# data[].attributes.attachment_link.title
ปฏิทินการเรียนรู้รายบุคคล ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2564 ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย

# data[].attributes.headline
ภูมิปัญญาไทย กับการอยู่กับสายน้ำ

# data[].attributes.subject
ภูมิปัญญาไทย กับการอยู่กับสายน้ำ

# data[].attributes.attachment_link.title
ภูมิปัญญาไทย กับการอยู่กับสายน้ำ

# data[].attributes.headline
“ชีวิตไทยกับสายน้ำ”

# data[].attributes.subject
“ชีวิตไทยกับสายน้ำ”

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
มีผู้กล่าวว่าคนไทยผูกพันกับสายน้ำมาตั้งแต่ดึกดำบรรพ์ น้ำถูกถ่ายทอดเป็นสัญลักษณ์อยู่ในวิถีชีวิตด้านต่าง ๆ ของคนไทยมากเหลือประมาณ สิ่งหนึ่งที่สะท้อนสายสัมพันธ์ระหว่างคนไทยกับสายน้ำได้อย่างชัดเจน คือการใช้เรือในการสัญจรและการอยู่เรือนไทย

ความที่เมืองไทยเคยมีแม่น้ำลำคลองมากมาย ผู้คนตั้งถิ่นฐานตามสองฝั่งน้ำ ทั้งอยู่บนตลิ่งและลอยอยู่ในน้ำเรือจึงเป็นพาหนะที่เหมาะที่สุดสำหรับคนไทย ดังที่ฝรั่งคนหนึ่ง ชื่อนายเฟรเดริค นีล เขียนบันทึกไว้ใน พุทธศักราช 2395 ว่าคนไทยนั้น "จะไปไหนก็ต้องนั่งแจวเรือไป...คนไทยถือว่ามีแต่คนบ้าเท่านั้นที่จะเดินไปไหนต่อไหน ในเมื่อทุกคนสามารถนั่งแจวเรือไปได้อย่างสบาย"

ไม่เพียงแต่คนธรรมดาเท่านั้นที่ใช้เรือ การเสด็จพระราชดำเนินด้วยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค ของพระมหากษัตริย์ไทย ก็เป็นสิ่งบอกว่าเรือเป็นพาหนะที่คนสยามใช้สัญจรตั้งแต่พระราชาถึงข้าแผ่นดิน จะแตกต่างก็เพียงแต่รูปแบบภายนอก คนไทยไม่ได้พายเรือเพื่อเดินทางเท่านั้น ฤดูน้ำหลากคนไทยยังอารมณ์ดีพอที่จะพายเรือเล่นโต้สักวา และที่ยิ่งใหญ่และสนุกสุดเหวี่ยง คือการแข่งเรือยาว กีฬาที่สืบทอดกันถึงทุกวันนี้

พ้นไปจากเรือแล้ว การปลูกเรือนไทยก็สะท้อนคติอันเกี่ยวเนื่องกับน้ำอยู่หลายอย่าง เช่น ลักษณะใต้ถุนสูงของเรือนไทยภาคกลาง เหตุที่ภาคกลางเป็นที่ราบลุ่ม น้ำหลากน้ำท่วมถือเป็นของธรรมดา ที่ต้องทำคือปรับตัวให้กลมกลืนกับธรรมชาติ เรือนไทยภาคกลางจึงใต้ถุนสูง ยามน้ำมาไม่ต้องหวั่นว่าน้ำจะเข้าบ้าน แถมาเอาเรือเข้าเทียบบันไดบ้านได้สบาย แต่เรือนสะเทิ้นน้ำสะเทิ้นบกของจริงต้องยกให้ "เรือนแพ" ซึ่งถือได้ว่าเป็นรูปธรรมแห่งความหลักแหลมที่จะผสมผสานบ้าน พาหนะ และการทำมาหากินเข้าด้วยกัน คนที่มีธุระขึ้นล่องเหนือใต้ คนหาปลา หรือคนค้าขายจึงไม่ต้องเดือดร้อนใจในการประกอบอาชีพ

