# data[].attributes.headline
Қимақтардың мемлекеттік құрылымы

# data[].attributes.subject
Қимақтардың мемлекеттік құрылымы

# data[].attributes.body
Қимақтар — орта ғасырларда өмір сүрген түркі тайпаларының бірі. Олар IX-X ғасырларда Ертіс, Жайық өзендері мен Алтай тауының маңында мекендеген. Қимақтар Қимақ қағанатын құрып, сол замандағы маңызды мемлекеттік құрылымдардың біріне айналды. Қимақтардың шаруашылығы көшпелі мал шаруашылығына негізделді, сондай-ақ оларда отырықшы егіншілікпен де айналысқан.

# data[].attributes.headline
Мемлекеттік құрылымы

# data[].attributes.subject
Мемлекеттік құрылымы

# data[].attributes.body
Қимақтардың мемлекеттік құрылымы ерте ортағасырлық түркі мемлекеттеріне тән иерархиялық жүйеге негізделген. Олардың билік жүйесі Қимақ қағанатының басында тұрған қаған арқылы басқарылды. Қаған — мемлекеттің жоғарғы билеушісі және әскери басшысы. Қағанның билігі мұрагерлік жолмен беріліп отырды.

# data[].attributes.headline
1 Қаған кеңесшілері

# data[].attributes.subject
1 Қаған кеңесшілері

# data[].attributes.body
Қағанның астында жоғары шенді ақсүйектер, билеуші тайпа көсемдері және мемлекеттік кеңесшілер болды. Олардың арасында "ябғу", "шад", "тудун" сынды лауазым иелері болды, олар аймақтарды басқарумен айналысты. Бұл лауазымдар көбіне қаған әулетіне немесе жақын туыстарына берілді.

# data[].attributes.headline
Ябғу және шад

# data[].attributes.subject
Ябғу және шад

# data[].attributes.body
қағанның туыстарына берілетін жоғары мәртебелі лауазымдар. Бұл лауазым иелері мемлекеттің маңызды аймақтарын басқарды, әскери жорықтарға жетекшілік етті және қағанның орынбасарлары болды. Олар қағанның тапсырмаларын орындап, мемлекеттегі тұрақтылық пен тәртіпті қамтамасыз етті.

# data[].attributes.headline
Тайпа көсемдері

# data[].attributes.subject
Тайпа көсемдері

# data[].attributes.body
Қыпшақ тайпасының көсемдері — Қимақ қағанатының құрамына қыпшақтар да кірген. Қыпшақтар кейіннен күшейіп, қимақтарды басып алғанымен, бастапқы кезеңде олардың көсемдері қағанға бағынған.

Оғыз тайпасының көсемдері — Оғыздар қимақтармен көрші өмір сүріп, одақтас болған. Кейбір кезеңдерде оғыз көсемдері де Қимақ қағанатына тәуелділік танытқан.

# data[].attributes.body
Тудундар — аймақтық әкімдер немесе салық жинаушылар. Олар жергілікті халықтан алым-салық жинауға жауапты болды, сондай-ақ мемлекеттік қаржы жүйесінің жұмысын қадағалады. Тудундар экономикалық тұрақтылықты сақтауда маңызды рөл атқарды.

# data[].attributes.body
Әскери жүйе — Қимақтарда әскери құрылым мемлекеттік биліктің негізі болды. Әскери іс қағанның тікелей бақылауында болды, ал тайпа көсемдері өздерінің жасақтарын қағанның жорықтарына қатысу үшін беріп отырды. Қимақтардың әскері көшпелі өмір салтына бейімделген, жылдам әрі тиімді соғыс тәсілдерін қолданды.

# data[].attributes.body
Қимақ қоғамы әлеуметтік стратификацияға ұшыраған, яғни қоғам белгілі бір топтарға бөлінді. Ақсүйектер мемлекеттегі билік иелері болды, олар әкімшілік және әскери басқаруды жүзеге асырды. Ал қарапайым халық көшпелі мал шаруашылығымен айналысып, билікке бағынышты болды. Сонымен қатар, қимақтар арасында отырықшы егіншілік және сауда да дамыған, бұл олардың қалалық мәдениетінің пайда болуына ықпал етті.

# data[].attributes.headline
Қимақ әскері <

# data[].attributes.body
Қимақ әскері жүздік, мыңдық, ондық жүйемен ұйымдастырылған. Бұл құрылым әскерді тиімді басқаруға мүмкіндік берді және жорықтар кезінде жауынгерлердің үйлесімділігін қамтамасыз етті.

Әскердің негізгі бөлімін атты әскерлер құрады. Түркілердің әскери тактикасы жылдамдық пен икемділікке негізделген, олар шайқастарда садақпен оқ атып, жауынгерлік қашықтықты тиімді пайдаланды.