# data[].attributes.headline
3ο ΓΕΛ ΡόδουΟι γυναίκες που πολέμησαν ηρωικά στην Επανάσταση του 1821

# data[].attributes.subject
3ο ΓΕΛ ΡόδουΟι γυναίκες που πολέμησαν ηρωικά στην Επανάσταση του 1821

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Εκτός από Μαντώ και Μπουμπουλίνα

Από τον εθνικό ξεσηκωμό του 1821 δεν απουσίαζε η ενθουσιώδης και ηρωική συμμετοχή των γυναικών.

Αγωνίστριες από κάθε κοινωνική τάξη και τόπο έσπευσαν να συμβάλουν στην εξέγερση, αψηφώντας τον πανίσχυρο οθωμανικό στρατό. Για πολύ μεγάλο διάστημα ωστόσο, η παρουσία των γυναικών στον Αγώνα δεν είχε εκτιμηθεί επαρκώς.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα mixanitouxronou.gr, ο γυναικείος πληθυσμός της Ελλάδας διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο όχι μόνο κατά τον ξεσηκωμό, αλλά και σε όλη την προηγούμενη περίοδο. Γαλουχημένες στη σκληρή εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας, αγωνίστηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη, όταν έφθασε η ώρα της Επανάστασης. Οι Σουλιώτισσες ήταν εκείνες που έλυσαν με τα ξίφη τους το ζήτημα της... ισότητας των δύο φύλων, αψηφώντας τις παραινέσεις των ανδρών τους να κρυφθούν στα δάση και τις σπηλιές. Πράγματι, όπως μας θυμίζει και η δημοτική μας παράδοση, ο ηρωισμός τους είναι μνημειώδης: "Οι Σουλιώτισσες δε ζούνε μες στη μαύρη τη σκλαβιά".

Ο χορός του Ζαλόγγου, τις παραμονές των Χριστουγέννων του 1803, αποτέλεσε ένα γεγονός που συγκλόνισε την Ευρώπη. Αναφέρει χαρακτηριστικά η πένα της εποχής: "Στο Σούλι, η γυνή δεν εκλείετο εις γυναικωνίτην, αλλ' ούτε εθεωρείτο ασθενεστέρα του ανδρός ύπαρξις. Ήτο η σύντροφος, η συνεργάτις, η σύμμαχος του ήρωος ανδρός. Ο της ελευθερίας τον θρόνον εις τα απρόσιτα όρη της πατρίδος του υψώσας Σουλιώτης, έδωκε μόνος το όπλον εις την χείρα της συζύγου και της θυγατρός του και την έταξεν ως άγγελον φύλακα προ του θρόνου αυτής".

"H Τζαβέλενα"

Πολλά ήταν και τα παραδείγματα γυναικών που έμειναν στην ιστορία με το όνομα τους. Η Μόσχω Τζαβέλα, σύζυγος του Λάμπρου, αντιστάθηκε γενναία, όταν ο Αλή πασάς έστειλε ισχυρό απόσπασμα για να καταλάβει το Σούλι. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια της μάχης, τα όπλα των ανδρών περιήλθαν σε αχρηστία λόγω υψηλής θερμοκρασίας, με αποτέλεσμα οι δύο πλευρές να κηρύξουν προσωρινή ανακωχή.

Η Τζαβέλα, η οποία μέχρι τότε κρατούσε απόσταση από το σημείο της μάχης, παρατηρώντας τη διακοπή των πυροβολισμών, υπέθεσε πως οι Οθωμανοί σκότωσαν τους Σουλιώτες. Τότε, επικεφαλής 400 γυναικών, επιτέθηκε στους Τουρκαλβανούς του Αλή, αναγκάζοντάς τους να υποχωρήσουν, αφού οι άνδρες μπροστά στο γυναικείο γιουρούσι, ακολούθησαν και ο εχθρός αιφνιδιασμένος απωθήθηκε. Το μέγα επίτευγμά της γέμισε δέος τους Οθωμανούς, ενώ ενέπνευσε τη λαϊκή παράδοση.

Ωστόσο, οι Σουλιώτισσες δεν ήταν οι μόνες που αντιστάθηκαν στον οθωμανικό ζυγό. Ξακουστή είναι η στάση των γυναικών του Μεσολογγίου, οι οποίες, κατά τη μεγάλη Έξοδο, πολεμούσαν κρατώντας με το ένα χέρι το σπαθί και με το άλλο το μωρό τους, ενώ μετά τη φοβερή σφαγή των κατοίκων της Χίου, το 1822, οι αιχμάλωτες γυναίκες δεν δέχονταν τροφή, ώστε πεθαίνοντας από την πείνα, να μην εξευτελιστούν στα σκλαβοπάζαρα.

Μόνο ενδεικτικές είναι αυτές οι αναφορές για τον ηρωισμό της Ελληνίδας του '21, τον οποίο συναντούμε σε όλες τις εστίες της Επανάστασης.

Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Μαντώ Μαυρογένους

Δύο κορυφαία σύμβολα της γυναικείας μαχητικότητας με αναμφίβολο κύρος είναι οι γυναίκες σύμβολα: Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα (1776-1825) και Μαντώ Μαυρογένους (1796-1840). Η πρώτη, ρίχτηκε στον Αγώνα προσφέροντας τεράστιο μέρος της περιουσίας της και διαθέτοντας τα πλοία της, πέρα από γιους, ανίψια και άτομα που ήταν στην δούλεψη της. Όλα για τον αγώνα, ενώ η δεύτερη έκανε γνωστούς τους σκοπούς της Επανάστασης, απευθυνόμενη σε κυρίες της αστικής και μεσοαστικής ευρωπαϊκής κοινωνίας, κυρίως Αγγλίδες και Γαλλίδες φιλέλληνες.

Η γοητευτική Μαυρογένους, που ηγήθηκε σε σημαντικές εκστρατείες, όπως αυτές των Καρύστου, Πηλίου, Φθιώτιδας και Βοιωτίας και της Μυκόνου, πέθανε σε καθεστώς περιφρόνησης και ένδειας, αφού διέθεσε ολόκληρη τη σημαντική περιουσία της για την Επανάσταση. Δεν παντρεύτηκε ποτέ, μετά την περιπέτεια με τον Υψηλάντη και τις δολοπλοκίες του "Γκουβέρνου" και δεν απέκτησε δική της οικογένεια. Μάλιστα, όταν ένας δημόσιος υπάλληλος τη ρώτησε 'τι προσέφερε στον αγώνα", για αν δεχθεί το αίτημά της για σύνταξη, εκείνη απογοητευμένη είπε: "τίποτα". Η γυναίκα αυτή, που ο Καποδίστριας ονόμασε επίτιμο αντιστράτηγο, κατά τη διήγηση του φιλέλληνα Περιβιάνο Τζεκίνι, "...περιέπεσεν εις εσχάτην πενίαν, σκληρώς λησμονηθείσα και εγκαταλειφθείσα υπό πάντων".

Η Μανιάτισσα αγωνίστρια Σταυριάνα Σάββαινα

Είχε πάρει μέρος σε πλήθος σημαντικών μαχών, αιτούμενη κοινωνική πρόνοια από τον Καποδίστρια, αναφέρει, μεταξύ άλλων: "Το στάδιον της πολεμικής δόξας είναι βέβαια διά τους άνδρας, όταν όμως είναι λόγος περί σωτηρίας της πατρίδος, όταν όλη σχεδόν η φύσις συντρέχει προς υπεράσπισίν της, αι γυναίκες της Ελλάδος έδειξαν πάντοτε ότι έχουν καρδίαν να κινδυνεύσουν συναγωνιζόμεναι ως οι άνδρες, ημπορούν να ωφελήσουν μεγάλως εις τας πλέον δεινάς περιστάσεις".

Η "Εφημερίς των Κυριών" γράφει γι' αυτήν: "Η Σταυριάνα ήτο τεσσαρακοντούτις, μελαχρινή, ευειδής, με ύφος αρρενωπόν, με φωνή βροντώδη, με παράστημα στρατιώτου. Ετέθη υπό τας διαταγάς του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και πήγε στο Βαλτέτσι όπου επολιορκούντο οι Έλληνες. Η Σταυριάνα μόνη μεταξύ των ανδρών αψηφούσε τις σφαίρες και μετέφερε τις πυριτιδοβολές από προμαχώνος εις προμαχώνα. Οι περί τον Κολοκοτρώνη Μαυρομιχάλης και Πλαπούτας δυσκολεύονταν να πιστέψουν ότι γυναίκα είχε τόσο θάρρος".

Η Κωνσταντίνα Ζαχαριά, επίσης καταγόμενη από την Πελοπόννησο, για να εκδικηθεί τον θάνατο του κλέφτη πατέρα της από τους Τούρκους παίρνει τα όπλα, υψώνει επαναστατική σημαία στο σπίτι της και επικεφαλής δύναμης 500 ανδρών αναγκάζει τους Τούρκους να κλειστούν στο κάστρο του Μυστρά, ρίχνει την ημισέληνο από το τέμενος και σκοτώνει τον βοεβόδα της περιοχής αφού πρώτα πυρπολεί το σπίτι του.

Οι Σουλιώτισσες

Η μνημειώδης συνεισφορά των Σουλιωτισσών στον Αγώνα είναι καταγεγραμμένη σε πλήθος δημοτικών τραγουδιών. Από αυτά δεν θα μπορούσε να λείπει η ξακουστή αγωνίστρια, Ελένη Μπότσαρη, κόρη του Κίτσου και αδερφή του Νότη, η οποία μετά τη μάχη του Σέλτσου, έπεσε και πνίγηκε στον Αχελώο για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων. Η ηρωική πράξη της 19χρονης Σουλιώτισσας τραγουδήθηκε από όλους τους Έλληνες. Κατά μία εκδοχή οι διώκτες της νεαρής ήταν τρεις, κατά μία άλλη επτά.

Όποια κι αν είναι η αλήθεια, αρκετά χρόνια μετά, απηχεί τις σκέψεις πολλών Ελλήνων της εποχής: "Μία γυνή, μία κόρη κατά επτά. Μία γυνή φέρουσα προ του θανάτου υψηλά το μέτωπον και ωσεί λάβαρον της θρησκείας και του πατριωτισμού της το μέγα όνομα, το οποίον οι αδελφοί της απηθανάτισαν: Εγώ είμ' η Λέν' του Μπότσαρη, η αδελφή του Νότη. Τι δεν περιλαμβάνουν, τι δεν λέγουν αι λέξεις αυταί. Δεν ηξεύρω, εάν των μεγάλων και κραταιοτάτων του κόσμου κατακτητών κόραι και σύζυγοι, ηδύναντο να αναμετρηθούν προς την αγρίαν εκείνην παρθένον του Σουλίου, την γνωρίζουσαν τόσον να τιμά το όνομα, το οποίον η ανδρεία και ο πατριωτισμός κατέστησαν μέγα. Είμαι η Λέν' του Μπότσαρη δηλαδή η κόρη της τιμής, του παλληκαρισμού, της ξακουσμένης ανδρείας. Η κόρη γενεάς, η οποία ουδέποτε έσκυψε το μέτωπον προ τυράννων, η οποία αψηφεί τας μυριάδας των εχθρών, η οποία ουδένα άλλον ανεγνώρισεν αρχηγόν εις ουδενός άλλου τα διατάγματα υπήκουσε ή εις αυτού του Θεού".

Εξίσου σημαντικές μορφές του Σουλίου ήταν οι Χάιδω Γιαννάκη Σέχου, η Δέσπω Μπότση και η Χρυσούλα Μπότσαρη. Από τις σκόρπιες πληροφορίες που έχουμε για τις γυναίκες του Σουλίου, κάποιες αφορούν την καθημερινότητά τους ή ακόμα και τα πρότυπα ομορφιάς της εποχής. Ο Σουλιώτης αγωνιστής Σ. Τζίπης, στα απομνημονεύματά του διηγείται: "Είχα, ως σου είπα, φίλο πολύ αγαπημένο, τον ξάδελφό μου, Νικολό Κωστάκη και τη γυναίκα του την έλεγαν Χρύσω! Πλάσμα. Ψηλή, γιομάτη, καλά καμωμένη. Το προβάτημά της ήταν ωσάν της πέρδικας. Ήτον άσπρη, ωσάν το γάλα. Τα μάγουλά της κόκκινα ωσάν τα ρόδα... Τα μάτια της μαύρα, μεγάλα, ήταν τόσο ωραία, τόσο ζωηρά, ώστε ελάβωνε την καρδιά του ανθρώπου. Είχε μαλλιά ξανθά, ωσάν το χρυσάφι, φωνή γλυκιά και όμορφη, ωσάν του αηδονιού. Καλύτερη γυναίκα από κείνη πουθενά δεν είδα".

Λιγότερο ίσως ξακουστή αλλά εξίσου αξιόλογη, είναι μια άλλη θαλασσομάχος ηρωίδα, η Δόμνα Βισβίζη από τη Θράκη. Πιστεύοντας βαθιά στη Μεγάλη Ιδέα της Φιλικής Εταιρείας στην οποία και μυήθηκε και παρ' ότι μητέρα, τεσσάρων παιδιών, η Δόμνα έγινε καπετάνισσα και πολέμησε, πέφτοντας ηρωικά.

Η ηρωική καπετάνισσα Χαρίκλεια Δασκάλακη

Από την απαρίθμηση των θαραλλέων γυναικών μας, δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι Κρητικές, που συνέβαλαν ποικιλοτρόπως στην ενίσχυση του αγώνα, τόσο παράγοντας και υποστηρίζοντας τους Κρητικούς αγωνιστές όσο και μέσα στην ψυχή της μάχης. Μία από αυτές, η ηρωική καπετάνισσα Χαρίκλεια Δασκάλακη ανδραγάθησε στο Αρκάδι, ενώ έχασε τα τρία παιδιά της ηρωικά μαχόμενα, στους αγώνες της Κρήτης, το 1866.

Και στη Μακεδονία όμως, οι γυναίκες δεν δείλιαζαν. Η Νάουσα, η Δοβρά, ο Όλυμπος, η Χαλκιδική, υπήρξαν μερικά μόνο από τα κέντρα της Επανάστασης. Η Καρατάσαινα, η Ζαφειράκαινα και άλλες που η ιστορία δεν κράτησε με τα ονόματα τους στη μνήμη της, έπεσαν, μαχόμενες για την ελευθερία ολόκληρης της χώρας. Η γυναίκα του Καρατάσου, αγωνιστή τη Ημαθίας, οπλαρχηγού και μέλους της Φιλικής εταιρίας, αποκαλούμενη σύμφωνα με πηγές, ως "ή ήρωΐς Καρατάσαινα" η ίδια καταγόμενη από τη Βέροια, υπεβλήθη σε βασανιστήρια ιδιαίτερης βαρβαρότητας από τους Τούρκους και απεβίωσε θυσιαζόμενη μαζί με τις δύο κόρες της, καθώς δεν δέχτηκε να εξισλαμιστεί.

Η Ζαφειράκαινα, σύζυγος του οπλαρχηγού της Νάουσας Ζαφειράκη, σφαγιάστηκε για την επαναστατική της δράση, μαζί με πολλές άλλες γυναίκες, μένοντας στην ιστορία και την τοπική παράδοση, ως σύμβολα και ηρωίδες που υμνήθηκαν από το δημοτικό τραγούδι "Μακρυνίτσα":

"Τρία πουλάκια, αμάν αμάν, καθόντανε,

τρία πουλάκια, αμάν αμάν, καθόντανε,

στης Νάουσας το κάστρο,

Μακρυνίτσα μου

καημό που 'χει η καρδίτσα μου.

Το 'να κοιτάει κι αμάν αμάν τα Βοδινά,

το 'να κοιτάει κι αμάν αμάν τα

Βοδενά και τ' άλλο Σαλονίκη,

Μακρυνίτσα μου

καημό που 'χει η καρδίτσα μου.

Το τρίτο το κι αμάν αμάν μικρότερο,

το τρίτο το κι αμάν αμάν μικρότερο,

μοιρολογεί και λέγει,

Μακρυνίτσα μου

καημό που 'χει η καρδίτσα μου.

Μας πάτησαν κι αμάν αμάν τη Νάουσα,

μας πάτησαν κι αμάν αμάν τη Νάουσα,

την πολυξακουσμένη,

Μακρυνίτσα μου

καημό που 'χει η καρδίτσα μου"

Η αριστοκράτισσα, Ελισάβετ Υψηλάντη

H Ελισάβετ Υψηλάντη, Ελληνίδα αριστοκράτισσα, καταγόμενη από την Βόρεια Ήπειρο και τη Μολδαβία, η μητέρα των Υψηλάντηδων, που αποκαλούνταν και "Πρωτομάνα των Φιλικών" έρχεται πρώτη να χρηματοδοτήσει τον αγώνα που προετοιμάζεται. Στις 16/2/1821 στο αρχοντικό της συγκεντρώνονται οι Φιλικοί για να αποφασίσουν την στιγμή της εξεγέρσεως.

Η ηθική και υλική συμβολή της Υψηλάνταινας είναι τόση, που ο Αλέξανδρος (Υψηλάντης) συγκινημένος λέει στους άλλους εταίρους: "-Γράψτε στο τέλος της διακήρυξης "φιλώ το χέρι της μητρός μου". Καμία Επανάσταση δεν θα ήταν ίδια χωρίς τις γυναίκες. Το ίδιο και η Ελληνική του ΄21, στην οποία οι γυναίκες -επώνυμες και ανώνυμες- διαδραμάτισαν κομβικό ρόλο. Γυναίκες, όπως η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, η Μαντώ Μαυρογένους... και πολλές πολλές άλλες ακόμη, που μόνο μια λέξη τους ταιριάζει "ΑΘΑΝΑΤΕΣ".

Ακολουθήστε

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι γυναίκες που πολέμησαν ηρωικά στην Επανάσταση του 1821 | ΤΑ ΝΕΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
Εκτός από Μαντώ και Μπουμπουλίνα Από τον εθνικό ξεσηκωμό του 1821 δεν απουσίαζε η ενθουσιώδης και ηρωική συμμετοχή των γυναικών. Αγωνίστριες από κάθε κοινωνική τάξη και τόπο έσπευσαν να συμβάλουν στην εξέγερση, αψηφώντας τον πανίσχυρο οθωμανικό στρατό. Για πολύ μεγάλο διάστημα ωστόσο, η παρουσία των γυναικών στον Αγώνα δεν είχε εκτιμηθεί επαρκώς.

# data[].attributes.headline
Οι γυναίκες στον αγώνα για τη ελευθερία: Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Εμιλία Πλάτερ

# data[].attributes.subject
Οι γυναίκες στον αγώνα για τη ελευθερία: Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Εμιλία Πλάτερ

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Πολωνία στην Ελλάδα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι γυναίκες στον αγώνα για τη ελευθερία: Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Εμιλία Πλάτερ

Στην ατμόσφαιρα της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας, αξίζει να δοθεί προσοχή στα παραδείγματα της ένοπλης συμμετοχής των γυναικών στους αγώνες ανεξαρτησίας τον 19ο αιώνα. Τέτοιες ηρωίδες ήταν: Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα στην Ελλάδα και η Εμιλία Πλάτερ στην Πολωνία. Η ηρωική στάση και η αφοσίωσή τους στον αγώνα για την ανεξαρτησία των εθνών τους έγιναν έμπνευση τόσο για τους συντρόφους τους όσο και για τους ρομαντικούς καλλιτέχνες.

Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα (1771-1825) ήταν ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Είχε καταγωγή από την Ύδρα και έζησε στις Σπέτσες. Χήρεψε δύο φορές, κληρονομώντας αρκετά καράβια, τα οποία έθεσε στην διάθεση του επαναστατικού αγώνα. Το 1818, ήταν η μόνη γυναίκα που έγινε δεκτή στη μυστική οργάνωση Φιλική Εταιρεία. Άρχισε να συγκεντρώνει όπλα και πυρομαχικά στο νησί των Σπετσών και χρηματοδότησε την κατασκευή της κορβέτας "Αγαμέμνονας", μήκους 33 μέτρων, οπλισμένης με 18 κανόνια. Για δύο χρόνια χρηματοδοτούσε το εκστρατευτικό σώμα από Σπετσιώτες και τα πληρώματα των πλοίων. Το 1821, η Μπουμπουλίνα, ως επικεφαλής του στόλου της, ξεκίνησε να κατακτήσει το φρούριο του Ναυπλίου. Το φρούριο κατακτήθηκε μετά από σχεδόν δύο χρόνια πολιορκίας. Αναγνωρίζοντας την συμβολή της στον αγώνα η Ελληνική Πολιτεία της απένειμε μετά θάνατον τον τίτλο του Υποναυάρχου. Στην Πολωνία, η Μπουμπουλίνα είχε γίνει ίνδαλμα του Ελληνικού ξεσηκωμού ενάντια στους Οθωμανούς και η μεγάλη θαυμάστριά της ήταν η Εμιλία Πλάτερ. Αποτέλεσε επίσης την ηρωίδα ενός από τα ποιήματα του Ιούζεφ Ντούνιν-Μπορκόφσκι.

Η Εμιλία Πλάτερ (1806-1831) ήταν Πολωνή επαναστάτρια του Νοέμβριου 1831. Καταγόταν από οικογένεια ευγενών, γεννήθηκε στη Λιθουανία και έγινε λοχαγός του Πολωνικού Στρατού. Εντυπωσιάστηκε από την ιστορία της Ιωάννας της Λωραίνης η οποία, μαζί με τον Ταντέους Κοστσιούσκο και την Ελληνίδα ηρωίδα Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα αποτέλεσαν τα πρότυπά της. Ένα πορτρέτο της Μπουμπουλίνας κοσμούσε το δωμάτιό της. Έλαβε καλή μόρφωση και πατριωτική ανατροφή, ενώ ασχολιόταν εντατικά με την ξιφασκία, ιππασία και κυνήγι. Υποστήριζε τα πατριωτικό κινήματα της εποχής και διάβασε τα έργα των "Φιλοματών και Φιλαρετών" Όταν τον Δεκέμβριο του 1830, οι ειδήσεις για το ξέσπασμα της εξέγερσης του Νοεμβρίου έφτασαν στο Βίλνιους, η Εμιλία ήταν από τους πρώτους εμπνευστές μιας ανεξάρτητης εξέγερσης στη Λιθουανία. Ανέπτυξε σχέδιο κατάκτησης της πόλης Ντάουγκαβπιλς. Έκοψε τα μακριά της μαλλιά, ντύθηκε με ανδρική φορεσιά και οπλισμένη με πιστόλια και στιλέτο, ξεκίνησε να πολεμήσει με τους εξεγερμένους. Συγκρότησε ένα στράτευμα με 280 τυφεκιοφόρους, εκατοντάδες χωρικούς δρεπανοφόρους και 60 ιππείς. Μαζί με το στράτευμα της ξεκίνησε για το Ντάουγκαβπιλς, ενώ στην πορεία προσχώρησαν και νέοι εθελοντές. Το στράτευμά της σημείωσε πολλές επιτυχίες στις μάχες με τους Ρώσους, αλλά τελικά ηττήθηκε και η ίδια η Εμιλία πέθανε από εξάντληση στις 23 Δεκεμβρίου 1931. Ο Αντάμ Μιτσκιέβιτς την απαθανάτισε σε ένα από τα ποιήματά του, "Ο θάνατος του Συνταγματάρχη".

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι γυναίκες στον αγώνα για τη ελευθερία: Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Εμιλία Πλάτερ - Πολωνία στην Ελλάδα - Portal Gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Στην ατμόσφαιρα της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας, αξίζει να δοθεί προσοχή στα παραδείγματα της ένοπλης συμμετοχής των γυναικών στους αγώνες ανεξαρτησίας τον 19ο αιώνα. Τέτοιες ηρωίδες ήταν: Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα στην Ελλάδα και η Εμιλία Πλάτερ στην Πολωνία.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O Γιάννος Γιάννουζας γεννήθηκε στις Σπέτσες το 1790 και είναι το πρώτο από τα τρία παιδιά του πλοιάρχου Δημητρίου Γιάννουζα και της θρυλικής Λασκαρίνας, της μετέπειτα Μπουμπουλίνας.

Ο Γιάννος Γιάννουζας από μικρός ακολούθησε το ναυτικό επάγγελμα και από την αρχή της Επανάστασης τάχτηκε στο πλευρό της μητέρας του Λασκαρίνας. Ο γιος βοηθούσε υπέρμετρα τη μητέρα του στη μεγαλουργό δράση της. Για αρκετό χρονικό διάστημα πολιορκούσε το Ναύπλιο μαζί της, επιβαίνοντας στο ιδιόκτητο καράβι της "Αγαμέμνων".

Στη μάχη του Χάραδρου κοντά στο Άργος, ένα σώμα Σπετσιωτών πολεμιστών αντιμετώπισε 2.000 Τουρκαλβανούς, οι οποίοι είχαν σταλεί από τον Χουρσίτ Πασά με επικεφαλής τον Βελή-μπέη, με σκοπό την εκκαθάριση της Πελοποννήσου από τους εξεγερμένους Έλληνες. Εκεί ο γιος της Μπουμπουλίνας, Γιάννης Γιάννουζας, ο οποίος ήταν και ο αρχηγός του σώματος αυτού, σκοτώθηκε ηρωϊκά. Αυτή η μάχη έδωσε χρόνο στους άοπλους Αργείους να τρέξουν και να κρυφτούν στα γύρω βουνά.

Όταν η Μπουμπουλίνα αντίκρυσε το αποκεφαλισμένο από τους Τορκαλβανούς άψυχο σώμα του, λύγισε, έβγαλε το μαντήλι της για να σκεπάσει το κορμί του και έστειλε μήνυμα στους οπλαρχηγούς της Επανάστασης: "Ο πρωτότοκος γιος μου Γιάννος πέθανε αλλά το Άργος είναι ελεύθερο".

Δείτε το απόσπασμα από την εκπομπή του Γεώργιου Σαρρή "Και εγένετο Ελλάς"

# data[].attributes.attachment_link.title
25η Μαρτίου: Πως αντέδρασε η Μπουμπουλίνα όταν αντίκρυσε νεκρό το γιο της

# data[].attributes.attachment_link.description
O Γιάννος Γιάννουζας γεννήθηκε στις Σπέτσες το 1790 και είναι το πρώτο από τα τρία παιδιά του πλοιάρχου Δημητρίου Γιάννουζα και της θρυλικής Λασκαρίνας, της μετέπειτα Μπουμπουλίνας. Ο Γιάννος Γιάννουζας από μικρός ακολούθησε το ναυτικό επάγγελμα και από την αρχή της Επανάστασης τάχτηκε στο πλευρό της μητέρας του Λασκαρίνας.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Γιώργος Χαϊδεμένος

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαντώ Μαυρογένους: Δείτε το κέρινο ομοίωμα της ηρωίδας που έγινε θρύλος στην Επανάσταση του 1821

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Μαντώ Μαυρογένους έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821 και το όνομα της, έγινε συνώνυμο του ανιδιοτελούς αγώνα για την ελευθερία...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Κύπρος 1821 - 2021

Η Επιτροπή Εορτασμών σάς καλωσορίζει στoν ιστότοπο "Κύπρος 1821-2021".

Στόχος του ιστότοπου είναι η ανάδειξη τής συμβολής τής Κύπρου στην Επανάσταση τού 1821 μέσα από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, που άπτονται τής ιστορίας και τής πολιτιστικής δημιουργίας, καθώς και η προβολή της πορείας του νησιού τα 200 αυτά χρόνια από την Εθνική Παλιγγενεσία. Παράλληλα, μέσω τής ιστοσελίδας θα προβάλλονται δράσεις φορέων από την Κύπρο και την Ομογένεια, οι οποίες έχουν τεθεί και θα πραγματοποιηθούν υπό την αιγίδα τής Επιτροπής Εορτασμών Κύπρου 1821-2021.

Καλή πλοήγηση!

Χαιρετισμός τού Π. Προδρόμου,
Υπουργού Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας

Η διακοσιετηρίδα τής Εθνικής Παλιγγενεσίας αποτελεί σταθμό ορόσημο για το παρελθόν αλλά και για το μέλλον μας. Η Ελληνική Επανάσταση τού 1821 σηματοδότησε την ιστορική πορεία τής νεότερης ιστορίας μας. Οι λίγοι και ανίσχυροι ραγιάδες, μη αντέχοντας τη σκλαβιά τεσσάρων αιώνων, ύψωσαν το λάβαρο τής Επανάστασης και προέταξαν το ανάστημά τους στην πανίσχυρη οθωμανική αυτοκρατορία. Με τον αγώνα, το πνεύμα και το ήθος τους έγραψαν σελίδες δόξας και μεγαλείου και μάς άφησαν πρότυπα αρετής και αξιοπρέπειας. Η Κύπρος είχε το δικό της σημαντικό "μερτικό" στις σελίδες τής ιστορίας, συμβάλλοντας στον αγώνα για ελευθερία και αφήνοντας ως ιερή παρακαταθήκη παραδείγματα αυτοθυσίας και ηρωισμού.

Ιδιαίτερος στόχος μας ως Υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας είναι να τιμήσουμε και να γιορτάσουμε την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση τού 1821. Ο Εορτασμός τής Εθνικής Επετείου αποτελεί μια ευκαιρία για εθνική αυτογνωσία και συνειδητοποίηση τής συλλογικής ιστορικής μνήμης σε θέματα που αφορούν τόσο στην Ελληνική Επανάσταση τού 1821 όσο και στους αγώνες τής Κύπρου για την κατάκτηση τής ελευθερίας και την προάσπιση των ιδανικών τής ειρήνης, τής δημοκρατίας, τής δικαιοσύνης, τής ανεξαρτησίας. Ο Εορτασμός των 200 χρόνων από την Εθνεγερσία στην Κύπρο αναδεικνύει, πέρα από την πνευματική διάσταση και συμβολή τής Κύπρου στον πανελλήνιο ξεσηκωμό, τη μεγάλη ανάπτυξη που επιτεύχθηκε στη μεγαλόνησό μας τα 200 αυτά χρόνια, παρά τις ποικίλες εθνικές περιπέτειες και αντιξοότητες, ώστε να καταλήξει στη σημερινή δυναμική ευρωπαϊκή χώρα που αποτελεί την Κυπριακή Δημοκρατία.

Τα διαχρονικά μηνύματα από τους αγώνες τού Ελληνισμού γενικότερα και τού Κυπριακού Ελληνισμού ειδικότερα αποτελούν αναγκαία αναχώματα στα πολυποίκιλα κτυπήματα των καιρών μέσα στην μακραίωνη πορεία τής Κύπρου, αλλά και στις δυσκολίες των ημερών μας και, κυρίως, στον τουρκικό επεκτατισμό. Αποτελούν πηγή έμπνευσης για τους αγώνες που καλούμαστε διαρκώς να δίνουμε, για αντιμετώπιση των ακατάπαυστων προκλήσεων, για διεκδίκηση τής εθνικής μας αξιοπρέπειας και των απαράγραπτων δικαιωμάτων τού λαού μας και για τη διατήρηση τής μνήμης τής κατεχόμενης πατρίδας μας. Το μεγαλείο τής ψυχής, τα αποθέματα τού φρονήματος και τού ηρωισμού των αγωνιστών τής ελευθερίας, η προσήλωση στις αρχές και αξίες που μάς άφησαν ως παρακαταθήκη ας είναι οδηγός μας για το μέλλον, ώστε η Κύπρος να συνεχίσει την ιστορική της πορεία και να επιτελεί έργα προόδου και ευημερίας για όλους τούς πολίτες σε συνθήκες ειρήνης, δημοκρατίας και ελευθερίας.

Χαιρετισμός τού Γ. Μπαμπινιώτη,
Προέδρου τής Επιτροπής Εορτασμού τού 1821 στην Κύπρο

Η Κύπρος "με λογισμό και όνειρο" συνεορτάζει με την Ελλάδα την επέτειο των 200 χρόνων τής Ελληνικής Παλιγγενεσίας τού 1821. Έχει δε έναν πρόσθετο λόγο να συνεορτάζει στην ουσία της και να αποτιμά σε όλη της την έκταση την επέτειο αυτή λόγω των πληγών που έχει αφήσει ακόμη στο σώμα της η συνεχιζόμενη τουρκική κατοχή μεγάλου μέρους τής κυπριακής γης.

Τα μέλη τής Επιτροπής Εορτασμού τού 1821 στην Κύπρο φρονούν ότι κύριος στόχος τού Εορτασμού εν έτει 2021 "είναι να αναδείξει την μεγάλη ανάπτυξη που επιτεύχθηκε διαχρονικά στην Κύπρο τα 200 αυτά χρόνια παρά τις ποικίλες εθνικές περιπέτειες και αντιξοότητες, ώστε να καταλήξει στην σημερινή δυναμική ευρωπαϊκή χώρα που αποτελεί την Κυπριακή Δημοκρατία".

Μνήμες από την ενεργό συμμετοχή και τις θυσίες των Κυπρίων αγωνιστών για την απελευθέρωση τής Ελλάδος και τής Κύπρου από τον τουρκικό ζυγό θα αναβιώσουν σ' αυτόν τον εορτασμό. Διαχρονικά μηνύματα των αγωνιστών και διαχρονικά διδάγματα από τον αγώνα κατά των κατακτητών πάσης προελεύσεως θα αναδειχθούν ποικιλοτρόπως ώστε να ενισχύσουν το πατριωτικό φρόνημα των νέων ιδίως ανθρώπων και να θυμίσουν για άλλη μία φορά ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται∙ κατακτάται, με ανθρώπινες θυσίες, με πικρές εμπειρίες και με αίμα. Παράλληλα, όμως, θα επιδιωχθεί να γίνει ευρύτερα αισθητό ότι η οικονομική ανάπτυξη, η εκπαιδευτική αναγέννηση, η επιστημονική καλλιέργεια και η εθνική συνείδηση κατά τα χρόνια τής ελευθερίας που ακολούθησαν στην Κύπρο οδήγησαν και εντάσσουν επάξια και με ευρύτερο σεβασμό την Κύπρο στην μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια.

Με λιτό, ουσιώδη, αποκαλυπτικό, δυναμικό, εθνικά και χριστιανικά "δοξαστικό" τρόπο θα συνδράμει η Επιτροπή μας να τιμηθεί στην Κύπρο με πάνδημη συμμετοχή τού κυπριακού λαού η ουσία τής Εθνικής Παλιγγενεσίας και η συνέχειά της, συνδυασμένη με την αδήριτη ανάγκη αντιμετώπισης τής πανδημίας, αλλά με την ελπίδα και την αισιοδοξία που μάς γεννά ο εθνικός παλμός τής Επανάστασης τού 1821.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΟΙΚΟΣΕΛΙΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 1821 - 2021

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Επιτροπή Εορτασμών σάς καλωσορίζει στoν ιστότοπο "Κύπρος 1821-2021". Στόχος του ιστότοπου είναι η ανάδειξη τής συμβολής τής Κύπρου στην Επανάσταση τού 1821 μέσα από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, που άπτονται τής ιστορίας και τής πολιτιστικής δημιουργίας, καθώς και η προβολή της πορείας του νησιού τα 200 αυτά χρόνια από την Εθνική Παλιγγενεσία.

# data[].attributes.headline
Εθνικό Ιστορικό Μουσείο - National Historical Museum 

# data[].attributes.subject
Εθνικό Ιστορικό Μουσείο - National Historical Museum 

# data[].attributes.body
Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα (Κωνσταντινούπολη, 1771-Σπέτσες, 1825). Ο πατέρας της είχε λάβει μέρος στα ορλωφικά, ενώ οι δύο σύζυγοί της σκοτώθηκαν σε συμπλοκές με πειρατές. Κάτοχος μεγάλης συζυγικής περιουσίας, επιδόθηκε σε εμπορικές επιχειρήσεις, κατορθώνοντας να την αυξήσει. Με την κήρυξη της Επανάστασης στις Σπέτσες, διέθεσε τα πλοία της και όλη της την περιουσία για τον Αγώνα. Έλαβε μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις, όπως στην πολιορκία του Ναυπλίου και της Μονεμβασίας, και συνέβαλλε στον ανεφοδιασμό των ελληνικών δυνάμεων. Στον εμφύλιο πόλεμο δεν έλαβε ενεργό ρόλο. Αποκλείστηκε από την κυβέρνηση Κουντουριώτη στις Σπέτσες, όπου παρέμεινε άπραγη. Σκοτώθηκε στην οικία της στις Σπέτσες κατά τη διάρκεια οικογενειακής διαμάχης (22 Μαΐου 1825).#nhmuseumofathens #WomenHistoryMonth #whm2022 #LaskarinaBouboulina

https://www.facebook.com/nhmuseum.gr/photos/a.114738907374836/323388329843225

Αγγέλα Μεταλληνού

# data[].attributes.headline
Η Γλώσσα του Αγώνα

# data[].attributes.subject
Η Γλώσσα του Αγώνα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μιλούσαν την ίδια γλώσσα οι επαναστατημένοι Έλληνες το 1821 ή με δυσκολία καταλάβαιναν ο ένας τον άλλον; Πόσες από τις λέξεις που χρησιμοποιούσαν πέρασαν διαχρονικά την ιστορία και έφτασαν, έστω και με διαφορετική σημασία, μέχρι τις μέρες μας; Με αφορμή το βιβλίο του "το ζορμπαλίκι των ραγιάδων" που παρουσιάζει 300 λήμματα της γλώσσας του αγώνα, ζητήσαμε από τον συγγραφέα (και μανιώδη μελετητή της ελληνικής), Νίκο Σαραντάκο, να δώσει τις απαντήσεις.

Τα όπλα τα ξέρουμε. Κουμπούρες και καριοφίλια, που σκόρπιζαν το μολύβι στα ασκέρια των Οθωμανών, μαζί και σπάθες και γιαταγάνια για τις σώμα με σώμα μονομαχίες. Τις φορεσιές με τα γελέκα, τους ντουλαμάδες και τα τσαρούχια, επίσης.

Λίγο πολύ οι μορφές των αγωνιστών του ᾽21, έμειναν ανεξίτηλες έστω κι αν χρειάστηκε η βοήθεια του Καρλ Κρατσάιζεν, ενός Βαυαρού φιλέλληνα αξιωματικού, που πολεμώντας στο πλευρό των επαναστατημένων, απαθανάτισε τους περισσότερους από τους ήρωες της επανάστασης. Όσοι, τουλάχιστον, ζούσαν γιατί άλλοι, όπως ο Οδυσσέας Ανδρούτσος ή ο Παπαφλέσσας κι ο Αθανάσιος Διάκος, αποτυπώθηκαν στον καμβά βάσει διηγήσεων όσων τους είχαν δει.

Και η γλώσσα; Ποια ακριβώς μιλούσαν οι επαναστατημένοι Ρωμιοί; Πέραν των τοπικών ιδιωμάτων, ή τις επιρροές από τους άλλους λαούς, σύνοικους και μη, υπήρχε μια κοινή οδός όπου ο Ρουμελιώτης καταλάβαινε τον πελοποννήσιο κι ο επτανήσιος τους Ηπειρώτες; Πόσες από τις λέξεις έμειναν και έζησαν διακόσια χρόνια μετά. Και πόσοι από μας ξέρουμε τι ήταν ο πασάς, ο αγάς, ο κλέφτης, ο αρματολός, τα καπάκια και ένα σωρό λέξεις που πολλές φορές διαβάζουμε, κάπου τις έχουμε δει, αλλά δεν γνωρίζουμε επακριβώς την σημασία τους.

Τι έκαναν οι λόγιοι της εποχής για να τους καταλαβαίνουν όσοι από τους ξεσηκωμένους ήξεραν να διαβάζουν;

Ο Νίκος Σαραντάκος αγαπάει πολύ τα βιβλία και σίγουρα τις λέξεις. Σε αυτές αφιερώθηκε, με αυτές συμβιώνει, μέσα από τα γραφτά του, αλλά και το πολύ επιτυχημένο ιστολόγιο του ("οι λέξεις έχουν την δική τους ιστορία") που διατηρεί από το 2008. Η προσπάθεια του να καταρρίπτει γλωσσικούς (και όχι μόνο) μύθους δημιούργησε ένα φανατικό κοινό (όπως και φανατικούς αντιπάλους) και γέννησε μια σειρά από εξαιρετικά βιβλία και ακόμη πιο ωραίες ομιλίες εντός και εκτός Ελλάδας.

Μπορεί να πήρε πτυχίο χημικού μηχανικού και αγγλικής φιλολογίας, με τις λέξεις βιοπορίστηκε ωστόσο, καθώς μια αγγελία η οποία του κίνησε το ενδιαφέρον τον έστειλε στο μεταφραστικό τμήμα του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου.

Συγγραφέας και λογοτέχνης, λεξιλογεί ακατάπαυστα και το τελευταίο του βιβλίο "το ζορμπαλίκι των ραγιάδων" έρχεται να μας λύσει πολλές από τις απορίες για τη γλώσσα του 21. Τριακόσιες λέξεις άλλες γνωστές σε όλους μας, άλλες παντελώς άγνωστες παρουσιάζονται σε ένα σίγουρα πρωτοποριακό λημματολόγιο, για την συγγραφή του οποίου χρειάστηκε πολλή μελέτη και σίγουρα αστείρευτο μεράκι για τη γλώσσα. Κι απ' αυτό όπως και το βιτριολικό χιούμορ που χαρακτηρίζει τα κείμενά του, ο Ν.Σαραντάκος, έχει... περίσσευμα.

Οι λέξεις διαρκώς αλλάζουν σημασία -ακόμα και στη διάρκεια της ζωής μας, πόσο μάλλον μέσα σε δυο αιώνες.
Αν πούμε "ήρθε το μπουγιουρντί από την εφορία", ή "σήκωσε μπαϊράκι ο βουλευτής τάδε" ή και "έπαιξε άμυνα ταμπούρι για να κρατήσει το 1-0", δανειζόμαστε τη γλώσσα του 21; Τι μαθαίνουμε και τι όχι, από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα αλλά και από εκείνες που ξεχάσαμε στη διαδρομή;
Δανειζόμαστε λέξεις· αλλά δεν συνειδητοποιούμε, νομίζω, την ειδική σημασία που είχαν στα συμφραζόμενα του ξεσηκωμού. Όπως δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε την ετυμολογία μιας λέξης για να τη χρησιμοποιήσουμε (κι ας λένε κάποιοι ότι αν γνωρίζουμε την ετυμολογία πλησιάζουμε τάχα στη βαθύτερη σημασία της λέξης· δεν συμφωνώ) έτσι και όταν χρησιμοποιούμε σήμερα το μπουγιουρντί με τη σημερινή σημασία του εγγράφου από δημόσια υπηρεσία που συνήθως έχει δυσάρεστο περιεχόμενο, δεν είναι ανάγκη να ξέρουμε ποια σημασία είχε πριν από 200 χρόνια.