สมัยรัชกาลที่ 4 - 5 ฝรั่งเข้ามากรุงเทพฯ เห็นเรือนแพที่จอดแน่นขนัดตามแม่น้ำลำคลอง เป็นของอัศจรรย์ และเรียกเรือนแพว่า "ภูมิลำเนาที่เคลื่อนย้ายได้" ความที่ชีวิตผูกพันกลมกลืนและพึ่งพาสายน้ำเช่นนี้เอง ที่ทำให้มีผู้กล่าวว่า คนไทยเป็น และมี นั่นเองที่เป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรมไทย

"คนไทยดูเหมือนจะใช้เวลากว่าครึ่งหนึ่งของชีวิตเขาในน้ำ อันเป็นที่ ๆ เขาได้อาหารหลัก คือ ปลา" แฟรงก์ วินเซนต์ ฝรั่งผู้เดินทางมาเยี่ยมเยือนสยามในแผ่นดินพระพุทธเจ้าหลวงเคยว่าไว้ดังนั้น เขายังสังเกตด้วยว่า สามัญชนคนไทยกินข้าวกับปลาแห้งเป็นหลัก และ "มักจะใส่พริกและเครื่องเทศมาก" เพราะเหตุที่ว่าดินแดนสยามนั้นเคยอุดมด้วยข้าวในนา ปลาในน้ำ ชนิดที่ว่า "ปลานั้นชุกชุมเหลือเกิน จับชั่วโมงหนึ่งพอกินได้หลายวัน" ในน้ำมีปลาสมบูรณ์อยู่อย่างนี้เอง จึงไม่น่าแปลกที่ปลาไม่เคยขาดจากสำรับอาหารไทย และคนไทยนั้นก็รู้ดีว่าปลาชนิดใดมีรสชาติอย่างไร ทั้งฉลาดปรุงและกินให้เลิศรสและเหมาะกับชนิดของปลาลองมาดูตัวอย่างเล่น ๆ กันไหมว่า คนไทยเลือกปลาอะไรจากน้ำ แล้วปรุงให้เป็นอาหารวิเศษอันใดบ้าง

ปลากราย Chitala ornata

ภาคเหนือเรียก ปลาหางแพน ภาคอีสานเรียก ปลาตองกราย เป็นปลาน้ำจืดรูปร่างแปลกกว่าปลาอื่น คือ ลำตัวด้านข้างแบนมาก ท้องแบนเป็นสัน และมีหนามแหลมแข็งฝังอยู่เป็นคู่ ๆ จำนวนหลายคู่ จะงอยปากสั้นทู่ ตาเล็ก ปากกว้าง ฟันเล็กและแหลม ที่ข้างลำตัวเหนือครีบก้นแต่ละด้านมีจุดกลมขนาดใหญ่สีดำ ขอบสีขาว เรียงเป็นแถว 5 - 10 จุด อาหารจานเด็ดที่คนนึก เมื่อพูดถึงปลากราย มักเป็นทอดมัน และลูกชิ้นสำหรับแกงเขียวหวาน หรือทำห่อหมก คนไทยรู้วิธีจัดการกับเนื้อปลากรายดีว่าต้องผ่านการขูดและโขลกให้เหนียวจนปั้นเป็นแผ่นได้ คนลพบุรีนำแผ่นปลากรายไปต้มให้สุก แล้วหั่นเป็นชิ้นบาง ๆ นำมายำกับมะพร้าวขูดคั่วจนหอม ตะไคร้สด มะม่วงสับ ทำเป็น "ยำปลากราย" อันเลื่องลือ

ภาคอีสาน เรียกปลาหูหมาด บ้างเรียกปลาปึ่ง เคยมีชุกชุมในแม่น้ำเจ้าพระยา แม่กลอง แม่น้ำโขง แม่น้ำมูล เดี๋ยวนี้เหลือน้อยเต็มที เป็นปลาไม่มีเกล็ด ตัวใหญ่ สีดำหรือน้ำเงินปนเทา ท้องขาวสีเงิน ลำตัวยาว ค่อนข้างแบน คล้ายปลาสวาย มีจุดสังเกตสำคัญที่ปลาชนิดอื่นไม่มี คือ มีจุดดำกลมขนาดใหญ่หลังครีบหู ตากลมโตอยู่เหนือมุมปากกว้าง แถมมีหนวดเล็กที่ปากด้วย กระโดงหลังสูงและมีก้านเป็นหนามแข็ง ครีบหางใหญ่เป็นแฉก

