады. Бұл спектакль осы эстетикалық дүниетаныммен толық үндесіп жатыр. Халық өнері мен қазіргі сахналық қойылымның арасында сабақтастық бар екенін байқадым.

Қорыта айтқанда, өнер – тек әсемдікті сезінудің ғана емес, рухани тазарудың, терең ойға батудың жолы. "Жусан иісі" — мен үшін осы дәрісте үйренген теориялардың нақты мысалына айналды. Ол өнердің адамға қалай әсер ететінін, эстетиканың өмірмен байланысын көрсетті.

# data[].attributes.headline
Эссе. Спектакль "Махаббат қызық мол жылдар".

# data[].attributes.subject
Эссе. Спектакль "Махаббат қызық мол жылдар".

# data[].attributes.body
Мен театрға 8-нші сәуір күні Маликаның группасымен "Махаббат қызық мол жылдар" спекаткльне барған болатынмын. Мен сол группамен осы спектакльге келгеніме қатты қуандым. Себебі, осы спектакль маған қатты ұнады, өзім осы спектакльдің кітабын оқығым келіп жүргенмін, ал осы спектакльді көруге бару бір керемет жаңалық болды. Бұл мен үшін ұмытылмастай естелік болды.

Эссе

Сахнадағы махаббат – жүректегі із

Бірер күн бұрын мен театр сахнасынан қазақ әдебиетінің інжу-маржаны — Әзілхан Нұршайықовтың «Махаббат, қызық мол жылдар» романы негізінде қойылған спектакльді тамашаладым. Бұл – жай қойылым емес, бұл – жан тебірентер өмір оқиғасы, бұл – жүрекке жол тартқан шынайы махаббаттың бейнесі.

Көрермен ретінде менің ішкі дүнием толқып, сахнадағы әрбір көрініс жүрегіме әсер етті. Ербол мен Меңтайдың арасындағы сезім – шынайы, таза әрі мөлдір махаббаттың үлгісі. Қойылым арқылы олардың қуанышы, сағынышы, қиындықтарға қарсы тұруы маған үлкен ой салды. Мен олармен бірге күлдім, бірге күрсіндім, бірге сағындым.

Роман оқырманға терең әсер етсе, қойылым – сол әсерді жанды түрде сезінуге мүмкіндік берді. Актерлер Меңтайдың ақылды, батыл болмысын, Ерболдың адалдығы мен сыршылдығын шынайы жеткізе алды. Әрбір диалог, әрбір үн, тіпті үнсіздік те жүрекке жол тартты. Осы сәтте мен шынайы өнердің күші қандай екенін ұқтым.

Әзілхан Нұршайықовтың бұл туындысы — тек махаббат жайлы емес. Бұл — жастық шақ, арман мен мақсат, достық пен уақыт, жоғалту мен үміт жайлы шығарма. Ал театр оны сахнада шынайы өмірдегідей етіп жеткізе алды. Спектакль біткен соң залдан шыққанда жүрегімде ерекше тыныштық пен толқу қалды. Бұл — нағыз рухани әсер еді.

Мен үшін бұл қойылым — махаббатқа, адалдыққа, шынайылыққа сенімнің белгісі. Қазіргі заманда сезім атаулы кейде жасанды, өткінші болып бара жатқанда, Әзілхан Нұршайықовтың шығармасы — мәңгілік құндылықтарды еске салатын жарық сәуле сияқты.

# data[].attributes.headline
Николай Бердяев.  Өмірге ерік және  мәдениетке ерік

# data[].attributes.subject
Николай Бердяев.  Өмірге ерік және  мәдениетке ерік

# data[].attributes.body
Николай Бердяевтің «Өмірге ерік және мәдениетке ерік» (орысшасы "Философия свободы. Смысл творчества" еңбегінің бір бөлігі) — еркіндік, адам болмысы мен мәдениет арасындағы қарым-қатынасты философиялық тұрғыдан терең талдайтын еңбегі. Бұл шығармада ол адамның рухани табиғатын, еркін таңдауын, шығармашылық қабілетін және мәдениетке деген ішкі талпынысын зерттейді.

Бердяевтің негізгі идеялары:

1. Өмірге ерік (воля к жизни) — бұл адамның табиғи, инстинктивті болмысы. Бұл — тіршілік етуге, биологиялық өмірді жалғастыруға деген құштарлық. Адам бұл деңгейде жануардан алыс емес, себебі мұнда еркіндік аз, қажеттілік көп.

2. Мәдениетке ерік (воля к культуре) — бұл адамның рухани дамуға, шығармашылыққа, өнер мен ғылымға ұмтылуы. Бұл еркіндіктің көрінісі, себебі мәдениет адамның ішкі жан дүниесінің жемісі болып табылады.

3. Еркіндік — адамның мәні. Бердяев үшін еркіндік — тек саяси еркіндік емес, ең алдымен рухани еркіндік. Адам нағыз адам болу үшін ол тек өмір сүруге емес, өзін жүзеге асыруға, мәдениет жасауға ұмтылуы керек.

4. Мәдениет – бұл рухани өмірдің көрінісі. Ол автоматты түрде пайда болмайды, тек ішкі күрес пен еркіндік нәтижесінде туады.

Менің жеке ойым:

Бердяевтің бұл шығармасы мен үшін өте терең және ойландыратын еңбек. Ол адамның жай ғана "тірі болудан" әлдеқайда жоғары екенін көрсетеді. Көп адам өмірді биологиялық мағынада түсінеді: тамақ жеу, ақша табу, отбасын құру... Бірақ Бердяев мынаны айтады: шын мәнінде адам болу — өзіңді рухани тұрғыдан дамыту, мәдениетке үлес қосу, өз еркіңмен өмір сүру деген сөз.

Бүгінгі таңда технология дамығанымен, адамның рухани бостандығы шектеулі бола түсуде. Біз көп жағдайда сыртқы талаптарға бағына отырып, өз еркімізді жоғалтамыз. Ал Бердяев ойынша, еркін адам – шығармашыл адам, ол өзін табуға және өмірге мән беруге тырысады.

# data[].attributes.headline
Өнер философиясы

# data[].attributes.subject
Өнер философиясы

# data[].attributes.body
Эстетика — өнер мен сұлулықты, олардың табиғаты мен қабылдауын зерттейтін философия саласы. Бұл пән сұлулықтың мәнін, адамзаттың көркемдік қабылдау қабілетін және эстетикалық тәжірибені талдайды. Эстетика пәні философияның басқа салаларымен — онтология, гносеология, этикамен — тығыз байланысты, себебі ол адам мен әлем арасындағы рухани қарым-қатынасты ашады.

Адамзат тарихында эстетикалық ойлардың даму кезеңдері

Ежелгі дәуір: Ежелгі Грецияда (Платон, Аристотель) сұлулық пен үйлесім идеялары алға шықты.

Орта ғасырлар: Эстетика діни таныммен байланыста болды, Құдайдың сұлулығы мен өнердегі қасиеттілік маңызданды.

Қайта өрлеу дәуірі: Адам мен табиғат сұлулығына қызығушылық артты (Леонардо да Винчи, Микеланджело).

Жаңа заман: Эстетикалық сана жеке қабылдаумен байланыстырылып, философтар (Кант, Гегель) эстетика теориясын жасады.

Қазіргі заман: Постмодерн эстетикасында сұлулық ұғымы салыстырмалы әрі көптүрлі, көркемдік шекаралар кеңейген.

Негізгі эстетикалық категориялар: олардың құндылығы

Сұлулық – үйлесім мен кемелдіктің көрінісі; эстетикалық ләззаттың негізі.

Сұрықсыздық (уродство) – сұлулыққа қарсы ұғым, бірақ кейде көркемдік құрал ретінде қолданылады.

Асқақтық (возвышенное) – ұлы, шексіз құбылыстардың туғызатын әсері (Кант философиясында маңызды).

Трагедиялық және комедиялық – өмірлік қайшылықтар мен олардың көркемдік бейнеленуі.

Эстетикалық тәжірибе – адам мен өнер арасындағы рухани қатынас.

Өнер — мәдениеттің өзегін құрайтын рухани қызмет түрі. Ол адамзаттың дүниетанымын, эмоциясын, құндылықтарын бейнелейді.

Тұлғалық қызметі:

Эстетикалық сезімді дамыту

Қиял мен шығармашылық қабілетті жетілдіру

Ішкі дүниені байыту

Әлеуметтік қызметі:

Идеяларды, көзқарастарды тарату

Қоғамдық сана мен ұлт мәдениетін қалыптастыру

Тәрбиелік және идеологиялық ықпал ету

Қазақ халқының сұлулық философиясы

Қазақ эстетикасы табиғатпен үндес, ұлттық салт-дәстүрлермен байланыста дамыған. Халық ауыз әдебиетінде, эпос, ән-күй, зергерлік өнерде сұлулық ұғымы кең көрініс тапқан.

Сұлулық табиғатпен өлшенді: кең дала, жүйрік ат, сұлу қыз бейнесі.

Этикалық-эстетикалық ұғымдар бірлікте болды: көркем мінез, ар-ұят, батырлық пен сұлулық бірге суреттелді.

Ұлттық өнер арқылы бейнеленді: киіз үйдің оюлары, домбыраның үні, кестелеу, зергерлік бұйымдар – барлығы эстетикалық танымды көрсетеді.

# data[].attributes.headline
Николай Бердяев өз еңбегінде не айтқысы келді ?

# data[].attributes.subject
Николай Бердяев өз еңбегінде не айтқысы келді ?

# data[].attributes.body
Николай Бердяев өз еңбегінде мәдениет пен өркениетті бір-біріне қарсы қоя отырып, терең философиялық ой айтады. Оның негізгі айтқысы келгені — рухани мәдениеттің құндылығын қорғау және тек техникалық, материалдық өркениетке сүйенудің қауіптілігі.
Міне, Бердяевтің негізгі ойлары қысқаша:
Мәдениет – рухтың жемісі.
Ол адамның ішкі дүниесінен, шығармашылығынан, сенімінен, өнерінен туады. Мәдениетте мән, идея, тереңдік бар. Ол — мәнге ұмтылған, адамды жетілдіруге бағытталған күш.
Өркениет – сыртқы өмірді ұйымдастыру.
Ол техника, экономика, саясат, өндіріс арқылы өмірді жеңілдетуге тырысады. Бірақ рухани тереңдікпен емес, пайдалы болумен өлшенеді.
Мәдениет ақырында өркениетке айналады.
Яғни, рухани бастаулар жоғалып, сыртқы жылтырақ, форма ғана қалады. Бұл – мәдениеттің күйреуі.
Шынайы “өмірге ерік” мәдениетке қауіп төндіреді.
Адам тек “өмір сүргім келеді, рахат алғым келеді” деп тұратын болса, ол тереңдік пен рухани ізденісті ұмытады. Сол кезде данышпандар мен өнер жоғалады.
Бердяевтің басты ескертуі – бүгінгі қоғам рухани құндылықтарды екінші орынға ысырып, материалдық “өмірді” ғана қуып кеткен жағдайда, адам өзінің мәнін жоғалтады. Сондықтан театр сияқты тірі, рухани өнерлер — мәдениетті сақтап қалудың маңызды жолы.
Қысқаша айтқанда, Бердяев мәдениет – адам жанының биігі, ал өркениет – сыртқы әлемнің ұйымдастырылуы, ал екеуін тең ұстамаған жағдайда рухани күйреу орын алады дейді.

# data[].attributes.headline
Өнер философиясының бір түрі Театр және оның айырмашылығымен қазіргі кинотеатрдан қарағанда неде ?

# data[].attributes.subject
Өнер философиясының бір түрі Театр және оның айырмашылығымен қазіргі кинотеатрдан қарағанда неде ?

# data[].attributes.body
Театр мен кино: рухани әсердің тереңдігі мен табиғаты

Театр мен кино — екеуі де көркем өнердің қуатты құралдары болғанымен, олардың әсер ету тәсілі мен көрерменге жеткізер рухани мазмұны әртүрлі. Бұл айырмашылықты терең түсіну үшін Николай Бердяевтің мәдениет пен өркениет туралы ойына жүгінуге болады. Ол мәдениетті — рухани шығармашылықтың, ал өркениетті — техникалық және практикалық бағыттағы күштің көрінісі деп сипаттайды. Осы көзқарасты қолдана отырып, театр мен киноның ішкі болмысын ажыратуға болады.

Театр — тірі өнер. Ол сахнада дәл қазір, дәл сол сәтте өмір сүріп жатқандай әсер береді. Актер мен көрермен арасында тікелей байланыс орнайды. Көрерменнің демі, тыныштығы, тіпті көзқарасы сахнадағы ойынға әсер етеді. Бұл – эмоциялық және энергетикалық алмасу. Театрда көрермен — оқиғаның куәгері ғана емес, сонымен қатар рухани қатысушысы. Бұл тәжірибе катарсиске, яғни адамның ішкі жан дүниесінің тазаруына әкеледі.

Кино — өңделген өнер. Ол монтаж арқылы жасалып, көрерменге дайын өнім ретінде ұсынылады. Мұнда режиссердің, оператордың, дыбыс пен жарықтың күшімен әсер беріледі. Кино көркем, көрнекі және кең аудиторияға бағытталған. Алайда, онда тірі әсер, сахналық шынайы әрекет пен тікелей байланыс азаяды. Эмоция берілсе де, ол көбіне сырттай бақылау арқылы қабылданады.

Бердяев үшін мәдениет – символдар арқылы рухани мағына іздеу. Осы тұрғыдан қарасақ, театр — сол символдарды тірі түрде ұсынатын кеңістік. Ол рухпен тікелей жұмыс істейді. Ал кино көбіне өркениеттік сипатта: техника, монтаж, визуалды эффекттер арқылы әсер етуді көздейді.

Қорытындылай келе, театр — ішкі рухты қозғайтын, тірі шынайылықты сыйлайтын өнер болса, кино — сезім мен ойды сыртқы әсерлер арқылы қозғайтын көркем өнім. Екеуінің де орны ерекше, алайда терең рухани тәжірибе үшін театрдың орны ерекше.

# data[].attributes.headline
Н.Бердяев. Өмірге ерік және мәдениетке ерік

# data[].attributes.subject
Н.Бердяев. Өмірге ерік және мәдениетке ерік

# data[].attributes.body
Бердяевтің «Өмірге ерік және мәдениетке ерік» еңбегіне түсінік

Николай Бердяев бұл еңбегінде мәдениет пен өркениет ұғымдарына терең талдау жасайды. Ол бұл екеуін бір-біріне қарама-қарсы құбылыстар ретінде қарастырады. Мәдениет – адамның рухани дамуының көрінісі, шығармашылықтың, символдардың, дін мен өнердің мекені. Ал өркениет – техникалық прогресс, өмірді ұйымдастыру мен бақылауға бағытталған жүйе.