Ωστόσο, όταν μάθουμε αυτή τη μετεξέλιξη της σημασίας του, αισθανόμαστε ένα ευχάριστο ξάφνιασμα. Αυτό το ευχάριστο ξάφνιασμα που αποκομίζει κανείς από την μελέτη της ιστορίας των λέξεων και της ετυμολογίας κάνει την ενασχόληση αυτή σαγηνευτική.
Υπάρχουν λέξεις τις οποίες χρησιμοποιούμε σήμερα και τότε είχαν διαφορετική σημασία;
Πολλές, διότι οι λέξεις διαρκώς αλλάζουν σημασία -ακόμα και στη διάρκεια της ζωής μας, πόσο μάλλον μέσα σε δυο αιώνες.

Να αναφέρω μερικά παραδείγματα: Σήμερα ο λουφές είναι τα έσοδα ή το όφελος από μια επιλήψιμη δραστηριότητα -το 1821 ήταν ο μισθός των άτακτων στρατιωτών, χωρίς καμιά απολύτως μειωτική χροιά. Το μαγαζί τότε ήταν η αποθήκη, όχι το κατάστημα. Το τερτίπι σήμερα είναι το κόλπο, το τέχνασμα για να ξεγελάσουμε κάποιον· τότε ήταν η μέθοδος, το σχέδιο -χωρίς να υπάρχει αναγκαστικά το στοιχείο του δόλου. Και ενώ σήμερα καταπατητής είναι αυτός που καταλαμβάνει και χρησιμοποιεί αυθαιρέτως ξένη ιδιοκτησία (συνήθως κτήματα του Δημοσίου), το Εικοσιένα και νωρίτερα η λέξη σήμαινε τον κατάσκοπο. Θυμάται ο Κολοκοτρώνης: "Τότε έστειλεν ο Μπραΐμης καταπατητάδες, να ιδεί πού είμαι και τι ασκέρι έχω.
Κάποιες από τις λέξεις που δεν χρησιμοποιούμε, έχουν γίνει επίθετα; Ξέρω δυο Σεΐζηδες και έναν Δουατζή.
Πολύ σωστά. Είναι άλλωστε και λογικό, αφού μια βασική πηγή από την οποία προέρχονται τα οικογενειακά μας ονόματα, τα επώνυμα δηλαδή, είναι τα επαγγελματικά ουσιαστικά. Ο σεΐζης ήταν ο ιπποκόμος. Ο δουατζής ήταν ο ευχέτης, αυτός που εύχεται για τη μακροημέρευση ενός ισχυρού.

Και άλλα πολλά παραδείγματα υπάρχουν, ας πούμε: Βεκίλης (ήταν κάποτε ο πληρεξούσιος, και ειδικότερα ο αντιπρόσωπος του Μοριά στην Υψηλή Πύλη· σήμερα επώνυμο) ή Σεϊμένης (ο ένοπλος φρουρός τότε) ή Παντίδος (ο κακοποιός) ή Ταξιτάρης ή Χαρατσάρης (και τα δύο σήμαιναν τον φοροεισπράκτορα).

Και βέβαια ο Μπαϊρακτάρης από τον μπαϊρακτάρη (τον σημαιοφόρο). Όσο για τον Δουατζή, πρέπει να ξέρουμε τον ίδιο, τον δημοσιογράφο Γιώργο Δουατζή. Μου έγραψε και με πληροφορεί ότι είναι ο μοναδικός με αυτό το επώνυμο στην Ελλάδα.
Σίγουρα οι τουρκικές λέξεις, που χρησιμοποιούσαν οι ξεσηκωμένοι Έλληνες και μας έμειναν κληρονομιά, είναι περισσότερες. Υποθέτω ότι ανάλογη θα είναι η επιρροή από Βενετσιάνους και A Πως γεννήθηκε η ιδέα του βιβλίου να καταγραφούν, αν δεν κάνω λάθος, 300 λήμματα από την εποχή της επανάστασης; ρβανίτες.
Βενετσιάνικες/ιταλικές λέξεις έχουμε πάρα πολλές στο ναυτικό κυρίως λεξιλόγιο: αρμαμέντο, γαλιότα, μπαλαμιστράλια, ντισμπάρκο, μπαστιμέντο, φλότα -και βέβαια το μπουρλότο. Μην ξεχνάμε πως τα βενετικά/ιταλικά ήταν η λίνγκουα φράνκα στη Μεσόγειο τους προηγούμενους αιώνες. Αλβανικές λέξεις δεν έχουμε πάρα πολλές στο λεξιλόγιο του Αγώνα παρά το ότι οι αρβανιτόφωνοι αποτελούσαν σημαντικό ποσοστό των μαχητών· ωστόσο κάποιες βασικές λέξεις έχουν έρθει στα ελληνικά είτε από τα αλβανικά είτε μέσω αλβανικών: η μάγκα (απ' όπου και ο σημερινός μάγκας), το μπουλούκι, το πλιάτσικο.
Πόση μελέτη χρειάστηκε για να οριστικοποιηθούν οι συγκεκριμένες λέξεις που παρουσιάζονται;
Ναι, τα λήμματα του βιβλίου είναι 300. Ο αριθμός είναι εσκεμμένα στρογγυλός, αλλά δεν νομίζω ότι άφησα έξω κάποιον σημαντικό όρο ή ότι έβαλα παραγεμίσματα.

Η ιδέα για το βιβλίο γεννήθηκε όταν, στα προηγούμενα χρόνια, έβαζα στο ιστολόγιο αποσπάσματα από κείμενα της εποχής, από επιστολές αγωνιστών ας πούμε, και διαπίστωνα ότι υπήρχε ανάγκη να επεξηγηθούν όχι λίγες λέξεις. Η "ιστορία των λέξεων" μού αρέσει οπότε μου ήρθε η ιδέα του βιβλίου. Ο εκδότης μου, ο Γιάννης Νικολόπουλος των Εκδόσεων του Εικοστού Πρώτου, καλοδέχτηκε την ιδέα -και η συμπλήρωση των 200 χρόνων μάς έβαλε ένα όριο για το γράψιμο και την έκδοση του βιβλίου.

"Για να καταρτίσω το λημματολόγιο, σκέφτηκα τον αναγνώστη που διαβάζει κείμενα του Εικοσιένα, σκοντάφτει σε μια λέξη που του είναι άγνωστη (π.χ. τζεπχανές, μπίμπασης) αλλά δεν τη βρίσκει στα σημερινά λεξικά. Μια αποδελτίωση του Μακρυγιάννη, της Διήγησης του Κολοκοτρώνη, του Κασομούλη και άλλων βασικών κειμένων έδωσε ένα πρώτο λημματολόγιο.

Δεν σας κρύβω ότι η αρχική μου σκέψη ήταν να περιοριστώ στις λέξεις που απουσιάζουν από τα σημερινά λεξικά, μια αρχή που είχα εφαρμόσει στο βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται. Τελικά όμως έκρινα ότι το εγχείρημα θα ήταν λειψό αν έλειπαν λέξεις του βασικού λεξιλογίου του Εικοσιένα που εξακολουθούν να βρίσκονται στα σημερινά λεξικά (π.χ. αγάς, πασάς, γρόσια, γιαταγάνι, ταμπούρι). Κι έτσι, συμπλήρωσα το λημματολόγιο και με τέτοιες λέξεις.
Κάπου είχατε δηλώσει ότι αν είχε ολοκληρωθεί το Ιστορικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής δεν θα χρειαζόταν το βιβλίο σας. Γιατί, όμως, σταμάτησε ή δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη;
Οπότε το λημματολόγιο του βιβλίου απαρτίζεται από λέξεις που αναφέρονται ειδικά στη ζωή και στην κοινωνία του Εικοσιένα είτε υπάρχουν στη σημερινή γλώσσα είτε όχι, καθώς και από λέξεις που μπορεί να συναντήσει κανείς διαβάζοντας κείμενα της εποχής αλλά δεν υπάρχουν στα σημερινά λεξικά. Για να φέρω ένα παράδειγμα, απέκλεισα από το λημματολόγιο τον όρο "κιοτής" (δειλός) παρόλο που χρησιμοποιείται σε κείμενα της εποχής (π.χ. στον Μακρυγιάννη), επειδή η λέξη υπάρχει στη σημερινή γλώσσα και όποιος δεν την ξέρει μπορεί να τη βρει στα σημερινά λεξικά, ενώ δεν αναφέρεται ειδικά στο Εικοσιένα.

"Ή δεν θα χρειαζόταν το βιβλίο μου ή δεν θα είχε αυτή τη δομή. Το Ιστορικό Λεξικό (ΙΛΝΕ) περιέχει όλες τις λέξεις των διαλέκτων που δεν έχουν περάσει στην κοινή νεοελληνική όπως και τις παλιότερες, ξεχασμένες σήμερα λέξεις.

Η έκδοση ενός τέτοιου λεξικού είναι αναγκαστικά ένα έργο μακράς πνοής. Το ΙΛΝΕ ξεκίνησε ως εγχείρημα στη μακρινή δεκαετία του 1920, αμέσως μετά την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, με πρωτοβουλία του Γεωργίου Χατζιδάκι, οι δε πρώτοι τόμοι εκδόθηκαν στη δεκαετία του 1930. Ως το 1942 είχαν εκδοθεί τρεις τόμοι φτάνοντας μέχρι το λήμμα "βλέπω". Το1953 εκδόθηκε το πρώτο τεύχος του 4ου τόμου, βλεφαρίδα-γάργαρος, και ύστερα για δεκαετίες τίποτα, σε σημείο που να γίνει παροιμιώδης η αναφορά στο "λεξικό της Ακαδημίας που άρχισε εδώ και πενήντα χρόνια και σταμάτησε στο Γάμμα"

Το 1980 όμως εκδόθηκε το δεύτερο τεύχος του 4ου τόμου, φτάνοντας ως το λ. γεροδέματος και στην ίδια δεκαετία εκδόθηκε, επίσης σε δύο τεύχη, το 1984 και το 1989, ο 5ος τόμος, φτάνοντας στο λημμα "δαχτυλωτός". Και ύστερα όλα σταμάτησαν ξανά, οπότε το παροιμιώδες λεγόμενο αναπροσαρμόστηκε: "το λεξικό της Ακαδημίας που άρχισε εδώ και ογδόντα χρόνια και σταμάτησε στο Δέλτα".

Το 2017 είχαμε όμως νέο τόμο που φτάνει ως τη λέξη "διάλε κ τος". Για να πάρετε μια ιδέα, ο 6ος τόμος έχει 392 σελίδες "ψαχνό" (χωρίς να υπολογίζονται οι εκτενέστατες εισαγωγές), από το λήμμα "δε" ως το "διάλεκτος". Στο Χρηστικό Λεξικό, που είναι ένα γενικό λεξικό της σημερινής γλώσσας, το τμήμα που αντιστοιχεί στα λήμματα από "δε" ως το "διάλεκτος" πιάνει 26 σελίδες μόνο.
Ποιο ήταν εκείνο που σας προξένησε μεγαλύτερη εντύπωση, ή δεν περιμένατε να το διαβάσετε, μελετώντας τα κείμενα, για το βιβλίο;
Μαθαίνω μάλιστα ότι αναμένεται στο πολύ άμεσο μέλλον η κυκλοφορία ενός ακόμα τόμου. Οπότε, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει άλλη εμπλοκή, είναι ρεαλιστικό να πούμε ότι σε 30-40 χρόνια το έργο θα έχει ολοκληρωθεί. Εμείς μπορεί να μην προφτάσουμε να το δούμε τελειωμένο (ή να έχουμε γεράσει τόσο που να μη βλέπουμε καλά για να διαβάσουμε τα ψιλά του γράμματα) αλλά θα έχει ολοκληρωθεί ένα εθνικής σημασίας έργο.

Πράγματι στον ελλαδικό χώρο είχε διαμορφωθεί μια κοινή γλωσσική ποικιλία, που επέτρεπε την αλληλοκατανόηση. Ο κάθε τόπος είχε τις ιδιωματικές του λέξεις αλλά οι αγωνιστές ήξεραν (ή μάθαιναν αμέσως) και την αντίστοιχη λέξη στην κοινή ποικιλία.

"Η ερώτηση χωράει δυο απαντήσεις. Σε επίπεδο μελετητή της γλώσσας, καθώς μελέτησα βαθύτερα τα κείμενα της εποχής συνειδητοποίησα πόσο μεγάλος όγκος πρωτογενούς αρχειακού και κειμενικού υλικού υπάρχει, που περιμένει να μελετηθεί γλωσσικά.
Προφανώς σε όλη την Ελλάδα, υπήρχαν διάφορα ιδιώματα, ανά περιοχή. Υπήρχε, όμως, ας πούμε μια πανελλήνια καθομιλουμένη; Και πως έμοιαζε αυτή η γλώσσα; Είναι παρόμοια με των δημοτικών τραγουδιών; Μοιάζει με τα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη, που έγραψε ο Τερτσέτης;
Σε επίπεδο αναγνώστη, θα ξεχωρίσω ένα επεισόδιο του Αγώνα που δεν το θυμόμουν ή δεν το γνώριζα. Τον Απρίλιο του 1827 ο Καραϊσκάκης πολιορκεί το μοναστήρι του Αγ. Σπυρίδωνα στον Πειραιά, όπου βρίσκονται οχυρωμένοι Τουρκαλβανοί. Τελικά δέχτηκαν να παραδοθούν "πλην να φυλαχθεί το ίρτζι των και να έβγουν με τα άρματά των και με τας αποσκευάς των". Μάλιστα, αιτιολόγησαν τη συνθηκολόγησή τους με το επιχείρημα ότι "ο χαΐνης Κιουταχής δεν τους σύντρεξεν, καθώς χρεωστούσεν" (τα παραθέματα από τον Κασομούλη). Όμως, όταν οι αιχμάλωτοι διέσχιζαν τις γραμμές των Ελλήνων, παρά το ότι τους συνόδευε ο ίδιος ο Καραϊσκάκης και άλλοι αξιωματικοί, ένας Έλληνας θέλησε να πάρει το σπαθί ενός Αλβανού λέγοντας ότι ήταν του αδελφού του. Ο καβγάς μετατράπηκε σε γενική σύρραξη με αποτέλεσμα να θανατωθούν περίπου 200 Αλβανοί.

Ο Καραϊσκάκης εξοργίστηκε από αυτή την παρασπονδία και έστειλε "τεσκερέ" (σημείωμα) στους αξιωματικούς του γράφοντας "Δεν υποφέρω πλέον να υπηρετώ με στράτευμα άπιστον και επίορκον". Επίσης αναζήτησε τον πρωταίτιο: "Μας διόρισεν όλους να εύρομεν έναν με έν μαύρο πεσλί και μίαν πιστόλαν καπνιστήν, λέγοντάς μας και τα χαρακτηριστικά του προσώπου του" -μάταια όμως. Γενική ήταν η αίσθηση στο στρατόπεδο ότι "ο Θεός θέλει μας το πληρώσει". Και ξέρουμε τι ακολούθησε: ο θάνατος του Καραϊσκάκη και η πανωλεθρία στον Ανάλατο.

Από τη μελέτη που έχω κάνει συμπεραίνω ότι πράγματι στον ελλαδικό χώρο είχε διαμορφωθεί μια κοινή γλωσσική ποικιλία, που επέτρεπε την αλληλοκατανόηση. Ο κάθε τόπος είχε τις ιδιωματικές του λέξεις αλλά οι αγωνιστές ήξεραν (ή μάθαιναν αμέσως) και την αντίστοιχη λέξη στην κοινή ποικιλία.
Ο Μακρυγιάννης δεν ήξερε να γράφει, αλλά άφησε πίσω του τα περίφημα κείμενα που διέσωσε ο Γιάννης Βλαχογιάννης. Μια ιδιότυπη γραφή, χωρίς ορθογραφία, στίξη, που όπως έχετε γράψει δεν έγινε ποτέ αντικείμενο σοβαρής μελέτης.
Σε αντίθεση με την εντύπωση που θα μπορούσε να σχηματίσει κανείς διαβάζοντας τη Βαβυλωνία του Δ. Βυζάντιου, δεν υπάρχουν (ή τουλάχιστον δεν συνάντησα) μαρτυρίες για γλωσσικές παρεξηγήσεις (όπως με τα κουράδια του Κρητικού). Η μόνη περίπτωση παρεξήγησης που καταγράφεται από τον Μακρυγιάννη οφείλεται όχι σε διαφορά ιδιωμάτων αλλά στο ότι ο Κουντουριώτης είχε τοποθετήσει επικεφαλής του στρατού τον ναυτικό Κυριάκο Σκούρτη, ο οποίος, ως πλοίαρχος, ήταν άπειρος από πόλεμο στη στεριά.

Δεν θα έλεγα ότι η Διήγησις του Κολοκοτρώνη είναι αυθεντικό δείγμα λαϊκού λόγου. Ο Τερτσέτης ασφαλώς έχει ευπρεπίσει γλωσσικά την αφήγηση, ακόμα και ασυναίσθητα.
εισος μοτος εστιλες εσι λεονιδα οτι μιναν οταν σκοτοθις οτι ειγε(νει) αυτι καθαρι απογονισου κε σι κε ει σιτροφισου επερ τις πατριδοσου σκοτοθικειτε κε τις θρισκιασας κεμις αυτο ετιμαζομαςτε) ει αγαθοτι το θεο εινι αβισος τις θαλασις τος μορος κανι σουφος τος σουφος μορος τος αντριος διλος τος διλος αντριος δια να δοξάζετε ο πιλαστις το παντος εκει οπου τελιοσαμεν αυτα κι ετιμαζομαστε να πεθανομεν ετεκα ο θεος στελνι κε τον αγαθον κε γενεον πατριοτι τον γιανι κοςτα μαλος πετε κε απουμεσα απου αυτος τος στραβονι ο θεος κε δεν τος βιλεπουν
Ακριβέστερα, όσο κι αν αυτό φαίνεται απίστευτο, το χειρόγραφο του Μακρυγιάννη δεν έχει γίνει αντικείμενο καμιάς μελέτης μετά τον Βλαχογιάννη για τον απλούστατο λόγο ότι δεν είμαστε καν βέβαιοι αν διασώζεται ακόμη και, αν ναι, πού βρίσκεται. Με μαρτυρία του 1957, τα χειρόγραφα βρίσκονταν εγκιβωτισμένα στα γραφεία της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας όπου τα είχε κληροδοτήσει ο Κίτσος Μακρυγιάννης, ο γιος του στρατηγού.

Ο Βλαχογιάννης ήταν πολύ φειδωλός στην παρουσίαση των χειρογράφων -μόλις τρεις σελίδες έδωσε στη δημοσιότητα, σε φωτοτυπική αναπαραγωγή στην Ακρόπολι. Έχει όμως περιγράψει αναλυτικά το πώς έγραφε ο Μακρυγιάννης. Δίνω ένα μικρό δείγμα του χειρογράφου σε ανεπιμέλητη μεταγραφή:

Και μετά την επιμέλεια του Βλαχογιάννη:
Ήταν πράγματι αθυρόστομοι οι καπεταναίοι και η βωμολοχία συνήθης για να περιγράψει ένα γενναίο κατόρθωμα, ή να φοβίσει τον εχθρό;
Ίσως μου τους έστειλες εσύ, Λεωνίδα, ότι μείναν όταν σκοτώθης· ότι οι γενναίοι αυτοί καθαροί απογόνοι σου - κι εσύ και οι συντρόφοι σου υπέρ της πατρίδος σας σκοτωθήκετε και της θρησκείας σας - κι εμείς σ' αυτό ετοιμαζόμαστε. Η αγαθότη του Θεού είναι άβυσσος της θαλάσσης, τους μωρούς κάνει σοφούς, τους σοφούς μωρούς, τους αντρείους δειλούς, τους δειλούς αντρείους, διά να δοξάζεται ο πλάστης του παντός. Εκεί οπού τελειώσαμεν αυτά κι ετοιμαζόμαστε να πεθάνομεν έντεκα, ο Θεός στέλνει και τον αγαθόν και γενναίον πατριώτη τον Γιάννη Κώστα μ' άλλους πέντε· κι από μέσα από αυτούς - τους στραβώνει ο Θεός και δεν τους βλέπουν.

Σε ένα άρθρο μου τον Γενάρη του 2020 έγραφα: "Σκέφτομαι πάντως δεν θα υπάρχει καλύτερος τρόπος να γιορταστούν τα 200 χρόνια του ξεσηκωμού από το να γίνει προσπάθεια να βρεθεί το χειρόγραφο. Αυτή θα είναι εθνική προσπάθεια, σε αντίθεση με τις κοσμικές φιέστες". Ο κορονοϊός μάς απάλλαξε βέβαια από τις πολλές φιέστες, αλλά καμιά τέτοια προσπάθεια δεν (ξέρω να) έγινε.
Η καθαρεύουσα των λογίων πως καθιερώθηκε; Πόσο την καταλάβαιναν οι αγράμματοι Έλληνες και πόσο (και αν) νόθευσε τη γλώσσα;
Οι καπεταναίοι δεν τηρούσαν κοινωνικές συμβάσεις όπως τις εννοούμε σήμερα. Οπότε ασφαλώς ήταν περισσότερο αθυρόστομοι από εμάς. Αλλά γενικά οι άνθρωποι της εποχής είχαν λιγότερες αναστολές στον τρόπο έκφρασής τους. Στο βιβλίο του Σιμόπουλου για τους ξένους περιηγητές θυμάμαι κάπου ένα απόσπασμα όπου μια Ελληνίδα κυρία του καλού κόσμου περιγράφει λεπτομερώς τα ζωύφια που είχε στο κορμί της και την ταλαιπωρούσαν.

Στο Διαδίκτυο προβάλλονται πολύ οι βωμολοχίες του Καραϊσκάκη αλλά δεν ήταν μόνο ο Καραϊσκάκης αθυρόστομος. Και σωστά λέτε ότι η βωμολοχία ήταν ένας τρόπος αν όχι για να καταπτοηθεί, πάντως για να εκνευριστεί ο εχθρός. Υπάρχουν αναφορές για βωμολοχικές μονομαχίες στο πολιορκημένο Μεσολόγγι -όπου το κύριο προσόν ήταν η επινοητικότητα στη βρισιά αλλά και η δυνατή φωνή.

Η λόγια γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι σπουδαγμένοι της εποχής, στις εφημερίδες ή στα πρακτικά της Εθνοσυνέλευσης ας πούμε, είναι βεβαίως καθαρεύουσα αλλά πολύ πιο κοντά προς την ομιλούμενη γλώσσα απ' ό,τι η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε ας πούμε στα τέλη του 19 ου αιώνα, κυρίως σε επίπεδο σύνταξης. Ο καθαρολόγος χαρακτήρας πολλών κειμένων είναι επιφανειακός: πρόκειται για καθομιλουμένη με μερι κ ά τελικά νι και κάποιους λόγιους στερεότυπους τύπους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, εικάζω πως δεν θα ήταν εντελώς ακατανόητη για τον αγράμματο -αν μπορούσε φυσικά να διαβάσει· διότι βέβαια η λόγια γλώσσα ήταν κυρίως γραπτή.
"Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων" πώς προέκυψε σαν τίτλος; Είπατε πως ήταν μια ευχάριστη διαφυγή η συγγραφή του βιβλίου από το άγχος της καραντίνας...
Όσοι μορφωμένοι αγωνιστές έγραψαν απομνημονεύματα σε λόγια γλώσσα, συχνά επιλέγουν να επεξηγούν τη λόγια λέξη που χρησιμοποιούν, δίνοντας σε παρένθεση τη λαϊκή που είναι ευρύτερα γνωστή ή ακριβέστερη· έτσι ο Μίχος γράφει για τις σχεδίες στο Μεσολόγγι και εξηγεί σε παρένθεση "(σάλια)", ο Καρώρης σημειώνει ότι έφτιαχναν οχυρώματα αλλά σε παρένθεση διευκρινίζει "(ταμπούρια)" ή ο Κασομούλης αναφέρει για υπαξιωματικούς και επεξηγεί "μαγκατζήδες".
Πώς ένας πτυχιούχος χημικός μηχανικός, αγάπησε εν τέλει τόσο πολύ τη γλώσσα και μανιωδώς τις λέξεις, για τις οποίες γράφει ακατάπαυστα;
Η καθαρεύουσα που γνωρίσαμε αργότερα καθιερώθηκε μετά την ίδρυση του κράτους και τη συγκρότηση του εκπαιδευτικού συστήματος, εξαιτίας της πλάνης ότι είναι δυνατό βαθμηδόν να προσεγγίσουμε την αρχαία ελληνική.
Η κατάρριψη των γλωσσικών (και όχι μόνο) μύθων είναι χόμπι, υποχρέωση, στάση ζωής;
Ασφαλώς η συγγραφή του βιβλίου, μέσα στο πρώτο λοκντάουν ιδίως, ήταν μεγάλη παρηγοριά. Για τον τίτλο κατέφυγα στις υπηρεσίες του σοφού φίλου μου Θέμη Κατσούλη, ο οποίος άλλωστε έχει βαφτίσει και άλλα βιβλία μου, με πρώτο τη Γλώσσα μετ' εμποδίων. Ο Θέμης είχε την ιδέα να συνδυαστούν στον τίτλο δύο από τα λήμματα του βιβλίου. Πρότεινε λοιπόν 3-4 εναλλακτικούς τίτλους και διαλέξαμε τελικά το "ζορμπαλίκι των ραγιάδων", μεταξύ άλλων επειδή η φράση υπάρχει σε ένα από τα παραθέματα του βιβλίου. Στην επιλογή του τίτλου συμμετείχε και ο εκδότης, αφού πάντοτε ο εκδότης έχει λόγο στο θέμα.

Ένα παλιό ανέκδοτο λέει ότι ο χημικός μηχανικός όταν βρίσκεται σε παρέα μηχανικών συζητάει για χημεία, όταν βρίσκεται μαζί με χημικούς μιλάει για μηχανική, και όταν έχει ανάμικτη παρέα συζητάει για τέχνη και πολιτική. Οπότε, το ξεστράτισμα δεν ήταν και τόσο αναπάντεχο. Ενδιαφέρον για τη γλώσσα είχα πάντοτε· αλλά από τότε που άρχισα να δουλεύω ως μεταφραστής -μάλιστα είναι το μοναδικό επάγγελμα που έχω ασκήσει στη ζωή μου- και ακόμα περισσότερο από τότε που βρέθηκα σε πολυγλωσσικό περιβάλλον (εννοώ στο Λουξεμβούργο) το ενδιαφέρον εντάθηκε -ίσως μάλιστα η ενασχόληση με την ελληνική γλώσσα να ήταν ένας τρόπος γιατρειάς από τη νοσταλγία της ξενιτιάς.

"Είναι και τα τρία. Γι' αυτό κιόλας συνεχίζω τόσα χρόνια να επιδίδομαι σε αυτό το έργο, παρόλο που είναι κοπιαστικό -διότι, όπως ξέρετε, η προσπάθεια που χρειάζεται για την κατασκευή ενός (γλωσσικού ή άλλου) μύθου είναι πολύ μικρότερη από τον κόπο που απαιτείται για την ανασκευή του μύθου. Ή, όπως συνηθίζω να λέω, "ρίχνει ο κουζουλός μια πέτρα στο πηγάδι και σαράντα γνωστικοί πολεμάνε να τη βγάλουν και δεν μπορούνε".
Το επόμενο βιβλίο το έχετε σκεφτεί. Ή μήπως το γράφετε κιόλας...
Έχει και άχαρες στιγμές αυτή η ενασχόληση, ιδίως την απογοήτευση που αισθάνεσαι όταν βλέπεις με πόση ευκολία άνθρωποι που έχουν μάλιστα λαμπρές σπουδές στον τομέα τους υιοθετούν και διαδίδουν χονδροειδείς μύθους -βέβαια, υπάρχει εξήγηση σε αυτό: διαδίδουν μόνο ευχάριστους μύθους. Όταν κάτι μάς ευχαριστεί, όταν επιβεβαιώνει την αντίληψη που έχουμε για τον κόσμο και τα πράγματα, παύουμε να είμαστε δύσπιστοι.
Το βιβλίο του Νίκου Σαραντάκου "Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, Ανιχνεύοντας το 1821 μέσα από τις λέξεις του" κυκλοφορεί από τις "Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου". Ακολουθήστε το News247.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Αλλά υπάρχουν και στιγμές που σε αποζημιώνουν, όταν βλέπεις άλλους να ανασκευάζουν το επόμενο κύμα διάδοσης ενός μύθου (διότι οι μύθοι έρχονται σε κύματα, όπως ο κορονοϊός) χρησιμοποιώντας ή παραπέμποντας στα γραφτά σου. Τότε σκέφτεσαι πως δεν πήγε άδικα τόσος κόπος.

Αν εννοείτε βιβλίο για τη γλώσσα, έχω στα σκαριά εδώ και χρόνια ένα βιβλίο για τα αντιδάνεια. Μέχρι τώρα σκοντάφτω στο ότι δεν έχω βρει τη σωστή αναλογία ανάμεσα στο τερπνό και στο ωφέλιμο -αλλά ελπίζω πως θα τα καταφέρω.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η γλώσσα του Αγώνα

# data[].attributes.attachment_link.description
Μιλούσαν την ίδια γλώσσα οι επαναστατημένοι Έλληνες το 1821 ή με δυσκολία καταλάβαιναν ο ένας τον άλλον; Πόσες από τις λέξεις που χρησιμοποιούσαν πέρασαν διαχρονικά την ιστορία και έφτασαν, έστω και με διαφορετική σημασία, μέχρι τις μέρες μας; Με αφορμή το βιβλίο του "το ζορμπαλίκι των ραγιάδων" που παρουσιάζει 300 λήμματα της γλώσσας του αγώνα, ζητήσαμε από τον συγγραφέα (και μανιώδη μελετητή της ελληνικής), Νίκο Σαραντάκο, να δώσει τις απαντήσεις.

# data[].attributes.headline
Η Γυναίκα στην Επανάσταση του '21

# data[].attributes.subject
Η Γυναίκα στην Επανάσταση του '21

# data[].attributes.attachment_link.title
"Η Γυναίκα στην Επανάσταση του 1821" έκθεση από τη συλλογή Μιχάλη και Δ. Βαρκαράκη

# data[].attributes.attachment_link.description
Επικαιρότητα - O πόνος, τα βάσανα, ο ηρωισμός και η προσφορά των γυναικών στον αγώνα αναδύονται στην έκθεση "Η Γυναίκα στην Επανάσταση του...

# data[].attributes.headline
Παράσταση με έμπνευση από το 1821

# data[].attributes.subject
Παράσταση με έμπνευση από το 1821

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
H νέα παράσταση "Μία τόσον ωραία και τόσον νόμιμος υπόθεσις: Αϊτή / Ελλάδα / 1821" του Κωνσταντίνου Χατζή κάνει πρεμιέρα στην GNO TV της Λυρικής.

Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Το έργο βιντεοσκοπήθηκε την περασμένη άνοιξη χωρίς την παρουσία κοινού και θα είναι διαθέσιμο δωρεάν αποκλειστικά μέσω του nationalopera.gr/GNOTV από τις 24 Νοεμβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021 με ελληνικούς και αγγλικούς υπότιτλους.

Εμπνευσμένο από το ιστορικό γεγονός των εκατό Αϊτινών εθελοντών που ξεκίνησαν πριν από 200 χρόνια ένα μακρινό ταξίδι για να πολεμήσουν δίπλα στους Έλληνες, φέροντας είκοσι πέντε τόνους καφέ για οικονομική ενίσχυση, ο Κωνσταντίνος Χατζής υπογράφει μια υποβλητική, ατμοσφαιρική και ποιητική παράσταση.

Λέξεις και φράσεις σημαντικών κειμένων μπλέκονται μοναδικά με συνθέσεις των Φραντς Λιστ και Γιώργου Κουμεντάκη, παραδοσιακά τραγούδια της Αϊτής και φωνητικούς αυτοσχεδιασμούς σε ένα άρτιο και υψηλής αισθητικής έργο μουσικού θεάτρου. Στο επίκεντρο η Λυδία Κονιόρδου, στον άκρως απαιτητικό ρόλο του Μαύρου Αγγέλου. Το έργο αποτελεί ανάθεση της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ και εντάσσεται στον θεματικό κύκλο "Η Επανάσταση με τα μάτια των άλλων".

H νέα παράσταση "Μία τόσον ωραία και τόσον νόμιμος υπόθεσις: Αϊτή / Ελλάδα / 1821" του Κωνσταντίνου Χατζή κάνει πρεμιέρα στην GNO TV της Λυρικής

Η επανάσταση της Αϊτής, η μεγαλύτερη εξέγερση δούλων από την εποχή του Σπάρτακου και η μόνη που οδήγησε στην ίδρυση ανεξάρτητου κράτους ήδη από το 1804, παραμένει μια από τις πιο επιδραστικές σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας, έχοντας καταφέρει αποφασιστικό πλήγμα στην αποικιοκρατία, ριζοσπαστικοποιήσει έμπρακτα τα ιδανικά του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης για τους έγχρωμους και υπόδουλους πληθυσμούς και αναδείξει την ηγετική μορφή του Τουσσαίν Λουβερτύρ σε παγκόσμιο, διαχρονικό σύμβολο χειραφέτησης.

Σε ένα από τα συγκινητικότερα, όσο και παραγνωρισμένα, επεισόδια της ελληνικής Εθνεγερσίας, η Αϊτή υπήρξε το πρώτο κράτος που αναγνώρισε το δίκαιο της Ελληνικής Επανάστασης λίγους μόλις μήνες μετά το ξέσπασμά της, διά της αλληλογραφίας του ηγέτη της Ζαν-Πιερ Μπουαγέ με τον Αδαμάντιο Κοραή, προχωρώντας μάλιστα στην αποστολή είκοσι πέντε τόνων καφέ και εκατό Αϊτινών εθελοντών με στόχο την ενίσχυση του Αγώνα.

Με πρώτη ύλη το επεισόδιο αυτό καθώς και την καινοτόμο ρομαντική μουσική σύνθεση του Φραντς Λιστ Χορός του θανάτου, η νέα παράσταση του Κωνσταντίνου Χατζή διαπραγματεύεται το φλέγον ζήτημα της πολυπολιτισμικότητας σε συνδυασμό με οικουμενικές έννοιες όπως εκείνες της αλληλεγγύης, της απελευθέρωσης και της αυτοδιάθεσης ατόμων και λαών, χαρτογραφώντας, παράλληλα, ένα πειραματικό ηχητικό τοπίο ώσμωσης της λυρικής έκφρασης και της πρόζας μέσω των τεχνικών του φωνητικού αυτοσχεδιασμού. Δείτε το παρακάτω βίντεο
Σύνοψη της παράστασης
Σε έναν αέναο στροβιλισμό μεταξύ ύπαρξης και ανυπαρξίας, ένα παλιό, ξύλινο ιστιοφόρο χτυπημένο από εχθρικό καράβι μεταφέρει ένα πολύτιμο φορτίο για την άλλη άκρη της γης. Δεν θα φτάσει ποτέ στον προορισμό του. Οι ναύτες του, Αϊτινοί εθελοντές που πάνε να πολεμήσουν για έναν δίκαιο αγώνα, θυμούνται τα γεγονότα μέσα από μια επαναλαμβανόμενη γοητευτική αφήγηση. Στην αχλή που δημιουργεί της θάλασσας το κύμα, οι αφηγήσεις τους θα διασταυρωθούν με εκείνες ενός Έλληνα που πολέμησε στο Μεσολόγγι και ενός Γάλλου αξιωματικού.

Μέσα στη νικηφόρα και σίγουρη αγκαλιά του Μαύρου Αγγέλου που αιωρείται πάνω από τα Ανθρώπινα, οι τέσσερις χαρακτήρες θα βρουν τη δική τους φωνή για να εξιστορήσουν τις πανανθρώπινες αξίες της ελευθερίας και της αλληλεγγύης αλλά και τον πόνο, τον πόλεμο και τον θάνατο. Θα πάρουν μια χροιά θαλπωρής και οικειότητας που ξεπερνά τους διαχωρισμούς της φυλής και της εθνότητας και η αφήγησή τους θα γίνει ποίημα και τραγούδι. Στον απόηχο των επαναστάσεων, της δικαίωσης των λαών αλλά και της μεγάλης απογοήτευσης, οι ήρωες θα βρουν το σθένος να αρχίζουν ξανά και ξανά τον δικό τους προσωπικό αγώνα που ενώνεται με άλλους αγώνες και γίνεται οικουμενικός. Παρατηρητής, σχολιαστής και εξάγγελος, ο Μαύρος Άγγελος, που κυβερνά τον κόσμο.

Θάνατος / Μαύρος Άγγελος η Λυδία Κονιόρδου

H GNO TV, η οποία αποτελεί έναν νέο άξονα προγραμματισμού της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, δημιουργήθηκε και λειτουργεί με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) [www.SNF.org] για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Κωνσταντίνος Χατζής Μία τόσον ωραία και τόσον νόμιμος υπόθεσις Αϊτή / Ελλάδα / 1821 Δωρεάν προβολή στο nationalopera.gr/GNOTV από τις 24 Νοεμβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021

Θάνατος / Μαύρος Άγγελος: Λυδία Κονιόρδου / Αϊτινός Α΄: Βασίλης Μηλιώνης / Αϊτινός Β΄: Δημήτρης Τσίκλης / Γάλλος: Αλέξανδρος Ψυχράμης / Έλληνας: Μαριάμ Ρουχάτζε / Φώτης Λάμαρης μουσικός επί σκηνής / Θοδωρής Τζοβανάκης πιάνο

H GNO TV εγκαινιάζει νέα συνδρομητικά πακέτα. Δείτε όλες τις παραγωγές της GNO TV και ανακαλύψτε τις νέες πρεμιέρες, με ακόμα χαμηλότερη χρέωση. Γνωρίστε τα Golden pass, monthly pass, family pass, opera pass ΕΔΩ

Στο πλαίσιο του εορτασμού των 200 ετών από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης Κύκλος "Η Επανάσταση με τα μάτια των άλλων"

Παράσταση εμπνευσμένη από το ιστορικό γεγονός των εκατό Αϊτινών εθελοντών που ξεκίνησαν πριν από 200 χρόνια ένα μακρινό ταξίδι για να πολεμήσουν δίπλα στους Έλληνες

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εθνική λυρική σκηνή

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
λυδία κονιόρδου

# data[].attributes.attachment_link.title
GNO TV: Η Λυδία Κονιόρδου στη νέα, δωρεάν, μετάδοση της Λυρικής -Παράσταση με έμπνευση από το 1821 [βίντεο] - iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
H νέα παράσταση "Μία τόσον ωραία και τόσον νόμιμος υπόθεσις: Αϊτή / Ελλάδα / 1821" του Κωνσταντίνου Χατζή κάνει πρεμιέρα στην GNO TV της Λυρικής. Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

# data[].attributes.headline
Τρεις νέες εντυπωσιακές τοιχογραφίες σε σχολεία και γειτονιές της πόλης.

# data[].attributes.subject
Τρεις νέες εντυπωσιακές τοιχογραφίες σε σχολεία και γειτονιές της πόλης.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Νέες υπέροχες τοιχογραφίες κοσμούν σχολεία του Δήμου Αθηναίων.

"Ο νεαρός τυμπανιστής του Μεσολογγίου" αγναντεύει την Ακρόπολη από το 13ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών στο Μετς, ενώ το "Πάνθεον" των Αγωνιστών του '21 συντροφεύει τους μαθητές στο 133ο Δημοτικό Σχολείο, στην Κυψέλη: Δύο ακόμη εντυπωσιακές τοιχογραφίες μεγάλης κλίμακας, δίνουν χρώμα και πνοή σε σχολικά κτίρια της Αθήνας, ολοκληρώνοντας με αυτόν τον τρόπο το πρόγραμμα των τεσσάρων δημόσιων τοιχογραφιών με τίτλο: "From the Roots to the Sky", που υλοποιήθηκε από τον Δήμο Αθηναίων και την Urban Act, με τη συμμετοχή σημαντικών καλλιτεχνών της Street Art.

Η τοιχογραφία στο σχολείο του Μετς, εμπνευσμένη από το έργο του Γερμανού ζωγράφου Johann Georg Christian Perlberg, με τίτλο "Ο νεαρός τυμπανιστής του Μεσολογγίου" (ή "τα Τύμπανα του πολέμου της Ανεξαρτησίας"), φιλοξενείται στο προαύλιο του 13ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών και φιλοτεχνήθηκε από τον street artist SAME84.

Η τοιχογραφία "τα Τύμπανα του πολέμου της Ανεξαρτησίας"), φιλοξενείται στο προαύλιο του 13ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών και φιλοτεχνήθηκε από τον street artist SAME84

Στην 3η κατά σειρά τοιχογραφία, στο πλαίσιο του προγράμματος δημόσιων τοιχογραφιών του Δήμου Αθηναίων, ο καλλιτέχνης χρησιμοποίησε μικτή τεχνική από σπρέι και ακρυλικά χρώματα, προκειμένου να αποδώσει ελεύθερα το έργο σε εντυπωσιακά μεγάλη κλίμακα, σαν να το παρουσίαζε σε καμβά. "Μέσα από το έργο μου θέλησα να εκφράσω την επανάσταση, όπως θα ήθελα να γίνει ακόμη και στις μέρες μας: Ένας νέος να δίνει το ρυθμό της", επισημαίνει σε σύντομο μήνυμά του ο δημιουργός.

