# data[].attributes.headline
Balladina : tragedya w 5 aktach / Juliusz Słowacki. - Szwajcaria, 1834. – 84, B karty ; 24,5x18 cm

# data[].attributes.subject
Balladina : tragedya w 5 aktach / Juliusz Słowacki. - Szwajcaria, 1834. – 84, B karty ; 24,5x18 cm

# data[].attributes.body
Fot. https://polona.pl/item/balladina-tragedya-w-5-aktach,ODY4MzM5/8/#info:metadata

# data[].attributes.attachment_link.description
Chcesz przegotować się do kartkówki, egzaminu, czy może sprawdzić ile pamiętasz z podstawówki? Ten quiz jest dla ciebie

# data[].attributes.attachment_link.description
Muzeum Narodowe w Warszawie gromadzi nie tylko dzieła sztuki, ale także ich cyfrowe wizerunki oraz dane dzieł sztuki. Na tej stronie udostępniamy te informacje. Jest ich jeszcze niewiele w porównaniu z wielkością kolekcji MNW, która liczy ponad 800 tysięcy muzealiów, ale liczba udostępnionych zabytków systematycznie rośnie. Zachęcamy do częstego odwiedzania naszej strony!

# data[].attributes.headline
Słowacki i jego podróż z "Balladyną" przez świat

# data[].attributes.subject
Słowacki i jego podróż z "Balladyną" przez świat

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W sobotę, w ramach cyklu Narodowe Czytanie, będzie czytany dramat "Balladyna" Juliusza Słowackiego. Kinga Michalska przybliża książkę "Słowacki. Encyklopedia".

Posłuchaj

Jarosław Marek Rymkiewicz przedstawia Słowackiego w życiu prywatnym i literackim, przytaczając również ciekawe hipotezy dotyczące jego twórczości. Obok wcześniej napisanej książki "Leśmian. Encyklopedia", autor stworzył encyklopedię poświęconą Słowackiemu. Jest to dzieło nietypowe. Nie ma nic w sobie z suchych faktów, jakimi się charakteryzują tradycyjne encyklopedie.

- Jest bardziej powieścią, mamy wrażenie, że czytamy kolejne rozdziały, które można sobie dowolnie poprzestawiać. Można pójść różnymi tropami, np. podróży Słowackiego, jego dzieł, jego ubrań, jego rozmaitych przygód, jego grania na giełdzie - mówi Kinga Michalska.
Czytaj także:

Sam autor mówi, że książka jest przeznaczona zarówno dla miłośników twórczości Słowackiego, którzy wiedzą o nim dużo, jak również dla tych, którzy chcieliby się dopiero czegoś o jego życiu dowiedzieć. Jest też po prostu książką dla miłośników życia, których niekoniecznie interesuje Słowacki i jego twórczość, a którzy lubią czytać o życiu - dodaje gość Czwórki. Rymkiewicz, odnajdując i opisując ciekawe i nieznane fakty z życia Juliusza Słowackiego, stworzył w zasadzie thriller encyklopedyczny, który wychodzi szeroko poza powszechną wiedzę o poecie.

- Książka głównie zawiera takie informacje. Można się dowiedzieć, jak badacze twórczości Słowackiego zrobili totalny bałagan z jego niedokończonymi dziełami, których część spłonęła w Powstaniu Warszawskim. Badacze więc ułożyli je po swojemu, często dopisując Słowackiemu to, czego on wcale nie napisał. Rymkiewicz stara się odtworzyć ten oryginalny zamysł poety - tłumaczy gość Kasi Dydo.
Zobacz także: Narodowe Czytanie. Operowa "Balladyna" z Polskiego Radia
Obok spraw poważnych, można się dowiedzieć więcej o prozaicznych wydarzeniach z życia poety. Między innymi znajdziemy informacje o jego podróżach. Dokąd jeździł i jakie niedogodności wiązały się z wynajmowaniem tanich pokoi gościnnych, w których ze względu na finanse zmuszony był mieszkać. Okazuje się, że bycie wieszczem w epoce romantyzmu wcale nie oznaczało takich dochodów, jakimi mogą się pochwalić dzisiejsi pisarze.

- Z książki możemy się dowiedzieć, na co chorował Słowacki, jakie nosił rękawiczki, ubrania, fulary, jakie cygara palił, jakie zegarki lubił. Dowiemy się o tym, że grał na giełdzie i szło mu całkiem dobrze. Również o tym, że uwielbiał podróżować.

Jeśli chodzi o Balladynę, to mamy przedstawioną wersję jej pisania. W podtytule Balladyna ma zapis "Tłumoki podróżne". Chodzi o to, że, jak pisze Rymkiewicz, trudno powiedzieć, kiedy i gdzie została napisana. Ponieważ Słowacki zaczynał pisać swoje dzieła podczas wyjazdów i kończył je w zupełnie innymi miejscu.

Balladyna w swojej pierwszej wersji rękopiśmiennej przez trzy lata podróżowała po świecie. Była między innymi w Rzymie, Neapolu. Odwiedziła Grecję, Egipt, Palestynę i była dopisywana w każdym z tych miejsc, a to i tak tylko część historii o powstawaniu dzieła - opowiada Kinga Michalska.

"Balladyna", wybitne dzieło polskiego romantyzmu, będzie można sobie przypomnieć w najbliższy weekend w ramach Narodowego Czytania.