Бердяевтің айтуынша, кез келген мәдениет бір кезеңде гүлденеді, бірақ содан кейін біртіндеп рухани мәнінен айырылып, өркениетке айналады. Бұл процесс барысында адам «өмірге» – яғни жай ғана тіршілікке, рахатқа, күшке ұмтыла бастайды, ал шығармашылық, өнер, философия сияқты биік құндылықтар көлеңкеде қалады.

Мысалы, Германияда ХІХ ғасырдың басында Гете, Шиллер, Гегель сияқты ұлы ойшылдар мен ақындар өмір сүрген. Бірақ бұл мәдени гүлдену кезінде елдің саяси немесе экономикалық қуаты онша болмаған. Ал кейінірек қуатты мемлекет пайда болғанда – осындай ұлы тұлғалар шықпады. Бұл мысалмен Бердяев өркениеттің – техникалық жетістіктер мен материалдық байлықтың – руханиятты басып кететінін көрсетеді.

Бердяев мәдениеттің құндылығы оның мәңгілікті іздеуінде деп түсіндіреді. Ал өркениет тек болашаққа, үнемі «тез, тиімді, пайдалы» ұғымдарына байланған. Соңында бұл адамның өзіне де зиянын тигізеді – адам тұлғасызданады, механикалық тіршілік иесіне айналады.

Ол өркениетті сынға алып қана қоймай, мәдениетті құтқарудың жолын да ұсынады – бұл жол діни рухани жаңғыру жолы. Адам тек техника арқылы емес, өзінің ішкі әлемі арқылы да өмірдің мәнін табуға тырысуы керек.

Бердяевтің идеясы бүгінгі күнге де өзекті. Біз де қазіргі заманда технология мен жайлы өмірге ұмтылып, руханиятты – әдебиетті, өнерді, философияны – жиі екінші орынға ысырып қоямыз. Бұл мәтін мен үшін мәдениеттің қандай терең мәні бар екенін, өркениет пен прогресс әрқашан жақсылық әкелмейтінін ұғынуға көмектесті.

# data[].attributes.attachment_caption
"Махаббат қызық мол жылдар".

# data[].attributes.headline
"Махаббат қызық мол жылдар" кітаптан үзінді.

# data[].attributes.subject
"Махаббат қызық мол жылдар" кітаптан үзінді.

# data[].attributes.body
Осы Ерболдың сөздері жүрегімді қатты елжіретті. Әсіресе, Меңтайдың соңғы сөздері мен Ерболдың ішкі жанайқайы
«Жаным Ербол, ер бол!»,
«Бірақ ол келмеді, көрінбеді. Мәңгілікке жоқ болды, ғайып болды...»
деген жолдар менің ойыма өмірдің өткіншілігін, махаббаттың қадірін, қас-қағым сәттің бағасын түсіндіргендей болды.

# data[].attributes.headline
Эссе. Спектакль "Махаббат, қызық мол жылдар" ».

# data[].attributes.subject
Эссе. Спектакль "Махаббат, қызық мол жылдар" ».

# data[].attributes.body
8.04.2025 күні бардым. Мен көп видеоға түсірген болатынмын, бірақ осы бөлігін салғым келді.

"Адамның өмірі қысқа болғанымен, махаббаты ұзақ өмір сүреді..."

Театрға бару — мен үшін ерекше қуаныш. Осы күнге дейін көптеген қойылымдарды тамашалап үлгердім. Әрбір қойылым өзінше әсерлі, жүрекке жақын. Театрдан алатын эмоция — мүлде бөлек. Ол жерде түрлі сезімді бастан кешіресің: қуаныш, толқу, мұң, шабыт... Бұл сәттер мені рухани байытып, шабыттандырады. Мен театрдан ерекше энергия аламын.

Сол әсердің бірін «Махаббат, қызық мол жылдар» қойылымынан сезгім келіп жүрген еді. Бірақ әрдайым билеттердің тез өтіп кетуіне байланысты бара алмай қалатынмын. Осы жолы, шүкір, сәтім түсіп, билет алуға үлгердім.«Махаббат, қызық мол жылдар» деген атақты шығарма — бұл Әзілхан Нұршайықовтың әйгілі романы.

Эссе

Өмірде кей сәттер бар – олар жан дүниеңе терең әсер етіп, жүрек түкпірінде ұзақ сақталып қалады. Солардың бірі – театр. Ал театрдағы қойылым шынайы өмірмен үндесіп жатса, тіптен әсерлі. Жақында мен көптен күтіп жүрген «Махаббат, қызық мол жылдар» қойылымына бардым. Бұл кеш мен үшін рухани серпіліс пен өз-өзімен сырласудың сәтіне айналды.

Қойылым – Әзілхан Нұршайықовтың осы аттас романынан алынған. Бұл шығарма арқылы соғыстан кейінгі кезеңдегі жастардың өмірі, олардың арманы, күресі, ең бастысы – шынайы махаббаты суреттеледі. Спектакль сол атмосфераны сахнада асқан шеберлікпен жеткізе білді.

Ербол мен Меңтай – қойылымның жүрегі. Олардың арасындағы махаббат сезімі шынайылығы, тазалығы арқылы ерекше әсер қалдырды. Әсіресе Ерболдың ішкі толқынысы, алғашқы махаббатқа тән ұялшақ көзқарасы, нәзік сезімін қалай сыртқа шығарарын білмей дал болған сәттері – көрерменді еріксіз баурап әкетті. Бұл рөлді сомдаған актердің жүрекпен ойнағаны анық сезілді.

Меңтайды сомдаған актриса – Гүлбахрам Жұмабекова – сахнадағы нағыз нәзіктік пен ішкі күш-қайраттың символындай болды. Ол арқылы Меңтайдың білімділігі, намысы, адалдығы, өмірге деген көзқарасы айқын көрінді. Маған ерекше әсер еткені – актрисаның сахнадағы ойыны мен шынайы өмірінің үндесіп жатқаны. Гүлбахрамның сахнадағы бейнесінің осынша терең әрі шынайы шығуы, оның жеке өміріндегі сүйіспеншілікпен де тікелей байланысты екен. Өнер жолындағы әр қадамын қолдап, шабыт сыйлап отырған жарының махаббаты мен қолдауы – мені шынымен тәнті етті. Бұл – сахнадағы сезімнің өмірде де шынайы көрініс таба алатынының жарқын дәлелі.

Алайда бұл қойылым тек махаббат туралы ғана емес. Онда қоғамдағы терең мәселелер де қозғалды. Соның ішінде Тұмажан Ошақбаев образы – ерекше жағымсыз кейіпкер ретінде есте қалды. Ол – Меңтайдың ағасы Мұраттың майдандасы. Қоғамда беделі бар, сырты сыпайы көрінгенімен, іші арам пиғылға толы адам. Ол Меңтайды алдап, өзіне атастырып, зорлық көрсетеді. Бұл сахна менің жанымды ауыртып, жүрекке инедей қадалды. Зорлық туралы ашық айтпаса да, актрисаның көзіндегі қорқыныш, күйзеліс – бәрін де жеткізіп тұрды.

Тұмажанның аузынан шыққан «Қыз - қызық үшін, ляззат үшін жаралған не үшін немістермен соғыстым мен сол қызықты көрмесем» деген сөздері – тек Меңтайға емес, барша әйел затына бағытталған ауыр соққыдай болды. Бұл – қоғамдағы теріс көзқарастың, надандықтың, шектен шыққан масылдықтың көрінісі. Осы сәтте залда терең тыныштық орнады. Барлығы үнсіз отырып, бұл сөздің салмағын жүрекпен сезгендей болды. Актер бұл рөлді соншалықты сенімді әрі жиіркенішті етіп жеткізді – көрермен ретінде мен оны жек көріп кеттім. Бұл – актерлік шеберліктің жоғары деңгейі.

Қойылымда тек актерлер ғана емес, сахна безендірілуі, жарық, музыка – барлығы бір-бірімен үйлесім тапқан. Әрбір деталь қойылымның мәнін тереңдете түсті. Жарықтың өзгеруі арқылы кейіпкердің ішкі күйі, музыкалық сүйемелдеу арқылы көріністің әсері күшейтіліп отырды.

Бұл қойылымнан кейін мен ұзақ уақыт ой үстінде болдым. Сахнада көргенім – тек біреудің хикаясы емес, бұл – біздің қоғамдағы шындық, біздің айналамыздағы адамдардың өмірі. Ербол секілді адал, шын сүйетін ерлер де бар, Тұмажандай арсыз, қатыгез жандар да бар. Меңтайдай намысқой, ақылды, арлы қыздардың тағдыры әлі де еленбей қалатын тұстар да жоқ емес.

Мен бұл қойылымнан тек эстетикалық әсер ғана емес, өмірлік сабақ алдым. Әйелге деген көзқарас, махаббатқа деген адалдық, ер адамның жауапкершілігі, рухани құндылықтар – бәрі мен үшін маңызды ой тастады.

Мен бұл қойылымды қайта-қайта көре бергім келеді. Себебі әр жолы сахнадағы әрбір актердің ойынын қайта тамашалап, сол бір ерекше атмосфераны қайта сезінгім келеді.

Мен өзім де шығармашылыққа жақын адаммын. Вокалмен айналысамын, пианино аспабында ойнаймын. Мүмкін, сондықтан болар, әрбір эмоция, сахнадағы үн, жарықтың ауысуы – бәрі менің жан дүниемде ерекше әсер қалдырады. Мен музыкадағы әрбір дыбыс секілді, актерлердің әрбір қимылын, дауысы мен ішкі толқынысын жүрекпен қабылдаймын. Өнер мен үшін жай хобби емес – өмірдің бір бөлшегі десем де болады.

# data[].attributes.headline
Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі

# data[].attributes.subject
Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі

# data[].attributes.body
Ж. Ошақбаев – «Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі»

Ж. Ошақбаев өзінің еңбегінде қазақ жырауларының дүниетанымындағы еркіндік мәселесін талдайды. Ол жыраулардың өлеңдерінде еркіндік тек сыртқы саяси және әлеуметтік шектеулерден емес, сонымен қатар ішкі рухани еркіндіктен де тұратынын көрсетеді. Жыраулар өз шығармаларында бостандықты, азаттықты және өзін-өзі танып білу маңыздылығын атап көрсеткен.

Жыраулардың дүниетанымында еркіндік, ең алдымен, жан мен рухтың бостандығы, яғни адамның өзінің ішкі әлемінде, ар-ұжданында ешқандай шектеу болмауы керек деп түсіндіріледі. Сонымен қатар, олар қоғамдағы әділетсіздік пен зұлымдыққа қарсы күрескенде, жеке тұлғаның бостандығы мен құқықтарының сақталуы өте маңызды екенін айтқан.

Мысалы, жыраулардың поэзиясында еркіндік адамның сөз бостандығы, күшті адамгершілік қасиеттерін сақтап қалуы және тұлғаның рухани дамуы арқылы көрініс тапқан. Олар қоғамның әділетсіздігі мен басқыншылығына қарсы тұрып, өз халқының еркіндігі мен болашағы үшін күрескен.

Қорытынды:

Ж. Ошақбаев жыраулардың дүниетанымында еркіндік мәселесін қарастырғанда, олар үшін еркіндік тек сыртқы шектеулерден бос болу ғана емес, рухани азаттық, әділеттілік және өзін-өзі тану сияқты ішкі еркіндік мәселелерімен тығыз байланысты екенін көрсетеді.

# data[].attributes.headline
Г. Нұрышева – "Таңдау және еркіндік"

# data[].attributes.subject
Г. Нұрышева – "Таңдау және еркіндік"

# data[].attributes.body
Нұрышева Гүлжиһанның «Таңдау және еркіндік» мәтінінде адамның таңдауы мен еркіндігі арасындағы байланыс қарастырылады. Автор адамның өмірінде таңдау жасаудың маңыздылығын, бұл таңдау процесінің адамның ішкі еркіндігіне, жауапкершілігіне және қоғаммен қарым-қатынасына әсер ететінін көрсетеді. Еркіндік адамның өз іс-әрекеттерін таңдау құқығына ие болуын білдіреді, бірақ ол әрқашан сыртқы жағдайлар мен шектеулермен байланысты. Мәтіннің негізгі идеясы – адамның өзінің өміріне деген еркін таңдауы мен жауапкершілігі бар екендігін түсіну.

Таңдау – адамның өмір және дүние туралы толғанысы ғана емес, ол тұлғаның болмысты терең сезінуі. Өмірдің мәнін таңдау әрбір тұлға үшін үлкен сын, кімде-кім болсын бұл іске бей-жай қарай алмайды. Өмірлік таңдау тұлғадан өмір туралы жәй ойланып қана қоймай, оны өзінің жаны мен тәні арқылы өткізуді, өзінің қайғысы мен қуанышына айналдыруды талап етеді.

Менің ойымша, таңдау мен еркіндік адамның өміріндегі ең маңызды ұғымдардың бірі болып табылады. Әрбір адам өз таңдауын жасау арқылы өз өмірінің бағыт-бағдарын анықтайды. Бірақ, бұл еркіндік тек қана сыртқы шектеулер мен жағдайлардан тәуелсіз болу емес, сонымен қатар өзінің ішкі жауапкершілігін сезіну мен осы жауапкершілікке сай әрекет ету қабілетін де талап етеді. Еркін таңдау жасау – адамның өзін-өзі тануы мен қоғамға деген қарым-қатынасын қалыптастыратын процесс. Адам өз шешімдерін саналы түрде қабылдап, соған жауапкершілікпен қараған кезде ғана нағыз еркіндікке қол жеткізе алады.

# data[].attributes.headline
И. Берлин – "Екі еркіндік концепциясы"

# data[].attributes.subject
И. Берлин – "Екі еркіндік концепциясы"

# data[].attributes.body
Исаия Берлиннің бұл еңбегінде еркіндіктің екі негізгі түрі – позитивті және негативті еркіндік талқыланады.

Негативті еркіндік – адамның сыртқы кедергілер мен шектеулерден бос болуы, яғни, билік немесе басқа адамдар оның әрекеттеріне кедергі келтірмейтін жағдай.

Позитивті еркіндік – адамның өзін-өзі басқару мүмкіндігі, ішкі еркіндікке жетуі, яғни, өзінің ақылымен саналы түрде таңдау жасау құқығы.

Исаия Берлин еркіндікті екіге бөліп қарастырады: негативті еркіндік – адамның сыртқы шектеулерден азат болуы, ал позитивті еркіндік – адамның өзін-өзі басқару құқығы. Бұл концепция, әсіресе, саяси философияда маңызды рөл атқарады.