Η τοιχογραφία στο σχολείο του Μετς, εμπνευσμένη από το έργο του Γερμανού ζωγράφου Johann Georg Christian Perlberg, με τίτλο "Ο νεαρός τυμπανιστής του Μεσολογγίου"

Το "Πάνθεον" των Αγωνιστών του '21 στο 133ο

Η τοιχογραφία "Πάνθεον" των Αγωνιστών του '21 είναι μια σύνθεση εμπνευσμένη από τρεις από τους σπουδαιότερους πρωταγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης: Της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας, του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και του Κωνσταντίνου Κανάρη. Οι ηρωικές αυτές μορφές ενέπνευσαν τον street artist GOSPEL και απεικονίζονται με αφαιρετικό τρόπο και έντονα χρώματα σε τοίχο του 133ου Δημοτικού Σχολείου, στην Κυψέλη.

Το "Πάνθεον" των Αγωνιστών του '21 στο 133ο

H επιλογή του Κωνσταντίνου Κανάρη δεν έγινε τυχαία, καθώς ο ίδιος, ο οποίος διετέλεσε Πρωθυπουργός της χώρας πέντε φορές, έζησε για ένα διάστημα της ζωής του στην Κυψέλη. Η συγκεκριμένη τοιχογραφία, η οποία αποτίνει φόρο τιμής στον ήρωα του '21, πλαισιώνεται με διακοσμητικά στοιχεία που παραπέμπουν στη δράση του, όπως το κανόνι και το πλοίο.

Το πρόγραμμα για το 2021 υλοποιήθηκε σε τοίχους τεσσάρων σχολικών κτιρίων της Αθήνας και ήταν αφιερωμένο στις "επετειακές δράσεις 1821 - 2021". Οι καλλιτέχνες άντλησαν έμπνευση από σημαντικές προσωπικότητες, που ξεχώρισαν και των οποίων τα έργα και οι δράσεις συνέβαλαν στη συνοχή, την ελπίδα, αλλά και στη μελλοντική εξέλιξη της χώρας.

Υπενθυμίζεται ότι η πρώτη τοιχογραφία φιλοτεχνήθηκε από τον Έλληνα street artist KEZ στο 104ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, και ήταν εμπνευσμένη από το πολύ γνωστό έργο "Ερωτόκριτος και Αρετούσα" του λαϊκού μας ζωγράφου Θεόφιλου. Στη δεύτερη τοιχογραφία, που κοσμεί το 18ο Ενιαίο Λύκειο Αθηνών η έμπνευση του καλλιτέχνη Λεωνίδα Γιαννακόπουλου πήγασε από τους στίχους του Ανδρέα Κάλβου, που περιλαμβάνονται στην ωδή "Εις Σάμον".

Οι δημόσιες τοιχογραφίες υλοποιήθηκαν με την υποστήριξη των ελληνικών χρωμάτων Vechro και Flame και με χορηγό επικοινωνίας την LIFO.

Ο Λόρδος Βύρωνας του street artist Cacao Rocks

Στο πρόγραμμα δημόσιων τοιχογραφιών, που υλοποίησε ο Δήμος Αθηναίων εντάσσεται και μία ακόμη τοιχογραφία εμπνευσμένη από το 1821, αυτή του street artist Cacao Rocks. Ο γνωστός καλλιτέχνης φιλοτέχνησε ένα εντυπωσιακό πορτραίτο του Φιλέλληνα ποιητή Λόρδου Βύρωνα, στο πλαίσιο ανάδειξης προσωπικοτήτων από τον χώρο της διανόησης και της λογοτεχνίας, που με τη δράση τους συνέβαλαν στη διάδοση του αγώνα για την ελευθερία των Ελλήνων. Πρόκειται για ένα -μεγάλων διαστάσεων- mural που ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2021 και κοσμεί τον τοίχο κτιρίου στη συμβολή των οδών Τομπάζη και Λεοχάρους, στην περιοχή του Ψυρρή.

Ο Cacao Rocks, αναφερόμενος στο έργο του, τόνισε: "Ευχαριστώ πολύ τον Δήμο Αθηναίων για την έμπνευση και τη συνεισφορά στην υλοποίηση αυτού του έργου. Με αυτή την κίνηση, δημιουργούμε ένα σύγχρονο μνημείο για τον φιλελληνισμό κα τιμούμε την προσωπικότητα του Λόρδου Βύρωνα, που έδωσε τη ζωή του για την Ελλάδα και την ελευθερία".

Για τη δημιουργία της τοιχογραφίας του, ο καλλιτέχνης χρησιμοποίησε τεχνοτροπία που θυμίζει τη ζωγραφική των μοντερνιστών του προηγούμενου αιώνα, αφήνοντας σε δεύτερο επίπεδο το παραστατικό μέρος της σύνθεσης και δημιουργώντας μια pop ζωγραφική εκδοχή της προτομής του Λόρδου Βύρωνα.

"Ο Δήμος Αθηναίων θα συνεχίσει να διασυνδέει τη σύγχρονη Τέχνη με το αστικό τοπίο, υλοποιώντας και τη νέα χρονιά ένα δυναμικό πρόγραμμα δημόσιων τοιχογραφιών. Στόχος μας είναι μέσα από αυτή την "ανοιχτή" προς όλους μορφή Τέχνης να δώσουμε περισσότερο χρώμα, καλαισθησία και ποιότητα στον δημόσιο χώρο, με έμφαση όχι μόνο στο κέντρο, αλλά και στις γειτονιές της πόλης μας", τονίζει σε δήλωσή του ο Δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Μπακογιάννης.

Το πρόγραμμα που υλοποιήθηκε από το Culture is Athens/Πολιτισμός είναι η Αθήνα, εντάσσεται στο 3ετές σχέδιο του Δήμου Αθηναίων, με στόχο την αναβάθμιση, την ανάδειξη και την ενοποίηση του πολιτιστικού ιστού της Αθήνας, αλλά και την έμπρακτη στήριξη των καλλιτεχνών και των εργαζόμενων στον κλάδο του Πολιτισμού. Τον σχεδιασμό και την εποπτεία του προγράμματος, στο πλαίσιο του οποίου ολοκληρώθηκαν συνολικά επτά τοιχογραφίες, είχε η ιστορικός Τέχνης και Σύμβουλος του Δημάρχου Αθηναίων στον τομέα του Πολιτισμού, Κατερίνα Κοσκινά.

Φέτος, το πρόγραμμα των τοιχογραφιών επεκτείνεται και σε κτίρια ιδιωτών, φορέων και ιδρυμάτων. Ήδη, ο Δήμος Αθηναίων έχει απευθύνει σχετική πρόσκληση, μέσω της οποίας καλεί όσους ενδιαφέρονται, να προτείνουν τον δικό τους τοίχο για τη δημιουργία τοιχογραφιών στέλνοντας τη διεύθυνση του ακινήτου, τη φωτογραφία της επιφάνειας του προτεινόμενου τοίχου, καθώς και τα στοιχεία επικοινωνίας τους στην ηλεκτρονική διεύθυνση : cityhallculture@cityofathens.gr

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
δήμος αθηναίων

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
τοιχογραφίες

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ήρωες του 1821

# data[].attributes.attachment_link.title
Δήμος Αθηναίων: Τρεις νέες εντυπωσιακές τοιχογραφίες σε σχολεία και γειτονιές της πόλης - iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Νέες υπέροχες τοιχογραφίες κοσμούν σχολεία του Δήμου Αθηναίων. "Ο νεαρός τυμπανιστής του Μεσολογγίου" αγναντεύει την Ακρόπολη από το 13ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών στο Μετς, ενώ το "Πάνθεον" των Αγωνιστών του '21 συντροφεύει τους μαθητές στο 133ο Δημοτικό Σχολείο, στην Κυψέλη: Δύο ακόμη εντυπωσιακές τοιχογραφίες μεγάλης κλίμακας, δίνουν χρώμα και πνοή σε σχολικά κτίρια της Αθήνας, ολοκληρώνοντας με αυτόν τον τρόπο το πρόγραμμα των τεσσάρων δημόσιων τοιχογραφιών με τίτλο: "From the Roots to the Sky", που υλοποιήθηκε από τον Δήμο Αθηναίων και την Urban Act, με τη συμμετοχή σημαντικών καλλιτεχνών της Street Art.

# data[].attributes.headline
Τα λεωφορεία της Αθήνας σε ελληνικά χρώματα

# data[].attributes.subject
Τα λεωφορεία της Αθήνας σε ελληνικά χρώματα

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
carandmotor.gr | Το πρώτο premium site αυτοκινήτου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι Οδικές Συγκοινωνίες Α.Ε. αποχαιρετούν το επετειακό έτος 2021, τιμώντας τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και την παγκόσμια ιστορία της. Δύο λεωφορεία της Εταιρείας "ντύθηκαν" με τα έργα του εικαστικού Στέφανου Νανόπουλου (a.k.a NANO) στα οποία κυριαρχούν 3 στοιχεία, εμπνευσμένα από την ηρωική εξέγερση των Ελλήνων: Το τσαρούχι, ο τσολιάς και η Σουλιωτοπούλα, ενώ οι καρδιές συμβολίζουν την ευγνωμοσύνη των Ελλήνων για τις θυσίες των προγόνων τους. Η επιλογή των έργων έγινε σε συνεργασία με την ιστορικό τέχνης και εικαστική σύμβουλο Μαρία Μιγάδη.

Η Ο.ΣΥ. Α.Ε. τιμά την ιστορική παράδοση και ταυτόχρονα συμμετέχει στην εξέλιξη της ταυτότητας της χώρας. "Είμαστε οι Ήρωές μας" και αυτό αποτυπώνει τη συνέχεια των αρετών των ηρώων της Ελληνική Επανάστασης στην καθημερινή πρακτική των Ελλήνων μέχρι σήμερα, σε κάθε μικρή αλληλεπίδραση, στις μεγάλες προκλήσεις αλλά και στις μικρές πράξεις.

Η ανάρτηση των έργων στα οχήματά εγκαινιάζει την αρχή μιας ευρύτερης και διαρκούς δράσης ευαισθητοποίησης, η οποία ευελπιστούμε να παγιωθεί στη συνείδηση του επιβατικού κοινού και να συμβάλλει στην πολύπλευρη εκπλήρωση του κοινωνικού ρόλου της O.ΣΥ. Α.Ε..

Διαβάστε επίσης

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα λεωφορεία της Αθήνας σε ελληνικά χρώματα | carandmotor.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι Οδικές Συγκοινωνίες Α.Ε. αποχαιρετούν το επετειακό έτος 2021, τιμώντας τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και την παγκόσμια ιστορία της. Δύο λεωφορεία της Εταιρείας "ντύθηκαν" με τα έργα του εικαστικού Στέφανου Νανόπουλου (a.k.a NANO) στα οποία κυριαρχούν 3 στοιχεία, εμπνευσμένα από την ηρωική εξέγερση των Ελλήνων: Το τσαρούχι, ο τσολιάς και η Σουλιωτοπούλα, ενώ οι καρδιές συμβολίζουν την ευγνωμοσύνη των Ελλήνων για τις θυσίες των προγόνων τους.

# data[].attributes.headline
Πώς φτάσαμε στην Επανάσταση του '21.

# data[].attributes.subject
Πώς φτάσαμε στην Επανάσταση του '21.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η οικονομία, η ναυτιλία, η παιδεία, οι στρατιωτικές ετοιμότητες. Ο ρόλος της σύμπτωσης και της τύχης στην επιτυχία του Αγώνα. Η σημασία της Φιλικής Εταιρείας και οι μηχανισμοί της στην Ελληνική Επανάσταση. Οι μεσσιανικές προσδοκίες, οι αντιφάσεις και τα πρόσωπα. Η στάση της Ευρώπης.

Πότε αρχίζει, άραγε, η προεπαναστατική περίοδος; Πώς φτάνουμε στο ξέσπασμα του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα το 1821; Ποιοί παράγοντες καθορίζουν την εξέλιξή του; Ποιος ο ρόλος της τύχης και της σύμπτωσης; Πώς επιδρούν οι προηγηθείσες μικροεπαναστάσεις στη νοοτροπία αλλά και στο ίδιο το σύστημα και στις δομές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας; Ο Καθηγητής Ιστορίας Νίκος Καραπιδάκης, πρώην πρόεδρος της Εφορείας των Γενικών Αρχείων του Κράτους σκιαγραφεί το γενικό πλαίσιο: "Για την έναρξη της προεπαναστατικής περιόδου έχει γίνει συζήτηση μεταξύ των ιστορικών" λέει αρχικά. "Τυπικά αρχίζει το 1770, με μια ήττα στα γνωστά Ορλωφικά: το αποτυχημένο κίνημα ανεξαρτησίας που υποκινήθηκε από τους Ρώσους εναντίον των Οθωμανών κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού πολέμου. Ωστόσο, για άλλους ιστορικούς η προεπαναστατική φάση αρχίζει ακόμη παλαιότερα: με την επανάσταση του Σκυλοσόφου στην Ηπειρο τον 17 αιώνα ή με την παρουσία των Βενετών στην Αττική και στην Αιτωλοακαρνανία. Υπάρχουν πολλές απόψεις. Εντούτοις, από τα μέσα του 18 αιώνα ωριμάζει η ιδέα ενός ανεξάρτητου κράτους. Η άποψη ότι ο Ελληνισμός - μια θρησκεία, μια κουλτούρα, μία γλώσσα- μπορεί ν΄αποτινάξει τον ζυγό του δυνάστη και να αυτοοργανωθεί. Και μπορεί να μην υπάρχει μια αδιάκοπη ροή γεγονότων που μαρτυρά ότι τα πράγματα εξελίσσονται και θα οδηγήσουν στον ξεσηκωμό του '21, υπάρχει όμως συγκεκριμένο κλίμα..."

Ο καθηγητής Ιστορίας Νίκος Καραπιδάκης

Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη της οικονομίας και της ναυτιλίας έπαιξαν σημαντικό ρόλο. "Αφενός μιλάμε για τη χερσαία οικονομία: τους μεγάλους εμπόρους του ηπειρωτικού χώρου οι οποίοι απλώνονται στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, στην Κωνσταντινούπολη, διαμέσου των δρόμων της Μακεδονίας, της Βλαχίας κ.λ.π και δημιουργούν δίκτυα μεταφοράς και προώθησης εμπορευμάτων ενώ παράλληλα ανοίγουν τον δρόμο των πρώτων χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων με την αγορά και τη διαχείριση φόρων του οθωμανικού κράτους" λέει ο κ. Καραπιδάκης. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει την ανάπτυξη της ναυτικής οικονομίας με τους περίφημους ναυτότοπους: την Υδρα, τις Σπέτσες, τα Ψαρά, τη λίμνη Ευβοίας αλλά και άλλες, μικρότερες εστίες που παίζουν νευραλγικό ρόλο στη διακίνηση εμπορευμάτων, για παράδειγμα σιτηρών από τη Μαύρη Θάλασσα κ.λ.π. "Ευνόητο είναι ότι πλέον συγκεντρώνεται πλούτος ο οποίος επιτρέπει, εκτός των άλλων, την κατασκευή πλοίων οπότε, όταν έρθουν τα κρίσιμα χρόνια του πολέμου, ο ελληνικός στόλος είναι έτοιμος να παρατάξει ανάλογο αριθμό πλοίων με τον οθωμανικό. Αν, δηλαδή, υπήρχαν 90 πλοία από την πλευρά των Τούρκων, οι Ελληνες διέθεταν 80. Η Υδρα, οι Σπέτσες αλλά και μικρότερα νησιά όπως η Κάσος είχαν τη δυνατότητα να ρίξουν στη θάλασσα πλοία τα οποία έχουν πλέον μετατραπεί σε πολεμικά κι αυτό είχε πολύ σημαντικές συνέπειες..."

Δίπλα σ΄αυτά, αξιοσημείωτη ήταν και η συμβολή της αγροτικής οικονομίας τον 18 ο αιώνα καθώς, όπως σημειώνει ο καθηγητής, πίσω από τα λιμάνια υπάρχει και μια ενδοχώρα η οποία παρουσιάζει επίσης βελτιώσεις στα μεγέθη της.
Παιδεία και Γαλλική Επανάσταση
Η αλλαγή στην Παιδεία στάθηκε εξίσου καθοριστικός παράγοντας στην εξέλιξη των πραγμάτων. "Φυσικά, όταν φτάσαμε στο '21 ο κύκλος εκπαίδευσης, η παιδαγωγική διαδικασία, δεν είχε ολοκληρωθεί" εξηγεί ο κ. Καραπιδάκης. "Σημαντικοί άνθρωποι όπως ο Κοραής και ο Καποδίστριας είχαν διατυπώσει την άποψη- όχι εντελώς λάθος- ότι το μορφωτικό επίπεδο του επαναστατημένου λαού δεν ήταν ικανοποιητικό για να οδηγήσει σε πέρας επιτυχώς την Επανάσταση και κυρίως να θεμελιώσει ένα ανεξάρτητο κράτος".

Παρόλ΄αυτά, τον 18 ο αιώνα σημειώνεται μια εντυπωσιακή- για τα δεδομένα της εποχής- ανάπτυξη των Σχολών, όπως ονομάζονταν τότε τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. "Η έννοια του σχολείου δεν ήταν ακριβώς η ίδια με τη σημερινή. Υπήρχαν οι σχολές οι οποίες μπορούσαν να διαθέτουν μόνο έναν ή δύο δασκάλους και οι ηλικίες των μαθητών ήταν διαφορετικές. Διδάσκονταν πολλά μαθήματα μαζί: φυσικές επιστήμες, μαθηματικά, αρχαία ελληνικά, λατινικά. Αναφορικά με το επίπεδο των σπουδών, αντιστοιχούσαν σε μια ενδιάμεση κατάσταση ανάμεσα στο σημερινό Λύκειο και στα πρώτα χρόνια του Πανεπιστημίου. Δεν ήταν αμιγώς ούτε δευτεροβάθμια ούτε τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ο επικεφαλής, ο σχολάρχης, είχε τη γενική ευθύνη του προγράμματος και συχνά ήταν και ο δάσκαλος σε όλα τα μαθήματα. Εισήγαγε τα μικρότερα παιδιά, δίδασκε τα δυσκολότερα μαθήματα στους μεγαλύτερους ενώ ορισμένα από τα πιο εύκολα μαθήματα τα δίδασκαν οι μεγαλύτεροι στους μικρότερους. Υπήρχε ένα σύστημα πολύ ενδιαφέρον..."

Ο Ιωάννης Καποδίστριας (αριστερά) και ο Αδαμάντιος Κοραής

Με αποκορύφωμα τις φημισμένες Σχολές των Ιωαννίνων, των Κυδωνιών, της Σμύρνης το σύστημα των Σχολών αναπτύσσεται πολύ τον 18 ο αιώνα. Ετσι, διευκολύνεται η διακίνηση νέων ιδεών, εντύπων, αντιλήψεων περί μιας κοινής γλώσσας - πέρα από τις διαλέκτους- η οποία σχετίζεται με την Αρχαιότητα. "Εν προκειμένω όταν λέμε νέες ιδέες αναφερόμαστε κυρίως στον Διαφωτισμό: τις ιδέες που τηρούν κριτική στάση απέναντι στη θρησκεία, που τονίζουν τη σημασία των θετικών επιστημών στην εκπαίδευση και οπωσδήποτε ανοίγουν νέους ορίζοντες στους ανθρώπους" λέει και πάλι ο κ. Καραπιδάκης.

Λίγο αργότερα, μετά την Γαλλική Επανάσταση, θα προστεθούν και οι ιδέες που ονομάζονται επαναστατικές. "Καμιά φορά παρατηρείται η τάση να θεωρούμε ότι οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης μεταλαμπαδεύτηκαν αυτούσιες στην Ελλάδα. Δεν είναι σωστό. Η Ελληνική Επανάσταση είχε χαρακτήρα σχεδόν αποκλειστικά εθνικό παρά κοινωνικό. Ακόμη και η Φιλική Εταιρεία, νευραλγικός μηχανισμός κινητοποίησης των ανθρώπων για την αποτίναξη του ζυγού, είχε σταθερά εθνικούς στόχους. Η Γαλλική Επανάσταση, αντίθετα, πολύ γρήγορα από πολιτική εξέγερση οδηγήθηκε στην κοινωνική ανατροπή. Ωστόσο, η έννοια του έθνους όπως διαμορφώθηκε στη Γαλλία επηρέασε και την αντίληψη του ελληνικού έθνους. Είχε μεγάλη σημασία παρά την απογοήτευση που ακολούθησε την ήττα στα Ορλωφικά και τις οδυνηρές συνέπειες για τους εξεγερθέντες. Τα πρώτα συντάγματα, δε, είναι αναμνήσεις και χρήσεις εννοιών οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν πολύ στα γαλλικά συντάγματα. Παρόλο που δεν υπήρξε κοινωνική επιρροή λοιπόν- αν και παρατηρήθηκαν και τέτοια φαινόμενα σε νησιά όπως η Υδρα ή η Ανδρος για παράδειγμα- υπήρξε πολιτική επιρροή..."
Αξιώματα επί πληρωμή και Φιλική Εταιρεία
Ποιοι άλλοι παράγοντες καθόρισαν, αλήθεια, την πορεία των εξελίξεων στον δρόμο προς την κήρυξη της Επανάστασης; Ο καθηγητής αναφέρεται και στην παράδοση της στρατιωτικής οργάνωσης η οποία υπήρχε στην ηπειρωτική Ελλάδα. "Θυμίζω τους περίφημους Αρματολούς και τους Κλέφτες στη Θεσσαλία, στην Ηπειρο αλλά και στην Αιτωλοακαρνανία. Πολλές λειτουργίες του οθωμανικού κράτους τις αναλαμβάνουν ένοπλοι Ελληνες- οι Αρματολοί. Το Αρματολίκι ήταν ένα αξίωμα που εξασφάλιζε σε κάποιον και στους ανθρώπους του δικαιοδοσίες- κυρίως αστυνομικές- σε μια περιοχή. Αυτές τις παραχωρούσε το οθωμανικό κράτος και είχε τη δυνατότητα να τις ανακαλέσει και να τις δώσει σε κάποιον άλλον, ο οποίος θα πλήρωνε περισσότερα χρήματα. Ας μην ξεχνάμε ότι η πλειονότητα των αξιωμάτων στην οθωμανική αυτοκρατορία ήταν εξαγοράσιμα, ονητά όπως λέμε κι αυτό ίσχυε ακόμη και για τα εκκλησιαστικά αξιώματα. Ευνόητο είναι ότι το κράτος μπορούσε ν΄αυξάνει την ταρίφα πώλησης ανάλογα με την προσφορά. Πολλές φορές, όμως, η απώλεια ενός αρματολικιού οδηγούσε αυτόν που το έχανε στο να γίνει κλέφτης και να παρενοχλεί το κράτος μήπως κι εξασφαλίσει κρατικές αρμοδιότητες. Κατά κανόνα οι κλέφτες επιδίδονταν σε λεηλασίες πληθυσμών που προστάτευε ο αρματολός. Όχι εις βάρος Τούρκων όπως καμιά φορά νομίζουμε, αλλά χριστιανών, καλλιεργητών. Ωστόσο, όλη αυτή η διαδικασία επέτρεψε αυτό που ονομάζουμε στρατιωτική ετοιμότητα. Όταν χρειάστηκε, αυτά τα σώματα έδωσαν τη δυνατότητα να στρατολογηθεί έμπειρος στρατός και ν΄αξιοποιηθεί από την Επανάσταση..."

Ποιος ήταν, όμως, ο συνδετικός κρίκος όλων αυτών; Η Φιλική Εταιρεία. "Μιλάμε για ένα από τα πιο γοητευτικά ευρωπαϊκά φαινόμενα" λέει ο κ. Καραπιδάκης. "Μια σύλληψη κατά τα πρότυπα των εταιρειών που υπήρχαν και πριν ακόμη από τη Γαλλική Επανάσταση όταν δημιουργούνταν παντού εταιρείες με απελευθερωτικούς σκοπούς εάν όχι εθνικούς, τουλάχιστον κοινωνικούς. Εκείνη την εποχή η λέξη Φίλος ήταν πολύ επαναστατική.Οι μυστικές εταιρείες συνήθιζαν να δίνουν στα μέλη τους τέτοιου είδους ονόματα: φίλοι, μάρτυρες, αδελφοί...Τότε οι λέξεις αυτές είχαν συγκεκριμένη σηματοδότηση και σήμαιναν τη συμμετοχή σε τέτοιου είδους συλλογικότητες. Αυτό μάλιστα στην αρχή την έκανε και ύποπτη διότι τότε η Ευρώπη ήταν πολύ συντηρητική και ο,τιδήποτε αφορούσε σε μυστικές εταιρείες, εξεγέρσεις, ανατροπές ήταν αυτομάτως ύποπτο. Ας μην ξεχνάμε πως με τέτοιου είδους κατηγορίες παραδόθηκε ο Ρήγας Φεραίος και αποκεφαλίστηκε στο Βελιγράδι. Καταλαβαίνει κανείς ότι το εγχείρημα ήταν δύσκολο αλλά υπήρχαν προϋποθέσεις να δημιουργηθεί και να δράσει..."

Η Φιλική Εταιρεία απαρτίζεται από ανθρώπους που διαβλέπουν ότι υπάρχουν, πλέον, δυνάμεις οι οποίες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν εθνικές: έμποροι του εξωτερικού, αρματολοί, κλέφτες, εκκλησιαστικοί παράγοντες, δάσκαλοι και λόγιοι. Ολ΄αυτά μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός νέου έθνους το οποίο, ασφαλώς, όπως εξηγεί ο κ. Καραπιδάκης, απαιτεί ένα νέο κράτος. "Οι άνθρωποι της Φιλικής δεν ήταν ούτε οι μεγαλύτεροι έμποροι, ούτε οι σπουδαιότεροι προύχοντες: ήταν μεσαία στελέχη της εμπορικής τάξης, συχνά και υπαλληλικά στελέχη. Κατόρθωσαν να δημιουργήσουν αυτή την καταπληκτική οργάνωση αποκτώντας παντού συνδέσμους και μυώντας ανθρώπους οι οποίοι ορκίζονταν ότι θα έκαναν τα πάντα για την απελευθέρωση της πατρίδας ώστε όταν έρθει η ώρα να είναι έτοιμοι για εξέγερση. Κατόρθωσαν να προσεταιριστούν πολύ σημαντικούς ανθρώπους: την υψηλή αριστοκρατία του Φαναρίου, Ελληνες στο έθνος, Γραικοί, Ρωμιοί όπως ονομάζονταν τότε γιατί η λέξη Ελληνες εισήχθη μετά το 1821 ως αναφορά στην Αρχαιότητα. Προσέγγισε επίσης τους προύχοντες της Πελοποννήσου αλλά και προσωπικότητες στρατιωτικές όπως ο Κολοκοτρώνης, ανέπτυξε επαφές με τους αρματολούς της Ηπείρου και της Στερεάς έχοντας παράλληλα αποκαταστήσει και σχέσεις με τους σημαντικούς Ελληνες πρίγκηπες που υπηρετούσαν είτε την Ρωσία είτε την Οθωμανική Αυτοκρατορία (Υψηλάντηδες, Καρατζάδες, Μαυροκορδάτους). Συνεργάστηκε επίσης πολύ καλά με την Εκκλησία καθώς αρκετοί εκκλησιαστικοί προσχώρησαν στους κόλπους της. Η Φιλική Εταιρεία πέτυχε κάτι εθνικό: Ενότητα πριν από την ενότητα. Ετσι, έφτασαν στο σημείο να σχεδιάσουν και να προγραμματίσουν μια επανάσταση η οποία, αρχικώς, προέβλεπε ως κύριο μέτωπο όχι την Ελλάδα αλλά τις παραδουνάβιες ηγεμονίες όπου υπήρχε η ελπίδα ότι θα παρενέβαινε η Ρωσία υπέρ των χριστιανών και θα βοηθούσε τον Αγώνα κατά της Τουρκίας. Όπως γνωρίζουμε το κίνημα στις παραδουνάβιες ηγεμονίες απέτυχε και τελικά η Επανάσταση παρέμεινε στην Ελλάδα και στα νησιά όπου πέτυχε. Βεβαίως, όταν ξεσπά ο ξεσηκωμός και προχωρούν τα πράγματα η Φιλική Εταιρεία υποχωρεί σε σημασία καθώς δημιουργούνται θεσμικά όργανα που αναλαμβάνουν αυτά πλέον την καθοδήγηση του Αγώνα ".

Αναφερόμενος στη Φιλική Εταιρεία, ο καθηγητής μιλά για ένα καταπληκτικό σύστημα μυστικότητας και συνωμοτικότητας: έναν εντυπωσιακό μηχανισμό ο οποίος στην εποχή μας επανεκτιμάται. "Οι πρόσφατες έρευνες στρέφονται πολύ προς την Ιστορία της Φιλικής Εταιρείας καθώς θεωρείται ότι έπαιξε πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην έκρηξη και στην προετοιμασία της Επανάστασης απ΄αυτόν που μέχρι σήμερα νομίζαμε...".
Επιτυχία και τύχη
Ποιοι ήταν όμως οι λόγοι της επιτυχίας της Επανάστασης εντός του ελλαδικού χώρου; Ο κ. Καραπιδάκης αναφέρεται για μια ακόμη φορά στο ναυτικό. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, λέει, αντέδρασε σπασμωδικά . Η ναυτική ετοιμότητα των Ελλήνων ήταν εντυπωσιακή και όταν εμφανίστηκε ο οθωμανικός στόλος στο Αιγαίο προκειμένου να μεταφέρει δυνάμεις στην Πελοπόννησο και να καταπνίξει τις εστίες της Επανάστασης, ο ελληνικός στόλος τον ανέκοψε και κέρδισε νωρίς τη μάχη της θάλασσας. Ωστόσο, η σύμπτωση και η τύχη έπαιξαν επίσης τον ρόλο τους. "Είναι αυτά τα μαγικά της Ιστορίας" λέει χαρακτηριστικά ο καθηγητής. "Κανείς δεν περίμενε ότι ένας στρατός ατάκτων όπως οι αρματολοί και οι κλέφτες τον πρώτο χρόνο θα σημείωναν τέτοιες επιτυχίες σε μάχες ώστε να καταφέρουν να στερεώσουν την Επανάσταση. Η εξέγερση στις παραδουνάβιες ηγεμονίες θα μπορούσε να είχε πετύχει και να είχε μείνει η Ελλάδα απέξω. Είχαν προηγηθεί κι άλλες εξεγέρσεις- χαρακτηριστικά αναφέρω αυτή του Πασά του Βιδινίου- οι οποίες απέτυχαν. Η ελληνική επανάσταση πέτυχε. Ισως βοήθησε πολύ το γεγονός ότι κατά το ξέσπασμά της υπήρχε ήδη ένας ανοιχτός πόλεμος της Τουρκίας στην Ηπειρο εναντίον του Αλή Πασά ο οποίος την καθυστέρησε και την κούρασε. Ο Αλή Πασάς ήταν ένας πολύ σημαντικός ηγεμόνας ο οποίος είχε τάσεις αυτονομίας. Κάποια στιγμή πείστηκε ότι πρέπει να δημιουργηθεί ένα ανεξάρτητο κράτος, ελληνο-αλβανικό. Η αλήθεια είναι ότι κατόρθωσε να επιφέρει ένα ρήγμα στο οθωμανικό κράτος. Η ιδέα της κατάκτησης της ανεξαρτησίας μέσω της Ηπείρου δημιουργεί έντονα την αίσθηση ότι η αποτίναξη του ζυγού μπορεί όντως να συμβεί. Αρκετοί μάλιστα, οι Ρώσοι αλλά και άλλες ξένες δυνάμεις, πίστευαν ότι πρώτα θα ανεξαρτητοποιηθεί η Ηπειρος και μετά θα υπάρξει μια νέα Ελλάδα, ανεξάρτητη. Αυτή η σκέψη ήταν λογική: ο Αλή Πασάς είχε και στρατιωτική δύναμη και χρήματα. Εξελίχθηκε σε παράγοντα καθυστέρησης και αποστεθεροποίησης για τους Τούρκους και ταυτόχρονα ιδεολογικής προετοιμασίας για τους Ελληνες. Τελικά η προσπάθειά του δεν πέτυχε σ΄αντίθεση με τον ελληνικό ξεσηκωμό ο οποίος κατόρθωσε να στερεωθεί".

Αργότερα, βέβαια, σημειώθηκαν εξελίξεις που υποθήκευσαν τις πρώτες επιτυχίες της Επανάστασης: διαφωνίες μεταξύ αρματολών και ναυτικών, εμφύλιες διενέξεις... "Πολλές φορές από 'κει και μετά ο Αγώνας κινδύνευσε ν΄αποτύχει. Και μάλιστα, προς το 1826-1827 τα πράγματα είχαν φτάσει σ΄ένα όριο. Οι επιτυχίες των δύο πρώτων χρόνων ήταν αυτές οι οποίες κατάφεραν να στερεώσουν τον ξεσηκωμό και να κατορθώσουν το αδιανόητο για εκείνη την εποχή: μια επαναστατική κυβέρνηση η οποία θ΄αναγνωριζόταν στο εξωτερικό. Δεν αναγνωρίστηκε εντελώς αλλά οπωσδήποτε έγινε ανεκτή. Όταν λέμε "αναγνωρίζω κάποιον" σημαίνει ότι δίνω και κάποιο δάνειο. Τη στιγμή, λοιπόν, που αναγνωρίστηκε η Ελλάδα, τότε μπόρεσε να πάρει και τα δάνεια τα οποία της επέτρεψαν να χρηματοδοτήσει στη συνέχεια την Επανάσταση. Γιατί τα οικονομικά είχαν φτάσει σ΄ένα όριο παρόλο που, παρά τον μύθο, σ΄αυτό τον τομέα η Επανάσταση ήταν πολύ καλή. Και το σύστημα συλλογής φόρων ήταν πολύ αποτελεσματικό και αρκετά καλά ταμεία δημιουργήθηκαν τα οποία, πέρα από τα δάνεια, επέτρεψαν την πολύ καλή χρηματοδότησή της..."
Μεσσιανικές προσδοκίες και ρεαλισμός
Είναι επαρκής, άραγε, η γνώση μας για την προεπαναστική περίοδο; Ο κ. Καραπιδάκης θεωρεί ότι η απάντηση είναι σχετική. "Η γνώση δεν είναι ποτέ επαρκής. Υπάρχουν και αρχεία- οθωμανικά, κυρίως σε Κωνσταντινούπολη και Αγκυρα - ανεξερεύνητα και νέες προσεγγίσεις. Αρκετά μένουν ακόμη να φωτιστούν και ως προς την οικονομική κατάσταση των Ελλήνων πριν από το ξέσπασμα του ξεσηκωμού , ως προς τις προϋποθέσεις της Επανάστασης. Ας μην ξεχνάμε ότι η προεπαναστατική περίοδος δεν περιορίζεται στον ελλαδικό χώρο. Ξεκινά από τις ελληνικές κοινότητες της Μαύρης Θάλασσας, αγγίζει τη Ρωσία, τις παραδουνάβιες ηγεμονίες, τα Ιόνια νησιά, την Αίγυπτο..."

Η περίοδος πριν από τον ξεσηκωμό ήταν επώδυνη και δύσκολη γιατί την εποχή εκείνη, θυμίζει ο κ. Καραπιδάκης, ο ελλαδικός χώρος ήταν κατακερματισμένος. "Ο,τι συνέβαινε πολιτικά στη Μάνη δεν ήταν αποδεκτό, για παράδειγμα, στην Αρκαδία. Κάθε τόπος είχε τους δικούς του προύχοντες, διοικητικές ιδιορρυθμίες και τοπικούς θεσμούς. Άλλο το σύστημα διοίκησης της Βοστίτσας - του σημερινού Αιγίου- όπου πραγματοποιήθηκε η γνωστή συνέλευση τον Ιανουάριο του 1821 με σκοπό τον προσδιορισμό του χρόνου εκδήλωσης της επικείμενης Επανάστασης, άλλο της Πάτρας. Άλλο της Γαστούνης, άλλο της Καλαμάτας. Υπήρχαν πολλές τοπικές κυβερνήσεις οπότε ο σχεδιασμός της εξέγερσης- πότε θα ξεκινήσει, ποιος θα πολεμήσει, πόσες δυνάμεις θα βάλει ο καθένας- ήταν αντικείμενο πολλών συναντήσεων και διαφωνιών. Υπήρχαν διαφωνίες μεταξύ των ισχυρών προυχόντων. Αλλοι ήθελαν να προχωρήσει γρήγορα ο ξεσηκωμός, άλλοι αργά. Αλλοι φοβούνταν τη σύγκρουση με τους Τούρκους γιατί κινδύνευαν να είναι τα πρώτα θύματα. Υπήρχαν εκκλησιαστικοί που διαφωνούσαν και δεν ήθελαν να γίνει η Επανάσταση κι άλλοι που βιάζονταν να ξεκινήσει. Υπήρχαν διαφωνίες οργανωτικές, συμφερόντων, γοήτρου. Ποιος θα έχει την πρωτοκαθεδρία, ποιος θα εκτεθεί λιγότερο...Γιατί η πρωτοκαθεδρία όταν ξεσπά μια Επανάσταση δεν είναι απαραιτήτως προνόμιο. Όταν ακόμη όλα είναι αβέβαια σημαίνει ότι όποιος την αναλαμβάνει είναι και ο πρώτος υπεύθυνος άρα κι αυτός που πληρώνει πρώτος τις συνέπειες. Το αμέσως προηγούμενο διάστημα υπήρχε μια νευρικότητα επαναστατική η οποία είχε αρχίσει να ερεθίζει και την Τουρκία και τις δικές της δυνάμεις ελέγχου. Τους τελευταίους μήνες, ειδικά στον Μοριά, η Τουρκία ζητά διαρκώς εγγυήσεις, καλεί τους προύχοντες προκειμένου να τους έχει από κοντά. Υπάρχει γενικότερα μια ατμόσφαιρα έντασης και φόβου".

Μέσα σ΄αυτό το πλαίσιο η Επανάσταση ξεσπά ταυτόχρονα σε πολλά μέρη. "Η ημερομηνία της 25 Μαρτίου θα οριστεί αρκετά αργότερα, μ΄ένα διάταγμα του Οθωνα, ως επίσημη έναρξη της Επανάστασης στο Μεγάλο Σπήλαιο. Σε ορισμένες περιοχές-Καλαμάτα και αλλού- είχε εκδηλωθεί μερικές ημέρες νωρίτερα αλλά προκειμένου ν΄αποφευχθεί η μεγάλη συζήτηση η οποία γίνεται ακόμη και σήμερα - ποιος δηλαδή την ξεκίνησε- ορίστηκε μια επίσημη ημέρα κήρυξης..."

Η προσδοκία της παροχής προστασίας από τον Τσάρο στάθηκε, όπως λέει ο κ. Καραπιδάκης, μια από τις μεγάλες αντιφάσεις της προεπαναστατικής περιόδου. "Θυμίζω και πάλι την τραυματική εμπειρία του 1770. Η ρωσική προσπάθεια να ελευθερωθούν οι Ελληνες έμεινε στη μέση, εγκαταλείφθηκαν και το πλήρωσαν πολύ ακριβά, ειδικά στην Πελοπόννησο. Οπότε αυτή η μεσσιανική παράδοση προστασίας που είχε διαμορφωθεί από πιο παλιά, εν προκειμένω συνυπήρχε με την πικρή απογοήτευση των Ορλωφικών. Τα προεπαναστατικά χρόνια καλλιεργήθηκε η προσδοκία ότι ο Καποδίστριας, υπουργός του Τσάρου, θα μπορούσε να παίξει ρόλο. Εκεί υπήρχαν και ιστορίες οι οποίες δεν έχουν εντελώς διαλευκανθεί. Ο Καποδίστριας στην αρχή ήταν πολύ διστακτικός ή δεν μπόρεσε να πείσει τον Τσάρο να παίξει τον ρόλο του προστάτη ο οποίος αναμενόταν από τη Ρωσία. Ο Τσάρος οπωσδήποτε δεν ήταν ιδιαιτέρως έτοιμος για κάτι τέτοιο, φοβόταν την όποια ευρωπαϊκή διαταραχή. Οι άλλες δυνάμεις- Αυστρία, Γαλλία, Αγγλία- αρχικά δεν ήταν καθόλου διατεθειμένες να συνδράμουν. Εκεί έπαιξαν μεγάλο ρόλο οι Φιλέλληνες. Από τη στιγμή που ξεσπά η Επανάσταση κινητοποιούν την κοινή γνώμη στις χώρες τους ώστε οι εχθρικές κυβερνήσεις να εξετάσουν εκ νέου το θέμα. Επαιξε, βεβαίως, ρόλο και ο πραγματισμός των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Εχω υπόψη μου μια αναφορά ενός γάλλου ναυάρχου την οποία γράφει στο τέλος του πρώτου χρόνου της Επανάστασης κι αναφέρει ότι πλέον, μετά τις πρώτες επιτυχίες των Ελλήνων και παρά τις διαφωνίες και τις αντιφάσεις τους , έχουν αλλάξει τα πάντα και υπάρχει μια νέα πραγματικότητα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία η οποία πρέπει να μας κάνει να δούμε τα πράγματα αλλιώς. Ειδικά μετά την καταστροφή του Δράμαλη το 1822 φαίνεται πια πως η Επανάσταση μπορεί να κρατήσει. Παρόλ΄αυτά οι ευρωπαϊκές δυνάμεις δεν άλλαξαν αμέσως άποψη. Παρέμειναν διστακτικές και παρακολουθούσαν τις εξελίξεις. Κάποια στιγμή κατάλαβαν, όμως, ότι θα πρέπει ν΄αναθεωρήσουν..."