***
Tytuł audycji: Stacja Kultura
Godzina emisji: 11.40

aw

# data[].attributes.attachment_link.title
Słowacki i jego podróż z "Balladyną" przez świat

# data[].attributes.attachment_link.description
W sobotę, w ramach cyklu Narodowe Czytanie, będzie czytany dramat "Balladyna" Juliusza Słowackiego. Kinga Michalska przybliża książkę "Słowacki. Encyklopedia". Posłuchaj Jarosław Marek Rymkiewicz przedstawia Słowackiego w życiu prywatnym i literackim, przytaczając również ciekawe hipotezy dotyczące jego twórczości. Obok wcześniej napisanej książki "Leśmian. Encyklopedia", autor stworzył encyklopedię poświęconą Słowackiemu. Jest to dzieło nietypowe.

# data[].attributes.headline
Narodowe Czytanie 2020. Literaturoznawca: warto wracać do "Balladyny"

# data[].attributes.subject
Narodowe Czytanie 2020. Literaturoznawca: warto wracać do "Balladyny"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Narodowe Czytanie 2020 Foto: Cezary Piwowarski /Polskie Radio

Rozmowa dotyczyła Narodowego Czytania "Balladyny", które zainicjował prezydent Andrzej Duda wraz z małżonką. - Jest to dzieło wyjątkowe, które w polskim teatrze zagościło na dobre od roku 1862. Każde z wystawień było szczególną interpretacją tego bardzo ciekawego tekstu. Warto wracać do "Balladyny" i do różnych inscenizacji tego dramatu - podkreśliła prof. Maria Olszewska.

"Wszyscy razem dbamy o literę, o słowo, o książkę". Minister kultury o Narodowym Czytaniu

- "Balladyna" wraz z "Kordianem" to dwa najbardziej popularne teksty Juliusza Słowackiego i nie są to teksty tak trudne jak z okresu mistycznego. "Balladyna" powinna być czytana z "Lillą Wenedą". Jest poprzedzona listem do Zygmunta Krasińskiego, gdzie Słowacki wyraźnie mówi, że swoje dramaty osadził w historii Polski. Nasz słowiański świat, który jest tak bardzo wyczarowany przez Słowackiego, jest światem kulturowym - podkreśliła rozmówczyni.

Posłuchaj

24:26 PR24_MPLS 2020_09_05-15-35-07.mp3 Prof. Maria Olszewska w rozmowie o życiu i twórczości Juliusza Słowackiego (Temat Dnia/Gość PR24)

Więcej w nagraniu.
***
Tytuł audycji: " Temat dnia/Gość PR24"
Prowadził: Tadeusz Płużański Gość: prof. Maria Olszewska (UW)
Data emisji:05.08.2020
Godzina emisji: 15.34

pkr

# data[].attributes.attachment_link.title
Narodowe Czytanie 2020. Literaturoznawca: warto wracać do "Balladyny"

# data[].attributes.attachment_link.description
"Balladyna" to dzieło wyjątkowe. Każde z jej wystawień teatralnych było szczególną interpretacją tego bardzo ciekawego tekstu. Warto wracać do książki i do różnych inscenizacji tego dramatu - mówiła w Polskim Radiu 24 prof. Maria Olszewska z Instytutu Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.

# data[].attributes.headline
"Balladyna" jako inspiracja dla współczesnych autorów

# data[].attributes.subject
"Balladyna" jako inspiracja dla współczesnych autorów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bohaterką tegorocznego, 9. Narodowego Czytania będzie "Balladyna" Juliusza Słowackiego. Wspólne czytanie dramatu odbędzie się 5 września. Prezydent Andrzej Duda, zachęcając do wzięcia udziału w przedsięwzięciu, podkreślił, że "to wyjątkowy utwór, którego inscenizacje trwale zapisały się w historii polskiego teatru".

czytaj więcej

Gaja Grzegorzewska, Łukasz Orbitowski i Robert Małecki opowiedzieli w audycji "Moje książki" w Programie 1 Polskiego Radia o swoich opowiadaniach z wydanego w ubiegłym roku tomu "Balladyna", w którym ośmioro polskich pisarzy wzięło na warsztat wątki z dramatu Juliusza Słowackiego.
"Mniej oczywiste postacie"
Łukasz Orbitowski swoje opowiadanie zadedykował pamięci aktorki Anny Przybylskiej. - Najpierw przyszła mi do głowy opowieść o dwóch siostrach, z których jedna jest aktorką i niestety umiera przedwcześnie. To mi się jakoś skojarzyło z postacią Ani Przybylskiej. Może także z tego powodu, iż ona mi bardzo pasowała do postaci Aliny - tej dobrej siostry. Nigdy nie miałem zaszczytu jej poznać, ale wydaje mi się, że Ania Przybylska była taką jasną, pozytywną osobą - dodaje.

- "Balladyna" jest bajką dla dzieci i siłą rzeczy postacie są rysowane nieco grubszą kreską. Mój tekst jest jednak kierowany do trochę starszego czytelnika, w konsekwencji czego zależało mi na tym, aby te postacie były mniej oczywiste i bardziej zniuansowane. Tak samo jak motyw główny - mówi pisarz.

Posłuchaj

"Uniwersalna historia"
Mocno futurystyczne spojrzenie na "Balladynę" przedstawiła z kolei w swoim opowiadaniu Gaja Grzegorzewska. - W ciągu ostatnich kilku lat zaczęłam oglądać i czytać dużo sciene-fiction pod wpływem mojego męża, który jest fanem tego typu literatury i filmów. Kryminały i thrillery zeszły trochę na drugi plan - zdradza rozmówczyni Magdy Mikołajczuk.