Менің ойымша, Берлиннің бұл еңбегі бүгінгі қоғам үшін өте өзекті. Қазіргі әлемде біз көбіне негативті еркіндікті талап етеміз – сөз бостандығы, саяси таңдау, экономикалық еркіндік. Бірақ позитивті еркіндік те маңызды, өйткені адамдар өз еркіндіктерін дұрыс пайдалана алмаса, бұл хаосқа әкелуі мүмкін.

Берлиннің ескертуі де орынды: "позитивті еркіндік" кейде авторитаризмге ұласуы мүмкін. Яғни, билік "халық үшін ең жақсысы осы" деп шешім қабылдаса, жеке адамдардың таңдау еркіндігін шектей алады. Мұны тарихтан көрдік – көптеген тоталитарлық жүйелер (мысалы, Кеңес Одағы) өз билігін "халықтың шынайы еркіндігі үшін" деп ақтаған.

Қорытындылай келе, шынайы еркіндік – негативті және позитивті еркіндіктің тепе-теңдігі. Яғни, біз сыртқы шектеулерден азат бола отырып, өзімізді саналы түрде басқара алуымыз керек. Егер адам еркіндікке ие болса, бірақ оны қалай қолдану керектігін білмесе, ол нағыз еркін адам емес.

# data[].attributes.headline
Еркіндік, еркіндік концепциялары және ерік еркіндігі.

# data[].attributes.subject
Еркіндік, еркіндік концепциялары және ерік еркіндігі.

# data[].attributes.body
1. Еркіндік ұғымы мен оның мәні

Еркіндік — бұл адамның өз еркімен әрекет етуі, ойы мен таңдауының шектеусіздігі. Философияда еркіндік адамның табиғи, рухани, әлеуметтік мүмкіндіктерін іске асыру қабілетін білдіреді. Еркіндік тек таңдау мүмкіндігі емес, сонымен қатар сол таңдауға жауапкершілікпен қарау. Яғни, еркіндік — мүмкіндікті көру, таңдау жасау және сол таңдауға жауап беру.

2. Әлем философиясы тарихында еркіндік концепциялары

Әр дәуірде еркіндікке әртүрлі көзқарас болған:

Антикалық философияда (мысалы, Аристотель): еркіндік — адам ақылымен басқаратын әрекеттердің салдары, бірақ ол қоғамдағы орнына тәуелді.

Христиан философиясында (Августин, Аквинат): еркіндік — Құдай мен адам арасындағы моральдық таңдау еркі.

Жаңа заман философиясы (Декарт, Кант, Руссо): еркіндік — ақыл мен ерікке негізделген автономия. Кант үшін еркіндік – моральдық заңға бағыну арқылы жүзеге асады.

Экзистенциализмде (Сартр): адам – өзінің таңдауымен болмысын жасайтын, «еркін болуға мәжбүр» тіршілік иесі.

3. Ерік еркіндігі. Адам еркіндігінің әлеуметтік аспектілері

Ерік еркіндігі — адамның өз қалауынша шешім қабылдап, әрекет ету қабілеті. Бұл ішкі еркіндік, яғни сыртқы қысымға қарамастан таңдау жасау.

Әлеуметтік аспектілері — адамның еркіндігі тек жеке таңдауға ғана емес, қоғамдағы әлеуметтік, экономикалық, саяси жағдайларға да байланысты. Мысалы, сөз еркіндігі, еңбек ету құқығы, білім алу мүмкіндігі — бұлар адамның шынайы еркіндігін айқындайды.

# data[].attributes.headline
Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі

# data[].attributes.subject
Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі

# data[].attributes.body
Автор мәтінде қазақ жырауларының дүниетанымындағы еркіндік мәселесін философиялық, тарихи және мәдени контекстте талдайды. Еркіндікті адамның ішкі мүмкіндігі, қоғаммен өзара әрекеттесуінің негізі және тәуелсіздік пен бірлікті қамтамасыз етудің маңызды факторы ретінде қарастырады. Философиялық деңгейде еркіндік пен қажеттілік арасындағы диалектика, экзистенциализмнің әсері (Сартр, Ясперс, т.б.) және жеке тұлғаның жауапкершілігі атап өтіледі. Тарихи-әдеби бөлімде Асан қайғы, Қазтуған, Бұқар жыраулардың шығармалары арқылы еркіндік идеясы талданады: олар елінің бірлігін, бейбітшілікті, халықтың тәуелсіздігін жырлап, саяси-қоғамдық сын мен болжамдарды жеткізген.

Автор қазақ жырауларының ойларын заманауи философиялық тұжырымдармен(экзистенциализм) байланыстырып, еркіндіктің рухани және әлеуметтік-саяси мәселелермен біріктіреді.

# data[].attributes.headline
Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі

# data[].attributes.subject
Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі

# data[].attributes.body
Мақалада жыраулардың дүниетанымында еркіндік ұғымы жан-жақты зерттелген. Жыраулар еркіндікті тек жеке тұлғаның бостандығы ретінде ғана емес, ұлттық тәуелсіздік пен халық бірлігінің негізі ретінде қарастырады. Олардың шығармаларында еркіндік – рухани құндылық, тарихи сана мен мәдени мұраның ажырамас бөлігі. Мақалада жыраулардың поэтикалық құралдары арқылы әлеуметтік-мәдени өзгерістерге, шетелдік ықпал мен қоғамдағы жағдайларға қалай қарсы тұрып, ұлттық болмысын сақтап қалуға ұмтылғаны талданады. Бұл анализ арқылы автор жыраулардың еркіндік идеясын қалыптастыруда олардың шығармашылық әдістерінің, символикасының және метафораларының маңыздылығын айқын көрсетеді. Нәтижесінде, жыраулардың поэзиясы қазіргі қоғам үшін де өзекті, өйткені ол ұлттық өзіндік сана мен дербестікті насихаттайды.

# data[].attributes.headline
"Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі" мақаласы

# data[].attributes.subject
"Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі" мақаласы

# data[].attributes.body
Бұл мақалада қазақ жырауларының поэзиясындағы еркіндік, тәуелсіздік, адамның рухани еркі туралы терең философиялық ойлар талданады. Автор жыраулар шығармашылығындағы еркіндік ұғымын тек саяси, әлеуметтік құбылыс ретінде емес, сонымен қатар адамның ішкі рухани болмысының көрсеткіші ретінде қарастырады.

Жыраулар поэзиясы – халықтың азаттыққа деген ұмтылысының көркем көрінісі. Мәселен, Асан Қайғы, Қазтуған, Доспамбет, Шалкиіз, Бұқар жыраулар шығармаларында елдің тұтастығы, жердің қасиеті, хан мен халық арасындағы қарым-қатынас, тұлғаның қоғамдағы орны мен таңдауы туралы ойлар терең әрі көркем бейнеленеді.

Автор атап өткендей, жыраулар үшін еркіндік - бұл тек сыртқы бостандық емес, тұлғаның ар-намысы мен рухани әлемінің еркіндігі. Олар еркіндікті - әділет, намыс, елге адалдықпен байланыстырған. Бұқар жырау секілді ойшылдар жеке адамның таңдауына да ерекше мән берген: әділетсіз ханға қарсы тұру, ел болашағына жауапкершілікпен қарау - нағыз еркін адамның ісі.

Сонымен қатар мақалада еркіндік пен тәуелсіздіктің өзара байланысы қозғалған. Қазақтың көшпелі өмір салтында, табиғатпен етене тіршілігінде, еркіндік - өмір салтының, дүниетанымның өзегі болған. Қазақ халқы үшін еркіндік - ұлттық болмыстың ажырамас бөлігі. Жалпы И.Берлиннің, Г.Нұрышева мен жыраулар поэзиясындағы ойларды салыстыра отырып, еркіндік пен таңдау ұғымдары адам өмірінің мәнін айқындайтын басты категориялар екенін байқаймыз. Берлин еркіндікті сыртқы (негативті) және ішкі (позитивті) деп екіге бөлсе, Нұрышева оны тұлғаның рухани кемелденуімен байланыстырады. Ал жыраулар дүниетанымында еркіндік - елдің тұтастығы мен адам намысының көрінісі.

Үшеуінде де ортақ ой – таңдау жасау адамның еркін еркі мен жауапкершілігін қажет етеді, әрі сол таңдау арқылы адам өзінің кім екенін анықтайды. Еркіндік - дайын күйде берілмейді, ол - саналы ізденіс пен күрестің нәтижесі. Адамның шынайы еркіндігі - өзінің өмірлік жолын өзі таңдай алуы мен соған адал болуында.

# data[].attributes.headline
Еркіндік+Таңдау=Білімдік

# data[].attributes.subject
Еркіндік+Таңдау=Білімдік

# data[].attributes.body
1. И.Берлин — "Две концепции свободы" (Екі еркіндік концепциясы):

Берлин еркіндіктің екі түрін анықтайды:​

Негативті еркіндік: Жеке тұлғаның сыртқы кедергілер мен басқалардың араласуынсыз әрекет ету мүмкіндігі.​

Позитивті еркіндік: Адамның өз өмірін өзі басқаруға, шешімдер қабылдауға және өзін-өзі дамытуға деген қабілеті.​

Бұл екі концепция кейде бір-біріне қайшы келуі мүмкін, сондықтан олардың арасындағы тепе-теңдікті сақтау маңызды.​

2. Г.Нұрышева — "Таңдау және Еркіндік":

Бұл еңбекте таңдау жасау мен еркіндік арасындағы байланыс қарастырылады. Автор жеке тұлғаның таңдау жасау еркіндігі мен оның жауапкершілігін талдайды.​

3. Жыраулар дүниетанымындағы еркіндік мәселесі:

Жыраулар поэзиясында еркіндік мәселесі маңызды орын алады. Олар жеке тұлғаның еркіндігі мен қоғамдағы орны, ар-ождан бостандығы, әділеттілік пен теңдік туралы ойларын өлең жолдарымен жеткізген.​

Бұл үш еңбекте қарастырылған еркіндік мәселелері қазіргі қоғамда да өзекті болып табылады. Жеке тұлғаның еркіндігі мен таңдау жасау құқығы, сондай-ақ рухани мұраларымыздағы еркіндік түсінігі бүгінгі әлеуметтік және мәдени контекстте маңызды рөл атқарады.​

# data[].attributes.attachment_caption
«Сын Человеческий», Рене Магритт, 1964

# data[].attributes.headline
Нұрышева Гүлжиһан                                           "Таңдау жəне еркіндік"

# data[].attributes.subject
Нұрышева Гүлжиһан                                           "Таңдау жəне еркіндік"

# data[].attributes.body
Таңдау мен еркіндік адам өмірінің негізгі категориялары ретінде оның мәні мен мақсатын анықтауда шешуші рөл атқарады. Бұл ұғымдарды философия, әсіресе экзистенциализм, терең зерттеген. Таңдаудың қиындығы, оның абсолюттік немесе салыстырмалы сипаты, еркіндіктің шектері – мұның бәрі адам болмысын түсінудің кілті болып табылады.

Таңдау тек күнделікті шешімдермен шектелмейді – ол өмірлік мақсаттарды, құндылықтарды және тұтас болашақты анықтайды. Мысалы, Лев Толстойдың "Иван Ильичтің өлімі" шығармасындағы басты кейіпкердің трагедиясы қате таңдаудың зардаптарын айқын көрсетеді. Иван Ильич атақ-данққа ұмтылғаны үшін адамгершілік пен шынайы байланыстардан айырылды. Бұл мысал таңдаудың қаншалықты маңыздылығын және оның салдарын түсінуге мүмкіндік береді.

Еркіндік – адамның өз тағдырын белгілеу қабілеті. Қоғамдық нормалар, табиғи заңдар, тарихи контекст адамның әрекет еркіндігін шектейді(немесе кейбір адамдар өзі алғы шарт ретінде емес, тәуелділік деп санайды. Соның, әсерінен Кант айтқандай "ағартылған адам" болмайды). Экзистенциалистер, мысалы, Сартр мен Камю, еркіндікті адамның өзіндік мәнін құру құралы деп санайды.

Таңдау мен еркіндік – адам болмысының негізгі элементтері. Дұрыс таңдау адамгершілікке, ал еркіндікті саналы пайдалану – мәнді өмірге әкеледі. Осыған орай қосатыным, Адамның алманы үзіп алуы бұрыс таңдау деп айта алмаймын. Бұл шешім еркіндік негізінде өмір мәнін беріп, таңдау адамды "адам" еткен. Әйтпесе, Сартр айтқандай "түсті капуста болып шығу" дегендей зат болар едік.

# data[].attributes.headline
Г.Нұрышева "Таңдау және еркіндік" шығармасы.

# data[].attributes.subject
Г.Нұрышева "Таңдау және еркіндік" шығармасы.

# data[].attributes.body
Г.Нұрышева "Таңдау және еркіндік" атты еңбегінде адамның өміріндегі ең маңызды, әрі ең күрделі құбылыстардың бірі – таңдау жасау мен еркіндік мәселесін тереңінен қозғайды. Бұл шығармада таңдау тек өмірлік шешім емес, сонымен қатар адамның болмысын анықтайтын, өмірінің мәнін айқындайтын философиялық категория ретінде сипатталады.

Автор таңдау жасауды жай ғана бір жолды таңдаумен шектемей, оны адамның өмірге деген көзқарасының, ішкі рухани әлемінің айнасы ретінде қарастырады. Әрбір адам өмір жолында үлкенді-кішілі шешім қабылдайды. Соның ішіндегі ең қиыны – өмірлік таңдау. Бұл таңдау адамның ішкі толғаныстары мен ізденістері арқылы қалыптасады және оның өмірлік мақсатын белгілейді. Мұндай таңдауға жету үшін саналы ерік, ақыл-ой, рухани беріктік пен жауапкершілік қажет.

Автор адамның таңдау жасау қабілетінің абсолюттік те, салыстырмалы да сипаты бар екенін айтады. Бір жағынан, таңдау – адамның еркіндігі мен шығармашылығының нәтижесі ретінде өз қолында. Бірақ екінші жағынан, адам әлеуметтік ортада өмір сүретіндіктен, ол қоғамның, тарихтың, мәдениеттің ықпалынан тыс таңдау жасай алмайды.

Шығармада экзистенциализм философиясының идеялары кеңінен қолданылады. Сартрдың айтуынша, адам өмірге дайын күйінде келмейді, ол өз мәнін өзі жасап шығады. Яғни, адам – жоба, ол өзін өзі қалыптастырады. Сондықтан таңдау мен еркіндік – адамның шынайы болмысына жетелейтін басты жол.