Αναφερόμενος στα κομβικά πρόσωπα της προεπαναστατικής περιόδου, ο καθηγητής κάνει ιδιαίτερη μνεία στους πρίγκηπες Υψηλάντη - τον Αλέξανδρο, τον Δημήτριο αλλά και τον Νικόλαο- και στον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο τον οποίο χαρακτηρίζει πολύ σημαντική φυσιογνωμία από πολιτική άποψη. "Αυτοί ήταν γνήσιοι επαναστάτες και πατριώτες. Δεν ήταν φτωχοί που είχαν ανάγκη από μια Επανάσταση η οποία δυνητικά θα βελτίωνε τη θέση τους. Είχαν τον καλύτερο δυνατό τρόπο ζωής, ήταν μορφωμένοι, πλούσιοι. Θυσίασαν τα πάντα για τους επαναστατικούς σκοπούς. Δεν ήταν λίγο να είσαι πρίγκηπας και ξαφνικά να βρεθείς επαναστάτης στον Μοριά. Το ίδιο και ο Μαυροκορδάτος. Θα μπορούσε να έχει μια λαμπρή σταδιοδρομία ως αξιωματούχος της οθωμανικής αυτοκρατορίας ή θα μπορούσε να ζήσει σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα. Και η μόρφωση και η οικονομική του κατάσταση το επέτρεπαν. Κι όμως, οι άνθρωποι αυτοί τ΄αφησαν όλα πίσω και ήρθαν να πολεμήσουν. Κινδύνευαν κάθε μέρα στις μάχες, τους απειλούσαν αρρώστιες. Εχουμε βέβαια και σημαντικές προσωπικότητες μέσα στην ίδια την Ελλάδα: οι πρόκριτοι του Μοριά, για παράδειγμα, δεν ήταν δευτερεύουσες φυσιογνωμίες. Το ίδιο και οι άνθρωποι της στρατιωτικής ετοιμότητας, ο Κολοκοτρώνης ας πούμε. Εξίσου και οι μεγάλες σπετσιώτικες, υδραίικες και ψαριανές οικογένειες. Μιλάμε για ανθρώπους που χρηματοδότησαν την Επανάσταση με την προσωπική τους περιουσία. Ας θυμηθούμε την Μπουμπουλίνα. Αδιανόητος πατριωτισμός ο οποίος δεν εξηγείται χωρίς την πίστη στη δυνατότητα ενός νέου, ελεύθερου έθνους..."

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επανάσταση 1821

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φιλική εταιρεία

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αδαμάντιος κοραής

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ιωάννης καποδίστριας

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
θεόδωρος κολοκοτρώνης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μπουμπουλίνα

# data[].attributes.attachment_link.title
Πώς φτάσαμε στην Επανάσταση του '21: Ο ιστορικός Ν. Καραπιδάκης έχει μια άλλη ματιά - iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Η οικονομία, η ναυτιλία, η παιδεία, οι στρατιωτικές ετοιμότητες. Ο ρόλος της σύμπτωσης και της τύχης στην επιτυχία του Αγώνα. Η σημασία της Φιλικής Εταιρείας και οι μηχανισμοί της στην Ελληνική Επανάσταση. Οι μεσσιανικές προσδοκίες, οι αντιφάσεις και τα πρόσωπα. Η στάση της Ευρώπης.

# data[].attributes.headline
ΤΟΠΟΙ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

# data[].attributes.subject
ΤΟΠΟΙ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
τόποι μνήμης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επανάσταση 1821

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
τμήμα πολιτικής επιστήμης & ιστορίας

# data[].attributes.attachment_link.title
ΤΟΠΟΙ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ 1821 - ΑΡΧΙΚΗ

# data[].attributes.attachment_link.description
Τόποι μνήμης της Ελληνικής επανάστασης 1821. Ερευνητικό Πρόγραμμα από το Κέντρο Έρευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ) του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.

# data[].attributes.headline
Ψωροκώσταινα: προσβολή της πατρίδας και χλευασμός μιας ηρωίδας.

# data[].attributes.subject
Ψωροκώσταινα: προσβολή της πατρίδας και χλευασμός μιας ηρωίδας.

# data[].attributes.body
Όταν το 1821 καταστράφηκε η πόλη των Κυδωνιών, της Μικράς Ασίας, μετά από την αποτυχημένη επαναστατική κίνηση που επιχειρήθηκε, ο πληθυσμός της σφάχτηκε σχεδόν όλος. Στην χαλασιά αυτή βρέθηκε και η Πανωραία Χατζηκώστα.

Η Πανώρεια ήταν σύζυγος του πάμπλουτου Αϊβαλιώτη εμπόρου Κώστα Χατζηκώστα. Φημιζόταν, όχι μόνο για τα πλούτη της αλλά και για την ομορφιά της. Τον άντρα της και τα παιδιά της, τους έσφαξαν μπρος τα μάτια της οι Τούρκοι. Η οδύνη σάλεψε το λογικό της όμως κατάφερε να σωθεί και να βρεθεί στα Ψαρά, γι’ αυτό ονομάστηκε Ψαροκώσταινα.

Η Πανώρεια σύντομα άφησε τα Ψαρά ακολουθώντας τον ομοιοπαθή συντοπίτη της Βενιαμίν Λέσβιο στο Ναύπλιο. Μετά τον θάνατό του τον Αύγουστο του 1824, έμεινε πλέον μόνη και έβγαζε το ψωμί της πότε κάνοντας την αχθοφόρο, πότε την πλύστρα και πότε χάρη στην ελεημοσύνη όσων την συμπονούσαν.

Παρά τα προβλήματά της δε δίστασε να λάβει υπό την προστασία της ορφανά του Αγώνα. Για να τα θρέψει πέρναγε από σπίτι σε σπίτι και ζητιάνευε. Είχε παραμελήσει σε τέτοιο βαθμό τον εαυτό της, που τα αλητάκια της παραλίας την πείραζαν και την φώναζαν Ψωροκώσταινα.

Μια Κυριακή του 1826, η ερανική επιτροπή έστησε στη κεντρική πλατεία του Ναυπλίου ένα τραπέζι και ζήταγε από τους πεινασμένους και χαροκαμένους Έλληνες να βάλουν πάλι το χέρι στην τσέπη για να βοηθήσουν τους μαχητές και τους αποκλεισμένους του Μεσολογγίου. «Τό Μισολόγγι χάνεται. Ἡ πατρίς καταστρέφεται, ἡ ἐλευθερία ἐκπνέει. Ἀπαιτεῖται βοήθεια σύντονος. Ἄς δώσει ἕκαστος ὅ,τι ἔχει καί δύναται...» Κανείς δεν πλησίαζε.

Τότε η φτωχότερη όλων, η πλύστρα Χατζηκώσταινα, έβγαλε το ασημένιο δαχτυλίδι που φορούσε και ένα γρόσι που είχε στην τσέπη της. Το δαχτυλίδι αυτό ήταν μοναδικό κειμήλιο της προηγούμενης ευτυχισμένης ύπαρξής της. Τα ακούμπησε στο τραπέζι της ερανικής επιτροπής και είπε ταπεινά: «Δεν έχω τίποτα άλλο. Αυτά τα τιποτένια προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι».

Ύστερα απ’ αυτή την απρόσμενη χειρονομία, κάποιος από το πλήθος φώναξε: «Για δείτε, η πλύστρα η Ψωροκώσταινα πρώτη πρόσφερε τον οβολό της» κι αμέσως το φιλότιμο πήρε και έδωσε. Άρχισαν να αποθέτουν στο τραπέζι του εράνου λίρες, γρόσια και ασημικά. Από εκείνη τη στιγμή η Πανωραία Χατζηκώστα η Αρχόντισσα από το Αϊβαλί, απαθανατίστηκε «επίσημα», με το προσωνύμιο «Ψωροκώσταινα».

Έπειτα από το περιστατικό του εράνου, όταν έφτασε ο Κυβερνήτης Καποδίστριας στην Ελλάδα, τη συμμάζεψε από τους δρόμους και όταν ίδρυσε το Ορφανοτροφείο, η Πανώρεια προσφέρθηκε χωρίς καμιά πληρωμή, να πλένει τα ρούχα των ορφανών παιδιών των Αγωνιστών. Λίγους μόλις μήνες μετά τη λειτουργία του ιδρύματος η Πανώρεια πέθανε. Τα παιδιά του ορφανοτροφείου την έκλαψαν σαν μάνα τους και με λυγμούς την παρέδωσαν στην αιώνια κατοικία της. Οι επίσημοι δεν την τίμησαν.

Πώς όμως το όνομα αυτό συνδέθηκε με την Ελλάδα; Η θλιβερή αυτή «έμπνευση» οφείλεται σε έναν εθνοπατέρα. Σε μια συνεδρίαση της Συνέλευσης, θέλοντας να πει για τη φτώχεια του Ελληνικού Δημοσίου, το παρομοίασε με την πασίγνωστη ζητιάνα του Ναυπλίου. Από τότε η λέξη επαναλήφθηκε στις συζητήσεις και τελικά επικράτησε.

Έτσι, η μορφή με την οποία αυτή η ηρωική ψυχή έμεινε γνωστή στο πανελλήνιο, δεν είναι η εικόνα της διάπυρης από πατριωτισμό ηρωίδας, αλλά η καρικατούρα μιας τρελής ζητιάνας.

Στα μάτια μας η Πανώρεια Χατζηκώστα, η Πανωραία στη μορφή και στην ψυχή είναι μαζί με της άλλες ηρωίδες, την Μπουμπουλίνα, την Τζαβέλαινα, την Βισβίζη.

Δε φορά πλέον τα κουρέλια της, δεν έχει άγρια αχτένιστα μαλλιά. Εκεί που βρίσκεται, η μορφή της είναι λουσμένη στο φως και η ομορφιά της ψυχής της κρατά ανθισμένη τη νιότη της.

Κείμενο: Μωραΐτες εν Χορώ

https://web.facebook.com/100057361573245/posts/425424842712898/?sfnsn=mo&_rdc=1&_rdr

# data[].attributes.headline
«Ημέρα της γυναίκας, ημέρα της ηρωίδας» – Γράφει η Ευγενία Κατούφα.    

# data[].attributes.subject
«Ημέρα της γυναίκας, ημέρα της ηρωίδας» – Γράφει η Ευγενία Κατούφα.    

# data[].attributes.body
Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας αλλά και τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 η εντεταλμένη δημοτική σύμβουλος Ευγενία Κατούφα αναδεικνύει τη συμβολή των γυναικών στην ελληνική επανάσταση.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Δήμος Χαλανδρίου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Ημέρα της γυναίκας, ημέρα της ηρωίδας" - Γράφει η Ευγενία Κατούφα
Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας αλλά και τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 η εντεταλμένη δημοτική σύμβουλος Ευγενία Κατούφα αναδεικνύει στο παρακάτω κείμενο* τη συμβολή των γυναικών στην ελληνική επανάσταση.
Πολλές είναι οι κραυγές που ακούγονται τελευταία, επιβεβαιώνοντας ότι η πατριαρχία είναι ακόμα εδώ, η εκμετάλλευση της θέσης εξουσίας, του γοήτρου και της όποιας άλλης δύναμης για την άσκηση βίας, την ταπείνωση και την κακοποίηση άλλων ανθρώπων είναι θέμα διαχρονικό και διαταξικό. Υπάρχει όμως και ένα άλλο me too που δεν βρήκε ακόμα θέση στα δημοσιεύματα των ημερών. Είναι η έλλειψη αναγνώρισης της συμβολής των Ελληνίδων στους αγώνες για ελευθερία και ανεξαρτησία. Σήμερα, 200 χρόνια μετά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, ας στρέψουμε για λίγο τη σκέψη μας σε αυτήν την κατεύθυνση και ας αφιερώσουμε λίγο χρόνο στις ηρωικές (και στις λιγότερο ηρωικές) γυναίκες εκείνης της εποχής.

Όλοι/ες σχεδόν γνωρίζουμε τη Μπουμπουλίνα και την Μαντώ Μαυρογένους, ως τις σημαντικότερες ηρωίδες της Ελληνικής Επανάστασης. Αλλά ακόμα και γι' αυτές ελάχιστα έχουν γραφτεί και ειπωθεί, σε σχέση με τα όσα έχουν κάνει ή προσφέρει. Μe too θα μας πουν λοιπόν στην έλλειψη γνώσης, τιμής και ευγνωμοσύνης γυναίκες σαν τη μητέρα και τη σύζυγο του Θ. Κολοκοτρώνη, την καπετάνισσα Δόμνα Βισβίζη που με το πλοίο της έσωσε από την πείνα και τη διάλυση το στρατό του Ανδρούτσου, την Κωνσταντίνα Ζαχαριά που οδήγησε στη μάχη 500 χωρικούς, τις φαναριώτισσες Ελισσάβετ Υψηλάντη, Μαριγώ Ζαραφοπούλα, Άννα Λαούπη, Μαρία Δασκαλογιάννη κ.α. που διέθεσαν την περιουσία τους για τη χρηματοδότηση του αγώνα, τις Χιώτισσες που με αυτοθυσία αντιστάθηκαν στους σκλαβέμπορους, τις Μεσολογγίτισσες που, ενώ μπορούσαν, δεν εγκατέλειψαν, αλλά συμμετείχαν πολεμώντας στην άμυνα και την Έξοδο, τις Μανιάτισσες, τις Ναουσαίες και τις Σουλιώτισσες που π ο λ έ μ η σ α ν πριν επιλέξουν τον γκρεμό, τις Σαμιώτισσες που ντύθηκαν αντρικά και κατατρόμαξαν τους εχθρούς, τη Σταυριάννα - ηρωίδα του Βαλτετσίου, τη "γραία Μανώλαινα" που μετέφερε τη πυρίτιδα ανάμεσα σε άπλυτα ρούχα, τη Γκούραινα που έκανε βάρδιες με το σπαθί στα τείχη της Ακρόπολης, τις δρεπανηφόρες του Δηρού, και πολλές πολλές άλλες...

Ας σταθούμε σε μία που σχετίζεται με την πόλη μας. Το όνομά της είναι άγνωστο, όμως ήταν σύζυγος αγωνιστή και μητέρα τριών ηρώων. Από τα παιδιά της, ο Αναστάσης Λέκκας, σκοτώθηκε στη μάχη του Χαλανδρίου (2/11/1821), ο Γιώργης έλαβε μέρος στην πολιορκία της Ακρόπολης και πέθανε το 1824 από επιδημία. Ο Μήτρος πολέμησε στο Χαϊδάρι και στην Ακρόπολη, αιχμαλωτίστηκε και γδάρθηκε ζωντανός στη Χαλκίδα. Ο άντρας της σκοτώθηκε από τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη. Η ίδια έλαβε μέρος σε όλες τις μάχες της Ακρόπολης και πολέμησε με γενναιότητα. Πέθανε εξαντλημένη από τις κακουχίες του πολέμου και τις στερήσεις. (1)

Στην ηλεκτρονική πύλη Sansimera αναφέρεται "μία ηλικιωμένη γυναίκα, ονόματι Λέκκα, η οποία θέλησε να σύρει πρώτη το χορό κατά τον πρώτο εορτασμό της εθνικής επετείου στις 25 Μαρτίου του 1838 στην Πλατεία του Παλατιού, όπου ο Δήμος Αθηναίων είχε τοποθετήσει ένα τρόπαιο και γύρω του στήθηκε ένα τρικούβερτο γλέντι που κράτησε μέχρι πρωίας. Σαν άρχισαν οι χοροί, η γυναίκα αυτή φώναξε: "Σταματήσατε, παιδιά μου, εις εμέ ανήκει ν' αρχίσω τον χορό, διότι εις αυτό το έδαφος πρόσφερα δύο ανδρείους αδελφούς και τον μοναχόν υιό μου". Της επετράπη να σύρει το χορό, παρότι γυναίκα, "και με δάκρυα στα όμματα συνεχόρευε και συναγάλλετο με τους Έλληνας" (προφανώς ήταν Αρβανίτισσα)". (2)

Αλλά αν αναγνωρίσουμε τη συμβολή εκείνων που σήκωσαν ντουφέκι και ζώστηκαν σπαθί, ή πρόσφεραν όλη την περιουσία τους για τις ανάγκες του αγώνα, ας μην αγνοήσουμε και αυτές που:

Γεννήθηκαν στη σκλαβιά, αλλά όταν η σάλπιγγα ήχησε τον παιάνα του ξεσηκωμού, ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα, αδιαφορώντας αν κινδυνεύει η ζωή τους και η ακεραιότητά τους.

Μετέδωσαν τις αξίες της φυλής, διατήρησαν τα έθιμα και τις παραδόσεις, προσποιήθηκαν ότι αποδέχτηκαν τον εξισλαμισμό, αλλά έκρυψαν εικόνες και ιερά σκεύη στα υπόγεια των σπιτιών τους τα οποία χρησιμοποίησαν και ως εκκλησίες. (Στην Κρήτη με το ξέσπασμα της επανάστασης εμφανίστηκαν περίπου 1300 κρυπτοχριστιανοί).
Έδωσαν τα τσεμπέρια τους για να γίνουν οι πρώτες σημαίες των αγωνιστών, έραψαν ή κέντησαν σημαίες, ντουλαμάδες, φέσια και φουστανέλες, επεξεργάστηκαν πετσιά για τα τσαρούχια, ζύμωσαν, μαγείρεψαν, έπλυναν, περιέθαλψαν τους άρρωστους, τους τραυματίες και τους πρόσφυγες του πολέμου, πρόσφεραν άλλες βοηθητικές υπηρεσίες στους στρατευμένους, συγκέντρωσαν και μετέφεραν νερό, τρόφιμα, όπλα, πυρομαχικά, ζώα, ξυλεία για τα καράβια, εύφλεκτες ύλες για τα πυρπολικά...
Έλιωσαν τα μολύβια από τις σκεπές των τζαμιών, τα βαρίδια των διχτυών, ακόμα και τα σκεύη του νοικοκυριού τους για το γέμισμα των όπλων, μετέφεραν εκρηκτικές ύλες μαζί με τα παιδιά τους από τους πυριτιδόμυλους, έθαψαν άγνωστους σκοτωμένους...

Με τον τρόμο στην καρδιά και στο κορμί, σήκωσαν το νοικοκυριό τους, για να το μεταφέρουν στα βουνά και στις σπηλιές, με την ελπίδα ότι θα μπορέσουν να επιστρέψουν όταν περάσει η λαίλαπα και καμιά φορά "μέσα στη σαστισμάρα τους αντί να διπλώσουν και να δέσουν τα χρυσαφικά, φούχτωναν και τύλιγαν ό,τι άλλο ασήμαντο λάχαινε μπροστά τους, ένα χαβανόχερο, μια τσιμπίδα και χύνονταν μισόγδυτες στο δρόμο, κρατώντας στο ένα χέρι κάποιο από τα παιδιά τους και στο άλλο ένα φαναράκι να τους φέγγει στο σκοτάδι..." (3)

Είδαν τα σπίτια τους να καίγονται, τα πολύτιμα πράγματά τους να λεηλατούνται, το βιός τους να βανδαλίζεται. Κάποιες που δεν πρόλαβαν να φύγουν "εζωγρήθησαν" για να χρησιμοποιηθούν ως όμηροι στις εκστρατείες και στις μάχες. Θυσιάστηκαν γιατί δεν μίλησαν, δεν μαρτύρησαν τις θέσεις ή την πορεία των αγωνιστών, όπως η Γιαννού Παπαπαρασκευά στο Λεβίδι, (4).

Νεαρές έγκυες απέβαλαν από τον φόβο, ηλικιωμένες και νέες έχασαν τα λογικά τους, πνίγηκαν από τους καπνούς καιόμενων κλαδιών και λαδωμένων πανιών που ρίχτηκαν μέσα στο σπήλαιο που είχαν καταφύγει (Μεληδώνι της Κρήτης), περίμεναν με αγωνία τα νέα από τα μέτωπα και όταν μάθαιναν τα θλιβερά αποτελέσματα μαύριζαν τα βράχια των λιμανιών από τα πένθιμα ρούχα τους και ύψωναν συναυλίες από θρηνητικές κραυγές και κατάρες.

Αποχωρίστηκαν βίαια τα παιδιά τους, βλέποντας να τα αρπάζουν μέσα από την αγκαλιά τους για να πουληθούν ως σκλαβάκια, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα βρέφη τους για να μην βρεθούν μπροστά τους στο πέρασμα των εχθρών, ή να τα πνίξουν, για να μην ακουστεί το κλάμα τους και προδοθούν... Άλλες έριξαν τα παιδιά τους στη θάλασσα για να γλυτώσουν ή να πνιγούν και να μην πέσουν στα χέρια των εχθρών (Χίος, Ψαρά). Πέταξαν τα παιδιά τους σε γκρεμούς και βάραθρα και μετά έπεσαν και αυτές για να αποφύγουν την αιχμαλωσία και την ατίμωση (Ζάλογγο, Χορηγόσκαλα, Καστράκι, Κότρωνο, Κρεμαστή).

Είδαν τα παιδιά τους να πετιούνται από τα παράθυρα, να κατακρεουργούνται μπροστά στα μάτια τους, είδαν τις κόρες τους να βιάζονται μπροστά στα μάτια τους, ή να αρπάζονται για να πουληθούν σκλάβες, ξεψύχησαν ενώ τα βρέφη τους θήλαζαν ακόμη στο στήθος...

Αναγκάστηκαν να πλαγιάσουν σε δυναστικά στρωσίδια και να δεχτούν στους κόρφους τους τη βία και τον αποτροπιασμό, υπέστησαν το μαρτύριο του αλλεπάλληλου βιασμού, ως απόδειξη επικράτησης και δύναμης εξουσίας (όχι μόνο από τους κατακτητές!). Δέχθηκαν τη βάρβαρη συμπεριφορά, στη διάρκεια των εμφυλίων πολέμων. Έπεσαν στα πηγάδια από ντροπή, μετά την ατίμωσή τους, έπεσαν σε καταρράκτες για να αποφύγουν την ατίμωση και τη σκλαβιά...
Υπερασπίστηκαν την πίστη, τη συνείδηση και την καταγωγή τους υφιστάμενες ανείπωτα βασανιστήρια, όπως οι σύζυγοι των οπλαρχηγών της Νάουσας.
Άκουσαν τους άντρες τους να αποφασίζουν να σκοτώσουν αυτές και τα παιδιά τους για να ορμήσουν εναντίον του εχθρού, γνωρίζοντας ότι τους περιμένει ο θάνατος (Μεσολόγγι, Πάργα), είδαν τους άντρες τους να κρεμιούνται ακόμα και σε δέντρα της αυλής τους και να γδέρνονται ζωντανοί, να σουβλίζονται ή να σταυρώνονται. Ας σταματήσουμε εδώ για να γνωρίσουμε μία νεαρή Χαλανδραία, για την οποία μας μιλάει ο Γιάννης Παπαγεωργίου.

"Ενώ ο Κιουταχής πολιορκεί την Ακρόπολη, ένα τούρκικο καραβάνι κατεβαίνει από τη Ραφήνα φορτωμένο με πυρομαχικά για τους πολιορκητές. Ο 20χρονος Γιάννης Λέκκας μέλος γνωστής χαλανδραίικης οικογένειας αγρυπνά στη λεωφόρο Μεσογείων στο ύψος της Αγίας Παρασκευής. Μόλις το καραβάνι με τα 30 φορτωμένα ζώα πλησιάζει, δίνει το σύνθημα και οι κρυμμένοι αγωνιστές επιτίθενται. Οι αγωγιάτες τα χάνουν, το καραβάνι σκορπίζεται, τα όπλα εξαφανίζονται. Ο Γιάννης επιστρέφει στο σπίτι του, αλλά δυστυχώς έχει προδοθεί. Πολύ σύντομα η πόρτα σπάει και το παλικάρι συλλαμβάνεται, κρεμιέται σε ένα δέντρο και γδέρνεται. Η έγκυος γυναίκα του, που εξαναγκάζεται να παρακολουθήσει το μαρτύριο του ήρωα, γεννά ξαφνικά, αλλά μόλις αντικρίζει το βρέφος φωνάζει: "Ο Γιάννης δεν πέθανε, να τος!" (5)

Έζησαν επίσης τις συνέπειες της χηρείας, της ορφάνιας και της φτώχειας, υπέστησαν τα βάσανα της αιχμαλωσίας, πουλήθηκαν και ξαναπουλήθηκαν στα παζάρια της Ανατολής και της Αφρικής, έζησαν με το καρδιοχτύπι της αναμονής για την πληρωμή των λύτρων ή την ανταλλαγή αιχμαλώτων που θα έφερνε και τη δική τους απελευθέρωση από την αιχμαλωσία και όταν ήρθε η ώρα να αποφασίσουν ελεύθερα, προβληματίστηκαν σοβαρά να πάνε με τα αναγκαστικά αφεντικά τους ή να γυρίσουν στην πείνα, την εξαθλίωση και την καταφρόνια από τους συγχωριανούς τους γιατί ήσαν "τρυγημένες"! Πολλές από όσες επέλεξαν το πρώτο, ξεψύχησαν στα καφασωτά της Αλεξάνδρειας και του Καΐρου.

Οφείλουμε βεβαίως να αναγνωρίσουμε ότι ανάλογα βάσανα πέρασαν και πολλές Τουρκάλες, Εβραίες και μαύρες γυναίκες, θύματα και αυτές των αποφάσεων των ανδρών που ασκούσαν την εξουσία και κρατούσαν την τύχη τους στα ματοβαμμένα χέρια τους.

Εκτός απ' αυτές για τις οποίες γράψαμε αυτά τα λίγα λόγια, ας αναλογιστούμε πόσες άλλες έμειναν για πάντα στην αφάνεια! Ποιος/α θα απαντήσει λοιπόν σε αυτές τις γυναίκες που δεν τους αναγνωρίστηκε η αποφασιστικότητα, η αυταπάρνηση, η κατάθεση δυνάμεων, η ουσιαστική συμμετοχή, η θυσία; Και δεν τους δόθηκε, ούτε θέση ούτε λόγος στην εξέλιξη αυτής της χώρας για την οποία αγωνίστηκαν, αλλά ούτε καν ένα μνημόσυνο!

Αναμφισβήτητα θα υπάρχουν και άντρες ήρωες που έμειναν στην αφάνεια. Πάνω στο αίμα και στα δάκρυα ΟΛΩΝ ΑΥΤΩΝ των γυναικών και αντρών οικοδομήθηκε η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ μας. Ίσως δεν είδαμε το αίμα τους να ρέει, αλλά μπορούμε να ακούσουμε με τα ώτα της ψυχής μας τους βόγγους και τους θρήνους τους, να νιώσουμε την θέρμη των δακρύων τους στα μάγουλά μας, να συμπεριλάβουμε αυτές τις γνώσεις στην κιβωτό του μυαλού μας, να αισθανθούμε την ευγνωμοσύνη που τους ταιριάζει.

"Ψυχή μεγάλη και γλυκιά, μετά χαράς σ' το λέω:

Θαυμάζω τες γυναίκες μας και στ' όνομά τους μνέω..."
Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι
Παραπομπές

1. Κούλα Ξηραδάκη, "Γυναίκες του 1821", εκδ. Δωδώνη, 1995, σελ. 167

2. Άρθρο του sansimera.gr

3. Σπ. Μελά, "Μαντώ Μαυρογένους", εκδ. Μπίρη, 1972, σελ. 194

4. Φωτ. Χρυσανθόπουλου ή Φωτάκου "Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως", εκδ. Λαβύρινθος, 2020, τόμ. Α, σελ. 101

5. Γιάν. Παπαγεωργίου Το ιστορικό του Χαλανδρίου, Δήμος Χαλανδρίου 1992, σελ. 47

* Το κείμενο περιλαμβάνει αποσπάσματα από την υπό δημοσίευση έρευνα με θέμα "Η συμβολή των γυναικών στην ελληνική επανάσταση"

# data[].attributes.attachment_link.title
"Ημέρα της γυναίκας, ημέρα της ηρωίδας" - Γράφει η Ευγενία Κατούφα - Δήμος Χαλανδρίου

# data[].attributes.attachment_link.description
Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας αλλά και τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 η εντεταλμένη δημοτική σύμβουλος Ευγενία Κατούφα αναδεικνύει στο παρακάτω κείμενο* τη συμβολή των γυναικών στην ελληνική επανάσταση.

# data[].attributes.headline
Οι Αφροαμερικανοί και η Ελληνική Επανάσταση

# data[].attributes.subject
Οι Αφροαμερικανοί και η Ελληνική Επανάσταση

# data[].attributes.body
https://www.eefshp.org/oi-afroamerikanoi-kai-i-elliniki-epanastasi/?fbclid=IwAR1erTc2QLH0MXa5xcFEyGAF3W5siSXx-6BxtYvtVPl1kBy_tEts4HhbmvE

# data[].attributes.headline
3ο ΓΕΛ Αργυρούπολης

# data[].attributes.subject
3ο ΓΕΛ Αργυρούπολης

# data[].attributes.body
Γυναικείες Φιγούρες 1821

# data[].attributes.attachment_link.title
ΙΡΕΣΕ.-Φ.-ΕΓΓΛΕΖΟΥ.-ΓΥΝΑΙΚΕΙΕΣ-ΦΙΓΟΥΡΕΣ

# data[].attributes.headline
Μουσείο Αλή Πασά και Επαναστατικής Περιόδου

# data[].attributes.subject
Μουσείο Αλή Πασά και Επαναστατικής Περιόδου

# data[].attributes.body
16-01-2022
Επίσκεψη στο Μουσείο

# data[].attributes.headline
Escape room σχετικά με την Επανάσταση!

# data[].attributes.subject
Escape room σχετικά με την Επανάσταση!

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτριος Κέφης

# data[].attributes.attachment_link.title
Escape room - 200 χρόνια από την Επανάσταση_dkefis

# data[].attributes.headline
200 χρόνια από την Επανάσταση

# data[].attributes.subject
200 χρόνια από την Επανάσταση

# data[].attributes.body
Διαδραστικό παιγνίδι σχετικά με την επανάσταση.

# data[].attributes.headline
Μαθαίνοντας με παιγνίδια τις ελληνικές φορεσιές!

# data[].attributes.subject
Μαθαίνοντας με παιγνίδια τις ελληνικές φορεσιές!

# data[].attributes.body
Από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

# data[].attributes.headline
Μουσείο Αλή Πασά και Επαναστατικής Περιόδου

# data[].attributes.subject
Μουσείο Αλή Πασά και Επαναστατικής Περιόδου

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μουσείο Αλη Πασά

# data[].attributes.attachment_link.title
Μουσείο Αλη Πασά - Μουσείο Αλη Πασά

# data[].attributes.attachment_link.description
Το Μουσείο Το Νησάκι Αλή Πασας Καλώς ήρθατε στο μουσείο του Αλή Πασά καιEπαναστατικής περιόδου. Οι επισκέπτες του Μουσειακού Συγκροτήματος έρχονται σε άμεση επαφή με εκπληκτικά έργα τέχνης της Ηπειρώτικης ασημουργίας: όπλα, κοσμήματα, χρηστικά αντικείμενα, κεραμικά από τον 17ο εώς τις αρχές του 20ου…

# data[].attributes.headline
Κυρά Βασιλική_Μουσείο Βρέλλη

# data[].attributes.subject
Κυρά Βασιλική_Μουσείο Βρέλλη

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Paul Vrellis Museum - Μουσείο Παύλου Βρέλλη

# data[].attributes.attachment_link.title
Κυρά-Βασιλική | Paul Vrellis Museum - Μουσείο Παύλου Βρέλλη

# data[].attributes.attachment_link.description
«Ένα όμορφο κοριτσάκι, μια καλλονή, κλέβουν Τουρκαλβανοί από τα χέρια των γονιών της. Ήταν μόλις 12 χρονών τότε και την “προόριζαν” για το χαρέμι ενός ανθρώπου που είχε πατήσει τα 61.

# data[].attributes.headline
Τζαβέλαινα_Κλέφτικο τραγούδι

# data[].attributes.subject
Τζαβέλαινα_Κλέφτικο τραγούδι

# data[].attributes.attachment_link.title
Τζαβέλαινα κλέφτικο με την Γεωργία Μηττάκη

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.headline
Η Τζαβέλαινα

# data[].attributes.subject
Η Τζαβέλαινα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Στὸν Κάλαμο, στὸ μικρὸ νησὶ κοντὰ στὴν Ἰθάκη, χιλιάδες ἔμειναν ἀδύνατες ψυχὲς ὅλα τὰ χρόνια τῆς Ἐπαναστάσεως, φευγᾶτες ἀπὸ τὰ σπίτια τους, γιὰ νὰ γλυτώσουν. Ἐκεῖ μαζὶ μὲ ἄλλες Σουλιώτισσες ἐζοῦσε, ποιά; Ἡ Δέσπω ἡ Τζαβέλαινα, τοῦ Φώτου ἡ γυναῖκα, ἡ θαυμαστὴ ἀπὸ τοὺς πολέμους τοῦ Σουλίου μὲ τὸν ᾽Αλῆ - πασᾶ πρὶν ἀπὸ τὸ 1821.

Τώρα ὃμως ἄλλος ἐγίνετο πόλεμος, ἴσα σκληρὸς μὰ πιὸ μεγὰλος. Οἱ Σουλιῶτες ἐπέρασαν ἀπὸ τὰ ῾Επτάνησα κατὰ τὸ 1823 καὶ πολεμοῦν μαζὶ μὲ τόσα ἄλλα ἀδέλφια τους· μαζὶ τους ἦσαν καὶ τῆς Τζαβέλαινας οἱ γυιοί, ὁ Κίτσος κι ὁ Ζυγούρης, καὶ τόσοι ἄλλοι.

Μία ἡμέρα ξαφνικὰ ἔφθασε στὸν Κάλαμο μία κακὴ εἴδησις, πὼς σὲ κάποια μάχη ὁ Κίτσος κι ὁ Ζυγούρης ἐσκοτώθηκαν!

Ἀμέσως οἱ Σουλιώτισσες, κι ἡ Δέσπω συντροφιά τους, ἄρχισαν τὸ κλάμμα, τὸ ξεφωνητὸ καὶ τὸ μαλλοτράβηγμα.

Ἔξαφνα ἡ Δέσπω ὀρθὴ ἐτινάχθηκε, ἔρριξε πίσω τὰ μαλλιὰ κι ἐσφούγγισε τὰ δάκρυα.

- Παῦτε, ὠρέ, τὰ κλάμματα! εἶπε προστακτικά· ἐκεῖνοι πᾶνε στοῦ Χριστοῦ τὸ δρόμο. ῝Ομως Πάσχα ἔρχεται. Σηκωθῆτε τώρα νὰ βάψωμε τ' αὐγά, γιατὶ εἶναι ἁμαρτία, κι ὁ Θεὸς μπορεῖ νὰ μᾶς ὀργισθῆ.

Ἀπὸ σεβασμὸ ἐσηκώθηκαν μία μία κι ἄρχισαν νὰ κοιτᾶν τὴ δουλειά τους, μὰ χωρὶς καρδιά. Μὲ πολλὴ δυσκολία κρατοῦν τὰ δάκρυα καὶ κρυφαναστενάζουν πικρά.

Μὰ ξαφνικά, κι ἐκεῖ ποὺ καταγίνονται στῶν αὐγῶν τὸ βάψιμο, φθάνει ἄλλη πρόσχαρη εἴδησις, πὼς ὄχι, ἦτο ψέμμα, δὲ σκοτώθηκε κανεὶς καὶ ζοῦν τῆς Δέσπως τὰ λιονταρόπουλα. Κάποιος ἐπληγώθηκε ἐλαφρὰ μόνον.

Καὶ φαντάζεται κανένας τὴ χαρά, ὕστερα ἀπὸ τόση λύπη. Κι ἡ Τζαβέλαινα γονατιστή:

- Δοξασμένη ἡ χάρι σου, Χριστέ, ποὺ μοῦ τοὺς ἐφύλαξες... μὰ ἐγὼ πάντα τοὺς ἔχω ξεγραμμένους....

"Ἱστορικὴ ἀνθολογία" Γιάννης Βλαχογιάννης

Πηγή : Αναγνωστικό Ε΄Δημοτικού 1957

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Τζαβέλαινα

# data[].attributes.attachment_link.description
Στὸν Κάλαμο, στὸ μικρὸ νησὶ κοντὰ στὴν Ἰθάκη, χιλιάδες ἔμειναν ἀδύνατες ψυχὲς ὅλα τὰ χρόνια τῆς Ἐπαναστάσεως, φευγᾶτες ἀπὸ τὰ σπίτια τους, γιὰ νὰ γλυτώσουν. Ἐκεῖ μαζὶ μὲ ἄλλες Σουλιώτισσες ἐζοῦσε, ποιά; Ἡ Δέσπω ἡ Τζαβέλαινα, τοῦ Φώτου ἡ γυναῖκα, ἡ θαυμαστὴ ἀπὸ τοὺς πολέμους τοῦ Σουλίου μὲ τὸν ᾽Αλῆ - πασᾶ πρὶν ἀπὸ τὸ 1821.

# data[].attributes.headline
Τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης

# data[].attributes.subject
Τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, σε συνεργασία με το ΚΠΙΣΝ, παρουσιάζει την έκθεση "Τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης".

Ποια είναι τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης; Πότε ξεκινά και ποια είναι η διάρκεια της λειτουργίας τους; Ποιοι παράγοντες επηρέασαν τη λειτουργία τους; Ποια είναι η συμβολή τους στην Ελληνική Επανάσταση;

Η εγκατάσταση και λειτουργία τυπογραφείων στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο ξεκινά λίγους μόλις μήνες μετά την έναρξη του Αγώνα. Καθώς πρόκειται για -σχεδόν στο σύνολό τους- βραχύβια εγχειρήματα, τα τυπογραφεία γίνονται γνωστά και καθιερώνονται ιστορικά από τους τόπους όπου λειτουργούν: Καλαμάτα, Κόρινθος, Ύδρα, Μεσολόγγι, Αθήνα, Ψαρά, Ναύπλιο, Αίγινα.

Τι θα δούμε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας

Τα τυπογραφεία από το 1821 έως το 1827 υπηρετούν ποικιλοτρόπως τους σκοπούς της Επανάστασης παρά τις δυσκολίες σε θέματα τόσο τεχνικού εξοπλισμού όσο και ανθρώπινου δυναμικού. Σαράντα τέσσερα μικρά κατά το μάλλον ή ήττον βιβλία, επτά εφημερίδες και τουλάχιστον διακόσια είκοσι μονόφυλλα αποτελούν την παραγωγή των τυπογραφείων αυτών.

Αντιπροσωπευτικά δείγματά τους, προερχόμενα από τις συλλογές της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, παρουσιάζονται σε συνεργασία με το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αναδεικνύοντας τον ρόλο που διαδραματίζει η τυπογραφία στα κρίσιμα εκείνα χρόνια.

Η σελίδα τίτλου της έκδοσης του Ύμνου εις την Ελευθερίαν του Διονυσίου Σολωμού.
Εκδόθηκε για πρώτη φορά στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο στο Μεσολόγγι το
1825, ενώ είχε ήδη εκδοθεί δύο φορές στη Γαλλία, το 1824 και το 1825

Η έκθεση υλοποιείται με χρηματοδότηση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος και με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ). Παράλληλα, διοργανώνεται έκθεση με τίτλο "Η επιρροή του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού στη διαμόρφωση του νέου Ελληνικού Κράτους".

Έργα επιφανών στοχαστών του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού (Λοκ, Βολταίρος, Εγκυκλοπαιδιστές, 2 / 2 Μπεκαρία, κ.ά.) παρουσιάζονται συνδυαστικά με τις μεταφράσεις τους στα ελληνικά από εξίσου σημαντικούς εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού (Ευγένιος Βούλγαρης, Ρήγας Βελεστινλής και Αδαμάντιος Κοραής).

Η δράση εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος Εrasmus+ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο "Το μέλλον της πολιτιστικής κληρονομιάς στη Νεότερη Ευρώπη". INFO Είσοδος ελεύθερη Καθημερινά: 09:30-20:00

Τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης
Διάρκεια έκθεσης: 29/12/2021 - 27/02/2022 / Ωράριο λειτουργίας: Καθημερινά, 09.30 - 20.00 / Αίθριο 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, ΚΠΙΣΝ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εθνικη βιβλιοθηκη τησ ελλαδασ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επανάσταση 1821

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος -Σπάνια βιβλία και εφημερίδες στο ΚΠΙΣΝ | ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ | iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, σε συνεργασία με το ΚΠΙΣΝ, παρουσιάζει την έκθεση "Τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης". Ποια είναι τα τυπογραφεία της Ελληνικής Επανάστασης; Πότε ξεκινά και ποια είναι η διάρκεια της λειτουργίας τους; Ποιοι παράγοντες επηρέασαν τη λειτουργία τους; Ποια είναι η συμβολή τους στην Ελληνική Επανάσταση; Η εγκατάσταση και λειτουργία τυπογραφείων στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο ξεκινά λίγους μόλις μήνες μετά την έναρξη του Αγώνα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μια από τις Θρακιώτισσες ηρωίδες γυναίκες που αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στον αγώνα για την απελευθέρωση του έθνους και προσέφερε και όλη την περιουσία της υπήρξε και η εξ Αίνου Ανατολικής Θράκης καταγόμενη Δόμνα Βισβίζη.

Αφιερώθηκε στην Μεγάλη Ιδέα της Φιλικής Εταιρείας, στην οποία μυήθηκε μετά τον σύζυγό της Χατζηαντώνη Βισβίζη, ξόδεψε για τον αγώνα και τον τελευταίο οβολό της, για τη συντήρηση του πλοίου της ως ετοιμοπόλεμου και μάχιμου και όταν δεν μπορούσε η ίδια να το συντηρήσει, το προσέφερε και αυτό στον αγώνα.

Το τέλος της; Πέθανε εγκαταλειμμένη, πτωχή και λησμονημένη.Μέσα από μια σειρά εγγράφων, αποσπάσματα των οποίων παρατίθενται, διαπιστώνει κανείς την αγωνία της Θρακιώτισσας αγωνίστριας για την επιτυχία του αγώνα, την μεγάλη προσφορά της αλλά και την ολοσχερή εγκατάλειψη από την πολιτεία.

Η Δόμνα Βισβίζη προσέφερε και θυσίασε τα πάντα στον αγώνα. Ο Δημήτριος Υψηλάντης σε μια επιστολή του την προσφωνεί "Ευγενεστάτη και Γενναιοτάτη".Υπήρξε κόρη πλούσιας οικογένειας από την Αίνο όπου και γεννήθηκε το 1784 και το 1808 παντρεύτηκε τον Αντώνη Βισβίζη, πλούσιο πλοίαρχο και καραβοκύρη.Φλεβάρης του 21 και ο Θρακιώτης Χατζηαντώνης Βισβίζης αρματώνει το ιδιόκτητο καράβι του, την"Καλομοίρα", ένα μπρίκι ναυπηγημένο στην Οδησσό με 16 κανόνια και 140 ναύτες και ξεκινά να μπει στην δούλεψη του Γένους, εγκαταλείποντας την εύπορη ζωή του Αίνου.