คนไทยนิยมกินเทโพกันแต่โบราณ ความที่เป็นปลามีมันมาก ความอร่อยเด็ดจึงอยู่ที่การนำมาปิ้งกินร้อนๆ คนนครสวรรค์ทำแกงปลาเทโพหน่อไม้ดอง คนอีสานทำต้มส้มและต้มเค็ม

เป็นปลาน้ำจืดที่มีลำตัวแบนข้าง มีแถบเป็นสีดำพาดขวางลำตัวเป็นริ้ว ตัวผู้จะมีสีและแถบเข้มกว่าปลาตัวเมีย ปลาตัวผู้มีกระโดงหลังยาวกว่าตัวเมีย มีถิ่นอาศัยอยู่ตามแหล่งน้ำนิ่ง ตามหนองบึงและที่ลุ่มภาคกลาง เลื่องลือกันว่าปลาสลิดรสเด็ดที่สุดอยู่ที่ลำน้ำดอนกำยาน สุพรรณบุรี "เนื้อฟูเหมือนปุยฝ้าย" เป็นคำบรรยายความถึงความอร่อยของปลาสลิด ปลาสลิดทอดกับข้าวต้มร้อนๆ ธรรมดา ไปจนถึงต้มปลาสลิดใบมะขามอ่อน ที่ทำเหมือนต้มโคล้งหรือต้มโพล้งผู้รู้บอกว่ารสชาติปลาสลิดผิดแผกแตกต่างกันตามรสน้ำ รสอากาศ อายุและประเภทของอาหารที่ปลากิน แต่ "หลังจากโดนไฟแล้ว กลิ่นหอมระบุสกุลอย่างชัดเจนว่าไม่ใช่ปลาอื่น" ปลาสลิดขึ้นชื่อเรื่องความอร่อย และความเป็นเสบียงเก็บงำได้นาน จึงมีขายทั่วไปแม้ในต่างประเทศ
"ร่วมมือดูแลแม่น้ำ เพื่ออนาคตจะได้มีน้ำใช้"
ไม่มีความเห็น

# data[].attributes.attachment_link.title
"ชีวิตไทยกับสายน้ำ" - GotoKnow

# data[].attributes.attachment_link.description
มีผู้กล่าวว่าคนไทยผูกพันกับสายน้ำมาตั้งแต่ดึกดำบรรพ์ น้ำถูกถ่ายทอดเป็นสัญลักษณ์อยู่ในวิถีชีวิตด้านต่าง ๆ ของคนไทยมากเหลือประมาณ สิ่งหนึ่งที่สะท้อนสายสัมพันธ์ระหว่างคนไทยกับสายน้ำได้อย่างชัดเจน ...