Мысал ретінде Л.Толстойдың "Иван Ильичтің өлімі" шығармасы келтіріледі. Бұл мысалда өмірінде қате таңдау жасаған адамның өкіну сезімі, жан азабы ашық көрсетіледі. Иван Ильичтің шынайы трагедиясы – оның өмірінің мәнсіз болғандығын өлім алдында түсінуінде.

Шығарманың негізгі түйіні – еркіндік болмаса, шынайы таңдау да мүмкін емес. Бірақ автор абсолютті еркіндікті жоққа шығарады. Себебі адам – табиғат пен қоғамның мүшесі, сондықтан еркіндігі шектеулі. Осыған қарамастан, адам өзінің ішкі еркіндігіне, рухани биіктігіне сүйене отырып, мәнді өмір сүруге талпынуы керек.

Қазіргі қоғамда да еркіндік мәселесі әлі өз шешімін таппаған. Автор Қазақстанның тәуелсіздік кезеңіндегі еркіндікке ұмтылысын ерекше атап өтеді. Еркіндік дайын күйде берілмейді, ол – мәдени дамудың нәтижесі, және оған жету үшін қоғам мен адам үнемі еңбек етіп, өзін тәрбиелеуі керек.

Қорытындылай келе, бұл шығарма мені терең ойға салды. Әрбір адамның өмірі – оның өз таңдауының нәтижесі. Ал шынайы таңдау жасау үшін еркін ой, жауапкершілік, және мықты рух қажет. Осыны түсіне алған адам ғана шын мәнінде адам бола алады, және өмірінің мәнін табады деп ойлаймын.

# data[].attributes.headline
Берлиннің "Еркіндіктің екі концепциясы".

# data[].attributes.subject
Берлиннің "Еркіндіктің екі концепциясы".

# data[].attributes.body
Берлиннің "Еркіндіктің екі концепциясы" еңбегінен түсінгенім

Философ Берлин өзінің "Еркіндіктің екі концепциясы" атты еңбегінде еркіндік ұғымын екі негізгі мағынада қарастырады: негативті еркіндік және позитивті еркіндік. Бұл екі көзқарас адам мен қоғам арасындағы қатынасты түсінуге, саяси жүйелерді бағалауға маңызды негіз береді.

Негативті еркіндік — бұл басқа адамдардың немесе мемлекеттің араласуынан бос болу. Яғни, адамға өз өмірін өзі басқаруға мүмкіндік берілсе, ешкім оның іс-әрекетіне кедергі келтірмесе — ол адам еркін. Бірақ бұл еркіндік те шексіз бола алмайды. Себебі, әркім өз еркіндігін шексіз пайдаланса, қоғамда тәртіп бұзылады. Сондықтан, Берлин бұл еркіндікті заң арқылы белгілі бір шекарамен шектеу қажет екенін айтады. Алайда, адамның жеке өмірі мен ішкі дүниесіне ешкімнің араласпауына баса назар аударады.

Позитивті еркіндік — бұл адамның өз өмірін өзі саналы түрде басқаруға қабілетті болуы, яғни өз таңдауына өзі жауап беріп, ішкі "Менін" толық іске асыруы. Бұл еркіндік көбіне "өз тағдырының қожайыны болу" деген ұғыммен байланысты. Бірақ Берлин бұл концепцияның қауіпті тұсын да көрсетеді: кейбір мемлекеттер мен идеологиялар адамның "шынайы" еркіндігін өздері түсіндіреді де, сол мақсатта адамдарға күшпен таңдау жасап береді. Яғни, "біз сен үшін не дұрыс екенін жақсы білеміз" деген ұстаным арқылы еркіндікті шектеуге жол ашылады. Бұл, өз кезегінде, тиранияға әкелуі мүмкін.

Берлин бұл екі ұғымның арасында терең қайшылық бар екенін айтады. Бірі — билікті шектеуді, ал екіншісі — билікті қолдануды мақсат етеді. Осы қайшылық көптеген идеологиялардың негізіне айналған. Сонымен қатар, философ адам өмірінде әртүрлі құндылықтар (бақыт, әділдік, теңдік, еркіндік т.б.) әрдайым үйлесе бермейтінін айтады. Кейде бір құндылық үшін екіншісінен бас тартуға тура келеді. Сондықтан таңдау еркіндігі - адам өмірінің ажырамас бөлігі.

Қорытындылай келе, Берлин еркіндік ұғымының терең мағынасы бар екенін, оны қарапайым ұранға айналдыруға болмайтынын көрсетеді. Шынайы еркіндік - бұл адамның өз өмірін өзі басқаруға, өз шешімін өзі қабылдауға мүмкіндігі бар орта. Қоғам нағыз еркін болуы үшін әр адамға жеке таңдау еркіндігін қамтамасыз етуі керек.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Сержан Болатов

# data[].attributes.attachment_link.title
Пастельный цветные сетки и Таблицы Результаты экспериментов Образование Презентация

# data[].attributes.attachment_link.description
Amazingly Simple Graphic Design Software - Canva

# data[].attributes.headline
С.Нұрмұратов. Рухани немесе адамданған әлем

# data[].attributes.subject
С.Нұрмұратов. Рухани немесе адамданған әлем

# data[].attributes.body
Мәтінде адамның рухани және материалдық болмыстарының арасындағы айырмашылық пен олардың өзара байланысы қарастырылады. Автор адамдардың биологиялық тұрғыдан «зерделі тіршілік иелері» (қазіргі адамдар) болып дамуын сипаттап, адамның шынайы адам болу үшін «жоғарғы рухани жарық» немесе жанның мәні маңызды екенін айтады.

Жұмыста табиғи эволюция мен ақылға негізделген рационалды ойлаудың рухани өлшеммен үйлесімі зерттеледі. Автор ақылдың ғана жеткіліксіз екенін, адамның толық мәнінде адам болу үшін оның рухани қасиеттері — жақсылық, мейірімділік, махаббат, қайырымдылық — маңызды екенін айтады. Бұл қасиеттерді адам ақыл мен рухани жарықтың үйлесімі арқылы ғана игеріп, оларды өмірінде жүзеге асыра алады.

Мәтінде жақсылық пен жамандықтың мәні, дұрыс таңдау жасаудың маңызы туралы да сөз болады. Автор материализм мен прагматизмнің қазіргі қоғамда басым болуымен қатар, бұл құбылыстардың адамзатты экологиялық және рухани дағдарысқа алып келетінін атап көрсетеді. Адамның негізгі мақсаты — өзінің ішкі рухани жарығын дамытып, материалдық емес рухани құндылықтарға бағдар алу.

Қорытындылай келе, мәтінде адамның рухани даму жолында өзін танып, осы жолды ұстану арқылы ғана шынайы бақытқа жетуге болатыны, қоғамның да тек рухани байлыққа негізделгенде ғана үйлесімді дамитыны баса айтылған.

# data[].attributes.headline
Нұрмұратов.С "Рухани немесе адамданған әлем"

# data[].attributes.subject
Нұрмұратов.С "Рухани немесе адамданған әлем"

# data[].attributes.body
Нұрмұратовтың "Рухани немесе адамданған әлем" еңбегі адам мен руханилықтың өзара байланысы жайлы. Бұл еңбекте әлемді тек материалдық құбылыс ретінде ғана емес, рухани және адамдық өлшемде қарастыру керектігі айтылған.

Менің түсінігім бойынша:

Автор адамның болмысын түсіндіруде руханилықтың рөлін алға қояды. Адам табиғаттың бір бөлігі болғанымен, оның басты айырмашылығы – рухани әлемі мен мәдени санасы. Егер біз тек физикалық заңдылықтармен өмір сүретін болсақ, онда адам мен жануардың айырмашылығы болмас еді. Бірақ адамның санасы, ойлау қабілеті, ішкі жан дүниесі бар, сондықтан ол өзі өмір сүретін әлемді өзгертеді, оған мағына береді.

Негізгі ойлар:

1. Әлемді тану тек материалдық емес, рухани тұрғыдан да қажет.

Мысалы, табиғатты зерттеу үшін ғылым қажет, ал оның маңыздылығын түсіну үшін рухани сананың дамуы қажет.

2. Рухани дамусыз қоғамның ілгерілеуі қиын.

Егер қоғам тек материалдық игіліктерге ұмтылып, рухани құндылықтарды елемесе, онда моральдық дағдарысқа ұшырайды.

3. Қазақ мәдениетінде руханилық ерекше орын алады.

Абай, Шәкәрім, әл-Фараби секілді ойшылдар адамның рухани жетілуін, өзін-өзі тануын, жақсылық пен білімге ұмтылуын басты құндылық деп санаған.

Қорытынды:

Бұл еңбек адамның тек физикалық қажеттіліктерін ғана емес, рухани дамуын, мәдениетін, адамгершілік қағидаларын маңызды деп көрсетеді. Бүгінгі таңда технология дамып, ақпарат ағыны күшейген кезде, адамдардың рухани құндылықтарды ұмытпауы өте маңызды. Себебі рухани дағдарыс – қоғамның құлдырауына әкелуі мүмкін.

# data[].attributes.headline
Бұл екі еңбек адамның 

# data[].attributes.body
Бұл екі еңбек адамның рухани және этикалық дамуына назар аударады. С.Нұрмұратов еңбегінде адамзаттың рухани әлемі, оның құндылықтар мен мораль арқылы қалыптасуы қарастырылады. Ол материалдық құндылықтардың руханияттан жоғары қойылуы адамзаттың азғындауына әкелуі мүмкін екенін ескертеді.

Ал "Құндылықтар мен этикалық мәселелер" кітабында моральдық нормалардың қоғамдағы рөлі мен олардың уақыт өте өзгеруі талқыланады. Бүгінгі күні әр адам өзіне тиімді моральдық қағидаларды қалыптастыруға тырысады, бірақ қоғамның тұрақтылығы үшін ортақ құндылықтар қажет.

Қорытындылай келе, екі еңбек те адамның ішкі жан дүниесін байыту мен моральдық жауапкершілікті сақтау маңызды екенін көрсетеді. Рухани және этикалық дамусыз адам толыққанды өмір сүре алмайды, ал қоғам әлсірейді.

# data[].attributes.attachment_link.title
DALL·E 2025-03-28 04.21.30 - A symbolic digital artwork depicting the balance between spirituality and materialism. The image features a human figure standing at the center, holdi

# data[].attributes.headline
Данте А. "Құдіретті комедия"

# data[].attributes.subject
Данте А. "Құдіретті комедия"

# data[].attributes.attachment_link.title
Brown Vintage Minimalist Animated Artist Portfolio Presentation

# data[].attributes.headline
Нұрмұратов С.Е. "Рухани немесе адамданған әлем"

# data[].attributes.subject
Нұрмұратов С.Е. "Рухани немесе адамданған әлем"

# data[].attributes.body
Бұл шығарма рухани және материалдық әлемнің диалектикалық байланысын, адамның жақсылық пен жамандықтың дихотомиясын мойындамай оның орнына тиімділік пен тиімсіздіктің категорияларды қарастыруы, руханилық пен нәпсінің күресін қарастырады. Автор адамның дамуында тек ақыл мен білім жеткіліксіз екенін, оған рухани кемелдену, адамгершілік пен ішкі үйлесім де қажет екенін көрсетеді.

Қазіргі заманда көбіміз қаржылық негіздерге сүйеніп өмір сүреміз. Экономикалық тиімділік басты орынға шықты, ал руханилық кейінгі қатарға ығысуда. Саналы түрде материалдық жағдайды жақсартуға ұмтылғанымызбен, егер бұл ұмтылыс рухани тірекпен бекітілмесе, онда сезім мен эмоция да, ішкі қанағаттану да болмайды. Білім жинақтауда да сападан гөрі сандық көрсеткіштерге көп көңіл бөлінуде. Бірақ терең ойсыз, тек ақпарат жинаумен шектелген адам ақиқатты түсіне алмайды.

Шығармада адамның нәпсі мәселесіне де назар аударылады. Қазіргі таңда нәпсінің жетегінде кету – ең үлкен қауіптердің бірі. Артық тұтыну, шексіз пайдаға ұмтылу, өзін өзгелерден жоғары қою – рухани азғындаудың белгілері. Адам материалдық дүниені ғана басшылыққа алса, онда оның ішкі әлемі бос қалады.

Тағы бір маңызды мәселе – адам өз сәтсіздіктері үшін әрқашан біреуді кінәлауға бейім болуы. Біз өзімізді жетілдірудің орнына, сыртқы жағдайлар мен басқа адамдарды айыптаймыз. Ал шын мәнінде, кез келген мәселе ең алдымен өзіміздің ішкі дүниемізде шешілуі керек.

Бұл шығарма бізге адам өмірінде тек тиімділік пен материалдық табыс емес, рухани кемелдік, ішкі үйлесім, иман мен адамгершілік те маңызды екенін еске салады. Біз өзімізді және қоғамды өзгерту үшін, алдымен өзіміздің ішкі әлемімізді ретке келтіруіміз керек.

# data[].attributes.headline
Феофрасттың "Мінез" туралы еңбегін оқып өз мінезіңді талдау

# data[].attributes.subject
Феофрасттың "Мінез" туралы еңбегін оқып өз мінезіңді талдау

# data[].attributes.body
Менің мінезім туралы

Мен әрқашан ізденімпаз болдым. Мені жер бетінде жатпайтын нәрсе қызықтырады, егер мен түбіне жетпесем, сұрақтан өте алмаймын. Бұл IT саласын зерттеуден үлкен жобаларда жұмыс істеуге дейін көрінеді. Мен жай ғана тапсырмаларды орындап жатқан жоқпын — мен үшін бәрі қалай жұмыс істейтінін түсіну маңызды.

Феофрасттың "Мінез" туралы еңбегіндегі "ізденімпаз" сияқты, Мен кейде егжей-тегжейге тереңірек үңіліп, уақытты ұмытып кетемін. Мысалы, жаңа алгоритмді немесе жүйенің архитектурасын үйрену арқылы мен әр ұсақ-түйекті тексеруге бірнеше сағат жұмсай аламын. Кейде бұл өмірді қиындатады-бәрін тіске дейін бөлшектеу бәріне қызықты емес. Бірақ мен үшін бұл жай ғана әдет емес, әлемді кеңірек көру тәсілі.

Феофраст ізденімпазды тым көп сұрақтар қоятын және басқа адамдардың істеріне мұрнын мәңгілікке қоятын адам ретінде сипаттайды. Бұл Мен өзімді басқаруға тырысатын қасиет: менің қызығушылығым пайда әкелуі керек, тек басымды қажетсіз ақпаратпен жүктемеу керек. Сондықтан мен білімнің тереңдігі мен оларды практикалық қолдану арасындағы тепе-теңдікті табуды үйренемін.