Χωρίς δεύτερη σκέψη τον ακολουθεί η γυναίκα του Δόμνα, παίρνοντας μαζί της στο καράβι τα πέντε παιδιά τους, όλα τα χρήματα και τα τιμαλφή της οικογένειας και ενώνεται με τον στόλο των Ψαριανών.

Το βάπτισμα του πυρός το πήρε στην Ίμβρο και έκτοτε ξεκίνησε μια ζωή γεμάτη αγώνες, περιπέτειες, μεγάλες δυσκολίες, φτώχια, δυστυχία και εγκατάλειψη.Το μπρίκι μεταφέρει στον Άθω μαζί με πολεμοφόδια και όπλα και τον επαναστάτη Εμμανουήλ Παπά, το Σερραίο μεγαλέμπορο και τραπεζίτη που κι αυτός ξόδεψε την περιουσία του και τη ζωή του για χάρη της πατρίδας.Το ζευγάρι των καπεταναίων συμμετέχει στον αγώνα του 21 και βρίσκεται παρών σ' ολόκληρο το Αιγαίο κυβερνώντας την "Καλομοίρα", ναυμαχώντας παλικαρίσια, υπερασπίζοντας παγιδευμένους αγωνιστές και πολιορκώντας τους εχθρούς.
"Για να κτισθή το χρυσό παλάτι της Ελευθερίας", όπως συνήθιζε να λέει το ζεύγος.

Στις 21 του Ιούλη του 1822 η Δόμνα με τον άνδρα της που κυβερνά το πλοίο τους, πρωτοστατούν στην από θαλάσσης πολιορκία της Εύβοιας.
Κάποια στιγμή ο άνδρας της σκοτώνεται.

Η Δόμνα δίνει εντολή να τον κλάψουν τα παιδιά και να τον ετοιμάσει ο παπάς και αυτή αναλαμβάνει πλήρως σαν καπετάνισσα την "Καλομοίρα" και συνεχίζει τον αγώνα.

Η σκέψη να ξαναγυρίσει στην πλούσια ζωή που άφησε πίσω της δεν της περνά καν από το μυαλό.Παίρνει μέρος σε μπλόκα, σε ναυμαχίες και βοηθά με κάθε δυνατό τρόπο στην επιτυχία της Επανάστασης.

Τέλος του 1823, σε μια αναφορά της προς το Υπουργείο Ναυτικών, η Δόμνα Βισβίζη γράφει:

"Κατά το 1822 έτος, εσυμφώνησεν ο μακαρίτης άνδρας μου μετά των αρεοπαγιτών και εφόρων της Εύβοιας δια να σταθή με το πλοίο του εις την πολιορκίαν της Εύβοιας, μέλλων να πληρώνεται παρά των αρεοπαγιτών.Μ΄ όλον δ΄ ότι ο ρηθείς άνδρας μου ετελεύτησε, μόλον τούτο, μηδόλως παραβάσα από μέρους μου τας άνωθι συμφωνίας, ένα ήμιση ολόκληρον χρόνον , μ΄ όλον τον πατριωτικόν ζήλον τας εκτέλεσα.Αγκαλά δε δις, τρις και πολλάκις να εζήτησα το να πληρωθώ εν καιρώ, ως η συμφωνία μας, με το σήμερον και αύριον όμως αναβαλλομένου του καιρού, και μηδ΄ οβολού μη δοθέντος μοι, στενοχωρηθείσα δ΄ από τους ναύτας, και φοβούμενη μήπως ήθελον αναχωρήση, ενώ άνευ τούτων, ήτο αδύνατον το να κρατηθή η πολιορκία, ελπίζουσα δε και ότι επομένως ήθελα πληρωθή, επλήρωσα εξ ιδίων τα μηνιαία των, εξοδεύσασα δε προς τούτοις εις αυτό το διάστημα, τόσον εις τας των ναυτών τροφάς, όσον και εις πολεμοφόδια, ποσότητα όχι ευκαταφρόνητον, καθώς καλώτατα γινώσκει το έξοχον υπουργείον, με πόσην ποσότητα χρημάτων δύναται να εξοικονομηθή εν πολεμικόν πλοίον, από εβδομήκοντα πέντε ναύτας κυβερνούμενον, με την πρόβλέψιν των τροφών, πολεμοφοδίων και μηνιαίων".

Πράγματι η προσφορά της Δόμνας Βισβίζη στην πολιορκία της Εύβοιας ήταν σημαντική.Και αυτό βεβαιώνεται από τους προκρίτους της Εύβοιας που σε μια επιστολή τους αναφέρουν "...ο μακαρίτης σύζυγός της, ζων, και αυτή μετά τον θάνατον εκείνου, εις την νήσον Εύβοιαν κατά το βόρειον μέρος, με ειλικρίνειαν και πατριωτικόν ζήλον, χωρίς να παρακούσωσι τας προσταγάς, εδούλευσεν με το πλοίον του". Και από άλλα πολλά έγγραφα που διασώθηκαν επιβεβαιώνεται η μεγάλη προσφορά του ζεύγους Χατζηαντώνη και Δόμνας Βισβίζη στον μεγάλο αγώνα.

Στο υπ΄ αριθμ. 17293/15.8.1922 έγγραφο του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Άνθιμου Γαζή, μεταξύ των άλλων αναφέρεται:"...ο φιλογενέστατος Καπετάνιος Χατζή Αντώνιος Βισβίζης με το καράβι του από αρχάς Απριλίου του 1822, δεύτερον έτος της ελευθερίας, μέχρι τέλους Ιουλίου εδούλευεν εις τον Άρειον Πάγον και μετά πάσης προθυμίας και πίστεως, ως ουδείς άλλος, περιπλέων αδιαλείπτως το Βόρειον στενόν της Ευβοίας και καταπολεμών τον εχθρόν εις τε την Στυλίδα, Θερμοπύλας και Εύριπον και εις τα Βρυσάκια, ρίπτων ακαταπαύστως κανόνια με τα ίδια του εφόδια πολεμικά και φανείς ευδόκιμος εν πάσι, γίνεται δήλον...".

Aλλά και ο ίδιος ο Οδησέας Ανδρούτσος σε έγγραφό του περί των υπηρεσιών του Καπετάν Αντ. Βισζβίζη που έγραψε στη Λιβάδα στις 13 Μαϊου 1822, γράφει μεταξύ των άλλων:"...Εκ τούτου φανερώνω ότι ο Καπ΄ Αντώνης Βιζβίζης ευρισκόμενος εις Λιβάθα με το πλοίον του, το εις την πολιορκίαν στρατόπεδόν μας έχων μεγαλωτάτην ανάγκην τόσον από τροφάς όσον και από πολεμοφόδια μας έδωσεν ο ρηθείς 3, τρία κανόνια του κάμπου, διακοσίας πενήντα επτά οκ΄΄ Μπαρούτι, πεντακόσια δεκάρια φυσέκια ντουφεκιών, πενήντα μπάλας των κανονιών, εννενήντα μπάλες γρανάτες, εικοσιπέντε σακέτα μπάλα μιδραλία, εβδομήντα πέντε κα΄΄ παξιμάδι και πεντακόσια εξήντα οκ΄΄ αλεύρι και υπεσχέθη να μας οικονομίση και άλλα, αν λάβωμεν χρείαν.Και ούτω εκρατήσαμεν την πολιορκίαν πάλιν και εστάθημεν επειδή είμεθα έτοιμοι να σκορπίσωμεν όλοι.Διό δίδεται το παρόν δια να έχη να παρρησιασθή εν καιρώ εις το Γένος δια ταύτην του την δούλευσιν και τον πατριωτισμόν".

Όμως ο καιρός περνά και τα γρόσια αρχίζουν εξανεμίζονται.

Τα έξοδα για τη διατήρηση σε διαρκή πολεμική ετοιμότητα ενός καραβιού με 16 κανόνια και 140 ναύτες είναι δυσβάσταχτα. Η κάσα της Καπετάνισσας είναι πια άδεια. Και παρά την πλειάδα εγγράφων και συστατικών επιστολών που έχει για την προσφορά του άνδρα της και της ιδίας στον αγώνα κανείς δεν ενδιαφέρεται για τις ανάγκες του σκάφους της και των πολεμιστών του.

Τον Σεπτέμβριο του 1824 η"Καλομοίρα" περνά στα χέρια του Κράτους, καθώς η Δόμνα Βισβίζη αναγκάζεται να την παραχωρήσει.Συγκεκριμένα στα τέλη του 1823 οι Υδραίοι ζητούν από την Δόμνα το πλοίο της για τις ανάγκες του υδραίικου στόλου και χωρίς δεύτερη σκέψη η Δόμνα παραχωρεί την "Καλομοίρα" για να χρησιμοποιηθεί σαν πυρπολικό "μ΄ όλα τ΄ αναγκαία εξοπλισμένον", ενώ τα άλλα πλοία που προσέφεραν για τον ίδιο σκοπό ήταν "γυμνά τε και πάντων υστερημένα πλοία".

Το τέλος της "Καλομοίρας", του πλοίου που όργωσε τις θάλασσες και απετέλεσε απρόσιτο φρούριο και φόβος και τρόμος των Τούρκων, ήταν εξίσου ηρωικό και επάξιο της καπετάνισσάς του! Με το πλοίο αυτό το 1824 ο Πιπίνος έκαψε τη Τουρκική φρεγάτα του Χαζνέ Γκεμνισί.

Η υπέροχη αυτή γυναίκα που έδωσε τον άνδρα της, το καράβι της, άδειασε γενναιόδωρα τη γεμάτη χρυσό κασέλα της, αφιέρωσε την ικμάδα της νιότης της αναζητώντας πατρίδα και λευτεριά, παράτησε έρημα σπίτια και ακίνητα στα χέρια του Τούρκου, έμεινε ολομόναχη να συντηρήσει και να αναθρέψει σε ξένο τόπο τα παιδιά της.

Την παρακολουθούμε μέσα από έγγραφα που σώθηκαν στα ελληνικά αρχεία - να τριγυρνά από τόπο σε τόπο, την Ερμιόνη, το Ναύπλιο, την Ερμούπολη της Σύρου στερημένη, περιφρονημένη, άστεγη με τα πέντε παιδιά της, να προστρέχει "εις το έλεος της σεβαστής επιτροπής της Ελλάδας" και να ζητά βοήθεια"... Το 1824 την βρίσκει χωρίς το καράβι της, πάμπτωχη, με τα πέντε ορφανά της "...υστερούμενα και αυτού του επιούσιου....Μη έχουσα ούτε οίκον, ούτε μίαν πατρίδα, ούτε τα λοιπά αναγκαία" στην αρχή για λίγο στην Ύδρα και τη Σύρα και στη συνέχεια στο Ναύπλιο. Εκεί αναγκάζεται για να επιβιώσει να ζητήσει βοήθεια από τη Διοίκηση με την ελπίδα ότι "δεν θέλει αφήσει εγκαταλελειμμένα και απροστάτευτα τα υπέρ της πατρίδος αποθανόντος πατρός τέκνα, και εξοδεύσασα και όλη του την περιουσία, αλλά θέλει χορηγήσει εις αυτά τα προς το ζην αναγκαία από την πικράν ορφανίαν των και σκληράν δυστυχίαν, δια να παρακινώνται και οι λοιποί ομογενείς εις τον Ιερόν τούτον αγώναν αλύπως, βλέποντες την Διοίκησιν προστάτην των ορφανών και χηρών". Αλλά η Διοίκηση κωφεύει και αδιαφορεί! Με τον καιρό η κατάσταση χειροτερεύει.

Μέσα στο καταχείμωνο του 1826 η Δόμνα βρίσκεται σε απελπιστική κατάσταση. Στο λιμό που είχε προηγηθεί έχασε το ένα από τα πέντε παιδιά της και απελπισμένη γράφει

"....Κλαίω, ευσπλαχνίαν δεν ευρίσκω ουδεμίαν. Άχρι και των ουρανών κραυγάζω. Ώτα ανεωγμένα δεν βλέπω!Πως άλλως να εκφράσω τον πόνο μου; Ή με οποίον άλλον τρόπο να κινήσω ανθρώπων σπλάγχνα εις συμπάθειαν"; Αλλά όλα αυτά φωνή βοώντος εν τη ερήμω! Και τα χρόνια περνούσαν αλλά η κατάσταση της Δόμνας δεν διορθωνόταν.Ήταν Αύγουστος του 1829 και η καπετάνισσα άρρωστη βαριά, πήρε την απόφαση να γράψει από το Άργος όπου βρισκόταν στον Κυβερνήτη Καποδίστρια

."...Γνωρίζω ότι φαίνομαι όχι μόνον οχληρά και βαρετή, αλλά και τολμηρά.Ανάγκη όμως μεγίστη μ΄ αναγκάζει και μάλλον με βιάζει! Κατ΄ ανάγκη λιμού, λιμοκτονίας και άκρας πτωχείας κατήντησα κλινήρης εις τόπον ξένον, μακράν των δυστυχών μου ορφανών και ανηλίκων.Δεν είμαι εις κατάστασιν να επιστρέψω εις αυτά, επειδή έμεινα έρημος και αυτής της εφημέρου τροφής στερούμενη, κινδυνεύομεν να αποθάνομεν από την πείναν! Επί Μάρτυρι Θεώ δεν έχω καν τα αναγκαία μου έξοδα να επιστρέψω προς την ατυχή οικογένειά μου.... Ο πατήρ των ανηλίκων ορφανών μου εθυσίασεν και ζωήν και κατάστασιν υπέρ του έθνους, τα παιδιά του λιμοκτονούν, πεθαίνουν από την πείναν! Το έθνος δεν ευσπλαγχνίζεται; Κινδυνεύουν και εντός ολόγου χάνονται.... Προστρέχω προς την έμφυτον φιλανθρωπίαν σας, θερμώς παρακαλούσα όπως μοι γίνη καν μικρά εξοικονόμησις, ίνα περιθάλψω και δυνηθή ανακουφίσω τα τέκνα μου και προλάβω αυτά πριν, ή εκ της λιμοκτονίας εξοντωθώσι.

Της εξοχότητός της δούλη, η δυστυχής χήρα Δόμνα Βισβίζη".

Kαι η βοήθεια κάποια στιγμή ήρθε. Κάποιοι φρόντισαν να βγάλουν για την καπετάνισσα μια μικρή σύνταξη μόλις τριάντα (30) δραχμών το μήνα.Τόσο αξιολόγησαν τη μεγάλη της προσφορά στον αγώνα! Όμως οι 30 αυτές δραχμές το μήνα ήρθαν ν΄ ανακουφίσουν τη φτώχια της Δόμνα στη Μύκονο, όπου έζησε μέχρι το 1832. Μετά έφυγε και πήγε στη Σύρα, όπου έμεινε μέχρι το 1845 για να καταλήξει γερόντισσα, ξεχασμένη απ΄ όλους και πικραμένη και να πεθάνει στον Πειραιά, πάμπτωχη και εγκαταλελειμμένη σε ηλικία 66 ετών!

Αυτή ήταν η ανταμοιβή της για την προσφορά και τη θυσία του συζύγους της και της ιδίας στον μεγάλο του γένους αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας. Όχι βέβαια της δικής της πατρίδας, γιατί η αγαπημένη της Αίνος ουδέποτε ανάσαινε της λευτεριάς αγέρα. Και όπως έλεγε και η ίδια: " ....Η Αίνος, λοιπόν, και συγχωράτε με που όλη ώρα μιλώ για τον τόπο μου, μα έτσι γίνεται σαν αγαπάς κάτι πολύ, και την Αίνο την αγαπώ. Και τη στερήθηκα, όσο λέω πως τώρα, να ήρθεν η ώρα να γυρίσω πίσω, τόσο μου βγαίνουν εμπόδια. Κι είναι και τούτη η πίκρα πως ο τόπος μου μένει πάνω εκεί αλύτρωτος ακόμα..".

Η Δόμνα Βιζβίζη μέσα στην αρρώστια και στη δυστυχία της, δεν σταμάτησε ποτέ να ενδιαφέρεται και για το μέλλον των παιδιών της. Κυρίως όμως για τον πρωτότοκο γιος της, τον Θεμιστοκλή, για τον οποίο ζήτησε μια συστατική επιστολή απ΄ τη Διοίκηση για να τη δώσει στον Γ. Δρακάτο, ο οποίος της υποσχέθηκε ότι θα τον έπαιρνε μαζί του στο Λονδίνο, ύστερα από παράκληση της μητέρας του "...Δια να ωφεληθή και ο παις μου και ωφελήση και την πατρίδα του", όπως του έλεγε. Όταν το 1824 ήλθε στην Ελλάδα, ως απεσταλμένος του Φιλελληνικού Συλλόγου των Παρισίων, ο Γάλλος στρατηγός Ρος, για να πάρει μαζί του μερικά Ελληνόπουλα, τα οποία θα σπούδαζαν με υποτροφία στη Γαλλία, μεταξύ των 10 συνολικά επιλεγέντων, κατά προτίμηση από τους απογόνους των ονομαστών αγωνιστών της Επανάστασης, όπως του Κανάρη, του Γιαννίτση, του Μπότσαρη, του Μπαλάσκα και άλλων, με τη φροντίδα του Γ. Δρακάτου συμπεριλήφθηκε και ο μεγαλύτερος και ομορφότερος γιος του Χατζηαντώνη και της Δόμνας Βισβίζη, ο 12χρονος Θεμιστοκλής, ο οποίος, όταν έφθασε στη Γαλλία, έγινε το αγαπημένο παιδί των φιλελληνικών κύκλων των Παρισίων και έτυχε της ιδιαιτέρας προστασίας της κυρίας Ρεκαμιέ και της επί Ελληνική καταγωγή καυχώμενης δούκισσας Νταμπρεντές, ενώ η Γαλλίδα καλλιτέχνης Αδέλα Ταρντιέ φιλοτέχνησε την προσωπογραφία του, η οποία κυκλοφόρησε τότε σε χιλιάδες δελτάρια σε ολόκληρη τη Γαλλία, ως αντιπροσωπευτική μορφή Ελληνόπουλου.

Γνωστά έγιναν από τους Φιλέλληνες στην Ευρώπη κι έτσι μαθεύτηκαν τ΄ όνομά της και το έργο της παντού, τα λόγια του αποχωρισμού προς τον γιό της, όταν έφευγε για το Παρίσι: "Παιδί μου! Πρόκειται να υιοθετηθείς και να ανατραφείς από την γαλλική γενναιοδωρία. Όταν θα μεγαλώσεις, ίσως να μην ζω πια. Στοχάσου τότε, ότι έχεις να εκδικηθείς τον θάνατο του πατέρα σου".Και σαν να το ήξερε η Καπετάνισσα, ο γιος της μετά από λαμπρές σπουδές στο Παρίσι, επέστρεψε στην Ελλάδα και πρόκοψε! Το 1842 διορίσθηκε ακόλουθος στο υπουργείο των Εξωτερικών ενώ το 1845 ανέλαβε την ανώτατη θέση του διοικητή της Νάξου. Την προτομή του στη παραλία της Αλεξανδρούπολης, δίπλα στη προτομή της μάνας του και κάτω από το ηρώο των Βιζβίζιδων, φιλοτέχνησε ο γλύπτης Γιώργος Δημητριάδης ο Αθηναίος (1880-1941).

Η ηρωική στάση της , η αντρίκια παλικαριά της, η αγέρωχη αντιμετώπιση της μοίρας στις κρίσιμες στιγμές της ζωής της και του αγώνα, την αναδεικνύουν πρόσωπο πρωταγωνιστικό.Την υψώνουν σε δυσθεώρητα μεγέθη και την κατατάσσουν τουλάχιστον στην ίδια θέση με την Μπουμπουλίνα και την Μαντώ Μαυρογένους. Πέθανε το 1850.Ήταν Αρχόντισσα!

Ήταν Καπετάνισσα.

Ήταν Ηρωίδα!

Ίσως για αυτό και να την παραμμέλησε η Ελληνική Πολιτεία. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι, " ......οι ήρωες χρειάζονται μόνο την εποχή του πολέμου!
Είναι επικίνδυνοι στην εποχή της ειρήνης"!
Πουλάκι πόθεν έρχεσαι, πουλάκι γι΄ αποκρίσου
μην είδες και μην άκουσες για την κυρά Δομνίτσα
την όμορφη, τη δυνατή, την αρχικαπετάνα,
πούχει καράβι ατίμητο και πρώτο μεσ' στα πρώτα,
καράβι γοργοτάξιδο, καράβι τιμημένο,καράβι που πολέμησε στης Ίμπρος το μπουγάζι;

Και το πουλάκι στάθηκε και το πουλάκι λέει, ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ NEWS AGENCY
την είδα την απάντησα σιμά στο Αγιονόρος
τρεις μέρες επολέμαγε με δυο χιλιάδες Τούρκους
Καράβια εδώ, καράβια εκεί, καράβια παρά πέρα
και τούτη σαν τον αετό ώρμαγε και χτυπούσε
δεξιά ζερβά κι ανάστροφα κι όπου βολούσε ακόμα
κι άκουγες βόγγους δυνατούς και στεναγμούς μεγάλους
κι άκουγες κλάματα πικρά, κατάρες στην κατάρα
κι θάλασσες κοκκίνιζαν ως φέσια των αγάδων.

(Δημοτικό ποίημα)

# data[].attributes.attachment_link.title
Δόμνα Βισβίζη: Η ηρωική ναυμάχος του '21 που πέθανε φτωχή και ξεχασμένη

# data[].attributes.attachment_link.description
Μια από τις Θρακιώτισσες ηρωίδες γυναίκες που αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στον αγώνα για την απελευθέρωση του έθνους και προσέφερε και όλη την περιουσία της υπήρξε και η εξ Αίνου Ανατολικής Θράκης καταγόμενη Δόμνα Βισβίζη.

# data[].attributes.headline
18 Δεκεμβρίου 1803.Η θυσία των γυναικών του Σουλιου στο Ζάλογγο. 

# data[].attributes.subject
18 Δεκεμβρίου 1803.Η θυσία των γυναικών του Σουλιου στο Ζάλογγο. 

# data[].attributes.body
18 Δεκεμβρίου 1803.

Γυναίκες του Σουλίου αποκλείονται από ισχυρή τουρκο-αλβανική δύναμη στην απόκρημνη περιοχή του Ζαλόγγου κατά την εκκένωση του οικισμού τους και αυτοκτονούν πέφτοντας από την κορυφή του γκρεμού. Το γεγονός έρχεται ως επίλογος μιας μακράς περιόδου μαχών με μικρά διαλείμματα ειρήνης. Ο Αλή πασάς Τεπελενλί των Ιωαννίνων προσπάθησε πολλές φορές να ελέγξει ή και να καταστρέψει το Σούλι, το συγκρότημα χωριών στις απόκρημνες κορυφές των βραχωδών ορέων της Κεντρικής Ηπείρου αλλά ωρίς αποτέλεσμα. Το Σούλι κατοικείτο από ικανούς και ολιγάρκεις κατοίκους και κατείχε θέση φύσει οχυρή πάνω σε βουνά γυμνά και γεμάτα από στενά περάσματα και χαράδρες ιδανικές για ενέδρα. Είχε ένα μεινέκτημα: την έλλεψη εφοδίων. Το 1802, ο Αλή εκμεταλεύτηκε τη διαμάχη Τζαβελαίων και Μποτσαραίων για την πρωτοκαθεδρία στο Σούλι προσεγγίζοντας τον Κίτσο Μπότσαρη υποσχόμενος τη θέση του Φώτου Τζαβέλα. Αποτέλεσμα ήταν να φύγουν κι οι δυο χολωμένοι από το Σούλι αφήνοντάς το ακέφαλο την κρίσιμη ώρα. Καταλαμβάνοντας και το χωριό Αβαρίκο, ο κλοιός γύρω από τα χωριά του Σουλίου έκλεισε κι η πείνα ανάσκασε τον Δεκέμβριο του 1803 τους Σουλιώτες σε διαπραγματεύσεις. Η συμφωνία με τον Αλή ήταν να παραδοθούν οι Σουλιώτες με όρο να μην τους πειράξει αλλά εγκαταλείποντας τις πατρογονικές εστίες τους. Το Σούλι δεν έπρεπε να κατοικηθεί ποτέ ξανά για να μην αποτελέσει εστία και παράδειγμα αντίστασης κατά της εξουσίας του Αλή ποτέ στην Ήπειρο. Αρκετοί Σουλιώτες διάλεξαν τη φυγή διαφεύγοντας χωρίς να θέσουν την τύχη τους στη διάθεση του Τεπελενλί. Άλλοι ακολούθησαν το γράμμα της συμφωνίας φεύγοντας με τα όπλα τους υπό την επιτήρηση των στρατιωτών του Αλή.

Μια μικρή ομάδα υπό τον καλόγερο Σαμουήλ κλείστηκε στο Κούγκι και ανατινάχτηκαν μαζί με τους Τούρκους διώκτες τους. Ο Αλή θεώρησε το γεγονός ως μέγιστη πράξη περιφρόνησης και χρησιμοποιώντας το ως πάτημα διέταξε τους άνδρες του να επιτεθούν και να εξοντώσουν τους ειρηνικά πορευόμενους προς Πάργα και προς Ζάλογγο. Η ομάδα της Πάργας πολέμησε και κατόρθωσε με θυσίες να διασπάσει τον κλοιό και να φτάσει στην παραθαλάσσια πόλη αλλά οι Πάγιοι φοβούμενοι την οργή του Αλή τους δέχτηκαν προσωρινά.

Οι Σουλιώτες κατέφυγαν στην γειτονική Κέρκυρα. Η ομάδα του Ζαλόγγου δέχτηκε κι αυτή ισχυρή πίεση και αποκλείστηκε πλήρως. Μια ομάδα  διέφυγε ανοίγοντας σάρκινο δρόμο αλλά οι περισσότεροι από τις 100 περίπου οικογένειες έπεσαν από τα τουρκικά και αλβανικά πυρά. Μια μικρή ομάδα αναφέρεται πως επέλεξε να καταφύγει σε υψηλότερη κορυφή όπου αποκλεισμένη αποφάσισε να πέσει από τα βράχια παρά να υπομείνει τα βασανιστήρια και την ταπείνωση της αιχμαλωσίας. Η είδηση της αυτοθυσίας των γυναικών που παρέσυραν μαζί και τα παιδιά τους (αναφέρονται από 22 έως 57 που μπορεί να δηλώνουν την διαφορά ενηλίκων και ανηλίκων), τραγική στη φύση της, έγινε γνωστή στους φιλελληνικούς κύκλους της Ευρώπης και προκάλεσε αίσθηση. Ομόριζη είναι και η διήγηση πως οι γυναίκες έδωσαν θάρρος στις καρδιές τους με έναν χορό πριν πηδήξουν στο κενό. Ο χορός του Ζαλόγγου επιβιώνει σαν τραγούδι και χορός στα ελληνικά και στα αλβανικά.

Δύο ρομαντικοί πίνακες του ζωγράφου Ary Scheffer αποτυπώνουν το γεγονός, το οποίο καταγράφηκε από δύο Ευρωπαίους αυτόπτες μάρτυρες: τον Πρώσσο διπλωμάτη στα Ιωάννινα Γιάκομπ Μπάρτολντυ, που αναφέρεται στο γεγονός χωρίς να μιλάει για τον χορό και τον Σουλεϊμάν αγά, αξιωματικό του Αλή Πασά που αφηγήθηκε τα γεγονότα στον εξισλαμισμένο Γάλλο στρατιωτικό στην αυλή του Αλή, Ιμπραήμ Μανσούρ Εφέντι ο οποίος μετέφερε τις εντυπώσεις του αναφέροντας κάτι σαν χορό στην αφήγησή του.

Φωτο:(Εικονιζόμενες: Κατερίνα Μαραγιάννη, Αλεφαντώ Μόσχω , Τόνια Μπαρμποπούλου, Μαρία Σαγώνα, Ελένη Πολονύφη, Πέπη Πολονύφη και οι μικρές Ιωάννα και Σταυρούλα Χασάπη, μέλη του Συλλόγου Αναβίωσης Απογόνων Σουλιωτών Ναυπακτίας «ΕΠΑΧΤΟΣ»)

# data[].attributes.headline
Μαντώ Μαυρογένους

# data[].attributes.subject
Μαντώ Μαυρογένους

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Γυναίκα με εύθραυστη ομορφιά, λεπτή και λυγερή κορμοστασιά, μεγαλωμένη με ευρωπαϊκή ανατροφή και παιδεία. Ανιψιά του Νικολάου Μαυρογένη, επί πολλά έτη δραγουμάνου του στόλου (1770-1786) και στη συνέχεια ηγεμόνα της Βλαχίας (1786-1790).

Γεννήθηκε στην Τεργέστη το 1796 ή 97, όπου ήταν εγκαταστημένος ο πατέρας της Νικόλαος Μαυρογένης, μέλος της Φιλικής Εταιρείας, στην οποία μυήθηκε και η Μαντώ Μαυρογένους το 1820. Στις παραμονές του αγώνα βρισκόταν στην Τήνο με το θείο της Φιλικό παπα-Μαύρο, απ' τον οποίο μυήθηκε στον αγώνα και μαζί του πήγε στην Μύκονο - πατρίδα της μητέρας της - αμέσως μετά την έκρηξη της Επανάστασης.

Έκτοτε η νεαρή Μαντώ διέθεσε όλη την πατρική περιουσία στον απελευθερωτικό αγώνα, ενώ έλαβε μέρος και η ίδια σε πολλές επιχειρήσεις. Με πλοία που εξόπλισε με δικά της έξοδα, καταδίωξε τους πειρατές που λήστευαν τις Κυκλάδες. Συγκρότησε σώμα πεζών, που ανέλαβε την αρχηγία του και υπεράσπιζε τη Μύκονο. Εξόπλισε στόλο από έξι πλοία και τον ένωσε με τις ναυτικές δυνάμεις του Τομπάζη. Αργότερα συγκρότησε στρατό, που αποτελούνταν από 16 λόχους των 50 ανδρών, και πήρε μέρος στην εκστρατεία της Καρυστίας. Πολέμησε στο πλευρό του Γρηγορίου Σάλα στο Πήλιο, στη Φθιώτιδα και στη Λιβαδειά. Όταν επέστρεψε στη Μύκονο, ασχολήθηκε με την τροφοδοσία του ναυτικού. Η φήμη της γρήγορα ξεπέρασε τα σύνορα του Ελληνικού χώρου και από τη θέση αυτή η νεαρή Ελληνίδα απηύθυνε έκκληση βοήθειας στους Ευρωπαίους φιλέλληνες και κυρίως στις Αγγλίδες και Γαλλίδες.

Ξένοι ιστορικοί και περιηγητές εξαίρουν τη συμμετοχή της στα πεδία των μαχών, κάτι που δεν προκύπτει από ελληνικές πηγές. Οι Έλληνες ιστορικοί του 19 ου αιώνα παραδόξως την αγνόησαν. " Είναι απορίας άξιον έγραφε το έτος 1890 ο Jules Blancard, πως τέτοια γυναίκα ελησμονήθη εντελώς από όλους τους έλληνες ιστορικούς".

Το 1825 στα γαλλικά κυκλοφορεί το βιβλίο του φιλέλληνα Τ. Ginouvier: " Mavrogenie ou L heroine de la Grece " στο οποίο περιγράφεται με γλαφυρό τρόπο η ζωή της ηρωίδας όπως την είδαν οι ρομαντικοί φιλέλληνες συγγραφείς της εποχής της. Το έργο αυτό εξαντλήθηκε αμέσως, εκδόθηκε ξανά στο Παρίσι το 1826 και έκανε διάσημο το όνομα της Μαντώς σε όλη την Ευρώπη. Ακολούθησε και τρίτη έκδοση το 1830.

Ο ζωγράφος κάνει την προσωπογραφία της, η οποία το 1827 κυκλοφορεί στο Λονδίνο και στο Παρίσι. Η προσωπογραφία αυτή της Μαντούς δημοσιεύτηκε τότε μεταξύ των 24 προσωπογραφιών των επισημότερων αρχηγών της Ελληνικής Επανάστασης.

Το έτος 1896 ο Θεόδωρος Blancard δημοσίευσε τη βιογραφία της ηρωίδας με τίτλο, " Les Mavroy é ni ", την οποία αφιέρωσε: "εις τους Παρίους, Μυκονίους και Τηνίους, λίαν επιλήσμονας της δόξης των". Το έργο αυτό συμπληρωμένο αναδημοσίευσε πάλι σε δύο τόμους το 1909.

Με τη λήξη της Επανάστασης, η Μαντώ Μαυρογένους εγκαταστάθηκε στο , (κατά τον Λαμπρινίδη, η Μαντώ αναφέρεται και ως κάτοικος Ναυπλίου* κατά την απογραφή του πληθυσμού το 1824 ως εξής: Αριθ. 319, Κοκώνα Μαντώ, μετά του αδελφού της, του θείου της και των υπηρετών της. Εν όλω άτομα έξ), και τιμήθηκε με διάταγμα του Καποδίστρια, για της υπηρεσίες της με μια μικρή σύνταξη και το βαθμό του αντιστρατήγου. Στη Μαντώ ανέθεσε και την εποπτεία του Ορφανοτροφείου το οποίο ίδρυσε στην Αίγινα.

Μετά τη δολοφονία του αναγκάστηκε, ύστερα από τον άτυχο έρωτά της με τον Δημήτριο Υψηλάντη,** το θάνατό του ένα χρόνο μετά από του Κυβερνήτη, και την καταδίωξη του Κωλέττη, να επιστρέψει στη Μύκονο.

Φτωχή, έχοντας δωρίσει την τεράστια περιουσία της στον Αγώνα, κατέφυγε κοντά σε συγγενείς της στην Πάρο. Εκεί πέθανε από τυφοειδή πυρετό. Ενταφιάστηκε, με δημόσια δαπάνη, στο προαύλιο του ναού της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής.
* Έκθεση της Μαντώς Μαυρογένους
Η Μαντώ Μαυρογένους αναζητά στέγη και διεκδικεί την αγορά της πρώτης κατοικίας του Αλή Μπέη στο Ναύπλιο, που είχε βγει σε πλειστηριασμό μετά την παράδοση της πόλης στους Έλληνες. Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο διενεργούσαν οι δημοπρασίες ακινήτων.

"Η ιδιοκτησία των εθνικών οσπιτίων, ονομαζόμενων Αλή Μπέη, προ ημερών επί δημοπρασίας επωλήτο, και εν ω εξ αρχής δεν εδίδοντο περισσότερον από τας τριάντα χιλιάδας γρόσια, εγώ εστάθηκα και την ανέβασα εις τον αριθμόν πενήντα μίας χιλιάδος, η οποία δημοπρασία εγίνετο πάντοτε έμπροσθεν των οσπιτίων και επαύξανον, και εγώ και οι άλλοι τυχόντες ερασταί των οσπιτίων και πάντοτε με ειδοποιούσαν και οι κήρυκες, και η δημοπρασίας επιτροπή και με παρρήγγελον να ετοιμάσω τα ήμισυ των γροσίων κατά το θέσπισμα της Διοικήσεως [...].

Επειδή δε τα οσπίτια έκαμαν πολλάς ημέρας επάνω μου, δεν επαύξησε την ποσότητα κανείς, εν ω οι κήρυκες διαλαλούσαν, τόσον ήμην αμέριμνος και κατεγινόμενην να εύρω τα γρόσια και να πληρώσω το ήμισυ [...].

Ταύτην δε την στιγμήν παρ' ελπίδα μανθάνω, ότι εκ πρωίας άναψαν περί τον Αιγιαλόν την προσδιοριστικήν λαμπάδα και ετελείωσαν την πώλησιν αμέσως, χωρίς να με ιδεάση η επιτροπή κατά το σύνηθες, ήτις έκαμα τόσην ωφέλειαν εις το εθνικόν ταμείον και όχι ζημίαν.

Να γένουν, υπερτάτη, τοιαύται παρασκηναί και ραδιουργίες προς δοροδοκίαν της επιτροπής, προς όφελος του αγοραστού και προς ζημίαν του εθνικού ταμείου, είναι άτοπον μέγα, και έργον μη χαρακτηρίζον διοικούσαν μετ' ευνομίας.

Όθεν αναγγέλω προς την υπεροχήν της, ότι επειδή η πώλησις αύτη έγινεν ατάκτως, αδίκως και παρανόμως, διά να θεραπευθή η αταξία και η παρανομία, να ακυρωθή η πώλησις και να αναφθή Δευτέρα λαμπάς, καθ' ην παρευρισκομένη και εγώ να επαυξήσω, και εις όποιον σβύση η λάμπας, εκείνος να είναι κύριος των οσπιτίων, [...].

Τη 4 Αυγούστου 1824 εν Ναυπλίω, η Πατριώτις Μαντώ Μαυρογένη".

** Ο Θεόδωρος Μπλανκάρ γράφει για τη σχέση της Μαντώς Μαυρογένους με τον Δ. Υψηλάντη

" Ενθυμούμαι ότι ο ιστορικός και δημοσιογράφος Ιωάννης Φιλήμων, ένας από τους συντρόφους του Δημητρίου Υψηλάντη, μου είχε περιγράψει ένα περιστατικό σχετικά με τη δεσποινίδα Μαντώ Μαυρογένους.

Όταν ο Δημήτριος Υψηλάντης εξέφρασε την πρόθεση να παντρευτεί τη δεσποινίδα Μαυρογένους, οι σύντροφοί του την πήραν, κατά τη διάρκεια μιας σύντομης απουσίας του Δημητρίου Υψηλάντη στο Ναύπλιο, την επιβίβασαν σε πλοίο και την έστειλαν στο νησί της, απειλώντας τη σε περίπτωση που επέστρεφε. Όταν επέστρεψε, ο Υψηλάντης θύμωσε πάρα πολύ και ήταν άρρωστος για πολλές ημέρες γιατί αγαπούσε τη δεσποινίδα Μαυρογένους, αλλά συγχώρησε τους συντρόφους του και, απ' όσο γνωρίζω, δεν ξαναείδε τη φίλη του.

Κουβέντιασα για τη δεσποινίδα Μαντώ Μαυρογένους με τον Αλέξανδρο Ραγκαβή, πρώην υπουργό, και με την κυρία Δραγούμη, μητέρα του υπουργού Εξωτερικών. Και οι δύο, μεγάλης ηλικίας πλέον, θυμούνται να έχουν δει και να έχουν ακούσει για τη Μαντώ Μαυρογένους όταν ήταν νέοι στο Ναύπλιο. Ήταν, μου είπαν, μια όμορφη προσωπικότητα, ψηλόσωμη, καλοφτιαγμένη και επιβλητική. Ντυνόταν με ευρωπαϊκά φορέματα, γεγονός σπάνιο για την εποχή.

Η κυρία Δραγούμη θυμάται ακόμη τη βελούδινη μπλούζα της που της είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση τότε. Ο Δημήτριος Υψηλάντης δεν ήταν όμορφος, αλλά ήταν μόλις 28 ετών όταν έφτασε στην Ελλάδα το 1821. Το όνομά του, το θάρρος του, ο πατριωτισμός του, του προσέδιδαν μεγάλο κύρος. Η δεσποινίς Μαυρογένους εντυπωσιάστηκε και συγκινήθηκε. Είχε μεγάλη περιουσία, μισθοδότησε ένα στράτευμα και συνόδευσε τον Υψηλάντη σε μερικές από τις εκστρατείες του. Ο Υψηλάντης ανταπέδωσε αυτό το ειλικρινές και ανιδιοτελές αίσθημα.

Ο πατέρας μου Γεώργιος Κοζάκης Τυπάλδος, επίσης από τους πρώτους συντρόφους του Υψηλάντη, τον οποίο όμως μια σοβαρή ασθένεια τον ανάγκασε να αφήσει την Ελλάδα πριν από το τέλος του πολέμου, μου μίλησε με καλά λόγια για τη δεσποινίδα Μαντώ Μαυρογένους και επέκρινε αυστηρά τη βάναυση συμπεριφορά των υπόλοιπων συντρόφων του Υψηλάντη σχετικά με τη θαρραλέα αυτή γυναίκα. Είχε δίκιο, πιστεύω, όταν απέδιδε αυτή τη συμπεριφορά στις ανατολίτικες προκαταλήψεις της εποχής, καθώς ένα όμορφο και νεαρό πρόσωπο που συνοδεύει τον Υψηλάντη στο στρατόπεδο, ένα αμοιβαίο αίσθημα μεταξύ δύο νέων ανθρώπων, σκανδάλιζε και τρόμαζε τους άνδρες της εποχής στην Ανατολή".
Πηγές

Σωτηρίας Ι. Αλιμπέρτη, " Μαντώ Μαυρογένους ", Αθήναι, Τύποις Στεφ. Ν. Ταρουσοπούλου,1931.

Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ιστορικά, " Σελίδες από την Ιστορία της Γυναίκας ", τεύχος 175, 6 Μαρτίου 2003.

Τρύφωνος Ε. Ευαγγελίδου, " Η Μύκονος / Ιστορία της νήσου από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι την καθ' ημάς ", Εν Αθήναις, 1914.

Θεόδρος Μπλανκάρ, " Ο οίκος των Μαυρογένη", δεύτερη έκδοση, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα, 2006.

Ευδοκία Ολυμπίου, "Γυναίκες του Αγώνα", Ιστορική Βιβλιοθήκη, "Οι Ιδρυτές της Νεότερης Ελλάδας", Εκδόσεις "Τα Νέα", Αθήνα, 2010.

Διαβάστε:

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαυρογένους Μαντώ - Mavrogenous Manto (1796-1840)

# data[].attributes.attachment_link.description
Ξένοι ιστορικοί και περιηγητές εξαίρουν τη συμμετοχή της στα πεδία των μαχών, κάτι που δεν προκύπτει από ελληνικές πηγές. Οι Έλληνες ιστορικοί του 19ου αιώνα παραδόξως την αγνόησαν. " Είναι απορίας άξιον έγραφε το έτος 1890 ο Jules Blancard, πως τέτοια γυναίκα ελησμονήθη εντελώς από όλους τους έλληνες ιστορικούς".

