# data[].attributes.body
Христофор Колумб — әйгілі жиһанкез және саудагер. Генуяда туған. 1476 - 84 жж Лиссабонда, португалиялық Мадейра және Порту - Санту аралдарында өмір сүрген. Солтүстік Атлант мұхитына жүзуге қатысқан.
Oл бір уақытта Америкаларды ашқан бірінші еурoпалық деп есептелген, бірақ қазіргі уақытта Америкаларды oдан бұрын викингтер ашқаны белгілі.
Христофор Колумб Жер шар фoрмасында екендігін біледі, бірақ oның қаншадай үлкендігі бар туралы хабары бoлмайды. Маркo Пoлoның Қытайдың шығысынан теңіз тапқанын есіткен еді, және бұл теңіз Еуропаның батысында жайласқан теңіздің өзі деп есептеген еді. Тынық мұхит және Америкалар туралы ешқандай мағлұматқа ие емес еді, және де Атлант мұхиты тура Қытайға алып бармайтынын білмейтін еді.
Арагон мен Кастилия патшасы ІІ Фернандо Арагoн және патшайымы І Изабелла бұйырығымен оларға дәмдеуіштер және алтын алып келуді қалады. Үндістан мен Қытайға қысқа жoл табу үмітімен Атлант мұхитын кемемен жүзіп шығады. Саяхатының ақырында Христофор Колумб бірнеше аралдарды кездестіреді де және Шығыс Үндістанға жетіп келдік деп oйлайды. Сoл үшıн жаңа ашылған жердегі жергілікті халықты «үндістер» деп атаған. Не барлығы Христофор Колумб Америкаларға төрт мәрте саяхат қылған.
Колумб Испаниядағы 7 жыл соғыс болған жердегі банкирлер мен саудагерлерге сүйеніп, дүние жүзіндегі мұхиттарға экспедиция жасайтын арнайы топтың жетекшісі болады. Ең алғашқы экспедиция 1492 - 93 жылдар аралығында 90 адам, 3 кемемен (Санта - Мария, Пинта, Нинья) 3 тамыз 1492 ж. Палос аймағынан Атлант мұхитын іздеуге шықты. 15 наурыз 1493 ж Колумб Испанияға қайта оралды. Ал 2-ші экспедиция 1493-96 жж 1500 адаммен Кадистан жолға шығады. 3 қараша 1493 ж Доминика, Гваделупа, Антигуа мен Виргин аралдарын, 19 қарашада Пуэрто-Рико, 5 мамырда Ямайка елдерін ашқан. 1496 ж 31 шілдеде Испанияға оралады. Ал 3-ші экспедицияда олар 1498 - 1500 жж 300 адаммен мамыр айының соңында Тринидад, 1 тамызда Оңтүстік Америка жағалауын, 15 тамызда Маргарита аралдарын ашқан. 4-ші экспедиция барысында 1502 - 1504 жж Америка материгін ашқан.
7 қараша 1506 ж. Христофор Колумб өмірден өтті.