Ізденімпаз болу тек жауап іздеп қана қоймай, дұрыс сұрақтар қоя білу дегенді білдіреді. Бұл өзімді бағалайтын және дамытуға тырысатын қасиет.

# data[].attributes.attachment_link.title
DALL·E 2025-03-27 23.31.39 - A young philosopher in Ancient Greece, deeply immersed in studying scrolls and discussing ideas. He is seate

# data[].attributes.headline
Мұхтар Шаханов - Құз басындағы оқиға

# data[].attributes.subject
Мұхтар Шаханов - Құз басындағы оқиға

# data[].attributes.body
Мұхтар Шахановтың «Құз басындағы оқиға» поэмасы — махаббат, серт, сатқындық және адам болмысының қайшылықтары туралы терең философиялық шығарма.

Талдау және ойлар:

1. Махаббат пен серт:

Поэманың басында қыз бен жігіт бір-біріне шексіз сүйіспеншілікпен ант етеді. Бұл – классикалық романтикалық мотив, онда махаббат өлімнен де күшті деп көрсетіледі. Бірақ бұл шынайы ма, әлде тек сөз бе?

2. Жігіттің әрекеті – ерлік пе, әлде ақымақтық па?

Жігіт сертін орындау үшін ойланбастан құздан секіреді. Бұл батырлық па? Әлде сезімнің жетегінде кеткен жауапсыз шешім бе? Оның қадамы махаббаттың құдіретін дәлелдегенімен, шынайы өмірде мұндай шешімдердің салдары ауыр.

3. Қыздың ішкі қайшылығы:

Қыз өзінің айтқан антын орындай алмайды. Алғашында ол бірге өлуге дайын болғанымен, өлімге жақындаған сайын өмірдің құндылығын түсінеді. Оның секірмеуі сатқындық па, әлде тіршілікке деген табиғи ұмтылыс па? Бұл жерде адам жанының әлсіздігі мен өмірге деген құштарлық айқын көрінеді.

4. Ағаның сөздері – қоғам үкімі:

Қыздың ағасы оның махаббатына күмәнмен қарап, оны сатқын деп айыптайды. Ол қызды сүйген жігіттің өлімін «өр өлім» деп сипаттайды. Бұл қоғамдағы «шын махаббат – құрбандық» деген стереотиптің көрінісі. Бірақ шын мәнінде, махаббат тек құрбандық арқылы ғана өлшенуі керек пе?

5. Финал – үлкен ой тастау:

Поэманың соңында автор сүйе алмайтын, бірақ соған ұялмайтын адамдар туралы айтады. Бұл – қоғамдағы көптеген адамдарға тән қасиет. Бірақ, шынымен сүйе алу дегеніміз не? Өмірден бас тарту ма, әлде бірге өмір сүріп, сүйгенің үшін күресу ме?

Қорытынды:

Шахановтың бұл шығармасы тек махаббат туралы ғана емес, адамның ішкі қайшылықтары мен өмірдің құндылығы жайлы ойлануға итермелейді. Жігіт – махаббат үшін жанын қиған қаһарман болса, қыз – өмірдің мәнін кеш түсінген пенде. Бірақ олардың қайсысы шынайы өмірде дұрыс жолды таңдады? Бұл сұрақтың жауабы әр оқырманның

өз көзқарасына байланысты.

# data[].attributes.headline
Гауст және Шаханов бір мағынасы

# data[].attributes.subject
Гауст және Шаханов бір мағынасы

# data[].attributes.body
Гётедің "Фауст" шығармасы:

Бұл шығармада Фауст деген ғалым өмірдің мағынасын іздейді. Ол көп нәрсені біледі, бірақ өмірдің шынайы мәнін таба алмайды. Содан кейін ол шайтан Мефистофельге кездеседі. Шайтан оған өмірде барлық қалағанын беремін деп уәде береді, бірақ бұл үшін Фауст өз рухын сатуы керек. Фауст келіседі, бірақ соңында ол материалдық бақыттың емес, рухани бақыттың маңызды екенін түсінеді.

Негізгі идеясы:

Өмірдің мағынасын табу қиын.

Адам тек материалдық нәрселерге емес, рухани бақытқа ұмтылуы керек.

Мұхтар Шахановтың "Құз басындағы оқиғасы":

Бұл шығармада жас жігіт пен қыздың тағдыры баяндалады. Олар құз басында тұрып, өмір мен өлім арасында таңдау жасауы керек. Олардың махаббаты мен тағдыры өте қиын. Олар өз еріктерімен шешім қабылдайды, бірақ бұл шешімдер олардың өмірін өзгертеді.

Негізгі идеясы:

Өмірде әрбір таңдау маңызды.

Махаббат пен ерік — өмірдің негізгі құндылықтары.

1.Екі шығарманың байланысы:

2. Екеуінде де адам өмірінің мағынасы, таңдаулар мен рухани ізденіс туралы айтылады.

Фауст өз рухын сатып, өмірдің мағынасын іздейді. Шахановтың кейіпкерлері өз еріктерімен өлімді таңдайды.

Екі шығармада да адам өз тағдырын өзі қалыптастырады.

Қорытынды:
Екі шығарма да өмірдің маңызды сұрақтарына жауап іздейді. Өмірде біздің таңдауларымыз маңызды, және біз өз өміріміздің мағынасын өзіміз табуымыз керек.

# data[].attributes.headline
Өмір мен өлім- смысл жизни в чем ??

# data[].attributes.subject
Өмір мен өлім- смысл жизни в чем ??

# data[].attributes.body
сАдам өмірінің мәні лекциялық материалда өмірдің мәнін түсінудің әртүрлі тәсілдері (діни, философиялық, әлеуметтік) қарастырылады. Бұл материал адамның өзін-өзі тануы, шығармашылық қабілеті және өмірдегі мақсаты туралы ойлануға мүмкіндік береді. Материалда өмірдің мәнін түсінудің әртүрлі көзқарастары (мысалы, діни, философиялық, әлеуметтік) талқыланады. Бұл материал адам өмірінің маңызды сұрақтарына жауап іздеуге, өз өмірінің мағынасын түсінуге және өз тағдырын қалай қалыптастыруға болатыны туралы ойлануға ынталандырады.

# data[].attributes.headline
Мұхтар Шахановтың "Құз басындағы оқиға" шығармасында адамның махаббат пен өлім арасындағы таңдауы, тағдырға қарсы тұруы сияқты эмоционалды және философиялық мәселелер көрініс табады. Бұл шығарма адамның еркі мен тәуелсіздігін, сонымен қатар өмірдің қысқалығын және оның мәнін түсінуге ынталандырады. Шығармадағы кейіпкерлердің тағдыры арқылы біз өмірдегі маңызды шешімдерді қабылдау кезіндегі қиындықтар мен қиянаттарды көреміз.

# data[].attributes.subject
Мұхтар Шахановтың "Құз басындағы оқиға" шығармасында адамның махаббат пен өлім арасындағы таңдауы, тағдырға қарсы тұруы сияқты эмоционалды және философиялық мәселелер көрініс табады. Бұл шығарма адамның еркі мен тәуелсіздігін, сонымен қатар өмірдің қысқалығын және оның мәнін түсінуге ынталандырады. Шығармадағы кейіпкерлердің тағдыры арқылы біз өмірдегі маңызды шешімдерді қабылдау кезіндегі қиындықтар мен қиянаттарды көреміз.

# data[].attributes.headline
С.Нұрмұратовт "Рухани немесе адамданған әлем"

# data[].attributes.subject
С.Нұрмұратовт "Рухани немесе адамданған әлем"

# data[].attributes.body
Рухани немесе адамданған әлем" атты еңбегі адамзаттың даму эволюциясын, оның рухани қалыптасуын терең философиялық тұрғыдан қарастырады. Автордың негізгі ойы – адам тек ақыл мен білімге сүйенген биологиялық тіршілік иесі ғана емес, оған шынайы адам болу үшін руханилық пен жан берілуі қажет. Шығармада екі негізгі даму жолы көрсетілген. Біріншісі – таза рационалды, материалдық даму, яғни адамның білім мен ақыл арқылы өсуі. Бірақ бұл толық адам болуға жеткіліксіз. Екіншісі – рухани даму, яғни мейірімділік, әділеттілік, махаббат, жан тазалығы сияқты қасиеттерді бойға сіңіру. Осы екі жол қатар жүруі тиіс, әйтпесе адамзат қоғамы рухани дағдарысқа ұшырайды. Автор жақсылық пен жамандық мәселесіне ерекше тоқталады. Адам өз өмірінде таңдау жасайды: ол не жақсылыққа ұмтылады, не өз нәпсісінің жетегінде кетеді. Егер адам өз жасаған жақсылығын міндет етсе немесе оны басқаларға ескертіп отырса, бұл шынайы ізгіліктің көрінісі болмайды.

Руханилықтың әртүрлі өлшемдері бар. Біріншіден, білім адамның ой-өрісін кеңейтеді, бірақ ол жүйесіз жинақталған ақпарат емес, өмірдің мәнін түсінуге бағытталуы керек. Екіншіден, иман адамның ішкі жан дүниесін тазартып, нәпсісін тізгіндеуге көмектеседі. Үшіншіден, моральдық қағидалар адамның жүріс-тұрысын реттейді, оны әділдікке, адалдыққа, кешірімділікке үйретеді. Төртіншіден, эстетикалық өлшем – адамның сұлулықты сезінуі, оны құрметтеуі, үйлесімділікті сақтауы. Философиялық тұрғыда руханилық – өмірдің мәнін іздеу, ал психологиялық тұрғыда адамның ішкі жан дүниесінің тыныштығы мен үйлесімділігімен байланысты.

Автор қоғамның дамуында руханилықтың ерекше рөл атқаратынын баса айтады. Қазіргі кезде материалдық құндылықтарға басымдық беріліп, адамдар байлық пен мансапқа ұмтылып жатыр. Бірақ бұл жол адамзатты экологиялық, әлеуметтік және рухани тығырыққа тіреуі мүмкін. Егер қоғам тек пайда табуды көздейтін болса, оның болашағы бұлыңғыр. Ал шынайы дамыған қоғам – рухани құндылықтарды сақтайтын, ізгілік пен әділеттілікті басшылыққа алатын қоғам.

Бұл шығарма маған руханилықтың адам өміріндегі маңызын тереңірек түсінуге көмектесті. Қазіргі таңда көптеген адамдар табысқа, мансапқа, материалдық жетістіктерге мән береді, бірақ бұл жеткіліксіз. Нағыз адам болу үшін жүрек тазалығы, мейірімділік, әділеттілік, жан жылуы қажет. Сондықтан автордың еңбегі тек философиялық емес, сонымен қатар адамға өзін-өзі тануға және дамытуға бағытталған маңызды шығарма деп ойлаймын.

# data[].attributes.headline
Данте Алигьери (талқылауға арналған сұрақтар).

# data[].attributes.subject
Данте Алигьери (талқылауға арналған сұрақтар).

# data[].attributes.body
1.«Өмір», «өлім» және «өлместік» ұғымдары рационалды білім категорияларымен қамтылмайды және дүние мен адамның қатып қалған детерминизмінің шеңберіне сыймайды. Бұл ойды қалай түсінесіз?

Бұл ой өмір мен өлімнің тек ғылыми тұрғыдан ғана емес, рухани және философиялық деңгейде де қарастырылатынын білдіреді.

1. Рационалды білімнің шектеулігі

Ғылым өлімді биологиялық процесс деп түсіндіреді, бірақ адамның рухани мәнін, жанның бар-жоғын, өлместікті дәлелдей алмайды.

2. Өмір мен өлімнің мәні

Өмір – тек тіршілік ету емес, саналы таңдау, құндылықтар, адамның мұрасы.

Өлім – дененің тоқтауы ғана емес, рухани жалғастықтың бастауы.

Адам өмірі табиғи заңдылықтарға бағынса да, таңдау еркіндігі бар.

Өлместік – адамның идеялары, жақсылықтары, шығармашылығы арқылы мүмкін болады.Данте өмірді сынақ, өлімді нәтиже, ал өлместікті рухани жетілу деп қарастырған.

Өмір мен өлім тек биологиялық құбылыс емес, олар терең рухани және философиялық мәнге ие. Өлім – соңы емес, жаңа бір нәрсенің бастауы болуы мүмкін.

1. Данте Алигьери «Құдіретті комедиясы» – Бұл шығарма не туралы? Оның мағынасы қандай?

«Құдіретті комедия» – тек діни сипаттағы шығарма ғана емес, ол адамның моральдық, философиялық және саяси көзқарастарын терең талдайтын туынды. Данте бұл еңбегінде ортағасырлық христиандық дүниетанымды негізге алып, адамның күнә, әділет, құтқарылу және құдаймен бірігу жолын бейнелейді.

Шығарма үш бөлімнен тұрады:

1. Тозақ (Inferno)

2. Көтерлу тауы (Purgatorio)

3. Жұмақ (Paradiso)

Бұл шығарма адамның ішкі дүниесін тазарту, әділеттілікке ұмтылу және моральдық қайта жаңғыру идеяларын ұсынады. Данте өз заманындағы әлеуметтік-саяси мәселелерді де сынға алып, жеке тұлғаның және қоғамның рухани өсуін сипаттайды.

2. Күнә дегеніміз не? Адамның күнә жасамауы мүмкін бе?

Күнә – адамның Құдай заңдарын немесе моральдық нормаларды бұзуы. Ортағасырлық христиандық философияда адам табиғатынан әлсіз және күнәға бейім деп саналды. Бірақ бұл оның өзін өзгерте алмайтынын білдірмейді.

Адамның мүлдем күнә жасамауы мүмкін емес, себебі ол қателікке бейім, нәпсіге, эмоцияға берілуі мүмкін. Бірақ бұл жерде маңызды мәселе – адамның өз күнәсін мойындауы және одан арылуға деген талпынысы.

3. Данте өзінің кейінгі өмір жүйесін қалай құрады?

Данте кейінгі өмірді үш деңгейге бөледі:

Тозақ – ауыр күнә жасағандар үшін

Көтерлу тауы – күнәларынан тазарып жатқан жандар үшін

Жұмақ – әділ жандардың мәңгілік бақыт мекені

Бұл жүйе адамзаттың рухани кемелдену идеясын бейнелейді: күнәһарлар өз әрекеттері үшін жауап береді, бірақ тәубеге келгендер жұмаққа жетуі мүмкін.

4. Данте Алигьеридің ойынша, күнәлардан арылуға бола ма?