# data[].attributes.headline
Ευανθία Καϊρη

# data[].attributes.subject
Ευανθία Καϊρη

# data[].attributes.attachment_link.title
Ήξερες ότι το πρώτο τυπωμένο ελληνικό θεατρικό έργο…

# data[].attributes.attachment_link.description
... για την Ελληνική Επανάσταση ήταν ο "Νικήρατος" της Ευανθίας Καΐρη; Η Ευανθία Καΐρη γεννήθηκε στην Άνδρο το 1799. Ήταν αδελφή του λόγιου Θεόφιλου Καΐρη, του οποίου υπήρξε μάλιστα μαθήτρια στη Σχολή των Κυδωνιών. Το 1821, με την έναρξη της Επανάστασης, επέστρεψε στην Άνδρο, όπου έμεινε μέχ…

# data[].attributes.headline
Ταινία: Κυρά-Φροσύνη (η Λίμνη των στεναγμών), 1959                                                                

# data[].attributes.subject
Ταινία: Κυρά-Φροσύνη (η Λίμνη των στεναγμών), 1959                                                                

# data[].attributes.body
https://drive.google.com/file/d/1S5z_q-faF7B4MtPQOkiA9ACjvxVANbO7/view?usp=sharing

# data[].attributes.attachment_link.title
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης: Η ΚΥΡΑ ΦΡΟΣΥΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.description
Άγρια πουλάκια κι ήμερα όλα να μαζωχτείτε,
ψηλά ψηλά ανεβείτε,
και τινάχτε τα φτερά σας
για να πέση η ομορφιά σας,
και γιομίστε μαξιλάρες
να πλαγιάσουν οι κυράδες
κι οχ το πούπουλο να γίνει
στρώμα και για τη Φροσύνη,
κι απεκείθ’ η θαλασσούλα
να κινεί τα κύματά της,
της αυγούλας το καμάρι,
κι άμμον ο…

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η παραγωγή υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) [www.SNF.org] για τη δημιουργία του επετειακού προγράμματος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Η Εθνική Λυρική Σκηνή ξεκινά το φθινοπωρινό της πρόγραμμα την Κυριακή 3 Οκτωβρίου 2021 στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος στο ΚΠΙΣΝ με την πρώτη παρουσίαση της όπερας του Παύλου Καρρέρ Η Κυρά Φροσύνη -σε συναυλιακή μορφή- στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Διευθύνει ο Ηλίας Βουδούρης και ερμηνεύουν οι διακεκριμένοι πρωταγωνιστές της ΕΛΣ Βασιλική Καραγιάννη, Διονύσης Σούρμπης, Γιάννης Χριστόπουλος, Τάσος Αποστόλου, Τζούλια Σουγλάκου, Χάρης Ανδριανός. Με τη συμμετοχή της Ορχήστρας και της Χορωδίας της ΕΛΣ. Η παραγωγή υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) [www.SNF.org] για τη δημιουργία του επετειακού προγράμματος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Σε μια επιστολή του προς τον Ανδρέα Λασκαράτο τον Οκτώβριο του 1859 ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης γράφει σχετικά με την πρώτη μεγάλη ποιητική του σύνθεση Η Κυρά Φροσύνη, που εκδόθηκε το ίδιο έτος: "Μου εμπήκε στο κεφάλι να δώσω εις το έθνος μου ένα ποίημα, όπου να έχει χαρακτήρα ελληνικόν. [...] Ηθέλησα να είναι κυρίως ιστορικό, διά να δύναται να είναι ωφέλιμο τουλάχιστο ως τοιούτο".

Μόλις εννιά χρόνια αργότερα, ο Ζακυνθινός ποιητής Ελισαβέτιος Μαρτινέγκος (1832-1885) διασκευάζει σε λιμπρέτο την Κυρά Φροσύνη του Βαλαωρίτη για να τη μελοποιήσει ο επίσης Ζακυνθινός Παύλος Καρρέρ (1829-1896) - τη δεύτερη μετά τον Μάρκο Μπότσαρη "εθνική όπερα". Την παρουσιάζει στο Θέατρο "Απόλλων" της Ζακύνθου στις 16 Νοεμβρίου 1868 με επακόλουθες παραστάσεις σε Πάτρα, Αθήνα, Αλεξάνδρεια και άλλα κέντρα του ελληνισμού.

Πέρα από τα ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα τον Ιανουάριο του 1801 και περιγράφονται στην όπερα -ο παράνομος έρωτας της Ευφροσύνης Βασιλείου με τον γιο του Αλή Πασά Μουχτάρ και το τραγικό της τέλος επειδή δεν ενέδωσε στο ερωτικό πάθος του Αλή- ο Καρρέρ τονίζει ιδιαίτερα τη σχέση πατέρα-γιου (Αλή-Μουχτάρ), οι οποίοι βρίσκονται αντίζηλοι για την ίδια γυναίκα, καθώς και τη μεταστροφή και μετάνοια της Φροσύνης, που αποφασίζει να εγκαταλείψει την άνομη ζωή της και να επιστρέψει στα παιδιά της με κόστος την ίδια της τη ζωή: "Ως Ελληνίς ατρόμητος, μετανοημένη, ελεύθερη, στο μνήμα να ταφώ!" λέει στη μεγάλη της άρια της Β΄ Πράξης. Σε ένα ευρύτερο επίπεδο, στο πρόσωπο της μάρτυρος / ηρωίδας Φροσύνης συμβολίζεται ο ελληνισμός και η χριστιανοσύνη ενώ στο πρόσωπο του δυνάστη Αλή όλες οι συμφορές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και του ισλαμισμού.

Ανεξάρτητα από το αν ο Καρρέρ γνώριζε την επιστολή του Βαλαωρίτη προς τον Λασκαράτο, το όραμά του ήταν ίδιο: όπερα με εθνικό περιεχόμενο και ιστορικό χαρακτήρα. Ο συνθέτης, βασισμένος στο τρέχον μουσικό ιδίωμα της ιταλικής οπερατικής γλώσσας -ιδιαίτερα του Βέρντι της περιόδου τoυ Risorgimento (της πολιτικής ένωσης της Ιταλίας)-, θα διαμορφώσει το προσωπικό του ύφος και θα βάλει τα θεμέλια για τη δημιουργία της ελληνικής όπερας.

Στο πλαίσιο του εμπλουτισμού του ιστορικού αρχείου του Οργανισμού και με τη στήριξη της δωρεάς του ΙΣΝ, η ΕΛΣ κατάφερε να αγοράσει από ιδιωτικό αρχείο τη μοναδική σωζόμενη χειρόγραφη παρτιτούρα καθώς και το δίγλωσσο σπαρτίτο της όπερας Η Κυρά Φροσύνη του Παύλου Καρρέρ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Κυρά Φροσύνη - Εθνική Λυρική Σκηνή

# data[].attributes.attachment_link.description
Η παραγωγή υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) [www.SNF.org] για τη δημιουργία του επετειακού προγράμματος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Η Εθνική Λυρική Σκηνή ξεκινά το φθινοπωρινό της πρόγραμμα την Κυρι...

# data[].attributes.headline
7ο Γυμνάσιο Ιωαννίνω

# data[].attributes.body
7ο Γυμνάσιο Ιωαννίνων

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ένα τεράστιο γκράφιτι που απεικονίζει τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα βρίσκεται σε περίοπτη θέση στο λιμάνι του Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης.

Η ηρωίδα της Επανάστασης τιμάται με αυτόν τον τρόπο, στην είσοδο των ιδρύματος του εφοπλιστή Τσάκου, στη χώρα της Λατινικής Αμερικής. Επίσης, αναδεικνύεται ο ρόλος της ναυτιλίας και των γυναικών στον Αγώνα για την Ανεξαρτησία, που φέτος γιορτάζονται τα 200 χρόνια.

Το εν λόγω ίδρυμα λειτουργεί από το 1971, προάγοντας θέματα του ελληνικού πολιτισμού, ενώ πρόσφατα αναγνωρίστηκε από το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων ως ένα "παράρτημα της Ελληνικής Γλώσσας".

Από τη λειτουργία του, περίπου 4.000 μαθητές, εκ των οποίων και ουρουγουανοί φιλέλληνες, έχουν διδαχθεί δωρεάν μαθήματα ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
λασκαρίνα μπουμπουλίνα

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα έγινε γκράφιτι στην Ουρουγουάη | ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ | iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Ένα τεράστιο γκράφιτι που απεικονίζει τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα βρίσκεται σε περίοπτη θέση στο λιμάνι του Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης. Η ηρωίδα της Επανάστασης τιμάται με αυτόν τον τρόπο, στην είσοδο των ιδρύματος του εφοπλιστή Τσάκου, στη χώρα της Λατινικής Αμερικής. Επίσης, αναδεικνύεται ο ρόλος της ναυτιλίας και των γυναικών στον Αγώνα για την Ανεξαρτησία, που φέτος γιορτάζονται τα 200 χρόνια.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού

# data[].attributes.attachment_link.title
Ψαροκώσταινα ή Ψωροκώσταινα (Πανώρεια Χατζή- Κώστα Αϊβαλιώτη)

# data[].attributes.attachment_link.description
Το 1826 έγινε έρανος στο Ναύπλιο για να βοηθήσουν το μαχόμενο Μεσολόγγι. Έτσι μια Κυριακή, στήθηκε στη κεντρική πλατεία ένα τραπέζι και οι υπεύθυνοι του εράνου ζητούσαν από τους καταστραμμένους, πε…

# data[].attributes.headline
Ποια ήταν η Ψωροκώσταινα

# data[].attributes.subject
Ποια ήταν η Ψωροκώσταινα

# data[].attributes.attachment_link.title
1821: Ποια ήταν η Ψωροκώσταινα: Η Μικρασιάτισσα αρχόντισσα που εκδιώχθηκε και ζητιάνευε για να σώσει παιδιά | STORIES | iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Στις 27 Μαΐου του 1821, στον όρμο της Ερεσού ο Παπανικολής πυρπολεί το οθωμανικό δίκροτο. Η πυρπόληση δίνει την αφορμή για τη σφαγή Μυτιληνιών χριστιανών, γνωστή σαν το «μεγάλο τζουλούσι». | STORIES | ψωροκώσταινα, Ελλάδα, Ναύπλιο, 25η ΜΑρτίου, 1821 | iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Δόμνα Βισβίζη: Μια άγνωστη και υποτιμημένη ηρωίδα της Επανάστασης | LiFO

# data[].attributes.attachment_link.description
Η φήμη της ως "καταδρομέα του Αιγαίου" ξεπέρασε τα σύνορα και ενέπνευσε τη δημοτική ποίηση.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το βιβλίο της Άννας Καραμάνου "Sapiens 1821-2021: Η ειρηνική εξέγερση των θηλυκών" αφηγείται με συναρπαστικό και πρωτότυπο τρόπο τους σταθμούς από την πορεία του σύγχρονου ελληνικού κράτος μέσα από το φίλτρο της δράσης των γυναικών. Πρόκειται για ένα ταξίδι που ξεκινά από την Επανάσταση του 1821 και φτάνει μέχρι το κίνημα #MeToo στην Ελλάδα, αλλά και την πανδημία.

Η Άννα Καραμάνου υπήρξε ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και διεγράφη από το ΚΙΝΑΛ, το 2019, όταν περευρέθη σε εκδήλωση της "Γέφυρας" στην Στοά του Βιβλίου, με στόχο την υποστήριξη του ΣΥΡΙΖΑ από προσωπικότητες του προοδευτικού χώρου.

Το βιβλίο της Άννας Καραμάνου

Την άνοιξη του 2021, μέσα στην πανδημία, έγιναν οι εορτασμοί για τα 200 χρόνια που συμπληρώθηκαν από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Εκτός από τις επίσημες εκδηλώσεις κυκλοφόρησαν πολλά και σπουδαία βιβλία, ιστορικά και λογοτεχνικά, που αφηγήθηκαν τις άγνωστες πτυχές της επανάστασης, αλλά και των πιο σημαντικών γεγονότων που διαμόρφωσαν την πορεία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Η Άννα Καραμάνου, η οποία μεταξύ άλλων διετέλεσε μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 1997 έως το 2004, μέλος του προεδρείου της Σοσιαλιστικής Ομάδας και πρόεδρος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωκοινοβουλίου κατά την περίοδο 2002-2004, έγραψε ένα ιστορικό βιβλίο που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς προσεγγίζει με πρωτότυπο και δημιουργικό τρόπο την Ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους μέσα από τη δράση των γυναικών. Απαντώντας σε κρίσιμα ερωτήματα, στο βιβλίο "Sapiens 1821-2021: Η ειρηνική εξέγερση των θηλυκών" που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός, η κ. Καραμάνου υπογραμμίζει το ρόλο των γυναικών στον αγώνα για την απελευθέρωση των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό, ενώ παράλληλα διερευνά το πώς οι γυναίκες σε όλη την πορεία του ελληνικού κράτους πάλεψαν τόσο για να στηρίξουν την πατρίδα τους στις πολλές και διάφορες προκλήσεις που η Ελλάδα αντιμετώπισε. Το βιβλίο στέκεται με ιδιαίτερη προσοχή στις δυναμικές προσπάθειες των Ελληνίδων να χειραφετηθούν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους.

Η συγγραφέας Άννα Καραμάνου και το εξώφυλλο του βιβλίου της "Sapiens 1821-2021: Η ειρηνική εξέγερση των θηλυκών" (εκδ. Αρμός)

"Σκέφτηκα να γράψω ένα βιβλίο για εκείνα που συνήθως παραλείπουν οι ιστορικοί και οι συγγραφείς. Να καλύψω, ίσως, ένα κενό. Γράφω, λοιπόν, για την αποσιωπημένη, την παράλληλη επανάσταση των θηλυκών σάπιενς! Για την ηρωική εξέγερση των Ελληνίδων και την έξοδό τους από το περιθώριο και την αφάνεια αιώνων στο προσκήνιο της ιστορίας και της δημόσιας ζωής. Για εκείνες που ξεσηκώθηκαν και συμμετείχαν στους πολέμους απρόσκλητες. Από μόνες τους! Χωρίς επιστράτευση από κάποια αρχή. Χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια αναγνώριση δικαιωμάτων. Για τις γυναίκες που τόλμησαν να διεκδικήσουν και να καταργήσουν στην πράξη τη διαφοροποίηση και τις διακρίσεις με βάση το φύλο τους. Για τα ιστορικά γεγονότα που συναρθρώνονται με τη δράση των γυναικών στον απελευθερωτικό αγώνα και στη συνέχεια για τη συμβολή τους στην οικοδόμηση του νέου ελληνικού κράτους. Για την εξέλιξη των δικαιωμάτων των θηλυκών ανθρώπων, μέσα στον αχό της πολιτικής και των ιστορικών γεγονότων δύο αιώνων", εξηγεί η συγγραφέας.

"Η ιστορία των φεμινιστικών αγώνων στην Ελλάδα, επί 200 ολόκληρα χρόνια, γράφτηκε από μικρές ομάδες πρωτοπόρων γυναικών, υπό συνθήκες σκληρής ανδροκρατίας. Γι΄αυτό, το παρόν βιβλίο απευθύνεται ιδιαίτερα στις γυναίκες, κυρίως της νέας γενιάς. Γιατί παρέχει τα βασικά ιστορικά στοιχεία των 200 χρόνων που διαπλέονται, έμμεσα ή άμεσα, με την απελευθερωτική διαδικασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών και της δικαιοσύνης των φύλων. Γιατί είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε πώς, μέσα στις συγκεκριμένες ιστορικές και πολιτικές συνθήκες, οι αγώνες ελάχιστων θαρραλέων, μορφωμένων γυναικών καθόρισαν τη ζωή μας. Και το σημαντικότερο, πώς μπορεί να αξιοποιηθεί αυτή η ιερή παρακαταθήκη", καταλήγει η Άννα Καραμάνου.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
επανάσταση 1821

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνική ιστορία

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
νέες κυκλοφορίες

# data[].attributes.attachment_link.title
Το νέο βιβλίο της Άννας Καραμάνου: 200 χρόνια ελληνικής Ιστορίας μέσα από τη σκοπιά των γυναικών | ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ | iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Το βιβλίο της Άννας Καραμάνου "Sapiens 1821-2021: Η ειρηνική εξέγερση των θηλυκών" αφηγείται με συναρπαστικό και πρωτότυπο τρόπο τους σταθμούς από την πορεία του σύγχρονου ελληνικού κράτος μέσα από το φίλτρο της δράσης των γυναικών. Πρόκειται για ένα ταξίδι που ξεκινά από την Επανάσταση του 1821 και φτάνει μέχρι το κίνημα #MeToo στην Ελλάδα, αλλά και την πανδημία.

# data[].attributes.headline
Μουσείο Φιλελληνισμού: Ηλεκτρονικές Ξεναγήσεις.

# data[].attributes.subject
Μουσείο Φιλελληνισμού: Ηλεκτρονικές Ξεναγήσεις.

# data[].attributes.body
Το Μουσείο Φιλελληνισμού, στο πλαίσιο του προγράμματος επισκέψεων σχολείων και πολιτιστικών φορέων στους χώρους του Μουσείου που έχει εγκαινιάσει, έχει προγραμματίσει περισσότερες από 70
επισκέψεις από όλη την Ελλάδα. Πολλά σχολεία που αδυνατούν να επισκεφθούν την Αθήνα όσο διαρκεί η πανδημία COVID-19, αιτήθηκαν να οργανώσουμε ξεναγήσεις ηλεκτρονικά.
Το Μουσείο μας έκανε δεκτό το αίτημα, και προσφέρει εναλλακτικά και αυτήν την υπηρεσία.
Οργανώνουμε στο εξής και ηλεκτρονικές ξεναγήσεις, μέσα από ειδική πλατφόρμα τηλεδιάσκεψης, και ξεναγούμε τους συμμετέχοντες ψηφιακά στις συλλογές και στα εκθέματα του Μουσείου μέσα από ζωντανή αφήγηση και διάλογο, σε ελληνικά και αγγλικά.
Υπενθυμίζουμε ότι το Μουσείο διηγείται την εξέλιξη του Φιλελληνισμού από την Αναγέννηση μέχρι σήμερα. Ειδικά για το 2021, δίνεται έμφαση στην συμβολή του Φιλελληνισμού στον απελευθερωτικό
αγώνα των Ελλήνων και στη δράση των φιλελληνικών κομιτάτων στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, στη συμβολή του καλλιτεχνικού και πνευματικού κόσμου και στην παρουσία εθελοντών μαχητών που πολέμησαν στο πλευρό των Ελλήνων. Το αντικείμενο του Μουσείου είναι συναφές με τον πολιτισμό και την τέχνη του 19ου αιώνα, με την ιστορία, με την διαχρονικότητα της κλασικής Ελλάδας, με τον Λόρδο Βύρωνα και με την Ελληνική Επανάσταση, μεταξύ άλλων.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Εταιρεία για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό (ΕΕΦ) και το Μουσείο Φιλελληνισμού, είχαν την χαρά και την τιμή να υποδεχθούν αντιπροσωπεία Ελλήνων ομογενών, μελών των εθνικών κοινοβουλίων στις ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, Αλβανία και Ουκρανία, που συμμετέχουν στην ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ (Πα.Δ.Ε.Ε)

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ - ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Εταιρεία για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό (ΕΕΦ) και το Μουσείο Φιλελληνισμού, είχαν την χαρά και την τιμή να υποδεχθούν αντιπροσωπεία Ελλήνων ομογενών, μελών των εθνικών κοινοβουλίων στις ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, Αλβανία και Ουκρανία, που συμμετέχουν στην ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ (Πα.Δ.Ε.Ε)

# data[].attributes.headline
Κρητικές αμαζόνες

# data[].attributes.subject
Κρητικές αμαζόνες

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ευστοχία στο σημάδι, γενναιότητα και πόθο για τη λευτεριά. Με αυτά τα χαρακτηριστικά οι αμαζόνες της Κρήτης ρίχτηκαν στον αγώνα των Κρητών και πάλεψαν για την απελευθέρωση.

Για αιώνες η Κρήτη ήταν υποδουλωμένη. Οι σκληρές συνθήκες σκλαβιάς οδήγησαν τους Κρητικούς σε συνεχείς εξεγέρσεις εναντίον των Τούρκων. Κάθε φορά που οι επαναστάτες σημείωναν νίκη, τα αντίποινα στον κρητικό λαό επιδεινώνονταν. Η διακαής τους επιθυμία για λευτεριά και ενσωμάτωση με το ελεύθερο ελληνικό κράτος ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες που διαμόρφωσαν τον αγώνα των Κρητών. Υποδουλωμένοι και εξουθενωμένοι από τη βαρύτατη φορολογία οι Κρήτες επαναστάτησαν.

Η επανάσταση των Κρητών δεν έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα

Η προετοιμασία της εξέγερσης ξεκίνησε το 1865 από κατοίκους από τους Λακκούς Χανίων με αρχηγό τον Χατζημιχάλη Γιάνναρη και από τα Σφακιά με τον Αναγνώστη Μανουσογιαννάκη. Κάλεσαν σε συγκέντρωση όλο το νησί, όπου συνέταξαν υπόμνημα στο σουλτάνο με τα αιτήματα τους. Διαμαρτύρονταν για τη βαριά φορολογία και την ανυπόφορη καταπίεση. Η απάντηση στα αιτήματα τους ήταν αρνητική. Η αντίστροφη μέτρηση για την επανάσταση είχε ξεκινήσει.

Στις 21 Αυγούστου 1866 δόθηκε η πρώτη επίσημη προκήρυξη της Γενικής Συνέλευσης των Κρητών στο χωριό Ασκύφου και λίγες μέρες αργότερα στις 2 Σεπτεμβρίου ξέσπασε η επανάσταση που έληξε τρία χρόνια αργότερα χωρίς να φέρει το πολυπόθητο αποτέλεσμα.

Οι συνθήκες για την επανάσταση ήταν δύσκολες λόγω της διχασμένης πολιτικής κατάστασης που επικρατούσε στο εσωτερικό της χώρας. Από τη μία η κυβέρνηση Μπενιζέλου Ρούφου ήταν διστακτική, από την άλλη ο ρωσόφιλος Αλέξανδρος Κουμουνδούρος στήριζε τον αγώνα των Κρητών. Από τις Μεγάλες Δυνάμεις, μόνο η Ρωσία είδε φιλικά τον αγώνα μέσα από τους προξένους της, Σπυρίδωνα Δενδρινό στα Χανιά και Ιωάννη Μητσοτάκη στο Ηράκλειο. Αντιθέτως, η Αγγλία και η Γαλλία που είχαν υπογράψει τη συνθήκη των Παρισίων το 1856 για τον σεβασμό των τουρκικών συνόρων, ήταν αντίθετες.

Όταν ο οθωμανός σουλτάνος αντιλήφθηκε τη σοβαρότητα της κατάστασης έστειλε στην Κρήτη τον βεζίρη Μουσταφά πασά για να καλέσει τους επαναστάτες να καταθέσουν τα όπλα και να ικανοποιήσει όλα τα δίκαια αιτήματα τους. "Ένωση ή Θάνατο" του απάντησαν.

Οι αμαζόνες της Κρήτης

Στους αγώνες για την απελευθέρωση της Κρήτης, οι Λακκοί Χανίων συμμετείχαν ενεργά. Άντρες και γυναίκες θυσιάστηκαν και ρίχτηκαν στον αγώνα για τη λευτεριά. Στην εξέγερση διακρίθηκαν ιδιαίτερα οι γυναίκες, οι κρητικές αμαζόνες, οι οποίες με ευστοχία στο σημάδι, ηρωισμό και πόθο για τη λύτρωση τους πάλεψαν και συνέβαλαν με τον τρόπο τους στην κρητική επανάσταση.

Οι κρητικές αμαζόνες ήταν μια λεγεώνα από 50 γυναίκες από τους Λάκκους Χανίων, οι οποίες συγκρότησαν δικό τους επαναστατικό σώμα, με δική τους σημαία. Η στολή τους, ήταν ίδια με αυτή των ανδρών.

Φορούσαν φέσι, λευκή φουστανέλα και γκέτες από δέρμα ζώου. Μόνο που αντί για μακριές γκέτες, οι γυναίκες φορούσαν κοντές, μέσα στις οποίες έμπαινε το φαρδύ παντελόνι. Πάνω από τον ρουχισμό τους καλύπτονταν με χλαμύδα. Οι μεγάλες ξεχώριζαν μόνο από το φέσι που είχε χρυσές κλωστές και από μια μικρή φούντα στην ξιφολόγχη τους. Η σημαία τους είχε από την μια πλευρά έναν σταυρό και από την άλλη την εικόνα της Παναγίας, στεφανωμένη με αστέρια, που συνθλίβει με το πόδι της το κεφάλι ενός φιδιού. Πάνω σε αυτήν αναγράφονταν ρήσεις Αποστόλων:

"Ο θεός διάλεξε τους αδύνατους για να αντιμετωπίσουν τους δυνατούς" και "Καταβαράθρωσε τους ισχυρούς και Ανύψωσε τους ταπεινούς".

Η σημαιοφόρος τους ήταν η Ειρήνη Δρακουλέ, η οποία ήταν μία από τις αγωνίστριες που διακρίθηκε στην επανάσταση μαζί με την Κατερίνα Σταματάκη.

Η εκπαίδευση

Ο αρχηγός επανάστασης Χατζημηχάλης Γιάνναρης ανέλαβε την εκπαίδευση των γυναικών. Για να πάρουν όπλα ήταν υποχρεωμένες να υποβληθούν σε πολύ σκληρές δοκιμασίες. Οι αμαζόνες αποδείχτηκαν άριστες πολεμίστριες και ενθουσίασαν τους Έλληνες στρατιωτικούς που είχαν έρθει στο νησί για να στηρίξουν τους επαναστάτες. Οι γυναίκες αυτές ενέπνευσαν και άλλες γυναικείες ομάδες από το Σέλινο, οι οποίες τις παρακάλεσαν να μη βγουν στα βουνά μέχρι να οργανωθούν και εκείνες και να τις ακολουθήσουν.

Η αξία τους φάνηκε στο πεδίο της μάχης. Τον Νοέμβριο του 1866, μια ομάδα 100 γυναικών, με ελάχιστα όπλα και άφθονες πέτρες, απώθησε ένα πολυπληθές τουρκικό απόσπασμα, που προσπάθησε να καταλάβουν θέσεις ανεφοδιασμού των επαναστατών.

Η φήμη των κρητικών Αμαζόνων έφτασε μέχρι την Αθήνα. Η φιλοκρητική επιτροπή έμαθε για τη δράση τους και αποφάσισε να τη στηρίξει. Έτσι όπλισε κάθε πολεμίστρια με μια καραμπίνα και μια ξιφολόγχη, ενώ τους έστειλαν και φυσιγγιοθήκες που προσαρμόζονταν στις ζώνες τους και τσάντα ώμου, στην οποία κουβαλούσαν ότι χρειάζονταν στις μάχες.

Για τρεις μήνες πολέμησαν και πήραν μέρος σε πολλές συγκρούσεις της κρητικής επανάστασης του 1866. Παρότι ο αγώνας δεν έφερε το αποτέλεσμα που επεδίωκαν οι επαναστάτες, το θάρρος και η πυγμή των Κρητικών Αμαζόνων εξυμνήθηκε από τον γαλλικό τύπο που δημοσίευσε απεικονίσεις από την δράση τους.

Πληροφορίες αντλήθηκαν από το κείμενο της γαλλικής Illustration, Journal Universel, Paris 1867, tome XLIX, p. 102, που βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Μουσείου Τυπογραφίας στα Χανιά. Η αρχική φωτογραφία εκτίθεται εκεί.

Διαβάστε ακόμη στη "ΜτΧ": Δασκαλογιάννης, ο θρυλικός επαναστάτης που ξεσήκωσε τα Σφακιά εναντίον των Τούρκων και ενέπνευσε τον Καζαντζάκη. Βρήκε μαρτυρικό θάνατο στο ικρίωμα αφού τον έγδαραν ζωντανό!

Για να λαμβάνετε στο email σας μια επιλογή από τα καλύτερα άρθρα της Μηχανής του Χρόνου

# data[].attributes.attachment_link.title
Ποιες ήταν οι κρητικές αμαζόνες. Δημιούργησαν ένοπλες ομάδες για την απελευθέρωση και ήταν δεινές σκοπεύτριες που εξυμνήθηκαν από τον γαλλικό τύπο - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ευστοχία στο σημάδι, γενναιότητα και πόθο για τη λευτεριά. Με αυτά τα χαρακτηριστικά οι αμαζόνες της Κρήτης ρίχτηκαν στον αγώνα των Κρητών και πάλεψαν για την απελευθέρωση. Για αιώνες η Κρήτη ήταν υποδουλωμένη. Οι σκληρές συνθήκες σκλαβιάς οδήγησαν τους Κρητικούς σε συνεχείς εξεγέρσεις εναντίον των Τούρκων.

# data[].attributes.headline
Δόμνα Βισβίζη

# data[].attributes.subject
Δόμνα Βισβίζη

# data[].attributes.body
Η Δόμνα Βισβίζη, (1783 - 1850) ήταν καπετάνισσα και αγωνίστρια της επανάστασης του 1821.

# data[].attributes.body
Η αριστοκράτισσα κατάσκοπος!

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαριγώ Ζαραφοπούλα από τα Ταταύλα, μια κατάσκοπος για την Επανάσταση

# data[].attributes.attachment_link.description
Πολλές από τις γυναίκες που πήραν μέρος στην Ελληνική Επανάσταση σήμερα είναι αφανείς ηρωίδες, παρά το γεγονός ότι ρίσκαραν τη ζωή τους ή και διέθεσαν την

# data[].attributes.headline
Φιλελληνισμός

# data[].attributes.subject
Φιλελληνισμός

# data[].attributes.body
3ο ΓΕΛ Αργυρούπολης

# data[].attributes.attachment_link.title
Φιλλεληνισμος

# data[].attributes.headline
ΗΡΩΕΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΟ, Νίκος Φλώρος

# data[].attributes.subject
ΗΡΩΕΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΟ, Νίκος Φλώρος

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο διεθνούς φήμης γλύπτης, Νίκος Φλώρος, παρουσιάζει τη συλλογή καλλιτεχνημάτων, με τίτλο "Ήρωες από μέταλλο", στο μουσείο ελληνικών ενδυμασιών "Βικτώρια Γ. Καρέλια" στην Καλαμάτα μέχρι τις 31 Οκτωβρίου. Από τον επόμενο μήνα η συλλογή των έργων του θα μεταφερθεί στη Μόσχα και έπειτα στην Αγία Πετρούπολη απ' όπου και θα ταξιδέψει σε όλον τον κόσμο εξυμνώντας την Ελλάδα, τον ηρωισμό, την επανάσταση και την Ελευθερία.

Η επέτειος των 200 χρόνων από την ελληνική επανάσταση στάθηκε η αφορμή, ο διάσημος γλύπτης, να εκθέσει ξανά έργα του στην Ελλάδα, έπειτα από χρόνια επιτυχημένων εκθέσεων σε Ευρώπη, Αμερική και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ο ίδιος προέρχεται από μία οικογένεια επαναστατών και ηρώων. Πρόγονος και συνονόματός του, ήταν ο οπλαρχηγός Νίκος Φλώρος, εκείνος που έπεσε ηρωικά στην μάχη των Αθηνών πολεμώντας για την ανεξαρτησία της Ελλάδας από τον Οθωμανικό ζυγό. Κάθε που, ο Νίκος Φλώρος, ο νεότερος, διαβαίνει το δρόμο της Αθήνας και συγκεκριμένα στο Ψυχικό που φέρει το όνομά του, αισθάνεται αληθινό δέος και υπερηφάνεια.

"Η συγκεκριμένη έκθεση είναι φόρος τιμής στον προ- παππού μου, Νίκο Φλώρο, ο οποίος έπεσε στην μάχη των Αθηνών το 1822, τον αποκεφάλισαν οι Τούρκοι. Οι ήρωες του 1821 είχαν κάτι αληθινό: αξίες! Αυτοί οι άνθρωποι επένδυσαν στην ελευθερία του πνεύματος του ανθρώπου και όχι στην υποδούλωση και στη σκλαβιά. Είναι πολύ σημαντικό αυτό γιατί ο κάθε άνθρωπος ανά τους αιώνες πρέπει να δίνει τη μάχη του για να κερδίσει την ελευθερία του. Την ελευθερία δεν την κατακτάς μια και έξω. Αντίθετα είναι μια καθημερινή μάχη" μου αναφέρει ο γλύπτης λίγη ώρα μετά τα εγκαίνια της έκθεσης του στην Καλαμάτα.

Οι "Ήρωες από Μέταλλο", είναι αποτέλεσμα πολυετούς εργασίας και στοχοπροσήλωσης του καλλιτέχνη. Πρόκειται για μια ιδέα που συνέλαβε τέσσερα χρόνια πριν, η οποία έλαβε σάρκα και οστά τη φετινή χρονιά ορόσημο στην ιστορία της Ελλάδας. Εργαζόμενος σκληρά για τη δημιουργία των εν λόγω έργων, ο ίδιος εξομολογείται ότι τον προβλημάτισαν αρκετά. Διότι οι προσωπικότητες τις οποίες απεικονίζουν είναι υπαρκτές, έχουν ηρωική υπόσταση, και με το πέρασμα των αιώνων μετεξελίσσονται σε Ιδέες. "Καθώς τα έργα αναπαριστούν ήρωες που έχει εξυμνήσει η παγκόσμια κοινότητα, η δουλειά που έπρεπε να κάνω ήταν πολυδιάστατη. Προϋπέθετε ιστορική έρευνα, μελέτη απομνημονευμάτων αλλά και χρόνο. Χρόνο να αφουγκραστώ το χαρακτήρα και τα συναισθήματα αυτών των ηρώων ώστε να τα αποτυπώσω στα έργα μου", εξομολογείται ο καλλιτέχνης.

Παρατηρώντας τα πορτραίτα της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνα και του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη που στέκουν επιβλητικά δεν μπορείς παρά να θαυμάσεις την τεχνική του γλύπτη, καθώς είναι φτιαγμένα αποκλειστικά με αλουμίνιο. "Ομολογώ πως η Μπουμπουλίνα με δυσκόλεψε πολύ. Ήθελα να να αποδώσω τη σκληρότητα της, αλλά και το πνεύμα της μετά από μια μάχη. Την προσέγγισα σε μια ηλικία γύρω στα 40 και ο σκοπός μου δεν ήταν να αποτυπώσω τόσο την εικόνα της με ακρίβεια όσο την αύρα της μετά τη μάχη" λέει ο γλύπτης πίνοντας ζεστό τσάι.

Επιπλέον, έναν ακόμα εντυπωσιακό κοστούμι είναι η "Ελευθερία", όπου για να φτιαχτεί χρησιμοποίησε πάνω από 7.000 κουτάκια αναψυκτικών. Η γλυπτή αναπαράσταση αυτής της έννοιας, την οποία διεκδίκησαν αδιαπραγμάτευτα οι πρόγονοί μας. Την ελευθερία που ο καλλιτέχνης, μάς προτρέπει να διεκδικήσουμε κι εμείς.. με κάθε τρόπο!

Η έκθεση περιλαμβάνει μία σειρά έργων - τεραστίων ψηφιδωτών, ήτοι γλυπτών κουστουμιών και πορτρέτων ηρωικών προσωπικοτήτων, υλοποιημένων εξ' ολοκλήρου από κουτάκια αναψυκτικών. Η "ιδιαιτερότητα" της τέχνης και τεχνικής του Νίκου Φλώρου, την οποία κατοχύρωσε στη Νέα Υόρκη και πλέον συνιστά την "υπογραφή" του, έγκειται στην πρώτη ύλη και στον τρόπο επεξεργασίας και αξιοποίησης αυτής. Ο καλλιτέχνης συλλέγει κουτάκια αναψυκτικών, μετατρέπει το αλουμίνιο σε ίνες και τις ίνες σε "μεταλλικό ύφασμα". Δεν έχει την πολυτέλεια του έτοιμου υλικού, αντιθέτως το δημιουργεί ο ίδιος από το μηδέν. Πρόκειται για μία διεργασία εξαιρετικά επίπονη και χρονοβόρα την οποία εκπονεί μόνος, από την αρχή ως το τέλος. Τα χρώματα δε, που χρησιμοποιεί, φροντίζει να αντικατοπτρίζουν τη φύση και την υπόσταση του εκάστοτε ιστορικού προσώπου ή αντικειμένου που αναπαριστούν.
Από την Γκρέις Κέλι μέχρι τους Ομπάμα
Ο Νίκος Φλώρος έχει βρεθεί καλεσμένος της οικογένειας Ομπάμα στον Λευκό Οίκο, οΠούτιν έχει επισκεφτεί έκθεσή σου, ο Αλβέρτος του Μονακό θαύμασε τα κοστούμια που έφτιαξες εμπνευσμένος από τη μητέρα του, Γκρέις Κέλι και ο διάδοχος του θρόνου του Άμπου Ντάμπι δέχτηκε με θαυμασμό το πορτραίτο που του έφτιαξε ο καλλιτέχνης. " Η Νέα Υόρκη υπήρξε για μένα καταλυτικό σημείο στη ζωή μου, καθώς εκεί αναγνωρίστηκε η δουλειά μου. Ναι, βρέθηκα μέχρι και στον Λευκό Οίκο, σ' ένα γκαλά με τον Ομπάμα. Ήταν απίστευτη εμπειρία να βλέπω τη Μισέλ Ομπάμ, δίπλα ένα κουαρτέτο που έπαιζε τα "Παιδιά του Πειραιά". Σε γενικές γrαμμές τα έχω απομυθοποιήσει όλα. Τα πάντα. Η τέχνη μου με έχει κάνει και βλέπω στις σωστές διαστάσεις στα πράγματα. Η τέχνη για μένα μου άνοιξε τον δρόμο για να γνωρίζω προσωπικότητες".
Η επίσκεψη της Προέδρου της Δημοκρατίας
Πριν λίγες ημέρες η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου επισκέφθηκε την Καλαμάτα όπου περιηγήθηκε στη συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών της κυρίας Βικτωρίας Γ. Καρέλια, η οποία αποτελεί έργο ζωής για την ίδια.

Η Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας ξεναγήθηκε αρχικά από την ίδια την κυρία Καρέλια, στον υπερσύγχρονο χώρο όπου φιλοξενείται η συλλογή της στο κέντρο της πόλης της Καλαμάτας. Μετά το τέλος της ξενάγησης, την κυρία
Σακελλαροπούλου, συνόδευσε ο διεθνούς φήμης γλύπτης Νίκος Φλώρος παρουσιάζοντας τα έργα του αναλύοντάς της τόσο την μοναδική τεχνοτροπία που αποτελεί και την υπογραφή του, όσο και όλα τα έργα, ένα προς ένα, που απαρτίζουν την φαντασμαγορική έκθεση, η οποία δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της ιστορικής χρονιάς που διανύουμε, της χρονιάς κατά την οποία συμπληρώνονται 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση κατά των Οθωμανών κατακτητών.

Η Συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών "Βικτωρία Γ. Καρέλλια"

Στην καρδιά της παλιάς πόλης της Καλαμάτας, σε ένα ανακαινισμένο νεοκλασικό τριώροφο κτίριο του 1873, στεγάζεται η Συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών "Βικτωρία Γ. Καρέλλια".

Πρόκειται για μια από τις πληρέστερες συλλογές ελληνικών ενδυμασιών σε πανελλήνιο επίπεδο περιλαμβάνοντας έναν μεγάλο αριθμό πλήρων ενδυματολογικών συνόλων, γυναικείων και ανδρικών από όλες τις περιοχές της Ελλάδας, καθώς και έναν αριθμό μεμονωμένων ενδυματολογικών εξαρτημάτων. Ανάμεσα στα τελευταία ξεχωρίζουν οι ομάδες των χρυσοκέντητων επενδυτών, των χρυσοΰφαντων ανατολίτικων καβαδιών και των κοσμημάτων, που δεν καλύπτουν απλώς τις ανάγκες συμπλήρωσης και στολισμού των ενδυμασιών, αλλά αποτελούν αυτόνομα και σημαντικά σύνολα της συλλογής.

Στο ισόγειο παρουσιάζονται οι τοπικές ενδυμασίες με το σεγκούνι, τον επενδύτη του αγροτικού και κτηνοτροφικού κόσμου της στεριανής Ελλάδας. Στον πρώτο όροφο οι ενδυμασίες των νομαδικών και ημινομαδικών πληθυσμών συναντούν τον ενδυματολογικό κόσμο των κοινοτήτων με εμπορικές και βιοτεχνικές δραστηριότητες, με τοπικές ενδυμασίες με καβάδι και αντερί. Στον δεύτερο όροφοτο φουστάνι-τσούκνα, σχηματική παραλλαγή της βυζαντινής δαλματικής, συναντάται με την αναγεννησιακή του εκδοχή, με τα πολύπτυχα δηλαδή φουστάνια των παράλιων και νησιωτικών περιοχών με εμπορικές επαφές με τη Δύση.

"Όταν δημιουργήθηκε το Λύκειο Ελληνίδων ήταν ανάγκη να αποκτήσουμε βεστιάριο και κάπως έτσι ξεκίνησε η ενασχόλησή μου με τις αυθεντικές ελληνικές φορεσιές. Δεν σου κρύβω πως αισθητικά με εντυπωσίασαν και με ενθουσίαζαν, οπότε ξεκίνησα να διαβάζω και έπειτα άρχισα να συλλέγω. Κάποια στιγμή αναρωτήθηκα "όταν φύγω τι θα γίνουν όλες αυτές οι φορεσιές;". Έτσι, ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και οι ελληνικές φορεσιές βρήκαν τη θέση τους στο συγκεκριμένο κτίριο. Μέσα σε ένα σύγχρονο κτίριο έβαλα παραδοσιακές φορεσιές παντρεύοντας μοναδικά το χτες με το σήμερα και το αποτέλεσμα είναι αρμονικό" μου λέει η Βικτωρία Καρέλλια.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
νίκος φλώρος

# data[].attributes.attachment_link.title
"Ήρωες από μέταλλο": Η πρωτότυπη έκθεση του διεθνούς φήμης γλύπτη Νίκου Φλώρου -Φτιάχνει ψηφιδωτά κοστούμια από αλουμίνιο | ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ | iefimerida.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο διεθνούς φήμης γλύπτης, Νίκος Φλώρος, παρουσιάζει τη συλλογή καλλιτεχνημάτων, με τίτλο "Ήρωες από μέταλλο", στο μουσείο ελληνικών ενδυμασιών "Βικτώρια Γ. Καρέλια" στην Καλαμάτα μέχρι τις 31 Οκτωβρίου. Από τον επόμενο μήνα η συλλογή των έργων του θα μεταφερθεί στη Μόσχα και έπειτα στην Αγία Πετρούπολη απ' όπου και θα ταξιδέψει σε όλον τον κόσμο εξυμνώντας την Ελλάδα, τον ηρωισμό, την επανάσταση και την Ελευθερία.