- Pomysł wziął się też z tego, że skoro uważa się tę historię za uniwersalną, to równie dobrze sprawdzi się w przyszłości. To między innymi chciałam pokazać, że ambicja czy walka o władzę to nie są rzeczy, które przemijają i których kiedyś nie będzie - dodaje.
"Jedyna w swoim rodzaju"
Robert Małecki podkreśla z kolei, że nie chodziło mu o to, żeby napisać "Balladynę bis". - "Balladyna" jest jedyna w swoim rodzaju i nie ma sensu porywać się na jakąś próbę uwspółcześnienia tego utworu, tylko raczej poszukać w samym tekście inspiracji. Takich, które dawałyby szeroki wachlarz możliwości zastosowania we współczesnym opowiadaniu kryminalnym - podkreśla pisarz.

- Pomyślałem sobie, że maliny w "Balladynie" są tak wyraziste, że nie chciałem aby jedynie stanowiły element tła w mojej opowieści. Ale jak to zrobić, że maliny doprowadziły śledczą do pewnych wniosków dowodowych? Jakiś tam pomysł jest. Czy mądry, czy nie - to już zostawiam czytelnikom - dodaje.
***
W magazynie ponadto fragmenty "Balladyna 68", czyli o komediowym poemacie, w którym Jeremi Przybora "spłycił i uprzystępnił" (jak sam mówił) tekst Słowackiego, a Jerzy Wasowski napisał do niego muzykę.

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji, w której nie zabrakło także Tadeusza Lewandowskiego i jego literackich recenzji.
***Tytuł audycji: Prowadzi: Magda Mikołajczuk Moje książki
Data emisji: 2.09.2020

Godzina emisji: 21.09

kh

# data[].attributes.attachment_link.title
"Balladyna" jako inspiracja dla współczesnych autorów

# data[].attributes.attachment_link.description
Bohaterką tegorocznego, 9. Narodowego Czytania będzie "Balladyna" Juliusza Słowackiego. Wspólne czytanie dramatu odbędzie się 5 września. Prezydent Andrzej Duda, zachęcając do wzięcia udziału w przedsięwzięciu, podkreślił, że "to wyjątkowy utwór, którego inscenizacje trwale zapisały się w historii polskiego teatru".

# data[].attributes.attachment_link.description
Angelika Grądzka Dagmara Michowska Wioleta Sadowska Paweł Szozda Kamil Zapalski Świadomość i ekspresja kulturalna Kompetencje społeczne i obywatelskie Umiejętność uczenia się Z Balladyną na scenie Czas trwania: 3 godziny Cel główny: Wystawienie przez uczniów sceny „Ballady” Cele

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na języku polskim wykonujemy różne prace. Tym razem pani poprosiła nas, abyśmy stworzyli plakat teatralny do lektury "Balladyna". Większość uczniów pracowała w Canvie. Pani umieściła nam wskazówki do pracy z programem na naszym lekturowym padlecie. Zobaczcie tutaj. A oto nasze prace (Magda, Adam, Norbert, Eliza, Kordian, Andżelika, Majka i Mateusz). Reszta uczniów zrobiła formy papierowe.

# data[].attributes.attachment_link.description
Na języku polskim wykonujemy różne prace. Tym razem pani poprosiła nas, abyśmy stworzyli plakat teatralny do lektury "Balladyna". Większość uczniów pracowała w Canvie. Pani umieściła nam wskazówki do pracy z programem na naszym lekturowym padlecie. Zobaczcie tutaj. A oto nasze prace (Magda, Adam, Norbert, Eliza, Kordian, Andżelika, Majka i Mateusz).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Co to jest? To jeden z bardziej znanych utworów epoki romantyzmu - pięcioaktowa tragedia Juliusza Słowackiego pisana wierszem, wydana w 1839 roku, a wystawiona na scenie około 20 lat później. Poeta dedykował ją innemu znanemu twórcy tego okresu - Zygmuntowi Krasińskiemu. Tytuł jest imieniem głównej bohaterki i pochodzi od słowa "ballada" (utwór na motywach ludowych, pełen tajemniczości i grozy). Dramat ten ( tragedia jest gatunkiem dramatu obok komedii i dramatu właściwego - w tragedii główny bohater musi zawsze zginąć) jest sceniczną baśnią, bo zawiera wiele elementów fantastycznych.

2. O czym to jest? Tematyka - to opowieść o biednej wiejskiej dziewczynie, Balladynie, którą ambicja, żądza władzy, a następnie strach przed jej utratą, doprowadziły do szeregu zbrodni. Gdy wreszcie zdobywa najwyższe miejsce w kraju - zostaje królową - dosięga ją ręka boska (ginie rażona piorunem), bo w baśni zło musi zostać ukarane. Problematyka jest o wiele bardziej złożona. W warstwie psychologicznej dotyczy przyczyn, które człowieka tylko potencjalnie złego mogą zmienić w bezwzględnego mordercę. (W szkole średniej będziecie omawiać "Makbeta" i wtedy na pewno przypomni się wam "Balladyna" :-) Wg mnie Słowacki moooocno się zainspirował Szekspirem :-) W warstwie historiozoficznej (historiozofia to inaczej filozofia historii, czyli poszukiwanie sensu dziejów) utwór porusza problemy narodowego losu Polaków, poprzez ukazanie jego legendarnych początków (historia świętej korony Lecha).

