# data[].attributes.body
62-63.orr

1- Arriskua desagertu zenean hiriak handitu ziren.

1.2- Klima-baldintzak hobetu zenean, zeinbait berrikuntza teknikoak sortu ziren.

1.2.1 Nekazaritza-tresnak hobetzea: Material batzuk esker lurraren emankortasuna areagotu zen.

1.2.2- Laborantz metodo berriak. Hiru urteko txandaketa sartu zuten, hori esker lur-eremu txikiagoa zen eta ere, lursail berean neguko eta udaberriko zerealak txandakatzen hasi ziren.

1.2.3- Haize- eta ur-erroten erabilera orokartzea. Antzinarotik ezagutzan ziren errotak, eta alea ehotzeko lanak erraztu zituzten. Hori gustiz esker produktitatea hobetu zen.

# data[].attributes.body
- Biztanleria hobeto elikatu egoteak gaixotasuen aurkako erresistentzia hobetu zen, eta heriotza-tasak behera egin zuen. Horregaitik Europako biztanleak asko handitu zen.

Eta landutako lurren azalera asko handitu zen. Beste aldetik,

biztanlearia-hazkundeak nekazariak hirietara emigratzera bueltzatu zituen

# data[].attributes.body
- Produktibitatea hobetzeari eta laborantz-lurren azalera handitzeari esker, nekazaritza-soberakinak sortu ziren, merkatuan saltzeko. Eta ere, Produktu-truke horrek merkataritza eta artisautza-ekoizpena suspertu zituen.

Merkatari, artisau eta nekazari emigratuak hiri edo burguetan

ezarri ziren, eta hirietako biztanleei burges esaten zieten.

# data[].attributes.body
64-65.orr

Garraioak eta merkataritza garatu ziren...

- Merkatuan nekazaritzako produktu gehiago zeuden, eta landako jendeak erosahalmen handiagoa zuen. Horrekin batera, berrikuntza trukeak sustatu zituzten.

Berrikuntzak garraioan: Lepokoak eta ferrek zaldi eta mandoen trakzioa areagotzen zuten, eta horri esker, gurdi bidezko lehorreko garraioa hobetu zen.

Merkataritza-berrikuntza: Diru gehiago zegoan zirkulazioan, eta zenbait merkataritza-teknika hobetu ziren. Horrek guztiak merkataritzaren garapena bueltzatu zuen, bai tokikoa edo gertukoa, bai distantzia ertainekoa, eta gainera, azokak garatu ziren. Baina berrikuntza garrantzitsuena urruneko merkataritza izan zen.

# data[].attributes.body
- Xl. eta Xlll. mendeen artean segurtasun handiagoa izan zen eta horri esker hedatu zen merkataritza.

- Lehorreko ibilbideak: Monarkek, merkatarie eta artisauei kobratutako zergak baliatuz, beren autoritatea inposatu zieten nobleei , eta hiriak babestu zituzten. Eta horri esker, bideak gero eta seguragoak izan ziren.

- Itsas ibilbideak: Bikingoen inbasioak amaitu ondoren, Ozeano Atlantikoa seguruagoa izan zen. Mediterraneoan gurutzadak tarteko, Bizantziar inperioa sendotu zen eta kristau-estatu txikiak sortu ziren, Leku horiek seguruak ziren merkataritzako.

# data[].attributes.headline
2.2-Europako merkataritza Xlll. eta XV. mendeen artean

# data[].attributes.subject
2.2-Europako merkataritza Xlll. eta XV. mendeen artean

# data[].attributes.body
- Meditearrenoko ibilbideak Europa bizantziar inperioarekin eta Ekialde hurbilarekin lotzen zituen. Europarrek luxuzko produktuak inportatzen zituzten, eta ehunak eta armak esportatzen. - Atlantikoko eta Baltikoko ibilbideak lisboatik eta kantauriko portu gaztelauetatik Hansako hirietanio hartzen zuen.

# data[].attributes.body
- Hiri askok dirua egin zuten eta horren ondorioz, diru trukatzaileak sortu ziren.

- Hala ere, bidaiak arriskutsuak ziren eta ez zen komeni dirua gainean eramatea, eta horregaitik, kanbio-letrak sortu ziren.

- Halaber, sarritan, partikularrek edo sozietateek merkataritza-maileguak ematen zituzten.

# data[].attributes.body
- Hiriak eremu onetan kokatzen zituzten: Erdi Aroko hiriak komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren, biztanleen behar garrantsitzuenak asetzeko moduak ezaugarriak zituen lurralde batean.

- Bertako hirigintza irregularra zen: Hiri nukleoa harrezi inguratuta egoten zen. Oinplanoa oso irregularra izaten zen eta erdigunean kokatutako plaza baten inguruan antolatzen zen. Plazan, katedrala, udaletxea eta lonja egoten ziren. Biztanleria auzoetan biltzen zen, erlijoaren arabera edo artizautza-jardueren arabera, eta kaleak bihurriak eta estuak ziren. harresietatik kanpo, auzo berri batzuk sortu ziren, errebalak.