# data[].attributes.body
http://www.arxeion-politismou.gr/2021/10/1821.html?spref=fb&m=1

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η ΧΙΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΚΗΡΥΧΘΕΙ

Υ.Δ., Νομικός - Ερευνήτρια Φιλοσοφίας,

ΔΜΣ Αστικού και Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου ΕΚΠΑ

Η ΧΙΟΣ, πριν την Γενοκτονία του 1822 από τους Οθωμανούς διέθετε Πανεπιστήμιο - το οποίο το 1818 αριθμούσε 700 μαθητές, που σπούδαζαν με έξοδα της πόλης -, Βιβλιοθήκη, Τυπογραφείο, νοσοκομείο (με γηροκομείο, πτωχοκομείο, ορφανοτροφείο, φρενοκομείο), λοιμοκαθαρτήριο, ταμιευτήριο και κατείχε το ήμισυ του εμπορίου της Μεσογείου!!!

Ο Κοραής, ο επιφανής ελληνιστής, ο οποίος έζησε στη Γαλλία για 50 χρόνια και πέθανε εκεί το 1833, και που δικαίως λατρεύουν οι Χιώτες, ίδρυσε στη Χίο την πρώτη βιβλιοθήκη της Ελλάδας, η οποία αποτελεί μέχρι σήμερα το καμάρι της πόλης.

(Perilla Francois "ΧΙΟΣ, Το Ευτυχισμένο Νησί", μετάφραση Κ. Δόβας, Γ. Καλούπης, Ε. Μπέρτσου, Ε. Μπεληγιάννη, έκδ. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Χίου "ΚΟΡΑΗΣ", 2009, σελ. 108-109. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 6.5.2020, Fistel de Coulanges, Η ΝΗΣΟΣ ΧΙΟΣ, ιστορικό υπόμνημα 1856, εκδ. 1977)

Στις 2 Απριλίου 1822 η επανάσταση που είχε αρχίσει στη Χίο πνίγεται στο αίμα, και η Χίος καταστρέφεται. Είχε προηγηθεί η από 16 Μαρτίου 1822 επιστολή των εφόρων της Χίου, τιτλοφορουμένη "ΖΗΤΩ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ" , προς τη Βουλή των Σπετσών, που με απέλπιδα τρόπο ζητούσαν ναυτική και στρατιωτική βοήθεια και κάλυψη λόγω της ορατής επερχομένης καταστροφής.

Φευ! Στις 2 Απριλίου 1822, ακριβώς την ημέρα που ξεκίνησαν οι σφαγές, και στις 9 Απριλίου 1822, οι πρόκριτοι της Ύδρας αποστέλλουν επίσης επιστολές προς τους Σπετσιώτες, ενημερώνοντας ότι 10 πλοία και δύο μπουρλότα ταξιδεύουν προς την Χίο μετά από πρόσκληση των Χίων "διά μεντάτι των αδελφών"! Η τραγική κατάληξη είναι γνωστή, τα πλοία δεν έφθασαν εγκαίρως. Η Χίος πνίγηκε στο αίμα. Μετά την Γενοκτονία των Χίων, από τους 117.000 κατοίκους τότε της Χίου, επέζησαν επάνω στο Ιερό Νησί μόλις 1.800. 21.000 διέφυγαν σε άλλα νησιά του Αιγαίου και σε μεγάλες πόλεις σε όλη την Ευρώπη, 52.000 γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής και τουλάχιστον 42.000 Χιώτες σφαγιάστηκαν. Για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος της Χίου πριν την καταστροφή και την ίδια την Γενοκτονία, αρκεί να αναλογιστεί ότι σήμερα ο πληθυσμός της Χίου είναι λιγότερος από 53.000 κατοίκους, ενώ το 1822 ήταν 117.000. Η δε ευμάρεια και ο πολιτισμός της Νήσου Χίου ήταν που προκάλεσε τον φθόνο. Αν η Χίος είχε ελευθερωθεί το 1822, την μοίρα της θα ακολουθούσε και η γειτνιάζουσα Μικρά Ασία... κι η ιστορία θα ήταν γραμμένη αλλιώς... Έτσι κι αλλιώς, πάντως οι 21.000 Χίοι που επιβίωσαν μετέφεραν τον πλούτο και τον πολιτισμό τους στη Σύρο, όπου ίδρυσαν την Ερμούπολη, και αλλού, στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Άλλωστε είναι γνωστές οι ρήσεις: "έχουμε Γη και Πατρίδα όταν έχουμε πλοία και θάλασσα" και "μέγα το της θαλάσσης κράτος"!!!

Συνειδητά χρησιμοποιούμε τον όρο Γενοκτονία, όπως αυτή ορίζεται από το άρθρο 2 της Διεθνούς Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών "Για την πρόληψη και καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας", ο οποίος μόνος είναι ικανός να αποδώσει την πλήρη και καθολική εξαφάνιση του Χιακού Λαού και την απόλυτη ερήμωση της Νήσου.

Πηγή: "Απομνημονεύματα Πολιτικά του Βαχίτ Πασά, πρέσβεως εν Παρισίοις τω 1802, Ρεϊζ Εφέντη τω 1808 και Τοποτηρητού της Χίου τω 1822 Εξ ανεκδότου Τουρκικού ιδιοχειρογράφου, Ελευθέρως Μεταφρασθέντα και Σημειώσεσι Συνοδευθέντα υπό Δ.Ε.Δ., Εν Ερμουπόλει Σύρου, Τύποις Γ. Μελισταγούς Μακεδόνος, 1861. Επανέκδοση: "Τα συμβάντα στη Χίο το 1822 από το χέρι του Βαχίτ Πασά", "Μεταφρασθέντα υπό Δ.Ε.Δ. [ανιήλογλου]", Επιμέλεια και απόδοση στη Νεοελληνική Νίκος Μήτσης, εκδ. άλφα πι, Χίος 2007." , ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ.

Χαρακτηριστικό είναι ότι πήρε δεκαετίες στους επιζήσαντες Χίους να ξανακατοικήσουν το νησί!!! Ο Κοραής στις 12.10.1822 καλεί τους συμπατριώτες του: "Ανακτήσετε, και καταστήσετε λαμπροτέραν την πατρικήν γην" (Α. Κοραή, ΑΠΑΝΤΑ, "Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΧΙΟΥ).

Οι γυναίκες της Χίου πριν την Γενοκτονία του 1822 έχουν επαινεθεί από όλους τους περιηγητές. Τα κείμενά τους εξαίρουν την ζωντάνια και την καταδεκτικότητά τους, αλλά και την ομορφιά, τη χάρη και τον ερωτισμό τους. Θαυμασμό προκαλούσε επίσης η κομψότητα, η ευγένεια, οι τρόποι και η ομιλία τους σε βαθμό που να μοιάζουν με νύμφες ή θεές (Francois Perilla, De Nicolay).

Ωστόσο η επανάσταση του 1821 ήρθε να αναδείξει και την περηφάνια, τον ηρωισμό, την γενναιότητα και τη φιλοπατρία των γυναικών της Χίου.

Η Γενοκτονία του 1822 οδήγησε πολλές Χιώτισσες όχι μόνον στον ξεριζωμό από το πλούσιο νησί τους, αλλά και στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής, όπου απίστευτα δράματα εκτυλίχτηκαν. Πολλές Χιώτισσες υπέμειναν τα απάνθρωπα μαρτύρια των Οθωμανών και, σε πολλές περιπτώσεις, προτίμησαν να αρνηθούν την τροφή, ώστε να πεθάνουν από την πείνα, παρά να σκλαβωθούν. Η γενοκτονία καταγράφηκε από τους περιηγητές και ιστορικούς της εποχής και ενέπνευσε τον μεγάλο Γάλλο ζωγράφο Ευγένιο Ντελακρουά, που φιλοτέχνησε τον συγκλονιστικό πίνακά του "Η Σφαγή της Χίου".

Χαρακτηριστικό το έργο του Λουκή Λάρα, η Μάνα, που διώχνει τα παιδιά της για να σωθούν...

Ανώνυμες γυναίκες συμμετείχαν στον Αγώνα με κάθε τρόπο, μετέφεραν νερό, βοηθούσαν στην προετοιμασία των πυρομαχικών, δούλευαν στα οχυρωματικά έργα, κατασκεύαζαν βόλια και επιδέσμους.

Τούρκοι διαβήκαν, χαλασμός, θάνατος πέρα ως πέρα.
Η Χίο, τ'όμορφο νησί, μαύρη απομένει ξέρα,
με τα κρασιά, με τα δεντρά
τ' αρχοντονήσι, που βουνά και σπίτια και λαγκάδια
και στο χορό τις λυγερές καμιά φορά τα βράδια
καθρέφτιζε μεσ' τα νερά.

Ερμιά παντού. Μα κοίταξε κι απάνου εκεί στο βράχο,
στου κάστρου τα χαλάσματα κάποιο παιδί μονάχο
κάθεται, σκύβει θλιβερά
το κεφαλάκι, στήριγμα και σκέπη του απομένει
μόνο μιαν άσπρη αγράμπελη σαν αυτό ξεχασμένη
μεσ' την αφάνταστη φθορά.

Φτωχό παιδί, που κάθεσαι ξυπόλυτο στις ράχες
για να μην κλαις λυπητερά, τι΄ θελες τάχα να 'χες
για να τα ιδώ τα θαλασσά
ματάκια σου ν' αστράψουνε, να ξαστερώσουν πάλι
και να σηκώσεις χαρωπά σαν πρώτα το κεφάλι
με τα μαλλάκια τα χρυσά;

Τι θέλεις άτυχο παιδί, τι θέλεις να σου δώσω
για να τα πλέξεις ξέγνοιαστα, για να τα καμαρώσω
ριχτά στους ώμους σου πλατιά
μαλλάκια που του ψαλιδιού δεν τάχει αγγίξει η κόψη
και σκόρπια στη δροσάτη σου τριγύρω γέρνουν όψη
και σαν την κλαίουσα την ιτιά;

Σαν τι μπορούσε να σου διώξει τάχα το μαράζι;
Μήπως το κρίνο απ' το Ιράν που του ματιού σου μοιάζει;
Μην ο καρπός απ' το δεντρί
που μεσ' στη μουσουλμανική παράδεισο φυτρώνει,
κι έν' άλογο χρόνια εκατό κι αν πιλαλάει, δε σώνει
μεσ' απ' τον ίσκιο του να βγει;

Μην το πουλί που κελαηδάει στο δάσος νύχτα μέρα
και με τη γλύκα του περνάει και ντέφι και φλογέρα;
Τι θες κι απ΄όλα τούτα τ' αγαθά;
Πες. Τ' άνθος, τον καρπό; Θες το πουλί;
Διαβάτη,
μου κράζει το Ελληνόπουλο με το γαλάζιο μάτι:

Κρατάμε τον τελευταίο στίχο που συνοψίζει τον άσβεστο πόθο των Ελλήνων για την Ελευθερία και τον αδιάκοπο Αγώνα τους για ελεύθερη Ελλάδα!

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ : Από την εισήγηση της συγγραφέως στο διαδικτυακό Συνέδριο του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων με τίτλο "Ο ρόλος της Ελληνίδας στην Επανάσταση του 1821", (25-26.9.2021).

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
χιωτισσεσ ηρωιδεσ του 1821: η χιοσ πρεπει να ανακηρυχθει ιερα νησοσ - της μ. βέργου

# data[].attributes.attachment_link.title
ΧΙΩΤΙΣΣΕΣ ΗΡΩΙΔΕΣ ΤΟΥ 1821: Η ΧΙΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΚΗΡΥΧΘΕΙ ΙΕΡΑ ΝΗΣΟΣ - της Μ. Βέργου

# data[].attributes.attachment_link.description
Η ΧΙΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΚΗΡΥΧΘΕΙ Υ.Δ., Νομικός - Ερευνήτρια Φιλοσοφίας, ΔΜΣ Αστικού και Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου ΕΚΠΑ Η ΧΙΟΣ, πριν την Γενοκτονία του 1822 από τους Οθωμανούς διέθετε Πανεπιστήμιο - το οποίο το 1818 αριθμούσε 700 μαθητές, που σπούδαζαν με έξοδα της πόλης -, Βιβλιοθήκη, Τυπογραφείο, νοσοκομείο (με γηροκομείο, πτωχοκομείο, ορφανοτροφείο, φρενοκομείο), λοιμοκαθαρτήριο, ταμιευτήριο και κατείχε το ήμισυ του εμπορίου της Μεσογείου!!!

# data[].attributes.body
Η αριστοκράτισσα κατάσκοπος!

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαριγώ Ζαραφοπούλα από τα Ταταύλα, μια κατάσκοπος για την Επανάσταση

# data[].attributes.attachment_link.description
Πολλές από τις γυναίκες που πήραν μέρος στην Ελληνική Επανάσταση σήμερα είναι αφανείς ηρωίδες, παρά το γεγονός ότι ρίσκαραν τη ζωή τους ή και διέθεσαν την

# data[].attributes.headline
Γυναίκες στο Εικοσιέ

# data[].attributes.body
Γυναίκες στο Εικοσιένα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Internet Archive BookReader

The BookReader requires JavaScript to be enabled. Please check that your browser supports JavaScript and that it is enabled in the browser settings. You can also try one of the other formats of the book.

# data[].attributes.headline
Σουλιώτισσες

# data[].attributes.subject
Σουλιώτισσες

# data[].attributes.body
Οι ηρωικές Σουλιώτισσες ταλαιπωρήθηκαν πολύ από την πείνα και τις ταλαιπωρίες που περνούσαν, αφότου ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων πολιόρκησε το Σούλι το καλοκαίρι του 1803. Ο Αλή Πασάς εκνευρισμένος από τη σθεναρή αντίσταση του Σουλίου εξαπέλυσε μεγάλη επίθεση εναντίον τους. 22 γυναίκες Σουλιώτισσες εγκλωβίστηκαν με τα παιδιά τους και για να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων γκρεμίστηκαν από το βράχο του Ζαλόγγου στις 16 Δεκεμβρίου του 1821. Γκρεμίστηκαν όχι κλαίγοντας αλλά τραγουδώντας… «έχε γεια καημένε κόσμε…»

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το 1803, είναι η χρονιά της συντέλειας. Το Σούλι με τις τόσες θυσίες και τους ακόμη περισσότερους ηρωϊσμούς πέφτει. Το τραγούδι τώρα πια ένας θρήνος.
Ένας Ηπειρώτικος θρήνος ένα μοιρολόι που μέσα στη λιτότητά του τα λέει όλα. Τον πόνο της καταστροφής. Την ανυποχώρητη κραυγή "Θάνατος ή λευτεριά". Οι γυναίκες προτιμούν το Ζάλογγο, ο Σαμουήλ την ολοκαυτωματική ανατίναξη:

Ένα πουλάκι ξέβγαινε ψηλά από το Σούλι.

Παργιώτες το ρωτήσανε, Παργιώτες το ρωτάνε:

-"Πουλάκι πούθεν έρχεσαι, πουλί μου πού πηγαίνεις;".

-"Από το Σούλι έρχομαι και στη Φραγκιά πηγαίνω".

-"Πουλάκι πες μας τίποτε, κανά καλό μαντάτο".

-"Αχ τι μαντάτο να σας πω, τι να σας μολογήσω;

Πήραν το Σούλι πήρανε, πήραν τον Αβαρίκον

πήραν την Κιάφα την κακή, επήραν και το Κούγκι

κι έκαψαν τον Καλόγερο με τέσσερις νομάτους".

Η απάντηση πέντε ιστορικών, σχετικά με το ζήτημα που υπήρξαν αυτόπτοι μάρτυρες των γεγονότων και ραπίζουν την παγκοσμιοποιητική προπαγάνδα.

α) Ιάκωβος Μπαρτόλντυ: Πρώσος περιηγητής και διπλωμάτης (καθόλου ευνοϊκός προς τους Έλληνες) που Βρισκόταν την εποχή εκείνη (1803-1804) στα Ιωάννινα.

Γράφει στο έργο του: "Ταξίδιον εις την Ελλάδα 1803 - 1804":

"Καμιά εκατοστή απ΄ αυτούς τους δυστυχισμένους είχαν αποτραβηχτεί βόρεια της Πρέβεζας στο Μοναστήρι του Ζαλόγγου. Τους επιτέθηκαν εκεί θεωρώντας ότι τάχα αυτή η τοποθεσία, πράγματι ισχυρή, θα μπορούσε να τους προσφέρει ένα νέο τόπο μόνιμης διαμονής, όπου και η σφαγή που ακολούθησε υπήρξε φρικτή. Τριάντα εννέα γυναίκες γκρεμίστηκαν από τα βράχια με τα παιδιά τους που μερικά ακόμη βύζαιναν".

β) Γουλιέλμος Μαρτίνος Ληκ: Άγγλος στρατιωτικός, περιηγητής και αρχαιολόγος, γράφει από πληροφορίες που συνέλεξε το 1805:

"Περίπου 100 οικογένειες είχαν... αποτραβηχτεί στο μέρος αυτό από το Σούλι και την Κιάφα, με συνθήκες και ζούσαν στο λόφο ανενόχλητες ώσπου έπεσε το Κούγκι. Τότε επειδή τάχα η περιοχή αυτή ήταν περισσότερη οχυρή ξαφνικά τους επιτέθηκαν με διαταγή του Βεζίρη. Όταν η κατάσταση έγινε απελπιστική ο Κίτσος Μπότσαρης και ένα τμήμα του διέφυγαν. Από τους υπολοίπους, 150 σκλαβώθηκαν και 25 κεφάλια στάλθηκαν στον Αλβανό Μπουλούκμπαση στην Καμαρίνα που διεύθυνε τις επιχειρήσεις, 6 άνδρες και 22 γυναίκες ρίχτηκαν από τα βράχια από το ψηλότερο σημείο του γκρεμνού, προτιμώντας έτσι παρά να πέσουν ζωντανοί στα χέρια των εχθρών τους. Πολλές γυναίκες που είχαν παιδιά τις είδαν να τα ρίχνουν με δύναμη προτού εκείνες κάνουν το μοιραίο πήδημα".

γ) Χριστόφορος Περραιβός: Το 1815 δημοσιεύει την πρώτη αναφορά στο περιστατικό:

"τότε εγνώρισαν ο Κουτσιονίκας και ο Κίτσιο Μπότσαρης την συνηθισμένην αντιπληρωμήν όπου δίδει ο Βεζίρης εις τους πιστούς του προδότας, πλην η μετάνοια τότε ήτο ανωφελής. Άρχισαν μ΄ όλον τούτο και αντεμάχοντο μεγαλοψύχως, δεν είχαν όμως τα αναγκαία ν΄ αντισταθούν περισσότερον από δύο ημέρας. Αι γυναίκες δε κατά την δευτέραν ημέραν βλέπουσαι ταύτην τη κτηνώδη περίστασιν, εσυνάχθησαν έως εξήκοντα, επάνω εις έναν πετρώδη κρημνόν.

Εκεί εσυμβουλεύθησαν και απεφάσισαν ότι καλύτερα να ριφθούν κάτω από τον κρημνόν διά να αποθάνουν, πάρεξ να παραδοθούν διά σκλάβες εις χείρας των Τούρκων. Όθεν αρπάξαντες με τας ιδίας των χείρας τα άκακα και τρυφερά βρέφη, τα έρριπτον κάτω εις τον κρημνόν. Έπειτα αι μητέρες πιάνοντας η μία με την άλλη τα χέρια τους άρχισαν και εχόρευαν, χορεύουσαι δε επηδούσαν ευχαρίστως μίαν κατόπιν της άλλης από τον κρημνόν. Μερικαί όμως δεν απέθανον, επειδή έπιπτον επάνω εις τα παιδία των και τους συντρόφους, των οποίων τα σώματα ήταν καρφωμένα πάνω εις τες μυτερές πέτρες του κρημνού".

δ) Φραγκίσκος Πουκεβίλ: Διέμεινε 10 χρόνια στην αυλή του Αλή Πασά. Το 1820 στο τρίτομο έργο του "Ταξίδι στην Ελλάδα" αναφέρεται στο επεισόδιο:

"...τις γυναίκες τις γκρέμισαν από τα ύψη των βουνών στις αβύσσους του Αχέροντα, τα παιδιά πουλήθηκαν στα παζάρια."

Τον επόμενο όμως χρόνο που εκδίδονται οι άλλοι τόμοι περιλαμβάνεται το γεγονός με περισσότερη λεπτομέρεια:

"Ηρωικό θάρρος εξήντα γυναικών, που κινδύνευαν να παραδοθούν στη σκλαβιά των Τούρκων. Ρίχνουν τα παιδιά τους πάνω στους πολιορκητές σαν να ήταν πέτρες έπειτα, πιάνοντας το τραγούδι του θανάτου και κρατώντας η μιά το χέρι της άλλης, ρίχτηκαν στο βάθος της αβύσσου, όπου τα κομματιασμένα πτώματα των παιδιών τους δεν άφηναν μερικές να συναντήσουν το Χάρο, όπως θα το ήθελαν."

ε) Κλωντ Φωριέλ: Γάλλος Ιστορικός και ακαδημαϊκός δίνει παραστατικές λεπτομέρειες:

"..ήταν ακόμα αβέβαιη, όταν εξήντα γυναίκες, βλέποντας πως στο τέλος θα σκοτώνονταν οι δικοί τους, μαζεύονται σ΄ ένα απότομο ψήλωμα στον γκρεμό, που στη μία πλευρά του ανοιγόταν ένα βάραθρο και στο βάθος του το ρέμα άφριζε ανάμεσα στους μυτερούς βράχους που γέμιζαν τις όχθες και τη κοίτη του. Εκεί αναλογίζονται τι έχουν να κάνουν, για να μη πέσουν στα χέρια των Τούρκων, που τους φαντάζονται κιόλας να τις κυνηγούν.

Αυτή η απελπισμένη συζήτηση στάθηκε σύντομη, και η απόφαση που ακολούθησε ήταν ομόγνωμη. Οι περισσότερες απ΄ αυτές τις γυναίκες ήταν μητέρες, αρκετά νέες, και είχαν μαζί τα παιδιά τους, άλλες στο βυζί ή στην αγκαλιά, άλλες τα κρατούσαν από το χέρι.

Η κάθε μια πήρε το δικό της, το φίλησε για τελευταία φορά και το έριξε ή το έσπρωξε γυρνώντας το κεφάλι στον διπλανό γκρεμό. Όταν δεν είχαν πια παιδιά να γκρεμίσουν, πιάστηκαν από τα χέρια και άρχισαν ένα χορό, γύρω - γύρω, όσο πιο κοντά γινόταν στην άκρη του γκρεμού και η πρώτη απ΄ αυτές, αφού χόρεψε μια βόλτα φτάνει στην άκρη, ρίχνεται και κυλιέται από βράχο σε βράχο ως κάτω στο φοβερό βάραθρο. Ωστόσο ο κύκλος, ή ο χορός συνεχίζει να γυρνάει, και σε κάθε βόλτα μια χορεύτρια αποκόβεται με τον ίδιο τρόπο, ως την εξηκοστή. Λένε πως από κάποιο θαύμα, μία απ΄ αυτές τις γυναίκες δεν σκοτώθηκε πέφτοντας".
Τμήμα ειδήσεων defencenet.gr

# data[].attributes.attachment_link.title
16 Δεκεμβρίου 1803 οι Σουλιώτισσες χορεύουν το χορό του Ζαλόγγου για να μην πέσουν στα χέρια των Τουρκαλβανών

# data[].attributes.attachment_link.description
Το 1803, είναι η χρονιά της συντέλειας. Το Σούλι με τις τόσες θυσίες και τους ακόμη περισσότερους ηρωϊσμούς πέφτει. Το τραγούδι τώρα πια ένας θρήνος. Ένας Ηπειρώτικος θρήνος ένα μοιρολόι που μέσα στη λιτότητά του τα λέει όλα. Τον πόνο της καταστροφής. Την ανυποχώρητη κραυγή "Θάνατος ή λευτεριά".

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Ιωάννη, δεν ξέχασα ποτέ τον όρκο που κάναμε μαζί εκείνη την οδυνηρή ώρα της ζωής μας... Τον τήρησα, στην ουσία. Η αθέτησή μου ήταν αναγκαστική. Το ξέρεις. Ήταν ακόμη μια θυσία για σένα. Αν δεν δεχόμουν να παντρευτώ τον εξάδελφο της αυτοκράτειρας, θα σου προκαλούσα προβλήματα στο ύψιστο και υπεύθυνο αξίωμα που σου προσέφερε ο τσάρος. Ήταν μια αναγνώριση της αξίας σου. Η τιμή ήταν για εκείνον, που την αξιοποίησε για το καλό της χώρας του... Για μένα όμως ήταν μεγάλη θυσία!..", έγραφε η Ρωξάνδρα σε ένα από τα "σκόρπια φύλλα" του ημερολογίου της. Ο όρκος που είχαν πάρει, τη στιγμή που αποφάσιζαν να μη δικαιώσουν την αγάπη και την απέραντη εκτίμηση που τους συνέδεε με ένα γάμο, γιατί εκείνος είχε αποφασίσει να αφιερώσει όλες του τις ενέργειες για την απελευθέρωση και την ανοικοδόμηση της Ελλάδας, ήταν να αφιερώσουν τη ζωή τους "στη μόρφωση των Ελληνοπαίδων και στην απελευθέρωση της Πατρίδας". [1]

Κόρη του Σκαρλάτου Στούρτζα, πάμπλουτου Έλληνα από το Ιάσιο της Μολδαβίας, και της Σουλτάνας Μουρούζη, κόρης του ηγεμόνα της Μολδαβίας, πρίγκιπα Κωνσταντίνου Μουρούζη, η Ρωξάνδρα γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 22 Οκτωβρίου 1786. Σύντομα ο Σκαρλάτος Στούρτζας αποφάσισε να εγκαταλείψει το Ιάσιο και να εγκατασταθεί στη Λευκορωσία, σε πύργο που έκτισε για την πολυμελή οικογένειά του, μέσα σε τεράστια εδαφική έκταση. Όταν τα πέντε του παιδιά μεγάλωσαν αρκετά, εγκαταστάθηκε οριστικά στην Πετρούπολη, ώστε να μπορέσουν να τελειοποιήσουν τις σπουδές τους. Ο ίδιος διορίστηκε στη θέση του συμβούλου Επικράτειας στην Αυλή του αυτοκράτορα Αλεξάνδρου Α'. Όταν η Ρωξάνδρα έκλεισε τα 19 της χρόνια, ο πατέρας της τη σύστησε στην αυτοκρατορική Αυλή του Αλεξάνδρου και της Γερμανίδας συζύγου του Ελισάβετ. Η συγκροτημένη προσωπικότητά της και η ευγένεια του χαρακτήρα της κέρδισαν αμέσως την εκτίμηση όλων των αυλικών. "Στους υψηλούς κύκλους της Αυτοκρατορικής Αυλής... Πρίγκιπες και Δούκες και αξιωματούχοι και σοφοί ζητούσαν τη γνώμη της και τη φιλία της... Έλεγαν ότι κατείχε ένα μυστηριώδες κλειδί, που άνοιγε όλων τις καρδιές και ότι η εμπιστοσύνη που ενέπνεε επάξια τη δικαίωνε στην εκτίμηση όλων...", έγραφε ο κατά πέντε χρόνια νεότερος αδελφός της Αλέξανδρος στις αναμνήσεις του για την αδελφή του Ρωξάνδρα. Η κόμισσα Λίβεν (Lieven) επισήμανε αμέσως την αξία της Ρωξάνδρας και εισηγήθηκε να προσληφθεί ως κυρία επί των τιμών στα ανάκτορα.

Κατόπιν προσκλήσεως του αυτοκράτορα Αλεξάνδρου, ο οποίος εκτιμούσε τις σπάνιες διπλωματικές του ικανότητες, έφτασε το 1809, για πρώτη φορά στην Πετρούπολη, ο Κερκυραίος κόμης Ο τσάρος τον διόρισε αμέσως στο υπουργείο Εξωτερικών. Την ίδια χρονιά, ο Καποδίστριας γνώρισε τη Ρωξάνδρα. Η οικογένεια Στούρτζα παρέθετε, στο μέγαρό τους στην Πετρούπολη, δύο επίσημα γεύματα την εβδομάδα, στα οποία συχνά παραβρισκόταν και ο Καποδίστριας. Το ίδιο συχνά φιλοξενούνταν και στους ξενώνες του μεγάρου μαζί με άλλους φιλοξενούμενους. Η Ρωξάνδρα ερωτεύθηκε αμέσως το νεαρό Έλληνα διπλωμάτη με τη μελαγχολική έκφραση και την απόμακρη συμπεριφορά. Τον θεωρούσε όμως τόσο ανώτερό της, ώστε δεν τόλμησε ποτέ να του εκφράσει τα συναισθήματά της. "Ο κόμης Καποδίστριας", έγραφε στα Απομνημονεύματά της, [2] "ανήκει στους σπάνιους ανθρώπους, των οποίων η γνωριμία σημειώνει σταθμό στη ζωή εκείνων που τον γνωρίζουν". [3] Επί τρία ολόκληρα χρόνια οι δύο νέοι έκαναν μακρές συζητήσεις και γνωρίζονταν όλο και καλύτερα. Η σχέση τους όμως δεν ξεπέρασε τα όρια μιας βαθιάς φιλίας και μιας ακόμη βαθύτερης αλληλοεκτίμησης. Ο νεαρός Καποδίστριας είχε αποφασίσει να αφιερώσει τη ζωή του στην Ελλάδα, όπως φαίνεται από ένα γράμμα προς τον πατέρα του, όπου γράφει ότι δεν θα ήθελε να ζήσει και να πεθάνει στη Ρωσία, αλλά να υπηρετήσει τα συμφέροντα της πατρίδας του. Το Σεπτέμβριο του 1811 ο Καποδίστριας διορίστηκε στη ρωσική πρεσβεία στη Βιέννη και το Μάρτιο του 1812 διευθυντής της Γραμματείας του Διπλωματικού Τμήματος στο Βουκουρέστι. Μετά τη μάχη της Λιψίας τον Οκτώβριο του 1813, ο τσάρος τον διόρισε υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας και του ανέθεσε να λύσει το πρόβλημα της πολιτικής ενοποίησης της Ελβετίας, ένα πρόβλημα που δεν είχαν κατορθώσει να λύσουν όλοι οι άλλοι Ευρωπαίοι διπλωμάτες. [4]

Μετά την αναχώρηση του Καποδίστρια από την Πετρούπολη, η Ρωξάνδρα ένιωθε "απέραντη μοναξιά... Εκείνος, ο Ένας, ο Μόνος είναι τόσο μακριά μου..." έγραφε στα Απομνημονεύματά της. Ένιωθε την ανάγκη να φύγει από την πνιγηρή ατμόσφαιρα της Αυλής, να ταξιδέψει στην Ευρώπη, να Βρεθεί κοντύτερα στον αγαπημένο της, να τον ιδεί ακόμη μία φορά. Σύντομα ο πόθος της πραγματοποιήθηκε, όταν συνόδευσε την αυτοκράτειρα Ελισάβετ στο ταξίδι της στη Γερμανία για να συναντήσει την οικογένειά της. Στην πόλη Brouchsal η Ρωξάνδρα έλαβε το πρώτο γράμμα από τον Καποδίστρια, έπειτα από το μακρόχρονο χωρισμό τους, θα ακολουθούσαν και άλλα. Το φθινόπωρο του 1814 θα άρχιζε στη Βιέννη το Συνέδριο για την τύχη της μεταναπολεόντειας Ευρώπης. Εκεί, της είχε γράψει, θα τη συναντούσε. Η Ρωξάνδρα έφτασε πρώτη στη Βιέννη, όπου συναντήθηκε με τους γονείς της. Στο μέγαρο της οικογένειας Στούρτζα τη συνάντησε ο Καποδίστριας. Εκεί γράφτηκε ο δραματικός επίλογος της ανεκπλήρωτης αγάπης τους: η συμφωνία τους να μείνουν πάντα φίλοι, να συνεχίσουν τους αγώνες τους για την απελευθέρωση της πατρίδας και για τη μόρφωση των Ελληνοπαίδων, να προετοιμάσουν το μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό που θα επάνδρωνε το ελληνικό κράτος μετά την απελευθέρωση. Εκείνος τη βεβαίωσε ότι δεν θα παντρευόταν ποτέ καμία άλλη γυναίκα, γιατί πίστευε ότι έπρεπε μόνος να βαδίσει το δρόμο "της προσφοράς και της θυσίας προς την Πατρίδα", έγραφε η Ρωξάνδρα στα Απομνημονεύματά της. [5] Εκείνη όμως έπρεπε να παντρευτεί. "Απόφαση αβάσταχτης θυσίας" από τη δική της πλευρά. Παντρεύτηκε τον κόμητα Εντλινγκ (Edling), εξάδελφο της τσαρίνας, υπουργό των Εξωτερικών στην Αυλή της Βαϊμάρης, έναν άνθρωπο που δεν αγάπησε ποτέ της. Έπεισε το σύζυγό της να εγκατασταθούν στη Λευκορωσία, όπου βρίσκονταν τα πατρικά της κτήματα, μακριά από την Πετρούπολη, τη γεμάτη με τις αναμνήσεις του αγαπημένου της Ιωάννη.

Όσο διάστημα έμενε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η Ρωξάνδρα συνεργάστηκε με τον Καποδίστρια, δημιουργικά και αποτελεσματικά, για την πραγμάτωση του όρκου τους που αφορούσε την εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων. Η Ρωξάνδρα έγινε από τα ενεργά και δραστήρια μέλη της "Φιλομούσου Εταιρείας" της Βιέννης, την οποία είχε ιδρύσει ο Καποδίστριας το 1815, με κύριο στόχο την εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων και την απελευθέρωση της πατρίδας με τη διεθνοποίηση του ελληνικού προβλήματος, που οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες προσπαθούσαν να παραμερίσουν για να μη συγκρουστούν με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Ρωξάνδρα έγινε η στοργική μητέρα όλων των Ελλήνων που σπούδαζαν με χορηγίες του Καποδίστρια και της "Φιλομούσου Εταιρείας" σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Το μέγαρό της στη Βαϊμάρη έγινε κέντρο συγκέντρωσης των Ελλήνων σπουδαστών. Φρόντιζε για τη διαμονή τους και τις σπουδές τους, για την υγεία τους και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα τους. Ενδεικτικό παράδειγμα της δραστηριότητας αυτής είναι η ιστορία του σπουδαστή Ιωάννη Παπαδόπουλου. Όταν ο νέος μετέφρασε από τα γερμανικά στα ελληνικά το έργο του Γκέτε Ιφιγένεια η εν Ταύροις, το 1818, η Ρωξάνδρα χορήγησε την έκδοσή του, και όταν τον επόμενο χρόνο ο νέος αρρώστησε από φυματίωση, τον φρόντισε και του παρείχε όλα τα μέσα θεραπείας. Ο θάνατός του τη συγκλόνισε σαν μητέρα, εκείνη που δεν βίωσε ποτέ τη μητρότητα σε προσωπικό επίπεδο. [6]

Μετά το γάμο της, με εισήγηση του Ιωάννη Καποδίστρια, ο τσάρος Αλέξανδρος παραχώρησε στη Ρωξάνδρα Στούρτζα - Εντλινγκ δέκα χιλιάδες ρωσικές δεκατίνες (100 χιλιάδες στρέμματα) "ερήμου και ακάρπου" γης, πέρα από τις κοιλάδες του Δνείπερου ποταμού, στη Βεσσαραβία, όπου κατοικούσαν νομάδες λαοί και σκηνίτες Τάρταροι σε πρωτόγονες συνθήκες ζωής, ως "ανταμοιβήν των υψηλών υπηρεσιών της στην αυτοκρατορικήν Αυλήν". Σε αυτή την άγονη έκταση, στην οποία προστέθηκαν ακόμη 60 χιλιάδες στρέμματα, τα οποία ο τσάρος είχε παραχωρήσει στον αδελφό της Αλέξανδρο και τα οποία η ίδια είχε αγοράσει, αφιέρωσε η Ρωξάνδρα τις ενέργειές της και μετέτρεψε "τον πόνο της καρδιάς της... σε έργο αγάπης για τους συνανθρώπους της...", έγραφε ο αδελφός της. Πράγματι, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, "η μεγαλεπήβολος εκείνη ψυχή" μετέτρεψε την άγονη εκείνη γη σε ένα εύφορο και προσοδοφόρο κτήμα, γνωστό με το όνομα Μανζύριο. Τεράστιες φυτείες με οπωροφόρα δένδρα, αμπελώνες, λαχανόκηποι, καλλιέργειες με σιτάρια και όσπρια, μελισσοκομεία, λιβάδια, όπου έβοσκαν χιλιάδες αιγοπρόβατα και αγελάδες, άλλαξαν το πρόσωπο της έρημης εκείνης γης. "Εκχέρσωσε ακαλλιέργητες εκτάσεις, έφερε νερό στην ακατοίκητη περιοχή, έκτισε κατοικίες στις κοιλάδες, ανάμεσα στους λόφους, και εγκατέστησε στις εκτάσεις αυτές πλήθος από οικογένειες εργατών, που τους πλήρωνε, γεωργούς, κτηνοτρόφους, φυτοκόμους, ποιμένες, εργάτες, οικοδόμους, τεχνίτες και άλλους παντοίας φυλής και γλώσσης κατοίκους και την ανέδειξεν καλήν αποικία", έγραφε για τη Ρωξάνδρα ο βιογράφος του αδελφού της Κωνσταντίνος ο εξ Οικονόμων. [7] Μέσα σ' αυτή την αποικία, η Ρωξάνδρα έκτισε ορθόδοξο ναό για τον εκκλησιασμό των οικογενειών του κτήματος και των κατοίκων από τα γύρω χωριά της Βεσσαραβίας. Νοσοκομείο με γιατρούς και φαρμακείο, στο οποίο νοσηλεύονταν δωρεάν οι ένοικοι του Μανζυρίου και οι περίοικοι, σχολείο, όπου φοιτούσαν δωρεάν αγόρια και κορίτσια, ξενώνα, πτωχοκομείο και γηροκομείο, όλα ανοικτά για ασθενείς, ανάπηρους και πτωχούς.

Όταν η ελληνική Επανάσταση κηρύχθηκε, η Ρωξάνδρα περίμενε με αγωνία τα γράμματα του Ιωάννη και του αδελφού της που την πληροφορούσαν για τις εξελίξεις. Όταν, περί τα μέσα του 1822, η είδηση ότι πρόσφυγες από την Ελλάδα είχαν αρχίσει να καταφθάνουν στην Οδησσό έφτασε στο Μανζύριο, η Ρωξάνδρα δεν δίστασε στιγμή. Εγκαταστάθηκε στην Οδησσό και οργάνωσε την περίθαλψη των προσφύγων. Με τη βοήθεια του αδελφού της Αλεξάνδρου, η Ρωξάνδρα μεθόδευσε το γιγάντιο έργο της διατροφής των προσφύγων με κρέατα και τρόφιμα που έρχονταν από το κτήμα της. Φρόντιζε για τη διαμονή τους, την εξεύρεση εργασίας για τους δυναμένους να εργαστούν, την περίθαλψη των γερόντων και την εκπαίδευση των παιδιών. Με φλογερά γράμματα επιχειρούσε να κινητοποιήσει τις υψηλές γνωριμίες της για συμπαράσταση στον αγώνα των Ελλήνων. Με την πρωτοβουλία του υπουργού της Παιδείας διενεργήθη έρανος, ο οποίος απέδωσε ένα εκατομμύριο ρούβλια για τη μονιμότερη περίθαλψη των προσφύγων και την εξαγορά από τη φοβερή αιχμαλωσία στην Αίγυπτο χιλιάδων Ελλήνων, κυρίως Χιωτών και Κρητικών. Με την προτροπή της Ρωξάνδρας, οι κυρίες της ανώτερης τάξης στη Μόσχα ίδρυσαν την "Ευεργετικήν Εταιρείαν", την προεδρία της οποίας ανέλαβε η ίδια. Η Εταιρεία συγκέντρωσε σημαντικά ποσά, με χα οποία έκτισαν ορφανοτροφείο για τα ορφανά Ελληνόπουλα σε προάστιο της Μόσχας. Μέσα στο χώρο του ορφανοτροφείου λειτουργούσε σχολείο για την εκπαίδευση των ορφανών. [8] Με δική της χορηγία και τη συμπαράσταση της "Ευεργετικής Εταιρείας" χτίσθηκε γυναικείο μοναστήρι, κοντά στον ελληνορθόδοξο ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στη Μόσχα, μέσα στο οποίο λειτουργούσε παρθεναγωγείο για τις κόρες των ορθοδόξων ιερέων, Ελλήνων και Ρώσων. Τα κορίτσια αυτά θα παντρεύονταν όσους από τους σπουδαστές των Εκκλησιαστικών Φροντιστηρίων της Οδησσού θα ακολουθούσαν το ιερατικό στάδιο. Με δική της πρωτοβουλία χτίστηκε σε προάστιο της Οδησσού, σε έκταση 100 στρεμμάτων, που η ίδια είχε αγοράσει, κοιμητήριο, στο οποίο ενταφιάστηκε και η ίδια, όταν πέθανε στις 16 Ιανουάριου 1844.