3. Krótkie przypomnienie treści dramatu z podziałem na akty i sceny.

Scena 1: Chatka Pustelnika w lesie nieopodal jeziora Gopło. przybywa do mądrego starca po radę w sprawie swojego ożenku. Dowiaduje się, że to dawny władca, Popiel III, 20 lat temu strącony z tronu przez własnego brata, który teraz sprawuje okrutne rządy jako Popiel IV. Pustelnik jest przekonany, że winna nieszczęściom jest fałszywa korona władcy. Prawdziwą - świętą koronę Lecha - wygnany władca zabrał ze sobą i ukrył w lesie. Starzec daje Kirkorowi radę, by ożenił się z ubogą dziewczyną. Ten obiecuje, że przywróci mu władzę. Nastepnie Pustelnik rozmawia z poetą-pasterzem, , który bezskutecznie poszukuje noszonego w sercu ideału kobiety.

Scena 2: I nna część lasu nad jeziorem Gopło.Nimfa budzi się ze snu i opowiada swoim sługom, Chochlikowi i , że zakochała się w człowieku, którego zimą uratowała przed utonięciem w przerębli. To syn zakrystiana, . Jednak nimfa przeżywa rozczarowanie, bo wieśniak informuje ją, że spotyka się z Balladyną. Goplana wpada na pomysł, jak się pozbyć rywalki. Każe Chochlikowi wodzić Grabca po lesie, uniemożliwiając mu spotkanie z kochanką, a Skierce sprowadzić Kirkora do chaty Wdowy, żeby poślubił Balladynę.

Scena 3: Chata Wdowy. Kobiety wracają ze żniw. marzy o małżeństwie córek, i , z wielkimi panami. Nagle do chaty puka Kirkor, którego powóz zepsuł się na pobliskim moście. Niewidzialny Skierka przystraja obie dziewczyny niewidzialnymi kwiatami, powodując, że panicz zakochuje się w obu naraz i nie umie wybrać, tym bardziej, że obie przysięgają mu miłość. Za podszeptem Skierki Wdowa proponuje konkurs zbierania malin, którego zwyciężczyni zostanie żoną Kirkora. Kiedy gość udaje się na spoczynek do alkowy, Balladyna wychodzi na spotkanie z Grabcem.

scena 1: Wschód słońca w lesie nad jeziorem Gopło. Pijany Grabiec błądzi po lesie prowadzony przez Chochlika, którego postrzega jako czarnego psa albo kota. Wreszcie zasypia. Goplana dowiaduje się od Skierki, że wieśniak jednak spotkał się w nocy z Balladyną. Rozwścieczona zamienia go w wierzbę, a Chochlika za karę zamyka w muszli. Razem ze Skierką chowa się w krzakach, bo nadchodzą siostry. Alina ma pełen dzban malin. Balladyna żąda, aby go jej oddała, wreszcie zabija siostrę nożem i ucieka, plamiąc sobie czoło krwią. Świadkiem zbrodni jest Grabiec-wierzba oraz Skierka i Goplana, która każe słudze sprowadzić Pustelnika i ratować dziewczynę. Tymczasem zwłoki Aliny znajduje Filon i odkrywa, że to właśnie jego ideał kochanki. Chce się zabić, ale w końcu razem z Pustelnikiem przenoszą ciało do chaty. Filon na pamiątkę zrywa gałązkę z wierzby. Balladyna powraca na miejsce zbrodni po dzbanek z malinami. Nie znajduje ciała siostry i myśli, że Alina ożyła, tym bardziej, że Goplana odzywa się z krzaków jej głosem, sugerując Balladynie, że Kirkor, maliny i zbrodnia to był tylko sen. Dziewczyna woli jednak żyć z piętnem zabójczyni, niż wyrzec się bogactwa i wladzy.

scena 2: Ganek przed chatą Wdowy. Z lasu wraca Balladyna poprzedzana niespokojnym zachowaniem ptaków, ktore na jej widok uciekają do gniazd. Kirkor wkłada jej pierścień i jedzie po księdza. Dziewczyna mówi matce, że Alina uciekła z jakimś młokosem. Wdowa odkrywa na czole córki plamę z malin, której nie daje się usunąć. Balladyna jest przerażona, bo wie, że to krew Aliny. Tymczasem przybywają Swaty i Drużki oraz nadjeżdża Kirkor z księdzem.

Scena 1: Dopalająca się chata Wdowy. Wieśniacy zazdroszczą szczęścia, jakie niespodziewanie spotkało Wdowę i jej córki. Planują odwiedzić je w zamku. Nadchodzi oszołomiony Grabiec, ale nikt nie wierzy w jego opowieści o wierzbie.

Scena 2: Sala w zamku Kirkora. Nazajutrz po ślubie Kirkor wyjeżdża na trzy dni, zapowiadając, że po powrocie nie chce widzieć na czole żony czarnej wstążki. Budzi to podejrzliwość Balladyny, która przypuszcza, że mąż już wie o jej zbrodni i pojechał odnaleźć ciało Aliny. Kobieta odnajduje bratnią duszę w dowódcy straży zamkowej, Niemcu Fon Kostrynie, który również czuje się tu obcy. Wstydząc się własnego pochodzenia, Balladyna odprawia chłopskich gości matki, a ją samą izoluje poprzez zamknięcie w wieży. Kostrynowi obiecuje przywileje za zachowanie w tajemnicy informacji o jej chłopskich korzeniach.