# data[].attributes.headline
Христофор Ко

# data[].attributes.body
Христофор Колумбтың Американы ашуы

Африканың  батыс  жағалауының  өн  бойымен  ілгері  қарай жылжумен   қатар ,  сірә,   итальяндық  теңізшілердің  қатысуымен  болса керек , португальдықтардың  оңтүстік – батыс  және  батыста  ашық   мұхитқа  шығып  алысқа  жүзулері  басталды.  XV  ғасырдың  20-жылдарында португальдықтар Мадейра аралдарына , 30- жылдардың басында – Азорларға барып орналасты. Ал 1456 жылы Жасыл Мүйіс аралдарына   шейін  жетті.
1492 жылы Христофор Колумб Атлантика мұхитын жүзіп өтіп , Батыстық жарты шарды ашты. Колумбтың өмірбаянының көптеген фактілерін , сондай – ақ оның географиялық ұғымдарының сан алуан қырларын  түгелдей  және  дұрыс анықталды  деп  санауға  болмайды. Қазірде   Колумбтың – итальяндық   екендігі  және 1451 жылы Генуя маңында бір тоқымашының  семьясында  туғандығы  баршаға   мәлім   болып отыр. Оның жүйелі білімі де болған жоқ. 1474- 1475 жылдары Шығыс Жерорта теңізіне кемемен сапар шекті. 1476 жылдың шамасында, сірә генуялық  сауда  үйлерінің  бірінің   агенті  ретінде болса керек, Португалияға келеді , ал келесі жылы Англияға барады. 1479 – 1481 жылдары Мадейрада   және  оған  көршілес Порту – Санту  аралында  тұрады. Осы жерде  ол  бір  теңізшінің  қызына  үйленеді. Қыздың  әкесінен көптеген теңіз карталары мен күнделіктер және түрліше жазбаларқалған екен.
1483 жылы үлкен теңіз экспедициясын жабдықтау туралы Португалиямен  жүргізген  Колумбтың  келіс  сөздері  басталды. Португалия үкіметінің   Колумбтың   жасаған  ұсынысын  қабылдамауының  себебі , тамаша  бай  Индияға  барар   теңіз  жолы  табылып , көздеген  мақсатты жүзеге   асыру   соншалықты  жақын  тұрған  кезде  басқа  бір  жаңа  қауіпті іспен  айналысқылары  келмеген болар. Келіс сөздер сәтсіздікке ұшырағаннан  кейін  Колумб  Испанияға  келеді (1485 жылдың шамасы) . Сөйтіп, мұнда  ұзаққа  созылған  келіс  сөздерден  соң  корольдің  ықпалды жақын   адамдарының  және  ең  бай  испандық  купецтердің  қолдауымен король  Фердинанд   пен  оның зайыбы Изабелланың экспедиция жабдықтауға   берген  келісімін алады. Король Колумбқа  адмирал    және “оның теңіз – мұхиттардан  іздеп  тапқан ” жерлерінің  бәріне  де  вице – король   болу   атағын   береді.
Колумбтың   кітапханасындағы  кітаптардың  құрамына  және  оларға соққан  белгілеріне  қарағанда , оның   Марко  Полоның   “ Сапарлар ”  деген шығармасын  оқығаны , сонымен   қатар   жердің   шар  тәрізді  екендігі туралы  ғылыми   болжамды   жақтаушы  француз  эпископы  Пьер д , Алидің “ Әлемнің айнасы ” атты трактатын ерекше зейін қоя зерттегендігі байқалады. Бұл  трактат  Антика  заманы   авторларының ,  сондай – ақ  орта ғасырлық авторлардың  географиялық  және  космографиялық  білімдер жөніндегі еңбектерінің жмнағы болып табылады. Тарихшылардың пайымдауынша , Колумб  теңізден  батысқа  қарай  жүзіп  барып , сол  кезде “ Индия ” деп  аталынған  Азияға  жетуді  ойлаған  болса  керек. Бұл  ойды өзімен  хат – хабар жазысып тұрған сол кездегі атақты итальяндық космограф  Тосканелли  айтқан болу керек. (Кейбір тарихшылар хат жазысуын Колумбтың Тосканеллимен жалған деп те санайды). Ал космографтар   мен  географтардың  еңбектерін  оқып  зерттеген  Колумб “ батыс жолы ”  мәселесін   өз   бетінше – ақ  ойластыруы  мүмкін.

1492 жылы 3 августа  үш  кемеден  құралған  эскадра  Испания  порты Палосадан  Канар   аралдарына  қарай бет алды , 10 сентябрьде  одан  әрі қарай  сапар  шекті.  Кемелер  суда  жүзу  сапасының   жоғарылығымен  және техникалық  жағынан  жақсы  жабдықталуымен  ерекшеленді.  Колумб  өзінің  тамаша  теңізші  екендігін  көрсетті , ол   португальдықтар   жеткілікті зерттеген  Атлантиканың    желдері  мен   теңіз  ағыстарының  жағдайларында жүзудің әдістерін асқан шеберлікпен пайдаланды. 12 октябрьде  Колумб  Багам  аралдарының  тобындағы  бір   кішкентай  аралға келіп ,  зәкір   тастады.  Бұл   жерді  ол   Сан – Сальводор   деп   атады.
Батыстық жарты шар жерлеріне баратын жол ашылды. Мұның нәтижелері  әрі  ашылған   жерлер   үшін  де , әрі  Европа  үшін  де  орасан зор   болды.   Колумб   жүзуінің   ұлы   тарихи   маңызы   да   осында   еді.
Осы    алғашқы  саяхаты  кезінде   Колумб  Антиль   архипелагының бірқатар    аралдарын ,    Кубаның  сол  жағалауларын  өзі  Эспаньола (Кішкентай Испания) атаған  Гаити  аралын  ашты.  Осы  жерге  Навидад (Рождество)  фортын  салып ,  оған   өзінің   39   теңізшісін   қоныстандырды. Бұл   Европалықтардың   Батыс  жарты  шарындағы  ең  тұңғыш  отары  еді. Бірақ  көп  ұзамай — ақ ,  испандықтардың  зорлығына   ызаланған   үндістер форттың тас – талқанын  шығарып  бұзып,  қоныстанушыларды  қырып тастады. Алайда  испандықтар  бұдан  қаймыға  қойған  жоқ. 1496 жылы Эспаньоланың  оңтүстік  жағалауына  Сан – Доминго  қаласының  негізін қаланды.
Колумб  жергілікті  адамдардан  алтын  жөнінде   сұрастырды.  Ол өзінің  нені  ашқанын  және  қандай   жерде   тұрғандығын   жете   ұғынып біле алмады және білуге  де  болмайтын  еді.  Оның   жүргізген  күнделігіне қарағанда , Азияны  шығыстан  айналдыра  көмкеріп  тұрған  аралдарының бірінде   тұрмын – ау деген  ойда  болған  және  солардың  арасынан континентке   қарай   өтетін   жолды  құр   бекер   іздеген.
1493 жылы 4-январьда Колумб кері қайтты. Испания  оны  зор құрметпен  қарсы  алды. Оның сол  жылдың  сентябрінде  екінші экспедицияны  ұйымдастыруына  үлкен  қаржы  бөлінді . Екінші  саяхатында Колумб  Кіші   Антиль   аралдарын  ашты.  Кубаның   оңтүстік   жағалауының  бір  бөлігін  бойлай  жүзіп  бара  жатып,  Колумб  оны Азияның  оңтүстік   жағалауы   екен   деп  ойлап  тағы  қателесті.   1495 жылы   ол  Испанияға  қайтып  келді. Колумб  бұл  жолғы  саяхатында  да Америка   континентін  тауып  аша  ала  алмады. Оны  европалықтар  екі жылдан   соң – 1497  жылы  ашқан — ды.  Осы  жылдың  майында  Бристоль (Англия)  қаласынан  Англияда   тұрып   қалған   генуялық, онда  Джон Кабота  деген  атпен  мәлім  болған,  Джованни  Каботто  теңіз  сапарына шықты.  Июньнің  аяқ   кезінде  ол   бір  белгісіз  жердің   жағалауына  келіп жетті,  сірә  бұл  Лабрадор  болса  керек. Бірақ  бұл  жерді  ол  Азияның  бір бөлігі  екен  деп санады. Тек, 1498  жылы  өзінің  үшінші  саяхаты  кезінде Колумб  тұңғыш  рет  Оңтүстік  Америкалық  континентке,  Ориноко өзенінің   сағасына  келіп  жетті,  бірақ  өзеннің  жағалауына  шықпады. Орасан  мол  тұщы  суды  көрісімен — ақ, ол тағы  бір  беймәлім  жаңа материкті  аштым  ба  екен   деген  ойға  келді.  Бірақ  Колумб  өзінің  король  мен   королеваға   жазған    хат   есебінде   бұл   ойын   айтуға   батпады.
Осы   екі   арада   португальдықтар  Индияға  баратын  теңіз  жолын тауып,  онан түрлі жеміс және басқа да асыл товарлар алып келді. Колумбтың 1502 жылғы төртінші теңіз саяхаты Васко до Гаманың экспедициясына  тікелей  жауап  ретінде  жасалды.  Куба   аралынан оңтүстік — батысқа  қарай  бет алған Колумб  бұрынғысынша,  Азияның  Шығыс жағалауына жеттім деп санап, Индияның жағалауына өтетін бғғазды талмастан   іздеді.  Бірақ  бұл  іздеулер  ешбір   нәтиже  бермеді.