# data[].attributes.headline
3.1- Hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua

# data[].attributes.subject
3.1- Hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua

# data[].attributes.body
- Biztanleek beren magistruak ( zinegotziak ) hautatzen zituzten, finantzek, ordenaz eta justiziak arduratzeko. Magistratuen burua burgumaisua edo alkate zen eta udaletxean biltzen ziren. Apurka-apurka, merkatari- eta bankari-familia aberatsenek hirietako gobernua bereganatu zuten. Familia horiek, hirietako nobleziarekin batera, talde pribilegiatu bat osatu zuen: hiriko patrizioak.

# data[].attributes.headline
4- Nola bizi ziren Erdi Aroko hirietako biztanleak?

# data[].attributes.subject
4- Nola bizi ziren Erdi Aroko hirietako biztanleak?

# data[].attributes.body
- Hiriak artisautzako eta merkataritzako guneak ziren: Ikasi dugunez, hirietan ekoizten ziren produktu gehienak eta egiten ziren merkataritza-truke gehienak. Artisauak lanbideen gremioetan antolatzen ziren. Gremioek beren arauak ezartzen zituzten, beste leku batzuetako artisauen lehia eragozteko eta beren ekoizpenaren kalitatea, kantitatea eta prezioak arautzeko.

# data[].attributes.headline
4.1- Gizarte-talde berriak sortu ziren haietan

# data[].attributes.subject
4.1- Gizarte-talde berriak sortu ziren haietan

# data[].attributes.body
- Burgu edo hirietan, gizarte-talde berri bat sortu zen, Burgesia. Aniztasun handiko gizarte-taldea zen eta honako hauek bereizten ziren: Goi-burgesia(merkatari handiak eta bankariak) eta behe-burgesia( artisauak eta merkatari txikiak). Burgesiaz gain, Erdi aroko hirietan, nobleak, klerikoak eta herri xeheko jende asko bizi zen, hala nola mirabeak eta eskaleak. Alde sozioekonomikoak handiak izan arren, hirietako biztanleak pertsonak askeak ziren, ez batzeuden jaun feudal baten menpe.

# data[].attributes.body
- Lantegi txikiak izaten ziren, maisu artisau baten jabetzaakoak. Ofizialen eta ikastunen laguntza izaten zuen, soldata baten truke. Gremio guztiek oso prestakuntza-sistema zurruna zuten. Gremioek kofradiak ere eratzen zituzten.

# data[].attributes.body
- Feudalismoaren garai bete-betean, Xll. mendearen erdialdera arte, erregea zen: Hau da, erresumako jaun feudal boteretasuena. Hori dela eta, bere lurrak zituen ( koroaren lurrak).

- Monarkek: burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea nobleziari inposatzeko.

- Burgesek: babesa behar zuten jaun feudalen kontra, eresuma guztiko bideetan, itsasoetan eta hirietan merkataritzan aritzeko.

- Burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hiri-gutunak sinatu zituzten.

# data[].attributes.headline
5.1- Gorteen edo parlamentuen sarrera bultzatu zuen.

# data[].attributes.subject
5.1- Gorteen edo parlamentuen sarrera bultzatu zuen.

# data[].attributes.body
- Gobernatzeko, monarkek Curiaren (Errege Kontseilua) laguntza zuten. Hiru estamentuek (noblezia, kleroa eta burgesia) monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien. Burgesiaren boterea handiagoa zen erresuma batzuetan beste batzuetan baino, eta monarkak haien eskareak onartu ondoren baino ez zituzte diru laguntza ematearen aldeko botoa ematen burgesek

# data[].attributes.headline
6- Zer eragin izan zuen izurrite beltzak Europako gizartean?

# data[].attributes.subject
6- Zer eragin izan zuen izurrite beltzak Europako gizartean?

# data[].attributes.body
- XlV. mendean, Europako biztanleriak zanbait zorigaitz pairatu zituen, hala nola gosea, gerra eta izurritea.

- Izurrite Beltza Europara iritsi zen: Izurrite beltza 1348. urtean inguruan iritsi zen Europara, Asiatik, gaixotasun infekziosoa zen. Gaixotasun hori arkakusoen ziztaden bidez trasmititzen zen, batez ere, eta oso hilkorra zen.

# data[].attributes.headline
6.1- Jada ahulduta zegoen biztanleriari eragin zion.

# data[].attributes.subject
6.1- Jada ahulduta zegoen biztanleriari eragin zion.

# data[].attributes.body
- Gaixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak izan zituen gizartean eta krisi orokorra eragin zuen Europan, beste hiru faktorearekin batera:

XlV. mendean, gerra ugari gertatu ziren, eta, horren ondorioz hildako asko eta ekonomia-galdera handiak izan ziren.

Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen.

Aldi horretan, izotz Aro txikia hasi ziren.