Εμπνευσμένη από το θάρρος του Καποδίστρια, ο οποίος τον προηγούμενο χρόνο είχε συμπαρασταθεί στα θύματα της πανούκλας, που τα στρατεύματα του Ιμπραήμ είχαν μεταδώσει στην και τα νησιά του Σαρωνικού, η Ρωξάνδρα έμεινε κοντά στους κατοίκους του Μανζυρίου, όταν ξέσπασε και εκεί πανούκλα το 1829. Την ίδια γενναία στάση έδειξε και όταν ξέσπασε επιδημία χολέρας στην Οδησσό. Με την παρουσία της και την ενθάρρυνσή της, μα πάνω απ' όλα με την οργάνωση συνεργείου περιθάλψεως των ασθενών και την ενημέρωση, η Ρωξάνδρα κατάφερε να εμψυχώσει τον κόσμο να αντιμετωπίσει την επιδημία. "Σε ολόκληρη την περιοχή του Μανζυρίου και σε όλη την επαρχία της Οδησσού, το όνομα της κόμισσας Ρωξάνδρας Στούρτζα - Εντλινγκ βρισκόταν στα χείλη όλων των ανθρώπων. Το πρόφεραν με αγάπη αληθινή, με σεβασμό και με το αίσθημα της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας" γράφουν οι βιογράφοι της. [9]

Λίγους μήνες πριν από το θάνατό της, που διαισθανόταν να έρχεται, η Ρωξάνδρα έγραψε μια σύντομη βιογραφία της μητέρας της (Vie de ma mere) και ελάχιστα σκόρπια σημειώματα. Σε κάποιο από αυτά σημείωσε με τρεμάμενο χέρι: "Ιωάννη! Δεν υπήρξες ποτέ εραστής μου!.. Τώρα, όμως, που η ζωή μου τελειώνει, μπορώ να σου ειπώ: Είσαι ο μοναδικός Άνδρας, που αγάπησα βαθιά και αιώνια. Ποτέ δεν αγάπησα άλλον, σε όλη μου τη ζωή!..". [10]

[1] Ελένη Ε. Κούκου, Ιωάννης Α. Καποδίστριας Ρωξάνδρα Σ. Στούρτζα. Ιστορική Βιογραφία, Εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2002, σ. 404.

[3] Περισσότερα για τα όσα γράφει η Ρωξ. Στούρτζα για τον Καποδίστρια, Βλ. Ελένης Κούκου, Ιωάννης Α. Καποδίστριας- Ρωξάνδρα Σ. Στούρτζα, Ιστορική Βιογραφία, ό.π., σ. 82 κ.ε.

[4] Για 10 τεράστιο διπλωματικό έργο του Καποδίστρια στη Βιέννη, στο Βουκουρέστι και στην Ελβετία, βλ. Ελένης Ε. Κούκου, Ιωάννης Καποδίστριας, ο Άνθρωπος- ο Διπλωμάτης (1800-1828), Αθήνα 2001, σ. 39 κ.ε.

[5] Για λεπτομέρειες, βλ. Ελένης Ε. Κούκου, Ιωάννης Α. Καποδίστριας - Ρωξάνδρα Σ. Στούρτζα, ό.π., σ. 130-180.

[6] Για την τεράστια προσφορά του Καποδίστρια και της Ρωζάνδρας Στούρτζα προς τους Έλληνες σπουδαστές, βλ. Ελένης Ε. Κούκου, Ο Καποδίστριας και η Παιδεία, Α' : Η Φιλόμουσος Εταιρεία της Βιέννης, Αθήνα 1958.

[7] Ελένη Ε. Κούκου, Ιωάννης Α. Καποδίστριας-Ρωξάνδρα Σ. Στρούτζα, ό.π., σ. 403.

[8] Όσα από αυτά τα παιδιά είχαν έφεση στα γράμματα αποστέλλονταν αργότερα στην Ελληνοεμπορική Σχολή Οδησσού.

[9] Βλ. Ελένη Ε. Κούκου, Ιωάννης Α. Καποδίστριας - Ρωξάνδρα Σ. Στρούτζα, ό.π., σ. 411.

[10] Στο ίδιο, σ. 628.
Δρ. Μαρία Αναστασοπούλου Καθηγήτρια Αγγλικής και Συγκριτικής Λογοτεχνίας Πανεπιστημίου Αθηνών και Μέριλαντ. Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ιστορικά, "Γυναίκες φιλέλληνες", τεύχος 228, 18 Μαρτίου 2004.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού

# data[].attributes.attachment_link.title
Ρωξάνδρα Σ. Στούρτζα - Η Αγαπημένη του Ιωάννη Καποδίστρια

# data[].attributes.attachment_link.description
Εμπνευσμένη από το θάρρος του Καποδίστρια, ο οποίος τον προηγούμενο χρόνο είχε συμπαρασταθεί στα θύματα της πανούκλας, που τα στρατεύματα του Ιμπραήμ είχαν μεταδώσει στην Πελοπόννησο και τα νησιά του Σαρωνικού, η Ρωξάνδρα έμεινε κοντά στους κατοίκους του Μανζυρίου, όταν ξέσπασε και εκεί πανούκλα το 1829. Την ίδια γενναία στάση έδειξε και όταν ξέσπασε...

# data[].attributes.headline
Γυναίκες της Ευρώπης

# data[].attributes.subject
Γυναίκες της Ευρώπης

# data[].attributes.body
Συνεισφορά των Γυναικών της Ευρώπης στον Απελευθερωτικό Αγώνα του 1821.
3ο ΓΕΛ Αργυρούπολης

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Εταιρεία για τον Ελληνισμό και τον Φιλελληνισμό

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Philhellenism has been, without a doubt, an important and multifaceted phenomenon that contributed decisively to the founding of the new Greek state, justifying the struggle of the Greeks for Freedom and Independence. The struggles and the ordeal of the enslaved Greek people moved the western world, and resonated even in remote places of the world, wherever there were similar demands.

Although historians are able to map the influence of the Greek case on specific collective (national or social) groups to a large extent, it remains a fascinating mystery, how the demand for Greek independence affected human lives in a personal level. How far did this influence travel, and which people were affected by it? Could a future historian ever record the vibrations that this rare circumstance individually caused to human souls?

We know, of course, that philhellenism was a dynamic movement that moved different people, regardless of their gender or nationality. Organized philhellenism motivated citizens to adopt classic values ​​and ideals, and take actions and initiatives in this direction. These processes have given many citizens the confidence and maturity for more claims within the societies to which they belonged. A valuable legacy of the philhellenic movement is that it allowed people with different social and national backgrounds to meet on the basis of a common and noble vision. Prominent citizens participated in the philhellenic committees established in Europe and the USA with the power to influence political and economic developments. At the same time, however, people from lower social strata or vulnerable groups also participated in the same committees.

It is particularly interesting to consider the influence of the Greek issue and the philhellenic movement on the participation of women in public, their right to intervene in society, and their claim of an equal role.

In this context, the philhellene women were actively involved in the local committees, collaborating exemplary with their male companions. In fact, in many places they pioneered by claiming the establishment of autonomous, women's philhellenic committees. These historical developments are very important. Suffice it to say that in year 2021 women are still making their claims in society, which gain more and more public space. Despite the fact that their achievements have reached a better level in the western world, let us not forget that in a large part of the world, women still need empowerment, equal rights and respect.

With this information in mind, it seems easier to think about the social conditions a woman in the early 19 th century had to live in. The courageous, philhellene women in the West had to confront conservative political powers, influenced by the spirit of the Holy Alliance. Moreover, they had to face all prejudices against women, in an era of significant gender inequality. At the same time, the enslaved Greek women were experiencing a harsh reality. They and their children were exposed to all kinds of violence and misery; they were often traded in Turkish slave markets, or they had to fatally resist. Let us remember the heroic women of Zalongo, who committed suicide, jumping from a cliff to avoid slavery.

Philhellenism was a supranational movement, which united people of different nationalities. A typical case was the one of the philhellenic volunteers: French, Germans, Poles, Italians, English, Swiss, etc. came and fought together in Greece under the same flag, while a short time ago, these same people had been found in warring factions on the battlefields of Europe. In Greece they achieved a personal and a collective transcendence.

The female philhellenism was also supranational. Thus, Greek women who knew about the existence of philhellenes in parts of the western world, turned to them for help, e.g. the appeal made by 31 Greek women in 1825, under the Greek female intellectual Evanthia Kairis (1799-1866). In this appeal to the "female friends of Greece" in America, they express their relief, that men and women, who understand their sufferings, exist in this world; in contrast to those Europeans who "turn a blind eye" to the massacres, poverty and misery that plague Greece. The experiences of motherhood, the protection of children, the responsibility to secure their future and the Homeland are points of identification for women of different educational level, social and ethnic origin. And women sure have the power to influence situations. Manto Mavrogenous (1796-1848) sends a letter to the Greek women of Paris, asking them to "turn to the deeper truths that govern humanity", and to influence the men of France. Through the British officer and Philhellene, Blaquiere, she also sends a letter to the English Philhellenes, asking for their intervention to create an asylum for women and orphans in Euboea.

There were many women in the western world, who were moved by the Greek issue. There were definitely much more than the ones, whose names survived up to this day. At this point, we should take a look at the most important Philhellene women and the mark they left on historical developments.

First of all, the attempts to support the Greeks are dated before the outbreak of the revolution in February 1821. Many women with brilliant personalities pioneered their actions during the pre-revolutionary period and familiarized the public with the Greek issue.

A lady of the French High society, who was famous for her dynamic personality and liberal ideas, was Madame de Staël (Louise Germaine de Staël-Holstein, 1766-1817), a French writer and philhellene, who became associated with Lord Byron.

Other important women contributed to the preparation of Greek revolutionary operations against the Ottoman Empire.

Two emblematic Philhellene women are the Greek Cypriot Elisabeth Santi Loumaki-Chenier and Roxandra Stourtza.

The intellectual Elisabeth Santi Loumaki - Chenier (1729-1808) was born in Constantinople. She was married to diplomat and merchant, Louis Chénier, and held a central position in the intellectual world of Paris. Her salon was a meeting point of the intellectual world of the French capital in the early 19th century; the fermentations that led to the establishment of the "Hôtel Hellénophone", the first secret pre-revolutionary organization aiming at the liberation of Greece, took place under the guidance of Loumaki- Chenier. The president of the Hotel was the great French philhellene, Auguste de Choiseul-Gouffier (1752-1817), ambassador of France to the Ottoman Empire (1784-1792) and author of "Voyage pittoresque sur la Grece". Athanasios Tsakalov (1790-851), one of the three founders of the patriotic Friendly Society, was trained in this organization. The "Hôtel Hellénophone", aimed to recruit new members, and even to send weapons to Greece to prepare for the expected revolution. Loumaki -Chenier was the mother of two famous French poets, the neoclassical poet André Chenier (1762-1794) and Joseph Chenier (1764-1811).

Another bright Greek woman of aristocratic origin played a similar role, and ten years later she transformed her own salon into the headquarters, where the developments and strategic decisions of the Friendly Society took place. Her name was Elizabeth Ypsilantis (1768-1866) and was the mother of Alexandros and Dimitrios Ypsilantis. The final decision for the start of the Greek Revolution was made in her salon, and even the emblematic proclamation "Battle for faith and homeland" was drafted there. Before Alexandros Ypsilantis signed it, he asked his mother to dispose of all the family real estate for the support of the Greek Struggle. And when she accepted, he kissed her hand. In fact, she completed the announcement by noting in the text in her honor before signing "I osculate my mother's hand".

Many other important Greeks and philhellenes followed.

Roxandra Stourtza (1786-1844), was born in Constantinople. She became the master of ceremonies at the court of the Russian Tsar Alexander I (1777-1825) and his wife Elizabeth (1779-1826). She became associated with Ioannis Kapodistrias, but married, at the tsar´s urging, the German count of Edling (1771-1841), Minister and Marshal of the Grand Duke of Saxony-Weimar, as Alexander did not approve of a marriage with Kapodistrias. The fact did not prevent her from developing an important, intellectual and political relationship with Kapodistrias, following him and the Tsar to the Congress of Vienna (1815). There she met Anthimos Gazis and the Metropolitan of Hungary, Ignatius, and they decided to establish the pro-revolutionary "Philomous Society". Its targeting by the Austrian Foreign Minister Klemens von Metternich (1773-1859) was a matter of time. Stourtza was not intimidated by Metternich's decision to disband the Society´s office in Vienna, and she continued her actions by supporting Greek students in the city through collecting fundraisers. With several of her initiatives she tried to mobilize the international public opinion in favor of the Greek Cause. After the outbreak of the Greek Revolution, she treated the persecuted Greeks who arrived in Odessa in Russia, with the valuable help of Elizabeth, who had also offered significant sums as a subscriber of the Philomous (Friends of Music) Society of Vienna.

In the pre-revolutionary time, another woman became associated with the Russian Tsar Alexander I; the brave philhellene from the Baltic, Barbara Julie de Krüdener (1764-1824). Krüdener was a Protestant missionary of aristocratic descent. She became friends with Alexander I and influenced him decisively in establishing the Holy Alliance. It is reported, that the choice of this name was her own suggestion. She supported the establishment of the Holy Alliance, believing that it would protect and support the independence of the Greeks. In 1821, having realized that the attitude of the Holy Alliance was not philhellenic, she went to St. Petersburg in order to influence the neutral Alexander to take a public stance in favor of the Greeks. Alexander's annoyance by Krüdener's insistence on persuading him was such, that he eventually exiled her to Crimea. Krüdener's ardent philhellenism was the reason of losing her social position, her privileges, her wealth - even her personal relationship with the tsar.

Alexander's wife, tzarina Elizabeth, was not the sole example of a royal member with philhellenic attitude. Caroline von Braunschweig-Wolfenbüttel (1768 - 1821) was the wife of King George IV of the United Kingdom, and a philhellene, who strongly supported the Philomus Society and its aims. She visited Athens in 1816, where she organized archaeological excavations.

Also impressive is the activity developed by Princess Sophia Albertina of Sweden (Sophia Maria Lovisa Fredrika Albertina, 1753 - 1829), the sister of the Swedish king. After the outbreak of the Greek Revolution, she founded a women's philhellenic committee, turning the palace into a center of philhellenism. Hundreds of women rushed there to give money and support the Greek Struggle for liberation.

Even the princess Louise Marie Thérèse Charlotte Isabelle d'Orléans (1812-1850), and the whole royal house had sided with the Greeks. In a single fundraiser the Princess of Orléans offered 3,000 Francs in favor of the Greeks.

The ladies of the aristocracy in Europe helped the Greek Cause in various ways. Nurtured by classical education, they saw modern Greeks as worthy descendants of Leonidas and Miltiades. In the salon of the Danish artist Karen Margrethe "Kamma" Rahbek (1775-1829), the literary interests of the Danish society intersected with discussions about philhellenism.

The same example was followed by many noble and cultured ladies in many capitals of Europe. They turned their salons into a meeting place for philhellenes, and pioneered various charitable activities. The developments that took place there were crucial for the moral and material support of the Greeks. The philhellenic activity of these bright women was not inferior to that of the men.

Thus, Anna Eynard - Lullin (1793-1868), a Swiss painter and philanthropist, who is better known as the wife of the great politician and banker Jean-Gabriel Eynard (1775-1863), emerged with her own action as a warm philhellene. She founded a philhellenic women's committee in Geneva. She organized philhellenic performances, receptions and concerts, and systematically raised money and collected various items for the Greek revolutionaries.

The philhellene women were seeking some models of a Greek heroine in the Greek Revolution, and found them mainly in two emblematic Greek women.

The first was the forceful, driven fighter, Laskarina Bouboulina (1771-1825). She was a wealthy woman who had experienced many difficulties. She was orphaned by her father, and was twice a widow. In 1819 she was initiated in the Friendly Society in Constantinople, and took an active part in the Revolution in 1821. She offered a lot of money, ammunition, ships, and even her son, who was killed in a battle with the Turks.

The second was Manto Mavrogenous (1796-1840), who was distinguished by her education, her mental strength and her selflessness. She was born in Trieste, where her family lived. Her father was Nikolaos Mavrogenis, a member of the Friendly Society, in which he initiated Manto in 1820. She donated her property to the Revolution, equipped the Greek forces, while she also participated in operations. At the same time, she sends many letters to Europe, aiming to influence the public opinion and to direct the action of the Philhellenes. The following is a typical excerpt from her letter to English Philhellenes (1824-1825) "It is not enough for us, ladies, to be enthusiastic. The centuries of tyranny have exhausted us financially. Heroism is useless when it lacks the necessary organic means to manifest, money, weapons, ammunition, food, clothes. And if I dare to invoke your sympathy, my purpose is to secure an asylum for the abused women and children in Euboea, which through your mediation we would find a way to regain and dedicate to the memory of the women of England...".

Interesting is the fact that each one of them has a completely different character. Manto is a young, noble and delicate figure. On the contrary, Bouboulina is a middle-aged woman, with a masculine behavior and harsh characteristics. A common point for them is their wealthy background and the possession of a large fortune. They also shared the same faith in the vision that Greece would be free in the end.

This dynamic dipole is projected as a model in the western public opinion.

Philhellenism is now becoming the dominant "trend" in Europe and the philhellene women are organizing lectures and fundraisers. They also send missions with clothing in Greece. They offer their volunteer work to the committees. They enthusiastically offer, sometimes anonymously, high sums of money for the purposes of the committees, even their jewelry! They sew clothes and flags for the philhellenes who go voluntarily to Greece, in order to support them morally and emotionally, and they develop communication with these men, while they are in Greece.

The very active French philhellene, Madame Delcombre, was the head of the philhellene committee in Paris. She prepares a very nice silk flag (embroidered by herself), which she offers to the French Philhellene cavalry officer, Auguste Michel Marie Étienne Régnault (or Régnaud) de St-Jean d'Angely (and later Marshal of France), during a ceremony. The French Philhellene vows to constantly bring this flag to the battlefields. To Régnault's great sorrow, the flag is lost in the battle of Karystos.

Another famous, beautiful Lady of the European aristocracy is Madame de Récamier (Jeanne Françoise Julie Adélaïde, 1777 - 1849). She was also a member of the Philhellenic Committee in Paris. Mrs. Recamier corresponds with the Philhellene French officer Olivier Voutier (1796-1877), while he is in Greece.

Récamier collected and published Voutier´s long letters, in which Voutier describes the Greek customs and traditions, historical sites and battle scenes, under the title "Letters for Greece". Proceeds from the sale of the book, which moved the French in favor of the Greek struggle, were intended for the philhellenic committee. Récamier was an influential figure in the philhellenic movement. Her love for Greece and the Greeks was sparked by her relationship with the romantic writer, politician and philhellene François-René de Chateaubriand (1768-1848), and was maintained throughout the Greek struggle. Récamier supported the Greek Revolution with large financial offers from its own resources, as well as from fundraising revenues.

In France, philhellenism and "graecomania" reach such a level that they influence fashion: "Robes de dame a la Bobeline" are inspired by the heroic Bouboulina. The costume of the philhellenes incorporate Greek scarfs; it does not seem unnatural, when an aristocratic lady appears in a Greek costume during public events. In a concert given in Paris conducted by Rossini himself for the purposes of the Philhellenic Committee (8/4/1826), the musicians decorate the instruments with blue and white ribbons, the gentlemen wear blue and white armbands, the ladies decorate their gowns with the Greek colors. After the concert, the ladies lead the philhellenic fundraiser.

The public manifestation of philhellenic feelings was, to a certain extent, a sign of the level of cultivation or sensitivity of a woman or a man of the time. It would be unfair to assume that the reasons related to a philhellenic stance were of a "superficial" nature. Suffice it to say that the most powerful forces in Europe were, during the first phase of the Greek Revolution, neutral or indifferent towards the Greek issue, while many were influenced by the spirit of Metternich, who was opposed to movements in Europe. Many Philhellenes acted, especially until 1824-1825, under the fear of being followed by the Metternich police. One such bright case is the Polish patriot Emilia Sczaniecka (1804-1896), who acted in the city of Poznan, and was identified with the Greek struggle for Independence from the very beginning. She was the "Bubulina of Poland". She founded the "Committee for Aid to the Greeks" and organized fundraisers for the orphans of the fighters, as well as for the care of the wounded. The people who were involved in the Greek issue, acted many times at the risk of their lives and with a personal cost.

The buying (thus liberation) of Greeks from slave markets, and the adoption of orphaned children from Greece, were another two difficult fields of action for which the Greek women were interested. They required personal involvement, as well as emotional and material cost. The adoptions of Greek children in particular, who were offered a second life in Europe or the USA, were clearly events that transformed the lives of those involved forever. And for that they are deeply moving to this day.

The presence and participation of women in literary philhellenism is also worth mentioning. Its most famous female representative is none other than the brilliant Mary Shelley (1797-1851) from England, the companion of Percy Shelley (1792-1822) and author of the famous work Frankenstein (1818). Shelley befriended Alexandros Mavrokordatos and the so-called "Pisa circle" around Metropolitan Ignatius. Percy Shelley's "Hellas", is dedicated to his "turban-wearing friend", Alexandros Mavrokordatos.

Shelley was identified with the Greek struggle for Freedom and Independence from the very beginning and had a decisive influence in shaping the philhellenic attitude of her close friend, Lord Byron (1788-1824). She learned Greek and along with her husband envisioned a free Greece, where they planned to move. Having experienced some traumatic events, such as the loss of her children, of her partner, Percy Shelley, from drowning, and a little later, of her close friend, Byron, from illness in Messolonghi, Shelley wrote the philhellenic science fiction novel "The Last Man". In a nightmarish, dystopian future, the Greeks are trying to retake Constantinople, when an epidemic originating in the city devastates the future world. The author describes a group of Philhellenes who are fighting for the Greek Cause: the work is an allegory for her own people who got lost so early and so unjustly.

The Greek Case inspired many female artists in their work and actions. The English historian, writer and poet, Agnes Strickland (1796-1874), wrote the poem "Demetrios", inspired by her love for the Greeks.

The poet Amable Tastu (1798-1885) from France wrote a poem about the Psara island, while the poet Delphine Gay or de Girardin (1804-1855) donated money to philhellenic fundraisers.

In Germany, one of the first women to speak out in favor of the Greeks was the author Amalia von Imhoff-Helvig (1776-1831). Imhoff-Helvig was a student of Goethe and Schiller, as well as a friend of the philhellene poet Wilhelm Müller, who belonged to the circle around the Berlin-based literary newspaper Gesellschafter. She wrote and published philhellenic poems from the beginning of the Revolution. In 1826 a volume of poems in support of the Greeks was published in Berlin.

The author Friederike Brun (1765-1835) published philhellenic poems as early as 1821.

The "German Sappho", Louise Brachmann (1777-1822), wrote and published philhellenic poems under the title "Griechenland".

In 1824, Baroness Julie Charlotte Dorothea Therese von Richthofen (1785-1840), wrote the philhellenic "Helas und Helianor", which referred to the vision of the liberation of Greece, the Greeks students in Germany and participation in the Friendly Society. In her work "Graf Branzka", written in 1829, Wilhelmine von Alben refers to Alexandros Ypsilantis and the uprising in Greece.

The interest in the Greek revolution remained alive also later, during the Cretan Revolt (1866-1869). The German composer, author and educator Johanna Kinkel (Maria Johanna Mockel, 1810-1858), who participated in the 1848 revolution, composed the philhellenic work "Hymne auf den Tod des Marco Botzaris" (Hymn for the death of Markos Botsaris, 1843). She was the wife of the philhellene evangelical theologian, Gottfried Kinkel (1815-1882), author of the philhellenic poem "Schlachtengesang der Kandioten", which he wrote about the Cretan issue.

During the first years of the new Greek state, the philhellenes tried to support the efforts to create some necessary structures for the new state´s operation. The American-French philhellene, Sophie de Marbois-Lebrun (1785-1854), better known as the Duchess of Plaisance, had supported the military needs of the Greek national struggle. She continued her social contribution in the first years of the Greek state, by taking care e.g. of the education of daughters of revolution fighters.

The creation of educational infrastructure in the emerging Greek state, and the fight against illiteracy in Greece, was the main concern of American, Christian missions in Greece. Emphasis was placed on improving the girls' education, and their overall level. The American missionary Frances Maria Mulligan Hill (1799-1884), went to Greece in 1839 with her husband, John Henry Hill, and founded schools in Athens.

Emilia Field Brewer founded and ran, together with her husband Josiah Brewer, a Greek school in Izmir, Asia Minor.

The Cretan question inspired the revival of the philhellenic movement, in which women were again present. Anna Eynard - Lullin, who has been on the side of the Greeks since the beginning of the revolution, continued to support the Cretans with the Swiss women's committee. Julia Ward Howe (1819-1910), wife of the leading American philhellene, Samuel Gridley Howe (1801-1876), co-founded with her husband the „Greek Relief Committee" in Boston and supported the Greek Struggle by raising money, food and clothing, even by writing a poem. She organized a musical event in Boston to support the Cretans, the proceeds of which (amounting to 2,000 thalers) were sent to Greece.

She then came to Greece with her husband and children, and helped distribute money and clothing to Cretan refugees. In fact, one of her daughters married the Greek Anagnostopoulos. The German writer, Baroness Marie Espérance von Schwartz (1818-1899), better known by her pseudonym "Black Hope", was a personal friend of the Italian national hero, Giuseppe Garibaldi. A significant number of Garibaldians had rushed to Crete to help the local population with their Struggle. In 1868 she located the last Garibaldians in a state of misery and did everything to help them. She wrote books about Crete and translated Cretan songs into German.

Dora d´Istria, known as Elena Ghica (Eleni Ghica - Masalsky, 1828-1888) was born in Bucharest, Romania and was of Phanariotic descent, the daughter of Prince Michael Ghica. Her love for Greece and its culture is evident in her writings. She was interested in the national struggles of the Balkan peoples and was in favor of the Cretans during the revolution of 1866-69. She also supported that the Ionian Islands belonged to Greece, and considered their "Greekness" as indisputable. In a series of articles she opposed Fallmerayer's anti-Hellenism. In recognition of her valuable services to the Greek nation, Eleni Ghica was declared as a "citizen of Greece".

Although much emphasis is often put on philhellenism as it manifested during the 1820s, it is worth mentioning once again that its contribution has been timeless. Acts of philhellenism defined historical developments throughout the 19 th and 20 th centuries. A philhellene who visited Greece at the end of the 19 th century was the French Juliette Lambert-Adam (1836-1936), who came there in 1901 and befriended Dimitrios Vikelas. She wrote the play "Contemporary Greek Poets" and translated Greek plays.

As this brief review shows, the presence of women in the philhellenic movement was not superficial at all. In fact it has been very substantial and beneficial to the Greek Cause.

The above mentioned brave women and philhellenes offered a great work for our country. They confronted people with political power and proved themselves as equal companions of the male Philhellenes. They exerted a significant influence on men and women, influencing the course of history and political developments, at a time when women in the western world had gained neither the right to vote nor even equal participation in society with men. They connected with women from other countries and encouraged, morally and materially, the struggling efforts of Greeks. With their thoughts and actions they offered relief, care and hope to the Greeks. They took care of the education and care of girls in Greece, and through adoptions offered a second life to many Greek children, who were deprived of their parents and their future due to war.

For all the "maternal" services of every anonymous or famous philhellene to our Homeland, EEF and the Greeks express their sincere respect and their unlimited gratitude.
Sources - Bibliography

Βαγενά, Θάνου, Δημητρακοπούλου, Ευρυδίκης, Αμερικανοί Φιλέλληνες Εθελοντές στο Εικοσιένα, Εκδόσεις "μάτι", Κατερίνη 2017.

Κανελλόπουλος, Παναγιώτης, Λόρδος Βύρων, Εκδόσεις Διον. Γιαλλέλης, Αθήνα 1983.

Κεφαλίδου, Σεβαστή, Πώς βλέπουν οι Ευρωπαίοι Φιλέλληνες Περιηγητές και τεχνοκράτες τους υπόδουλους Έλληνες και την ελληνική πραγματικότητα (κοινωνία-πολιτική- παιδεία). Μεταπτυχιακή εργασία. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2005.

Λάσκαρι, Σ.Θ., Ο Φιλελληνισμός εν Γερμανία κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, Εν Αθήναις, (χ.χ.).

Μαντά, Ελευθερία, Οι γαριβαλδινοί στην Κρητική Επανάσταση του 1866-69. 14/12/2017.

Μαράς, Κωνσταντίνος, Η Ελλάδα της Ευρώπης. Ο φιλελληνισμός ως πρώιμη μορφή ευρωπαικής ενσωμάτωσης. Εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2015.

Ξηραδάκη, Κούλα, ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΕΣ Ι: Η ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, 01.04.2013.

Ξηραδάκη, Κούλα, ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΙΙ, 03.04.2013.

Παπαδόπουλος, Στέφανος Ι., Το Μεσολόγγι και ο Φιλελληνισμός, ομιλία στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων για τον εορτασμό της 150ετηρίδος της Εθνικής Παλιγγενεσίας (27.11.1971), Ιωάννινα 1971.

Πλεμμένος, Γιάννης, Η καλλιτεχνική συμβολή των φιλελλήνων στην Επανάσταση του 1821: δημιουργοί, ρεπερτόριο, απήχηση, στο: Συλλογικό, ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ. ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ 1821 ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ, εκδόσεις Ηρόδοτος, 2015.

Τράκα, Θεολογία, Η Ελλάδα και ο Ελληνικός αγώνας για Ανεξαρτησία μέσα από τη γερμανόφωνη πεζογραφία της δεκαετίας του 20 κατά τον 19ο αιώνα, Διδακτορική διατριβή, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα 2012.

# data[].attributes.attachment_link.title
The contribution of Greek and Philhellene women to the Greek Independence - Εταιρεία για τον Ελληνισμό και τον Φιλελληνισμό

# data[].attributes.attachment_link.description
Philhellenism has been, without a doubt, an important and multifaceted phenomenon that contributed decisively to the founding of the new Greek state, justifying the struggle of the Greeks for Freedom and Independence. The struggles and the ordeal of the enslaved Greek people moved the western world, and resonated even in remote places of ...

# data[].attributes.headline
ΕΠΑΝΑ ΣΥΣΤΑΣΗ '21 ΗΠΕΙΡΟΣ

# data[].attributes.subject
ΕΠΑΝΑ ΣΥΣΤΑΣΗ '21 ΗΠΕΙΡΟΣ

# data[].attributes.body
Έκθεση στο Μουσείο Αργυροτεχνίας  Ιωαννίνων (Ιτς Καλέ).

Φωτογραφίες:
Ιούλιος 2021 - Σταματία Σταμάτη

# data[].attributes.headline
Σκίτσο του Δημήτρη Χαντζόπουλου

# data[].attributes.subject
Σκίτσο του Δημήτρη Χαντζόπουλου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Χαντζόπουλος

# data[].attributes.attachment_link.title
Σκίτσο του Δημήτρη Χαντζόπουλου (27.05.20) | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

# data[].attributes.headline
Σκίτσο του Δημήτρη Χαντζόπουλου

# data[].attributes.subject
Σκίτσο του Δημήτρη Χαντζόπουλου

# data[].attributes.attachment_link.title
Σκίτσο του Δημήτρη Χαντζόπουλου (21/03/21) | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

# data[].attributes.headline
Ασημίνα Λιδωρίκη Γκούρα

# data[].attributes.subject
Ασημίνα Λιδωρίκη Γκούρα

# data[].attributes.body
Στις 30 Σεπτεμβρίου του 1826, μετά από ένα βράδυ τραγουδιών, εξομολογήσεων, συγκινήσεων και αλληλοσυγχωρήσεων με τον Μακρυγιάννη, ο φρούραρχος της Ακρόπολης Γιάννης Γκούρας, που διανυκτέρευε έξω από τα τείχη,  για να εμποδίζει την έξοδο των στρατιωτών, χτυπήθηκε από εχθρικό βόλι και έπεσε νεκρός.

«Οι περί αυτόν στρατιώται μετεκόμισαν το σώμα του αταράχως εντός του παρατειχίσματος και το πρωί το ανεβίβασαν εις την Ακρόπολιν και το έθαψαν έμπροσθεν του Παρθενώνος. Η γυνή του (Ασημίνα Λιδωρίκη - Γκούρα) έδειξεν επί τω θανάτω του και φρόνησιν και γενναιότητα. Ιδούσα τους στρατιώτας κλαίοντας τοις είπε: Τι κλαίετε, σεις εθανατώσατε τον άνδρα μου λιποτακτούντες. Αν σας τύπτη το συνειδός ως αιτίους της χηρείας μου, αλλάξατε διαγωγήν και μη θελήσετε να φονεύσετε και την γυναίκα του. Κατενύχθησαν οι παρεστώτες επί τοις λεγομένοις, ωρκίσθησαν επί του Ευαγγελίου και της εικόνος του Χριστού να φυλάξωσι πίστιν εις την γυναίκα του αρχηγού των μαχόμενοι και έδωσαν τον όρκον των».

Σπυρ. Τρικούπης,  «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», εκδ. Γιοβάνη,  1968, σελ.74

Η Ασημίνα Γκούρα αφού τον κοίταξε για λίγα λεπτά, ζήτησε από τους στρατιώτες να δώσουν τον εξής όρκο:

«Ορκίζομαι να φυλάξω πίστη στη Γκούραινα, να φυλάξω και να υπερασπιστώ το φρούριο μέχρι της τελευταίας μου αναπνοής, να μην κάνω τίποτε που να βλάψει το κάστρο και να θυσιάσω ακόμη και τη ζωή μου για την υπεράσπισή του». Πρώτος ορκίστηκε ο Στάθης Κατσικογιάννης, ύστερα ο Ζαχαρίτσας, ο Μακρυγιάννης και σιγά σιγά όλοι οι στρατιώτες. Τον ίδιο όρκο έδωσε και αυτή και μάλιστα ζήτησε να της δώσουν όπλο για να υπερασπιστεί κι αυτή το κάστρο. Η διαδικασία της ορκωμοσίας κράτησε δύο ώρες. Έτσι σώθηκε η Ακρόπολη από τις λιποταξίες και τις ραδιουργίες…».

Μέχρι η κυβέρνηση να στείλει αντικαταστάτη φρούραρχο, οι στρατιώτες διόρισαν μια επιτροπή «να φυλάξουν την τάξη», και σ’ αυτήν συμπεριέλαβαν και τη σύζυγο του Γκούρα.

Στρατηγού Μακρυγιάννη Απομνημονεύματα, εκδ. ΕΣΤΙΑ, τόμ. Α, σελ. 142

Η Ασημίνα Λιδωρίκη Γκούρα στη συνέχεια «ζώστηκε το σπαθί και περιπολούσε στα οχυρώματα της Ακρόπολης, ενεθάρρυνε τους πολεμιστές και χορηγούσε κάθε δυνατή βοήθεια στους τραυματίες».

Κούλα Ξηραδάκη «Γυναίκες του 21», εκδ. Δωδώνη, 1995,  σελ. 161

Εικόνες:

Αριστερά η «Ασημίνα Λιδωρίκη  Γκούρα» φωτογραφία από οτ εξώφυλλο του ψηφιοποιημένου βιβλίου της Ευγενίας Ζωγράφου «Ἡ Γκούραινα, ἤτοι, Ἡ γυναίκα τοῡ στρατηγοῡ Γκούρα : πρωτότυπον ἱστορικόν μυθιστόρημα», εκ του τυπογρ. Α. Ζ. Διαλησμά, Εν Αθήναις 1904, Εθνική Βλιοθήκη Ελλάδας

Δεξιά, Η μάχη της Ακρόπολης, 1827, Λάδι σε μουσαμά, Gosse Nicolas-Louis-Francois (Παρίσι 1787-Σονκού 1878), Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Φωτογραφικό Αρχείο Εθνικής Πινακοθήκης

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=3164607570437023&id=100006634323473

# data[].attributes.headline
 Αρχόντισσα Ελισάβετ Υψηλάντη

# data[].attributes.subject
 Αρχόντισσα Ελισάβετ Υψηλάντη

# data[].attributes.body
Η Αρχόντισσα Ελισάβετ Υψηλάντη της ξακουστής οικογένειας Φαναριωτών από την Κωνσταντινούπολη , με καταγωγή από την Τραπεζούντα, σύζυγος του Ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας Κωνσταντίνου Υψηλάντη, έδειξε μεγάλο ενθουσιασμό και δε δίστασε να θυσιάσει τα παιδιά της για την πατρίδα. Ήταν από τις ελάχιστες γυναίκες που μυήθηκαν στην Φιλική Εταιρεία. Την αποκαλούσαν «Πρωτομάνα των Φιλικών» και από το σπίτι της ξεκίνησε η Επανάσταση στην Μολδοβλαχία.

Στιs 16 Φεβρουαρίου το 1821, στο αρχοντικό των Υψηλαντών στο Κίσνοβο της Ρωσίας, είναι μαζεμένοι οι τέσσερις αδελφοί (Αλέξανδρος, Νικόλαος, Δημήτριος και Γεώργιος) και οι δύο γραμματείς, Γ. Λασσάνης και Γ. Τυπάλδος και γράφουν την προκήρυξη της Επανάστασης.

- Ναί, ἀδέρφια, λέει ο Αλέξανδρος , ὅλα τὰ προσφέρομε θυσία πατριωτική, καὶ τὰ δυὸ ἑκατομμύρια, ποὺ ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνηση, κατὰ τὴ συνθήκη, θὰ μᾶς πληρώση τὸν ἐρχόμενο Μάη. Δὲν μποροῦμε νὰ περιμένωμε! Ἡ ἑταιρία ἀνακαλύφτηκε! Ἂς προσφέρωμε καὶ τὰ κτήματά μας στὴ Βλαχία· ἀξίζουν ἕξι ἑκατομμύρια. Καὶ τοὺς μισθοὺς ποὺ παίρνομε ἀπὸ τὴ Ρωσία. Ἂς δώσωμε καὶ τοὺς ἴδιους τοὺς ἑαυτούς μας στὸ βωμὸ τῆς Πατρίδας. Ἔτσι θὰ ἐκτελέσωμε τὴν παραγγελία τοῦ πατέρα μας καὶ θὰ πάρωμε ἐκδίκηση γιὰ τὰ βασανιστήρια ποὺ ὑπέφερε ὁ πάππος μας καὶ πέθανε ἀπ’ αὐτά. Ὅλα ἂς τὰ δώσωμε στὴν πατρίδα. Ἂς κινήσωμε τὸν ἱερὸ ἀγώνα. ∆ιάβασε, Λασσάνη, τὴν προκήρυξη.

∆ιαβάστηκε ἡ προκήρυξη καὶ γίνηκε δεχτὴ μὲ μιὰ καρδιά.                                                                             Προτού τεθεί η υπογραφή, ο μονόχειρας Αλέξανδρος λέει «είναι και κάτι άλλο».

Σηκώθηκε, βγῆκε ἀπὸ τὸ θάλαμο, πέρασε ἀπ’ ἄλλον καὶ μπῆκε ἴσια στῆς μητέρας του. Τὴ βρῆκε μὲ τὸ πιὸ μικρὸ ἀδέρφι, τὸ Γρηγόρη, δεκατεσσάρων χρονῶν ἀγόρι, καθισμένο στὸ πλάϊ της.

Ἀφοῦ προσκύνησε τὰ πολυσέβαστα γεράματα τῆς μάνας, τῆς τρανῆς Ἀρχόντισσας, τῆς ἔδωσε τὸ χέρι καὶ τὴν ἔσυρε σιγὰ στὸ θἀλαμο, ποὺ βρίσκονταν τ’ ἀδέρφια του.«Μητέρα,είπε προς την αρχόντισσα Ελισάβετ, η σωτηρία της πατρίδος πιθανόν να απαιτήσει και την θυσίαν του κτήματός μας της Κοζνίτσας, το οποίο επί σαράντα ακόμα χρόνια θα αποδίδει πενήντα τέσσαρες χιλιάδες ρούβλια τον χρόνον στο σπίτι σου. Προσφέρεις αυτό το κτήμα μητέρα εις την πατρίδα;». Η αρχόντισσα δάκρυσε και είπε: «Εγώ προσφέρω εσάς παιδιά μου και θα λυπηθώ τα δύο εκατομμύρια ρούβλια;». Μετά τα λόγια αυτά της μητέρας του ο Αλέξανδρος Υψηλάντης υπέγραψε την προκήρυξη και κήρυξε την επανάσταση. Η ηθική και υλική συμβολή στον αγώνα της Ελισάβετ ήταν τόση, που ο Αλέξανδρος συγκινημένος είπε στους άλλους φιλικούς : Γράψτε στο τέλος της διακήρυξης «φιλώ το χέρι της μητρός μου».

Όταν έδωσε και τα τελευταία της χρήματα για τον Αγώνα, η Ελισάβετ Υψηλάντη ρωτήθηκε «πώς θα ζούσε αυτή, μια πριγκίπισσα, ως φτωχή», για να δώσει την εξής απάντηση: «Περιμένετε να λυπηθώ τα κτήματα και τα ρούβλια, όταν έχω δώσει πέντε παιδιά για την πατρίδα;». Με τα τελευταία λόγια της επικυρώθηκε η προκήρυξη. Μετά υπέγραψε και ο Αλέξανδρος Υψηλαντης.                                                                    Η Ελισάβετ Υψηλάντη έδωσε τελικά- δηλαδή έθαψε-έξι από τα επτά παιδιά της για την πατρίδα και κλήθηκε να συνεχίσει να ζει με έξι ανοιχτές πληγές μες στα στήθια.

Κείμενο: Αναγνωστικό της Στ Δημοτικού του 1952 και Μωραΐτες εν Χορώ.

Υ.γ.-Την 30η Σεπτέμβρη,τιμάται η θύμηση των εθνικών μαs ευεργετών. Αυτών που ''δημιούργησαν ''εν πολλοίs  το ''νεώτερο Ρωμαίικο ''μαs. Και καθώs μέσα από τιs ιστορίεs των   ''ευεργεσιών'' ,ξεδιπλώνεται και το ''εθνικό μαs όνειδοs'', θα ''κατατεθούν''  τρείs ''περιπτώσειs που αποτυπώνουν την εθνική μαs χαρμολύπη.
https://www.facebook.com/idiotropoulis/posts/5057155997645544