Иә, Данте күнәлардан арылуға болатынын көрсетеді.

Ол үшін адам:

Өз қателіктерін түсінуі керек, шынайы тәубеге келуі тиіс, мірін өзгертіп, әділ жолды ұстануы қажет. Бұл процесті Көтерлу тауы бөлімінде суреттейді, онда адамдар күнәларынан арылып, жұмаққа кіруге дайындалады.

5.Күнәһар тазару үшін не істеуі керек?

Күнәсін мойындау

Шынайы өкіну

Ізгі істер жасау

Рухани кемелденуге ұмтылу

Данте өз шығармасында күнәдан тазалану жолын күрделі, бірақ мүмкін деп сипаттайды.

6. Әділ адамдар қайда барады?

Данте әділ адамдарды Жұмаққа орналастырады. Бұл – нұрға, шынайы бақыт пен Құдайдың рақымына толы мекен. Жұмақтың жоғарғы деңгейінде Құдаймен біріккен жан толық рахат пен кемелділікке жетеді.

# data[].attributes.headline
Мұхтар Шаханов (Шың басындағы оқиға)

# data[].attributes.subject
Мұхтар Шаханов (Шың басындағы оқиға)

# data[].attributes.body
"Шың басындағы оқиға" — Мұхтар Шахановтың шығармасындағы ерекше драматизмге толы көрініс. Бұл оқиға махаббат пен ерліктің, тәуекел мен адалдықтың символы ретінде оқырманға терең ой салады.

Оқиғаның желісі:
Шың басында қыз бен жігіт бір-біріне сүйіспеншілікпен, сеніммен қарайды. Қыз жігітке бар тағдырын сеніп тапсырады, оның қанатының астында өзін қауіпсіз сезінеді. Сол сәтте алыстан қуғыншылардың қиқуы естіледі. Бұл олардың бірге болуына қауіп төнгенін білдіреді.

Шешуші сәт:
Жігіт ерлік пен тәуекелге бел буады. Ол шегінуді емес, алға ұмтылып, тағдырдың сынына қарсы тұруды таңдайды. Осы көрініс арқылы Мұхтар Шаханов махаббат жолында құрбандыққа дайын болуды, шынайы сүйіспеншілік тек қиындықтарда сыналатынын көрсетеді.

Идеясы мен мәні:
Шың басындағы оқиға тек махаббат драмасы ғана емес, сонымен қатар адамның рухани беріктігін, сүйген адамы үшін тәуекелге бару батылдығын бейнелейді. Бұл көрініс өмірдегі ең биік құндылықтардың бірі — махаббат пен адалдық жолында күресе білудің маңызын айшықтайды.

Мені бұл шығармасы қатты ойландырды, жүректі дір еткізді, бұндай ерлік екінің бірінің қолынан келмейді.

# data[].attributes.headline
Феофрасттың «Мінездер» (Қасиеттер) еңбегінен бір мінезді талдау.

# data[].attributes.subject
Феофрасттың «Мінездер» (Қасиеттер) еңбегінен бір мінезді талдау.

# data[].attributes.body
Феофрасттың «Мінездер» еңбегі — адам мінез-құлықтарын сипаттауға арналған алғашқы психологиялық-портреттік шығармалардың бірі. Бұл еңбекте Феофраст қоғамда жиі кездесетін түрлі мінез түрлерін нақты және шынайы сипаттайды. Әрбір сипаттама белгілі бір мінездің негізгі белгілерін, әдеттерін, әрекеттерін және өмір сүру стилін бейнелейді. Феофраст мінездерді сипаттағанда адамдардың күнделікті өмірдегі әрекеттеріне ерекше назар аударған. Оның бақылаулары адам табиғатын терең түсінуге көмектеседі. Бірақ өзімді осы мінездемелердің біреуіне жатқыза алмадым, алайда біреуін толықтай ашып жазып көрейін.

Бос сөзділік (пустословие) — бұл адамның мазмұнсыз, ұзақ әрі қажетсіз әңгімелерге бейімділігін сипаттайтын қасиет. Бос сөзді адам өз ойын нақты жеткізудің орнына, мән-мағынасы аз ұзынсонар әңгімелер айтып, тыңдаушыны жалықтырады.

Феофрасттың «Бос сөзділік» туралы сипаттамасы оның «Мінездер» атты шығармасында келтірілген. Ол бос сөзді адамды былайша суреттейді:

"Мұндай адам бейтаныс жанның қасына отырып алып, бірден өз әйелінің жақсы қасиеттерін мақтай жөнеледі. Кейін кешегі түнде көрген түсін айтып береді, одан соң түскі асқа не жегенін тізбектеп шығады. Әңгімесін одан әрі жалғастырып, қазіргі адамдардың бұрынғы замандағыдай емес екенін, бидай бағасының арзандағанын, шетелдіктердің тым көбейіп кеткенін айтады. Және де егер Зевс жаңбыр жаудырса, егін бітік шығатынын айтып, жылдағы егіс шаруашылығымен бөліседі. Қысқасы, мұндай адамға құлақ түрсең, ол ешқашан тоқтамайды."

Бұл мысалда Феофраст бос сөзді адамды ешбір маңызды ойды жеткізбей, бір тақырыптан екіншісіне секіріп, мағынасыз әңгімелер айтатын жан ретінде сипаттайды. Бос сөзді адамның басты ерекшелігі — әңгіменің ұзақтығы мен жүйесіздігі, тыңдаушыны жалықтырып жіберуі.
Феофрасттың осы сипаттамасы арқылы біз бос сөзділіктің мәнін түсінеміз: ол — адамның ойды жинақтай алмай, артық, қажетсіз ақпаратпен бөлісіп, әңгіменің мәнін жоғалтуы.

Мағыналы сөйлей білу — үлкен өнер. Артық сөзден аулақ болып, ойыңды қысқа да нұсқа жеткізу — даналықтың белгісі.

# data[].attributes.headline
Мұхтар Шахановтың «Құз басындағы оқиға» поэмасы

# data[].attributes.subject
Мұхтар Шахановтың «Құз басындағы оқиға» поэмасы

# data[].attributes.body
Шынайы махаббаттың сыны

Мұхтар Шахановтың «Құз басындағы оқиға» поэмасы – махаббат пен адалдықтың ауыр сынағы. Бұл шығарма мені терең ойға қалдырды: нағыз махаббаттың өлшемі қандай? Ол құр сөз бе, әлде іс арқылы дәлелденетін нәрсе ме?

Жігіттің әрекеті – шынайы сүйіспеншіліктің көрінісі. Ол өз өмірін сүйгені үшін құрбан етуге дайын болды. Ол үшін сүйіктісімен бірге болу мүмкін болмаса, өмірдің де мәні жоқ еді. Мұндай махаббат – сирек кездесетін құбылыс. Ол ерлік пен жанқиярлықтың символы.

Ал қыз ше? Ол бастапқыда жігітімен бірге өлуге дайын сияқты көрінді. Бірақ соңғы сәтте өлімнен қорқып, өз уәдесін бұзды. Бұл – сатқындық па, әлде адам баласына тән әлсіздік пе? Меніңше, қызды толық кінәлауға болмайды. Ол жай ғана өмір сүруге деген табиғи ұмтылысын жеңе алмады. Бірақ бұл оны ақтап шыға алмайды.

Өмірде біз де осындай таңдаудың алдында тұрамыз. Кейде сөзіміз бен ісіміз сәйкес келмейді. Біз өзімізді адал, мықты, принципшіл адам деп санаймыз, бірақ шынайы сынақ келгенде қорқақтық танытамыз. Сондықтан бұл шығарма тек махаббат туралы емес, адамның ішкі күші мен рухани беріктігі жайлы.

Менің ойымша, нағыз махаббат – тек сезім емес, ол жауапкершілік. Ол тек қиналғанда ғана емес, ең қиын сәтте де сертте тұру. Ал егер махаббат сынақтан өте алмаса, ол басталмай жатып-ақ жеңілген сезім.

Мен үшін осы бір шумақ әсерлі болды:

Қалың жұртты мен екіге бөлемін:

Сүйе алатындар деп,

Сүйе алмайтындар деп,

Сүйе алмайтынына

Ұялмайтындар деп.

# data[].attributes.attachment_link.title
Синий и Белый Интеллектуальная Карта Презентация

# data[].attributes.attachment_caption
Октавиан Август – Рим империясының негізін қалаған алғашқы император

# data[].attributes.headline
Феофрасттың характер туралы еңбегінен бір характерді таңдау 

# data[].attributes.subject
Феофрасттың характер туралы еңбегінен бір характерді таңдау 

# data[].attributes.body
Менде лидерлік қасиет бар, бірақ оны аса байқата бермеймін. Сонымен қатар, мен өте ұйымшылмын және кез келген адаммен оңай тіл табыса аламын. Адамдардың психологиясын зерттеп, олардың әлсіз тұстарын анықтай аламын және қажет кезінде сол әлсіздіктерді өз пайдама қолдана аламын. Мен өте ашық, коммуникабельді адаммын, өз ойымды еркін жеткізе аламын. Сонымен қатар, қажет жағдайда адамдарды манипуляциялауды да жақсы меңгергенмін.Менде лидерлік қабілет бар, адамдарға әсер етіп, өз көзқарасымды өткізе алам. Август Римді өз қалауынша басқарды, бірақ оны диктатура ретінде емес, халықтың қалауымен болып жатқандай көрсетті.

Мен ұйымшылмын, процестерді жүйелеп, адамдармен тез тіл табысып, оларды ортақ мақсатқа бағыттай алам. Август әскери, экономикалық және саяси реформалар жасап, барлығын үйлестіре білді.

Мен адамдарды зерттеп, олардың осал тұстарын анықтай алам және қажет кезінде оны өзіме тиімді етіп пайдалана алам. Август қарсыластарының әлсіз тұстарын жақсы білді, әсіресе Марк Антоний мен Клеопатраны жеңген кезде осы қабілеті көмектесті.

Мен кез келген адаммен тез арада байланыс орнатып, өз ойымды еркін жеткізе алам. Август өзін диктатор ретінде көрсетпей, керісінше, барлық адаммен тіл табысып, қарапайым болып көрінді.

Мен адамдарды қажет кезде манипуляция жасап, өз мақсатыма тиімді пайдалана алам. Август Сенатты өз билігіне қарсы келмейтіндей етіп ұйымдастырды, бірақ сырттай барлығын заңды қылды.

Менде Августтың тактикалық ойлауы, ұйымдастырушылық қабілеті және адамдарды басқару қасиеті бар. Егер осы қабілеттерімді дұрыс бағытта қолдансам, мықты стратег, ұйымшыл басшы және харизмасы жоғары тұлға бола алам.

# data[].attributes.attachment_caption
Октавиан Август – Рим империясының негізін қалаған алғашқы император

# data[].attributes.headline
Феофрасттың Харрактеры деген шығармада өзіңе ұқсайтын мінезді таңдау

# data[].attributes.subject
Феофрасттың Харрактеры деген шығармада өзіңе ұқсайтын мінезді таңдау

# data[].attributes.body
Менде лидерлік қасиет бар, бірақ оны аса байқата бермеймін. Сонымен қатар, мен өте ұйымшылмын және кез келген адаммен оңай тіл табыса аламын. Адамдардың психологиясын зерттеп, олардың әлсіз тұстарын анықтай аламын және қажет кезінде сол әлсіздіктерді өз пайдама қолдана аламын. Мен өте ашық, коммуникабельді адаммын, өз ойымды еркін жеткізе аламын. Сонымен қатар, қажет жағдайда адамдарды манипуляциялауды да жақсы меңгергенмін.Менде лидерлік қабілет бар, адамдарға әсер етіп, өз көзқарасымды өткізе аламын. Август Римді өз қалауынша басқарды, бірақ оны диктатура ретінде емес, халықтың қалауымен болып жатқандай көрсетті.

Мен ұйымшылмын, процестерді жүйелеп, адамдармен тез тіл табысып, оларды ортақ мақсатқа бағыттай аламын. Август әскери, экономикалық және саяси реформалар жасап, барлығын үйлестіре білді.

Мен адамдарды зерттеп, олардың осал тұстарын анықтай аламын және қажет кезінде оны өзіме тиімді етіп пайдалана аламын. Август қарсыластарының әлсіз тұстарын жақсы білді, әсіресе Марк Антоний мен Клеопатраны жеңген кезде осы қабілеті көмектесті.

Мен кез келген адаммен тез арада байланыс орнатып, өз ойымды еркін жеткізе аламын. Август өзін диктатор ретінде көрсетпей, керісінше, барлық адаммен тіл табысып, қарапайым болып көрінді.

Мен адамдарды қажет кезде манипуляция жасап, өз мақсатыма тиімді пайдалана аламын. Август Сенатты өз билігіне қарсы келмейтіндей етіп ұйымдастырды, бірақ сырттай барлығын заңды қылды.

Менде Августтың тактикалық ойлауы, ұйымдастырушылық қабілеті және адамдарды басқару қасиеті бар. Егер осы қабілеттерімді дұрыс бағытта қолдансам, мықты стратег, ұйымшыл басшы және харизмасы жоғары тұлға бола аламын.

# data[].attributes.headline
М. Шаханов «Шың басындағы оқиға»

# data[].attributes.subject
М. Шаханов «Шың басындағы оқиға»

# data[].attributes.attachment_link.title
Мұхтар Шаханов

# data[].attributes.headline
Феофрасттың «Характеры» атты еңбегіндегі бір мінезді талдау.

# data[].attributes.subject
Феофрасттың «Характеры» атты еңбегіндегі бір мінезді талдау.

# data[].attributes.body
Феофрасттың «Характеры» атты еңбегінің негізгі идеясы – адамдардың мінез-құлқын зерттеу және оларды түрлі мінез түрлеріне жіктеу. Ол адамдардың әртүрлі психологиялық типтерін сипаттап, олардың кемшіліктері мен ерекшеліктерін мысалдар арқылы көрсетеді.

Менің "угодливость" мінезі өзіме келет десем де болады. Феофраст бұл мінезді «қолайсыз, бірақ зиянсыз жағымпаздық» деп сипаттайды.

Бірақ бұл біреуге ұнау мақсатында, жағымпаздық емес, оларды ренжітіп алмау үшін. Мен әрдайым айналамдағы адамдардың көңіл-күйіне мән беріп жүремін. Егер біреу көңілсіз болса, оны жұбатуға тырысамын, ал егер біреу ашулы болса, абайлап сөйлесемін. Я пытаюсь угодить всем. Менің натурам сондай десем де болады. Менің сөздерім біреуге ауыр тиюі мүмкін деп, бірнеше рет ойланып барып сөйлеймін. Егер біреу өзімен жай ғана сөйлескенді қалайтын болса, мен оны тыңдауға дайынмын. Ортада біреу көңілсіз болса барып сұраймын. Мен қатты кетпеймін, бірақ барлығын уайымдап жүремін.