# data[].attributes.headline
ชีวิตกับสายน้ำ ความสุ

# data[].attributes.body
ชีวิตกับสายน้ำ ความสุขของคนไทยที่มีมาแต่โบราณ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ชาวไทย มีวิถีชีวิต ที่ผูกพันอยู่กับสายน้ำมากอย่างยาวนาน สายน้ำนำพาอย่างอุดมสมบูรณ์มสู่ชีวิต บ้านเรือน ชุมชน ก่อเกิดตำนาน วิถีความเชื่อ สัมมาอาชีพ ที่สะท้อนอัตลักษณ์ ประเพณี และวิถีการคมนาคมที่เกี่ยวข้องกับสายน้ำนที วารี คงคา สายชล ชลาลัย ชโลธร และอีกมากมาย ล้วนเป็นชื่อที่แตกต่าง แต่กลับมีความหมายว่า สายน้ำ ของเหลวที่มีพลังและทรงคุณค่ายิ่งต่อสรรพชีวิตบนโลกใบนี้ น้ำคือแหล่งกำเนิด และหล่อเลี้ยงชีวิต แต่ในทางตรงกันข้ามเมื่อยามเกรี้ยวกราดสายน้ำก็อาจมีพลังในการชะล้างและทำลายได้อย่างราบคาบ ดังเช่น พลังแห่งน้ำในรูปแบบภัยธรรมชาติต่าง ๆ ที่มนุษย์เราได้เคยประสบ
สายน้ำ สายสัมพันธ์
นับร้อยนับพันปีก่อนที่จะมีถนนหนทาง วิถีชีวิตของคนล้วนผูกพันอยู่กับสายน้ำ จนกลายเป็นอัตลักษณ์ที่สะท้อนคุณค่าวิถีและประเพณีไทยมากมายหลายประการ และสิ่งที่สะท้อนให้เห็นสายสัมพันธ์ระหว่างคนไทยกับสายน้ำคือ เรือ พาหนะหลักที่นิยมใช้สัญจรไปมา ระหว่างชุมชน หมู่บ้านและเมืองใหญ่ ๆ ทั้งในรูปแบบการค้าขาย และแม้แต่ การสู้รบในอดีต จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์พบว่า เรือในประเทศไทย มีที่มาและวิวัฒนาการก่อนสมัยพ่อขุนรามคำแหง มหาราช ซึ่งหลักฐานที่ชัดเจนเกี่ยวกับการเดินเรือของคนไทย ที่ปรากฏอยู่บนหลัก ศิลาจารึกในสมัย พ่อขุนรามคำแหงมหาราช (ปี ค.ศ. 1822 - 1843) หลักที่ 4 ด้านที่ 4 กล่าวถึงการเดินทางด้วยเรือ และถนน โดยสันนิษฐานว่าในสมัยนั้นมีการทำเรือโดยใช้ต้นไม้ทั้งต้น รวมไปถึงเรือที่ใช้ไม้กระดานต่อกันแล้วชันยา เพื่อเดินทางไปมาหาสู่กันอย่างแพร่หลาย และแม้ว่าในปัจจุบัน การคมนาคมขนส่งทางบกจะเข้ามามีบทบาทสำคัญ แต่กระนั้น เรือ ก็ยังคงมีมนต์ขลังและเป็นพาหนะโดยสารทางน้ำ ที่สร้างบรรยากาศชวนประทับใจให้กับผู้ที่มีจิตวิญญาณรักในความเป็นธรรมชาติอย่างไม่รู้ลืม
สายน้ำ ประเพณี
นอกจากประโยชน์ใช้สอยในการเป็นพาหนะสัญจรเพื่อเดินทาง การค้า รับจ้างและการขนส่งทางทหารแล้ว เรือยังเป็นสัญลักษณ์เชิงประเพณีนิยม ได้แก่ การทำบุญตักบาตรทางเรือ ประเพณีแข่งเรือ ขบวนเรือกฐิน และผ้าป่า ตลอดจนการละเล่นทางเรือในสมัยโบราณอีกมากมาย

ทางภาคเหนือ ตอนบน พบว่าในแถบลุ่มน้ำที่สำคัญคือ ปิง วัง ยม น่าน จะมีการใช้เรือในการประกอบอาชีพ ใช้ข้ามฟาก ไปไร่ ไปสวน และขนถ่ายสินค้าจากเมืองหนึ่งไปอีกเมืองหนึ่ง เรือที่นิยมใช้ก็มีชื่อเรียกต่างกันไปตามลักษณะของเรือ เช่น เรือแม่ประเค้า เรือแม่ปากหรือเรือหางแมงป่อง

ในแถบภาคอีสาน นิยมใช้เรือขนาดเล็ก ทำจากไม้ตะเคียน เรียกว่า เรือชะล่า ส่วนเรือขนาดใหญ่ใช้บรรทุกขนส่งสินค้า เรียกว่า เรือกระแชง หรือ เรือหมากกระแชง รูปร่างคล้ายเรือเอี้ยมจุ๊น แต่ยาวกว่าเรือเอี้ยมจุ๊นของชาวภาคกลางประมาณ 3 เท่า และเรือชะล่าชนิดยาว ทำจากไม้ตะเคียนรับน้ำหนักได้ 24 คน ขึ้นไป นิยมใช้เป็นเรือลำเลียงในยามศึกสงคราม และใช้แข่งเรือพายในช่วงเทศกาลออกพรรษา