Scena 3: Las przed chatką Pustelnika. Tymczasem Pustelnik pokazuje Kirkorowi złotą koronę Lecha. Starzec liczy na to, że przy pomocy grafa odzyska tron. Sugeruje mu także, aby sprawdził lojalność i posłuszeństwo swej świeżo poślubionej malżonki, posyłając jej zapieczętowaną skrzynię, której nie wolno będzie otworzyć aż do jego powrotu. Po odjeździe Kirkora pojawia się Filon rozpaczający po stracie Aliny. Wreszcie przybywa Balladyna pełna nadziei na to, że mądry starzec usunie jej plamę z czoła. Pustelnik odgaduje, że to ona jest zbrodniarką. Mówi, że plama może zniknąć dopiero po zmartwychwstaniu Aliny, ale Balladyna wolałaby raczej umrzeć, niż cofnąć to, co zrobiła. Odchodzi, grożąc Pustelnikowi. Ten biegnie w las, gdyż słyszy znad Gopła dziwne odgłosy. Pozostawia na kamieniu złotą koronę.

Scena 4: Las przed chatką Pustelnika. Skierka i Chochlik znajdują królewską koronę Popiela III. Nadchodzi Goplana z Grabcem. Wieśniak wykręca się od zalotów nimfy i na odczepnego życzy sobie, aby zamieniła go ona w króla dzwonkowego. Nimfa spełnia jego żądanie. Przystrojony w bogate szaty i koronę, z wierzbowym berłem w dłoni, Grabiec wybiera się na przyjęcie weselne do zamku Kirkora.
Scena 5: Sala w zamku Kirkora. Kostryn podsłuchał rozmowę Balladyny z Pustelnikiem i teraz rozmyśla nad swoim położeniem - czuje się panem sytuacji. Tymczasem kobieta żałuje, że zdradziła się przed Pustelnikiem. Przybywa Gralon - posłaniec od Kirkora - z zakutą skrzynią, ktorej nie wolno otworzyć do powrotu pana. Na prośbę zdesperowanej Balladyny opowiada, że Kirkor odwiedził Pustelnika, a niedaleko jego chaty, pod wierzbą, znalazł ścierwo zabitego... tura. Kostryn sugeruje Balladynie, że posłańca trzeba zabić, bo nie mówi prawdy. Oboje przebijają go mieczami i w ten sposób stają się wspólnikami zbrodni.

Scena 1: Sala w zamku Kirkora - uczta weselna. Na uczcie w zamku Kirkora Grabiec w królewskich szatach zajmuje najbardziej zaszczytne miejsce u stołu. Usługują mu Chochlik, Skierka i Kostryn. Podczas rozmowy o herbach Balladyna opowiada gościom, że jest wygnaną księżniczką. Kiedy do komnaty wdziera się głodna i spragniona Wdowa, wyrodna córka wyrzeka się matki i każe wygnać staruszkę, choć na dworze szaleje burza. W chwilę potem do zamku przybywa posłaniec od Kirkora. Opowiada, że burza zatrzymała powracającego z wyprawy hrabiego w chatce Pustelnika. Kirkor zabił Popiela IV, a lud obwołał swego wybawcę krółem. Jednak mężczyzna nie przyjął zaszczytu, gdyż pragnie żyć w spokoju z chłopską żoną u boku. (Tu wzburzona Balladyna zarzuciła posłańcowi klamstwo). Kirkor oznajmił więc ludowi, że królem zostanie ten, kto będzie miał na głowie świętą koronę Lecha. "Ogłoście po kraju/ Bezkrólewie! a kto się na zamku pokaże/ Uwieńczony prawdziwą koroną Popielów,/ Koroną, w której znany brylant "żmije-oko"/ Między dwóma rubiny na trzech perłach leży,/ Tego królem obierzcie". Usłyszawszy ten rozkaz, wszyscy zebrani w zamku oddają hołd Grabcowi, który taką właśnie koronę ma na głowie. Ten każe zagrać Chochlikowi na wierzbowym berle. Nagle rozlega się pieśń opisująca zbrodnie Balladyny. Kobieta jest wstrząśnięta, ale słucha do końca, chcąc zidentyfikować wykonawcę. Opanowuje emocje i kiedy Grabiec życzy sobie dzbana malin, każe go przynieść. Wtedy ukazuje się jej duch Aliny i zdumieni goście są świadkami dziwnego zachowania Balladyny, która krzyczy z przerażenia i w końcu mdleje. W powietrzu unosi się zapach malin. Kostryn kończy ucztę.

Scena 2: Las przed chatką Pustelnika. Dowiedziawszy się o zaginięciu korony, Kirkor natychmiast powraca do Gnezna, aby obwieścić ludowi, że jej obecny właściciel nie jest królem, tylko oszustem. Mężczyzna tęskni do żony, ale chce najpierw wypełnić swoje obowiązki, a dopiero potem cieszyć się spokojnym życiem u jej boku. Pustelnik życzy mu w duchu, aby jak najszybciej został wdowcem i nie dowiedział się o zbrodni Balladyny. Nadchodzi Wdowa. Żali się na okrucieństwo córki, która wygnała ją z domu, ale nie zdradza imienia Balladyny. Kobieta oślepła podczas strasznej burzy. Zrozpaczona odchodzi w las. Pustelnik postanawia ukarać bezlitosną córkę, kiedy odzyska tron. "Po kraju całym szukać każę/ Tej matki - i okropny sąd wydam na dziecko".