# data[].attributes.headline
Сенеканың Луцилийге жазылған адамгершілік хаттары.

# data[].attributes.subject
Сенеканың Луцилийге жазылған адамгершілік хаттары.

# data[].attributes.body
«Луцилийге жазылған адамгершілік хаттары» – Сенеканың 124 хаттан тұратын философиялық еңбегі, онда ол шәкірті Луцилийге өмір сүрудің мәні, адамгершілік, даналық, уақытты бағалау, өлімді қабылдау сияқты тақырыптар бойынша кеңес береді.

Сенеканың 1-ші хаты бойынша:

Адам өміріндегі ең құнды ресурс – уақыт. Бірақ, өкінішке қарай, көпшілік оны бағаламай, босқа өткізеді. Сенека өзінің Луцилийге жазған бірінші хатында осы мәселені көтеріп, уақыттың қалай зая кететінін және оны қалай дұрыс пайдалану керектігін түсіндіреді.

Сенеканың айтуынша, уақыт бізден үш түрлі жолмен жоғалады: біріншіден, оны басқалар бізден тартып алады; екіншіден, оны байқамай ұрлатамыз; үшіншіден, оны өзіміз босқа жұмсаймыз. Ең өкініштісі – адамның өз уақытына өзі ұқыпсыз қарауы. Біз кейде күндер, айлар, жылдар өтіп жатқанын байқамай, кейін бәріне өкініп жатамыз.

Философ осы хатында маңызды ой айтады: "Өлім – біздің алдымызда тұр". Бұл сөз адамды қорқыту үшін емес, керісінше, өмірді саналы өткізуді ескерту үшін айтылған. Көп адамдар маңызды істерді кейінге қалдырып, болашақта бәрін өзгертемін деп ойлайды. Бірақ өмір күтпейді. "Бүгінгі күнді уысыңда ұстай біл" деген ой – дәл осы сәтте өміріңді өзгертуге, уақытыңды бағалауға шақыру.

Бұл хаттың негізгі сабағы – уақытты саналы пайдалану, қажетсіз нәрселерге алаңдамау, өмірімізді өзіміз басқару. Бүгінде әлеуметтік желілер, ойын-сауық, өсек айту сияқты нәрселер адамдардың уақытын ұрлап жатыр. Сенека бізге осыған ұқсас мәселелерден сақтануды үйретеді.

Қорытындылай келе, уақыт – біздің ең құнды байлығымыз, оны тек өзіміз ғана дұрыс пайдалана аламыз. Өмір бір-ақ рет беріледі, сол себепті оны мәнсіз өткізу – ең үлкен қателік. Сондықтан бүгіннен бастап әр сағатымызды саналы өткізуге тырысуымыз керек.

# data[].attributes.headline
Имануил Кант. Что такое просвещение?

# data[].attributes.subject
Имануил Кант. Что такое просвещение?

# data[].attributes.body
Канттың ойынша, ағартушылық – бұл адамдардың өз ойларын еркін пайдаланып, білімге, сыни ойлауға және еркіндікке ұмтылуы. Ол авторитаризм мен догмалардан бас тартуды, еркін ойлауды, ғылым мен рационализмді қолдауды талап етеді.

# data[].attributes.headline
Поль Гоген - "Откуда мы пришли? Кто мы? Куда мы идем?".

# data[].attributes.subject
Поль Гоген - "Откуда мы пришли? Кто мы? Куда мы идем?".

# data[].attributes.body
Бұл картина Гогеннің өміріндегі ең қиын кезеңде жасалды, және ол оны аяқтаған соң өзіне қол жұмсамақ болды. Бірақ сурет кейіннен оның ең ұлы туындыларының бірі ретінде бағаланды.

Біз қайдан келдік? – Адамның өмірінің бастауы, балалық шақ пен туу.

Біз кімбіз? – Адамның ересек өмірі, ақыл-ой мен тәжірибенің қалыптасуы.

Біз қайда барамыз? – Өлім мен белгісіздік.

Бала

Өмірдің басталуын көрсетеді.

Ол қоршаған ортаны түсінуге тырысып жатыр.

Ит

Ит адалдықты және өмірлік серікті білдіруі мүмкін.

Сондай-ақ, өлім мен өмір арасындағы шекараны бейнелеуі мүмкін.

Оң жақтағы әйелдер

Олар өзара сөйлесіп, өмір мен болашақ туралы ой қозғап жатқандай.

Мүмкін, олар тағдырды немесе өлімді ойлап отыр.

Ағаштан алма жұлып тұрған адам

Ағаштан алма жұлу – білімге ұмтылу

Бұл кейіпкер білім алуға немесе ақиқатқа қол созып тұр.

Батыс мәдениетінде алма көбіне "тыйым салынған білім" немесе "ақиқатқа жету" символы ретінде қарастырылады.

Басын ұстаған адам

Ол ойланып немесе бір нәрсеге

мұңайып отырған сияқты.

Бұл өмірдің белгілі бір кезеңінде адам өзін жоғалтқандай, не істерін білмегендей сезінуін бейнелеуі мүмкін.

Бұл адам өз өмірінің мәнін, бағытын қайта қарастырып жатқандай көрінеді.

Артқы фонда тұрған екі әйел

Олар шындық пен өмірдің құпиясын зерттеп жатқандай.

Олар тіршілік мәнін түсінуге тырысады.

Артқы фондағы құс

Көптеген мәдениеттерде құс еркіндікті, жанның көтерілуін және рухани әлеммен байланысты білдіреді.

Бұл өмір мен өлімнің арасындағы байланысты көрсетіп, адамның тағдырын меңзеуі мүмкін.

Артқы фондағы қара киімді әйел

Қара түс көбіне өлім, қайғы, жоғалту және қоштасу символы ретінде қабылданады.

Бұл әйел адам өмірінің соңғы кезеңін немесе өлімнің жақындауын білдіруі мүмкін. Немесе өзінің іс әрекеттерінің дұрыс-бұрыстығына көзі жетті.

Су бұлағы картинкасы

мәңгіліктің символы.

Көгілдір мүсін (Будда тәрізді фигура)

Бұл медитация мен рухани ізденістің белгісі.

Ол тыныштықты және өмірдің мәнін түсінуді білдіреді.

Алма жеп отырған әйел

Алма жеу – сезімдік ләззаттың, өмірден рақат алудың символы болуы мүмкін.

Бұл қыз өмірді толықтай қабылдап, оның барлық дәмін сезініп жатыр дегенді білдіреді.

Мысық ешкі

Мысық табиғатты, еркіндікті немесе адасу мен күдікті бейнелейді.

Кейбір мәдениеттерде ешкі жамандықтың немесе күнәнің символы ретінде де қабылданады.

Жалаңаш әйел

сезімдік ләззатқа ұмтылыс, пендешілікке салыну деп санаймын.

Қарт әйел

Өмірінің соңғы кезеңінде отырған адам.

Ол өткенін ойлап, болашақ белгісіздігіне қарап отыр.

Аяғында жемтігі бар құс

Өлімнің ақиқат екендігі одан қашып құтыла алмайтындықтың белгісі.

Сары жазу

Бұл картинаның атауы жазылған аймақ.

Ол сұрақ қойып, соған жауап іздену.

# data[].attributes.headline
Білім. Ғылым Диалектика

# data[].attributes.subject
Білім. Ғылым Диалектика

# data[].attributes.body
Диалектика – бұл болмыс пен танымның дамуын, олардың қарама-қайшылықтары арқылы қозғалысын зерттейтін философиялық әдіс. Ол әлемнің өзгермелілігін, өзара байланысын және дамуын түсіндіретін заңдар мен принциптер жүйесін қамтиды.

Даму – құбылыстардың өзгеру және жетілу процесі.

Өзара байланыс – барлық құбылыстар бір-бірімен тығыз байланысты, бірінің өзгеруі екіншісіне әсер етеді.

Объективті диалектика – табиғат пен қоғамда өз бетінше жүретін заңдылықтар (материалдық әлемдегі өзгерістер).

Субъективті диалектика – адамның ойлау процесіндегі қарама-қайшылықтар мен даму (танымның логикасы, идеялардың эволюциясы).

Білім – адамның әлемді тану процесі мен нәтижесі. Ол тәжірибе, ойлау және зерттеу арқылы қалыптасады.

Ғылым – білімнің жүйеленген түрі, ол объективті заңдылықтарды ашу арқылы әлемді түсінуге бағытталған. Ғылым эмпирикалық деректерге, логикалық тұжырымдарға және эксперименттерге негізделеді.

Даму принципі – барлық құбылыстар тұрақты емес, олар белгілі бір заңдылықтарға сәйкес өзгереді.

Детерминизм принципі – әрбір оқиға себеп-салдарлық байланысқа негізделген, яғни кез келген құбылыстың себептері бар.

Жүйелілік принципі – кез келген құбылыс күрделі жүйенің бір бөлігі ретінде қарастырылады, ал жүйенің элементтері өзара әрекеттеседі.

Синергетика – өзін-өзі ұйымдастыратын күрделі жүйелердің дамуын зерттейтін ғылым. Ол тұрақсыздық, хаос және тәртіп арасындағы өзара байланыстарды қарастырады.

# data[].attributes.headline
Смысл картинки Гогена

# data[].attributes.subject
Смысл картинки Гогена

# data[].attributes.body
Смысл это в том что с права на лево дает смысл жизни о прохождение этапов самого жизни .
К примеру с права где многочисленные женские фигуры, символизирующие разные этапы жизни.
Детали полинезийской культуры, подчеркивающие духовную связь с природой.
Центральную фигуру, которая, возможно, представляет момент осознания своего существования.

Все это символизирующие разные этапы жизни.  И автор хотел передать что в этом картинке жизнь состоит из трех стадии и смысл в этом что жизнь очень краткий.

# data[].attributes.headline
Білім Ғылым өз ойым

# data[].attributes.subject
Білім Ғылым өз ойым

# data[].attributes.body
Бұл кітапта білім, ғылым және диалектика туралы айтылады. Диалектика ол дүниенің қалай өзгеретінін түсіндіретін әдіс. Ол қарама қайшылықтар мен даму заңдарына негізделген.

Ал ағартушылық дегеніміз ге

Ағартушылық дегеніміз ол адамнан адамға берілген білім беру. Яғни ол адамның өз ақылын қолдана білу. Адамдар көбіне еріншектен және қорқыныштан өз бетінше ойламайды.

Ағартушылық ол алам өз еркіне мен ойлау біреудің ойымен және ақылымен өмір сүрмеу, өз пікіріңді айту.

# data[].attributes.headline
Поль Гоген: "Откуда мы пришли? Кто мы? Куда мы идем?". 16 символ.

# data[].attributes.subject
Поль Гоген: "Откуда мы пришли? Кто мы? Куда мы идем?". 16 символ.

# data[].attributes.headline
И. Кант. Эссе: «Ответ на вопрос: Что такое просвещения?». 

# data[].attributes.subject
И. Кант. Эссе: «Ответ на вопрос: Что такое просвещения?». 

# data[].attributes.headline
Эпоха просвещения

# data[].attributes.subject
Эпоха просвещения

# data[].attributes.body
1-2. Білім және ғылым деген тақырыпқа сай осы ағартушылық дәуірінің әсері жоғары болған.

# data[].attributes.attachment_link.title
Эпоха просвещения

# data[].attributes.attachment_caption
Бұл сурет Поля Гогеннің атақты «Откуда мы пришли? Кто мы? Куда мы идем?» (фр. «D'où venons-nous ? Que sommes-nous ? Où allons-nous ?») атты картинасы.

# data[].attributes.body
1. Ұйықтап жатқан сәби

Бұл өмірдің бастауы, адам жанының жаңа өмірге келуі. Сәби бейкүнә, оның санасы таза, өмірдің мәнін әлі түсінбейді. Ол бейбіт ұйқыда жатыр, яғни бұл – адамның жерге келмес бұрынғы рухани тыныштығы.

2. Ит

Бұл мен үшін адалдықтың символы болумен қатар, адамның жер бетіндегі сынақтарының белгісі. Ит адамды күзетіп тұрғандай, бірақ сонымен қатар ол адамның қиындықтарға толы өмір жолының серігі де болуы мүмкін.

3. Үш әйел

Олар өмірдің алғашқы кезеңін бейнелейді – адамның жастық шағы. Олар материалдық өмірмен шектеледі, өздерін әлі терең рухани сұрақтармен қинамайды.

4. Қолын көтеріп тұрған ер адам

Ол ағаштан жеміс үзіп алғалы тұр – бұл оның ақиқатты іздеуге, өмірдің мәнін түсінуге деген талпынысын білдіреді. Бірақ ол әлі бастапқы сатыда.

5. Қолын басына қойып тұрған адам

Бұл – адамның өмір жолында кездесетін күмән мен сұрақтар кезеңі. Ол түсініксіздікпен күресуде, болмыстың мәнін іздеуде, бірақ толық жауабын таба алмай, ішкі күйзеліске түскен.

6. Қызыл киімді екі әйел

Бұл екі дана адам рухани даму кезеңінде тұр. Олар бір-бірімен өз ойларын бөлісіп, әлемнің құпияларын түсінуге тырысады.

7. Құс

Бұл мен үшін хабаршы, рухани жолды нұсқаушы. Ол адамға жоғарыдан қарап, жол көрсетуге тырысатын сияқты.

8. Қара киімді әйел

Бұл – адам жанының соңғы сатысы. Ол өмірдің бар ауыртпалығын көріп, азаптың мәнін түсінген жан. Бірақ оның жүзінде сабырлылық пен тыныштық бар. Ол өмірдің өтпелі екенін мойындаған.

9. Бұлақ

Бұл мәңгіліктің символы. Су – өмірдің көзі, бірақ ол да тоқтаусыз ағып, өзгереді.

10. Құдай мүсіні

Буддизм құдайы, мәңгілік өмірдің символы.

11. Жасөспірім

Бұл – рухани дамудан әлі алыс, өмірді тек сыртқы көрінісімен қабылдайтын адам. Ол терең ойларға батпаған, тек өмірді бақылап қана отыр.

12. Ешкі, мысық және күшіктер

Бұл табиғаттың материалдық, бейқам өмірін білдіреді. Олар саналы ойдан тыс, тек тіршілік етіп, өмір сүруде.

13. Жалаңаш әйел

Бұл адам нәпсінің бейнесі. Ол тәндік ләззатқа, материалдық игіліктерге берілу арқылы өмір сүреді. Бұл адам баласының рухани дамудан бас тарту жолын таңдаған түрі.