เรือในภาคกลาง เกิดขึ้นจากลักษณะที่ตั้งของชุมชนและบ้านเรือนเป็นสำคัญ เนื่องจากในสมัยนั้นนิยมตั้งบ้านเมืองอยู่ในที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำลำคลองไหลผ่าน พาหนะชนิดเดียวที่ใช้อำนวยความสะดวกก็คือเรือ ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ประเภทได้แก่ เรือหลวง เช่น เรือพระที่นั่งในขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เรือพระที่นั่งกิ่งและ เรือพระที่นั่งศรี เป็นต้น ส่วนเรือราษฎรที่นิยมใช้แบ่งเป็นเรือแม่น้ำ และเรือทะเล เรือแม่น้ำ ได้แก่ เรือมาด เรือหมู เรือพายม้า เรือม่วง เรือสำปั้น เรืออีแปะ เรืออีโปง เรือบด เรือป๊าบ เรือชะล่า เรือเข็ม เรือสำปันนี เรือเป็ด เรือผีหลอก เรือเอี้ยมจุ๊น เรือข้างกระดาน เรือกระแชง เรือยาว เรือมังกุ

สำหรับเรือทะเล ได้แก่ เรือฉลอม เรือฉลอมท้ายญวน เรือเป็ด ทะเล เรือกุแหละ หรือเรือกุไหล่ เรือโล้ เรือสำเภา เรือปู เป็นต้น ส่วนเรือของตำรวจในอดีต เรียกว่า เรือม่วง เป็นเรือขุดยาวประมาณ 4 เมตร แล่นเร็ว ใช้ในการไล่กวดจับโจร และเรือจ้าง ที่นิยมใช้เป็นยานพาหนะรับจ้างรับคนโดยสารข้ามแม่น้ำ หรือลำคลองจากฟากหนึ่งส่งอีกฟากหนึ่ง

เรือในภาคใต้ เกิดขึ้นก่อนสมัยสุโขทัย ในยุคการแพร่ขยายศาสนาอิสลามในประเทศไทยชาวมุสลิมเริ่มเข้ามาตั้งรกรากอยู่ทางตอนใต้ของประเทศ เรือกอและจึงถือกำเหนิดขึ้นและกลายเป็นสัญลักษณ์ของภาคใต้ นอกจากการใช้เป็นพาหนะสำคัญในการประกอบอาชีพการประมงท้องถิ่นแล้ว เรือกอและยังมีเอกลักษณ์ที่สวยงามโดดเด่นด้วยการตกแต่งลวดลายจิตรกรรมที่งามวิจิตรบนลำเรือ สะท้อนถึงศิลปะ วัฒนธรรมและประเพณีนิยมที่งดงามแห่งแดนใต้ นอกจากนี้ยังมีเรือหัวโทง ซึ่ง เกิดขึ้นครั้งแรกที่จังหวัดกระบี่ ณ บ้านหาดยาว หมู่ที่ 4 ต.ตลิ่งชัน อ.เหนือคลอง และ ต.เกาะกลาง ซึ่งในสมัยก่อนชาวบ้านนิยมใช้ในการประมงชายฝั่ง ต่อมาเริ่มขยายไปสู่การค้าขาย และรับจ้างพานักท่องเที่ยวไปยังเกาะแก่งต่าง ๆ

ไม่ว่าเมื่อใด ในอดีตหรือปัจจุบัน คุณค่าของสายน้ำที่มีต่อชีวิต ก็จะยังดำรงอยู่และคลี่คลายไปในวิถีที่ควรจะเป็น สัญลักษณ์ของสายน้ำและประเพณี คือสิ่งสะท้อนให้เห็นถึงการพึ่งพาอาศัย ความดีงามและศิลปะที่สอดแทรกอยู่ในวิถีแห่งสายน้ำ ซึ่งเราควรตระหนัก หวงแหน และช่วยกันดูแลรักษาสายน้ำให้ดำรงคงอยู่อยู่เฉกเช่นที่มันควรจะเป็น

# data[].attributes.attachment_link.description
It looks like nothing was found at this location. Maybe try a search?