Scena 3: Noc - komnata w zamku Kirkora. Skierka i Chochlik rozmawiają o swoich planach. Uciekają przestraszenie nadejściem postaci w bieli.

Scena 4: Noc - komnata z zamku Kirkora. Balladyna z nożem w ręku idzie na wieżę zdecydowana popełnić kolejne morderstwo.

Scena 5: Noc - komnata z zamku Kirkora. Kostryn także chce zabić Grabca, zabrać mu koronę i uwolnić się od Balladyny. Jednak ona wraca już z wieży umazana krwią byłego kochanka. Po chwili cofa się po koronę, ale jej nie może znaleźć. Koronę przynosi Kostryn. Balladyna przeczuwa, że rycerz pragnie ją zabić, dochodzą jednak do porozumienia i postanawiają oboje zawalczyć o tron z Kirkorem, który przecież wie, że obecny posiadacz korony jest oszustem. Chcą przekupić żolnierzy, żeby przeszli na ich stronę. Balladyna zleca też Kostrynowi zabójstwo Pustelnika. Z rozmowy wynika również, że kobieta jest ciężarna.

Scena 1: Poranek na leśnej łące. Goplana żegna się ze swoimi sługami i opuszcza leśną krainę, gdyż, jak mówi: [Poplątałam ludzkie czyny/ Tak, że Bogu mścicielowi /Trzeba wziąć grom i upuścić/ Na ludzkie dzieła i winy...]

Scena 2: Pod murami Gnezna. Kirkor przygotowuje sie do walki z samozwańczym królem, którego imienia nie zna. Posłał po Pustelnika - Popiela III, by wraz z prawowitym władcą zaatakować obóz wroga. Posłańcy przynosza tragiczną wieść - znaleźli starca powieszonego przed chatą.

Scena 3: Namiot Balladyny. Kostryn dowodzi w bitwie z Kirkorem. Balladyna ma świadomość, że zwycięstwo Niemca oznacza dla niej całkowite uzależnienie od powiernika jej strasznych tajemnic. "Jeżeli zwycięży,/ Jak mu nagrodzę? w ziemi całej łonie/ Nie znajdę kruszcu na zalanie gardła/ Temu Niemcowi" . Jednak przegrana bitwa oznacza koniec wszystkiego, co dotąd zdobyła, bo przecież Kirkor się dowie, że zdradziła go dla korony. Jest więc gotowa na śmierć. Od starej kobiety zdobyła wyciąg z ludomoru, którym zatruła jedną stronę noża. Na wszelki wypadek wysyła jednak żolnierzy, żeby podstępnie zabili Kirkora na polu walki. Wraca zwycięski Kostryn z delegatami ludności Gnezna, którzy klękają przed Balladyną, uznając ją za króla. Posłowie sa zaskoczeni, że mają do czynienia z kobietą (Balladyna jest w zbroi). Podają jej chleb z solą, a ona kroi bochenek zatrutym nożem i skażoną część podaje Kostrynowi, mówiąc, że dzieli się z nim wszystkim, a serce daje mu w całości.

Scena 4: Sala tronowa na zamku królewskim w Gneźnie. z dworzanami oczekują nowego króla. Goniec przynosi wieść, że to kobieta. Kronikarz Wawel opowiada zebranym, iż wielu ludzi widziało odlatującą z żurawiami kobietę (Goplana). Nagle nadciąga straszliwa chmura burzowa. Wchodząca do sali Balladyna dowiaduje się, że według ustaw ma zacząć swoje rządy od rozsądzenia spraw kryminalnych. W tym momencie Kostryn pada na ziemię i przed śmiercią oskarża królową, że go otruła. Balladyna odczuwa ulgę, choć udaje rozpacz. Chce odciąć się od przeszłości i być teraz dobrą, sprawiedliwą władczynią. Każe uwolnić jeńców, nakarmić żebraków oraz wyprawić godny pogrzeb swojemu mężowi, Kirkorowi. Tymczasem przystępuje do sądów. Pierwszą sprawę zgłasza lekarz królewski , który po oględzinach zwłok Kostryna stwierdza, że faktycznie został on otruty ludomorem. Według prawa nieznany truciciel jest winny śmierci, co Balladyna potwierdza. Drugim oskarżycielem jest Filon. Zachowuje się jak obłąkany, opowiada o śmierci Aliny, a na dowód przynosi dzban i nóż, który wyjął z jej piersi. Balladyna wydaje wyrok słowami: "Winna jest śmierci" , dając do zrozumienia, że zbrodni dokonała kobieta. Jako trzecia pojawia się ślepa Wdowa i opowiada królowej swoją tragiczną historię. Kiedy dowiaduje się, że okrucieństwo wobec rodziców karane jest śmiercią, nie chce wyjawić imienia córki. Jednak według prawa nie można odstąpić od skargi. Staruszkę biorą więc na tortury, aby wyznała, kim jest jej wyrodna córka. Matka woli jednak umrzeć w mękach, niż skazać na śmierć swoje dziecko. Balladyna, osądzając anonimową zbrodniarkę, która doprowadziła do śmierci własnej matki, po raz trzeci wydaje wyrok na siebie. Ginie rażona piorunem.