14. Қарт кісі

Қарттық пен өлімнің жақындауын бейнелейді. Оның жүзінде өмірдің қиындықтары, ауыртпалығы бар. Бұл адамның тәні тозатынын, ал жаны мәңгілік екенін көрсететін белгі.

15. Жылан аулаған құс

Бұл маған өмір мен өлімнің күресін елестетеді. Өлім – сөзсіз, әркім оған жетеді. Бұл суретте адамның уақытша тіршілігі мен оның шектеулігі көрінеді.

16. Картина атауы: «Біз қайдан келдік? Біз кімбіз? Қайда барамыз?»

Бұл сұрақтар әрбір адамды толғандырады. Біз өмірді, оның мәнін, өз орнымызды іздеумен өтеміз. Бұл туынды – өмірдің біртұтастығының, адамның сан түрлі кезеңдерінің символы.

Менің қорытындым:

Бұл сурет маған адамның өмір жолы туралы көп ой салады. Біз сәби болып дүниеге келеміз, жастық шақта өмірден жай ғана ләззат аламыз, кейін рухани сұрақтарға бет бұрамыз, күйзелеміз, даналыққа жетеміз, ақыры өлімді қабылдаймыз. Бірақ бұл аяқталу емес – рухани әлемге өтудің жаңа кезеңі.

# data[].attributes.headline
И. КАНТ, Ответ на вопрос "Что такое просвещение?".

# data[].attributes.subject
И. КАНТ, Ответ на вопрос "Что такое просвещение?".

# data[].attributes.body
Ағартушылық – бұл өз ойыңмен өмір сүру. Біз кейде өзімізге қажетті шешімдерді қабылдауға қорқамыз, себебі бала кезден бері бізге белгілі бір ережелерді, көзқарастарды үйретеді. Кейбіреулер бұны "дұрыс өмір сүру" деп қабылдайды, бірақ шын мәнінде, бұл – дайын қалыптарға бейімделу. Канттың айтуынша, адамдар өздері ойланғысы келмейді, өйткені бұл жауапкершілікті талап етеді. Бұл рас сияқты. Егер сенің орныңа бәрін біреу шешіп берсе – оңай ғой! Бірақ мұндай өмір сені еркін адам етпейді, сен тек біреудің айтқанын орындайтын марионетка болып қаласың.

Менің ойымша, Канттың "Өз ақылыңды пайдалануға батыл бол!" деген сөзі қазіргі кезде де өте маңызды. Біз көп жағдайда қоғамның, отбасының, биліктің айтқанына еріп кетеміз, өйткені өз бетімізше шешім қабылдау қиын, тіпті қауіпті болып көрінеді. Бірақ Канттың ойынша, еркіндік – бұл адамдардың өздері қол жеткізетін нәрсе. Егер біз өзіміздің көзқарасымызды дамытпасақ, басқалардың айтқанына көнуге мәжбүр боламыз.

Ағартушылық – бұл тек білім алу емес, бұл өмірде өз жолыңды табу. Бәлкім, бұл ең қиын нәрсе шығар. Бірақ нағыз адам болу үшін, өз ойыңды өзің қалыптастыруың керек. Канттың айтуынша, біз әлі ағартушылық дәуірінде өмір сүріп жатқан жоқпыз, бірақ соған бет алып барамыз. Меніңше, бұл әлі де дұрыс. Әлемде көп адам әлі де өз пікірін айтуға қорқады немесе оған мүмкіндік жоқ. Бірақ еркін ойлау және өз шешімдеріңе жауап беру – кез келген адамның шын мәнінде ересек әрі саналы болуын көрсететін белгі.

# data[].attributes.attachment_caption
«Sapere aude! — өз ақылыңды пайдалануға батылдық болсын!»(Ағарту дәуірінің әйгілі ұраны, өзін-өзі ойлауға шақыру.)

# data[].attributes.headline
Ағарту дегеніміз не?

# data[].attributes.subject
Ағарту дегеніміз не?

# data[].attributes.body
Эссе "Ағарту дегеніміз не?" ағарту философиясының маңызды мәтініне айналды. Онда Кант өз дәуірінің идеалдарын – ақыл-ойдың автономиясын, сыни ойлауды және азаматтық сөз бостандығын нақты тұжырымдады. Шынайы прогресс адамдар интеллектуалды қамқорлықтан босатылып, өз бетінше ойлауға батылдық танытқан кезде ғана мүмкін болатынын түсінді. Канттың бұл жұмысы үлкен резонанс тудырды: оның ағартушылық анықтамасы және Sapere aude шақыруы! философиялық әдебиеттерде жиі келтірілген. Эсседе айтылған идеялар әлеуметтік-саяси ойдың кейінгі дамуына әсер етті. Атап айтқанда, ақыл-ойдың қоғамдық және жеке қолданылуының аражігін ажырату күнделікті өмірде заңдылықты сақтай отырып, академиялық және қоғамдық пікірталас бостандығы туралы заманауи идеяларды күтті. Қоғам үшін ағартушылықты канттық түсіну ар-ождан, сөз және баспасөз бостандығын ақтауды білдірді: ашық сын мен пікір алмасу тек жойқын емес, жалпы игілік үшін қажет деген ой. Осылайша, Кант өзінің эссесінде әр адамның ақыл-ойының азат етілуі бүкіл адамзаттың алға жылжуының шарты болып табылады деген қағиданың философиялық негізін қалады.

Менің ойымша Канттың идеялары қазіргі Қазақстанның сын-қатерлерімен тікелей байланысты, мұнда неғұрлым ашық және жетілген азаматтық қоғамға біртіндеп көшу маңызды. "Тәуелсіз ойлау" элементтері қазірдің өзінде қоғамдық және саяси өмірде көрінеді. Алайда, шынайы "ағартылған" күйге жақындау үшін білім беру саласында одан әрі күш-жігер, сөз бостандығының құқықтық кепілдіктері, сондай-ақ әр азаматтың диалог мәдениеті мен жауапкершілігін дамыту қажет.

# data[].attributes.attachment_caption
Хай ибн Якзан-даналыққа жеткен тұлға. Бұл суретте балалық шағы бейнеленген.

# data[].attributes.headline
Ибн Туфейль. «Хай Якзанның ұлы туралы роман»

# data[].attributes.subject
Ибн Туфейль. «Хай Якзанның ұлы туралы роман»

# data[].attributes.body
Менің ойымша, "Хай ибн Якзан" шығармасы – адамның ақыл-ойы мен рухани дамуы туралы терең философиялық туынды.

Бұл шығармада басты кейіпкер Хай табиғатты зерттей отырып, ақиқатты өз күшімен табады. Ол алғаш рет еліктің өлімін көріп, тіршіліктің басты қозғаушы күші – жан екенін түсінеді. Осыдан кейін ол әлемнің заңдылықтарын байқап, олардың кездейсоқ емес екенін ұғады. Меніңше, бұл оның Жаратушыны ақылмен тануға қадам жасағанын білдіреді. Демек, Құдайды тек сенім арқылы емес, ойлау және зерттеу арқылы да түсінуге болады.

Сонымен қатар, Хайдың адамдармен кездесуі – шығарманың маңызды бөлігі. Ол адамдарды ақиқатқа шақырады, бірақ олар оны түсінбейді. Бұл маған қазіргі қоғам туралы ой салады. Көп жағдайда адамдар материалдық құндылықтарға байланып, рухани дамуды екінші орынға қояды. Меніңше, Ибн Туфейл осы арқылы қоғамның танымды шектейтінін көрсеткісі келген.

Қорыта айтқанда, "Хай ибн Якзан" – тек философиялық роман ғана емес, ақиқатқа жетудің жолын көрсететін шығарма. Ол маған шындықты сыртқы әсерлерге сүйенбей, өз ақылымызбен іздеу керектігін түсіндірді. Бүгінде де адамдардың көпшілігі ғылым мен технологияға басымдық берсе де, рухани даму маңызды екенін ұмытпауымыз керек.

# data[].attributes.attachment_caption
Ми және жүрек. Бұл сурет кітаптың негізгі идеяларының бірін – сана мен жүрек, ақыл мен рух арасындағы байланыс пен тепе-теңдікті бейнелейді.

# data[].attributes.headline
Ғ.Есім. Сана болмысы.

# data[].attributes.subject
Ғ.Есім. Сана болмысы.

# data[].attributes.body
Менің ойымша, Ғарифолла Есімнің "Сана болмысы" кітабы ойлау жүйесінің мәнін, оның дұрыс және бұрыс бағыттарын түсіндіруге тырысатын терең еңбек. Менің түсінгенім – автор Батыс философиясы мен Шығыстың palsapa жүйесін салыстыра отырып, олардың арасындағы негізгі айырмашылықтарды көрсетеді. Ол Батыс философиясын қайшылыққа негізделген, ал palsapa-ны үйлесімділікке бағытталған ойлау жүйесі ретінде сипаттайды.

Менің ойымша, Ғарифолла Есім философияның руханияттан ажырап, материализмге айналғанын сынға алады. Менің түсінгенім – Батыс философиясы антикалық дәуірден бастау алып, христиандық схоластика арқылы ақырында атеистік көзқарасқа жақындаған. Ал исламдық palsapa керісінше, ғылым мен дінді үйлестіре отырып, дүниені танудың жаңа жолын ұсынған.

Яғни бұл ой қазақ философиясына да тікелей қатысты. Менің түсінгенім – автор Абай, Шәкәрім сынды ойшылдардың еңбектерінде дін мен ғылымның үндестігін көрсетіп, қазақтың ойлау жүйесінің palsapa-ға жақындығын дәлелдеуге тырысады. Осы тұрғыдан алғанда, қазақ философиясын дамыту үшін алдымен palsapa-ны зерттеу қажет деп ойлаймын.

Менің ойымша, Ғарифолла Есімнің бұл еңбегі тек философия тарихын зерттеуге ғана емес, ұлттық сана мен рухани жаңғыруға да үлкен үлес қосады. Менің түсінгенім – ол бізді өз ойымызды жаңа қырынан қарап, дүниетанымымызды қайта саралауға шақырады.

# data[].attributes.headline
Сана, рух және тіл

# data[].attributes.subject
Сана, рух және тіл

# data[].attributes.body
«Үш ақиқат» Шәкәрім Құдайбердіұлы -философиялық шығарма, онда автор адамгершілік өмірдің негізгі принциптері туралы айтады. Ол үш негізгі шындықты ажыратады: ар-ұждан, ақыл және еңбек, оларды бақытты және әділ қоғамның негізі деп санайды. Шәкәрім соқыр сенімді, надандықты және байлыққа деген құштарлықты қиындықсыз сынайды, адамдарды адалдықты, білімді және пайдалы әрекеттерді басшылыққа алуға шақырады.

Кітаптың негізгі идеясы-адам ар-ұжданымен өмір сүріп, ақыл-ойын дамытып, қоғамның игілігі үшін жұмыс істеуі керек. Тек осылай ғана өмірде үйлесімділікке қол жеткізуге және әлемді жақсартуға болады.

# data[].attributes.headline
Топтық жұмыс. Сұрақ-жауап. Ортағасырлық философия: теоцентризм(ислам діні)

# data[].attributes.subject
Топтық жұмыс. Сұрақ-жауап. Ортағасырлық философия: теоцентризм(ислам діні)

# data[].attributes.attachment_link.title
2 топ_Сұрақ-жауап

# data[].attributes.headline
Ойлау мәдениеті 

# data[].attributes.subject
Ойлау мәдениеті 

# data[].attributes.attachment_link.title
1-апта тақырыбы ойлау мәдениетінің пайда болуы

# data[].attributes.headline
Сана, рух және тіл.

# data[].attributes.subject
Сана, рух және тіл.

# data[].attributes.body
Ф.Вольтер "Жан туралы"

Вольтер ойынша, жан – бұл бізге берілген қабілет қана, яғни ойлау, сезіну, қалау сияқты қасиеттеріміз. Ол адам өлгенде бірге жойылады, басқа әлемге кетпейді. Яғни, жан – тек біздің сана-сезіміміздің бір бөлігі. Ол жан, Құдай және адамның еркіндігі туралы дәстүрлі түсініктерді жоққа шығарып, бәрін табиғаттың бір бөлігі ретінде қарастырады және рационалды, логикалық ойлауға шақырады.

Гомер заманынан бері жан туралы түрлі түсініктер қалыптасқан: оны көлеңке, рух немесе пневма (ауа) деп атаған.

Кейінірек философтар жанды үш деңгейге бөлді:

Өсімдіктік жан – тіршілікті қамтамасыз етеді.

Сезімдік жан (психе) – эмоциялар мен құмарлықтарды басқарады.

Зерделі жан (нус) – ойлау мен пайымдау қабілеті. Эпикуршылдар жанның материалдық екенін, ол адаммен бірге туып, бірге өлетінін айтты.

Вольтер осы көзқарасты қолдайды: жан дегеніміз – адамның қабілеттерінің жиынтығы ғана, оның жеке, мәңгі өмір сүретін субстанция екеніне еш дәлел жоқ. Вольтер жанды діни ұғым ретінде қарастырмайды. Ол жанды адамның табиғи қабілеттері деп түсіндіреді. Исламда жан – рух және нафс ұғымдарымен байланысты.

Рух – Құдайдан келген таза болмыс. Нафс – адамның ішкі күйі, қалауы мен күресі. Исламда жанның ақыретте жәннатқа не тозаққа баруы туралы сенім бар. Жан күнәдан тазарады, ақыретте жауапқа тартылады немесе сауап алады. Вольтер Құдайдың бар екенін мойындайды, бірақ жанды жеке, мәңгілік, өлмейтін және Құдаймен тікелей байланысты нәрсе ретінде қарастырмайды. Оның ойынша, жан – бұл адамның санасы мен психологиялық қасиеттері, яғни денеден бөлек өмір сүрмейтін, Құдаймен ерекше байланысы жоқ, материалдық әлемнің бір бөлігі ғана деп қарастырады.

Менің ойымша, жан – бұл адамның ішкі әлемі, оның санасы, сезімі, түйсігі мен рухани болмысының үйлесімі. Жан – тек ақыл немесе денемен шектелмейді, ол адамның өмір сүру мәнін, сезінуін және өзіндік "Менін" анықтайтын күрделі құбылыс. Ол рухани, психологиялық және материалдық элементтердің бірлігі.

# data[].attributes.headline
Даниярқызы Әлия 

# data[].attributes.subject
Даниярқызы Әлия 

# data[].attributes.body
2-курс, "Менеджмент" мамандығында оқимын.