# data[].attributes.headline
Христофор Ко

# data[].attributes.body
Христофор Колумб туралы қызықты мәліметтер.
Христофор Колумб – Америкаға аяғын басқан алғашқы еуропалық емес. Ғалымдар 10-11 ғасырларда осы аумақтарда, исландтық викингтер қоныстанғанын анықтады. Викингтер бұл жерді – «Винланд» деп атаған. 1492 жылдың 12 қазанында, 3 экспедициялық кемемен, қазіргі Багам аралдарына келіп тоқтады. Бұл күн, Американың ашылу күні болып есептеледі. Бірақ саяхатшы, Үндістанның жағалауына келдім деп ойлап, жергілікті тұрғындарды «үндістер» (индейцы) деп атады. Оның кемелеріндегі экипаждың көбісі қылмыскерлер болды. Өйткені, мұндай қауіпті сапарға ерікті түрде ешкімнің барғысы келмеді. Саяхатқа аттанар алдында, жерді көрген бірінші адамды алтынмен марапаттауға уәде берді. Бірақ, Багам аралын алғаш болып байқаған Родриго де Триана, айтылған сыйақыны алған жоқ. Ол Американы ашқандығын, өмірінің соңына дейін білмей кетті. Теңізші барлық аралап шыққан аумақтарын, Шығыс Азияның бөлігі деп ойлаған. Кейінірек Америго Веспуччи, Колумб сапар шеккен аумақтар Азия емес екендігін дәлелдеп, осы адамның құрметіне материкті – Америка деп атады. Жаңа жерді ашқаны үшін алғыс білдірген Испания королі, оны Санта-Доминго аралының губернаторы етіп тағайындады. Бірақ, басқарушы ретінде өзін жаман жағынан көрсетті. Ол қазынаның көп бөлігін заңсыз түрде иемденіп алып, жергілікті тұрғындардың наразылығын тудырды. Нәтижесінде қамауға алынып, үйіне жіберілді. Теңізші Американың жағалауларына төрт рет сапар шекті. Өкінішке орай, экспедиция кезінде кеме журналы жоғалып кетіп, кейбір мәліметтер қазіргі уақытқа дейін жетпеді. Испандықтардың жергілікті тұрғындарға қарсы жасаған геноциді үшін, Венесуэла президенті Уго Чавес, ұлы саяхатшыға арналған барлық ескерткіштерді қиратуға бұйрық берді.