W epilogu widać, jak się tworzą legendy. Publiczność pyta Wawela, w jaki sposób interpretuje wypadek z piorunem, którego wszyscy byli świadkami. Zarzuca mu, że nie był obecny przy poprzedzających go wydarzeniach, więc nie może wydawać sądów tylko na podstawie ostatniej sceny. Kronikarz snuje przypuszczenia o pochodzeniu Balladyny, a na końcu wysnuwa wniosek, że noszenie korony jest niebezpieczne, bo metal przyciąga pioruny. Znacznie lepszy jest laurowy wieniec (symbol sławy przypisywanej m.in. poetom). W ten sposób Wawel przypodobał się i królom, i poetom, z czego Publiczność czyni mu zarzut.

4. Jakich zbrodni dokonała Balladyna:

Była sprawcą lub współuczestniczką większej liczby zbrodni niż tylko te, za które została osądzona (zaznaczone wytłuszczonym drukiem).
1) Zabicie nożem młodszej siostry - Aliny. (akt II, scena 1)

2) Zabicie Gralona (wspólnie z Kostrynem). (akt III, scena 5)
3) Wypędzenie z zamku matki-staruszki. (akt IV, scena 1)

4) Zabicie nożem byłego kochanka, Grabca. (akt IV, scena 5)

5) Zlecenie Kostrynowi zabicia Pustelnika (akt IV, scena 5)
6) Doprowadzenie do śmierci Kirkora - zbrojne wystapienie przeciw mężowi i nasłanie na niego płatnych zabójców (akt V, scena 3)
7) Otrucie Kostryna (akt V, scena 3)
8) Doprowadzenie do śmierci na torturach własnej matki. (akt V, scena 4)

5. Historia świętej korony LechaPoznajemy ją w pierwszej scenie aktu I. Pustelnik opowiada Kirkorowi o początkach państwa polskiego.
Jeden z Trzech Króli wracających z Betlejem (Słowacki nazwał go Scyta-król północny, czyli dawny Słowianin) zabłądził w wysokim zbożu i poprosił Boga o pomoc, a ten zaprowadził go do chłopskiej chaty będącej siedzibą króla tych ziem - Lecha. Władca zaproponował Scycie, aby zamieszkał w jego szczęśliwej krainie i wziął pół królestwa. Scyta ochoczo przyjął gościnę, lecz na podział ziem się nie zgodził, gdyż mogłoby to rodzić wojny. Poznawszy bliżej Lecha i zaprzyjaźniwszy się z nim, ofiarował mu własną koronę, której w Betlejem dotykały ręce Dzieciątka Jezus.Niezwykłość świętej korony Lecha polega więc na tym, że została ona pobłogosławiona przez samego Jezusa.

6. Przebieg wydarzeń, czyli co, po czym i dlaczego:
1. Kirkor radzi się Pustelnika w sprawie ożenku, ten każe mu szukać żony w chłopskiej chacie.
2. Kirkor odkrywa, że Pustelnik jest wygnanym królem. Popielem III, więc postanawia przywrócić mu tron.
3. Zakochana Goplana sprowadza Kirkora do chatki Wdowy, żeby hrabia ożenił się z Balladyną, kochanką Grabca.
4. Kirkora oczarowały obie córki przystrojone w niewidzialne wieńce, więc dochodzi do "malinowego konkursu".
5. Balladyna zabija Alinę (pod wierzbą-Grabcem) i zostaje żoną Kirkora. Na jej czole pojawia się krwawa plama, którą dziewczyna maskuje czarną przepaską.
6. Po zaślubinach Balladyna każe spalić swoją chatę i przeprowadza się z matką do zamku.
7. Nazajutrz po ślubie Kirkor wyjeżdża, ostrzegając żonę, że po powrocie nie chce widzieć wstążki na jej czole.
8. Balladyna wstydzi się własnej matki i zamyka ją w wieży.
9. W drodze do Gnezna Kirkor odwiedza Pustelnika, który pokazuje mu świętą koronę.
10. Pustelnik radzi Kirkorowi wypróbowanie lojalności żony poprzez wysłanie jej zapieczętowanej skrzyni.
11. Pustelnika odwiedza Balladyna z prośbą o usunięcie plamy z czoła; starzec odkrywa jej straszną tajemnicę. Rozmowę podsluchuje Kostryn.
12. Służki Goplany znajdują koronę Popiela III, a nimfa daje ją Grabcowi, którego przebiera za króla dzwonkowego.
13. Kostryn i Balladyna zabijają Gralona, posłańca ze skrzynią, w przekonaniu, że był on świadkiem znalezienia zwłok Aliny i wie o zbrodni.
14. Uczta weselna z udziałem Grabca w koronie. Balladyna wypędza matkę, która wdarła się na ucztę. Posłaniec przynosi wieści od Kirkora, którego burza zatrzymała u Pustelnika. Hrabia właśnie wrócił z Gnezna, gdzie zabił Popiela IV, ale nie przyjął propozycji objęcia władzy, bo chce żyć w spokoju z żoną-wieśniaczką. Królem będzie właściciel świętej korony. Zebrani uznają za króla Grabca. Balladynie ukazuje się duch Aliny.
15. Kirkor dowiaduje się od Pustelnika o zaginięciu korony i natychmiast wraca do Gnezna zmienić rozkazy - obecny właściciel korony jest przecież złodziejem i oszustem, a nie prawowitym królem.
16. W nocy Balladyna zabija Grabca, by zdobyć świętą koronę i zasiąść na tronie. Każe też Kostrynowi zlikwidować Pustelnika, który zna jej tajemnicę.
17. Goplana w poczuciu winy za poplątanie ludzkich losów opuszcza leśną krainę, pozostawiając po sobie burzową chmurę.
18. Kirkor szykuje się do bitwy z tajemniczym uzurpatorem. Dowiaduje się, że prawdziwy król, Pustelnik-Popiel III, nie wspomoże jego działań, gdyż został powieszony przed swoją chatą.
19. Przy pomocy podstępu i przekupstwa Kostryn wygrywa bitwę. Balladyna częstuje wspólnika chlebem przekrojonym zatrutym nożem.
20. Balladyna wkracza do Gnezna, przyznaje się dworzanom, że jest wdową po Kirkorze, i zaczyna rządy od sądzenia oskarżonych. Kostryn umiera.
21. Po wydaniu trzykrotnego wyroku śmierci na niezidentyfikowanych sprawców (za otrucie Kostryna, za zabójstwo Aliny i za okrucieństwo wobec matki) Balladyna ginie, rażona piorunem.

7. Bohaterowie tragedii:

Balladyna, Bladyna - postać tytułowa i główna, młoda wieśniaczka dążąca do awansu nawet za cenę zbrodni, odcinająca się od swoich chłopskich korzeni, tragiczna poprzez umiejętność refleksji nad swoimi czynami i uznanie konieczności kary; ginie rażona piorunem.
Pustelnik - wygnany król Popiel III, strażnik narodowej tradycji w postaci świętej korony Lecha, wzór patriotyzmu i zasad moralnych, zwolennik sojuszu między szlachtą i ludem, odkrywca tajemnicy Balladyny; ginie powieszony przez Kostryna z rozkazu Balladyny.
Kirkor - bogaty graf, "pan czterowieżowy (...) stworzony do ciszy wiejskiej i prostoty" , uosabia narodową tradycję, uczciwy i waleczny, tragicznie wplątany w politykę opartą na tyranii i przemocy; ginie pod Gneznem w walce o sprawiedliwość dziejową.
Fon Kostryn - Niemiec, dowódca gwardii zamkowej Kirkora, syn wisielca, rzekomy szlachcic, karierowicz, sojusznik Balladyny w walce o władzę; ginie poczęstowany przez Balladynę chlebem przekrojonym zatrutym nożem.
Grabiec - syn zakrystiana/organisty, kochanek Balladyny, wiecznie pijany, zajęty wyłącznie zabawą i używaniem życia, błazen, prostak, przedmiot kpin, ale i kpiarz, uosobienie ludowych wyobrażeń o pańskim życiu; ginie zabity w nocy nożem przez Balladynę.
Wdowa - siwa staruszka, matka Balladyny kochająca ją nad własne życie i wychowująca ją wg praw przynależnych starszej córce, wiejska znachorka ceniona przez sąsiadów, wyrzucona przez córkę z domu ślepnie od błyskawicy; ginie na torturach, nie wyjawiając imienia wyrodnej córki.
Alina - młodsza córka Wdowy, uosobienie wszystkich pozytywnych cech, niewinna, cnotliwa i pobożna; ginie zabita nożem przez Balladynę podczas zbierania malin.
Gralon - posłaniec Kirkora, przypadkowa i niepotrzebna ofiara podejrzeń Balladyny i Kostryna; ginie od ciosów ich mieczy.
- wędrowny poeta, pasterz, postać rodem z sielanki, na pozór mało ważny, ot, taki mazgaj, który przyszedł za późno, by uratować ukochaną i jest bezsilny wobec tego, co się stało. Tymczasem tylko on pozostaje żywy , podczas gdy inni bohaterowie zabierają do grobu ponure tajemnice. Dlaczego? Bo uosabia nieśmiertelną rolę poezji w życiu narodu, przemawia (i będzie przemawiał) w imię obrony prawdy, piękna i sprawiedliwości.

Goplana i Duszki (Skierka, Chochlik) - związane z przyrodą twory ludowej wyobraźni; nimfa zakochana w człowieku doprowadza do złamania boskiego ładu (zbrodnie Balladyny), ukarana przez Boga odlatuje, pozostawiając po sobie ciężką chmurę, z której spadnie karzący piorun.

8. Materiał do charakterystyki bohaterek.

Cała scena 3 z aktu I jest bezpośrednią (wygląd) i pośrednią (cechy wynikające z zachowania) charakterystyką obu bohaterek.
Starsza jak śniegi - u tej warkocz cudny, / Niby listkami brzoza przyodziana; / Ta z alabastrów - a ta zaś różana - / Ta ma pod rzęsą węgle - ta fijołki - / Ta jako złote na zorzy aniołki, / A ta zaś jako noc biała nad rankiem.

Całkowicie odmienny wygląd Aliny i Balladyny (kontrast) jest też wyznacznikiem ich charakterów. Alina - otwarta, ciepła, dobra, pracowita, szczera, uczciwa, opiekuńcza, gotowa do poświęceń.
Balladyna - rozpieszczona i faworyzowana przez matkę, zamknięta w sobie, na pozór chłodna (choć targają nią wewnętrzne emocje), okrutna, leniwa, dwulicowa, dążąca po trupach do celu, egoistka myśląca tylko o zaspokojeniu własnych ambicji.

Literacko Balladyna jest postacią znacznie ciekawszą niż Alina ze względu na złożoność swego charakteru.

Balladyna (bohaterka główna i tytułowa)
GOPLANA: Siostra Aliny?... córka wdowy?... ale ona / Złe ma serce. (akt I, scena 2)
WDOWA: Wraca Balladyna...(...) / O! nie widać... lecz matce wiadomo. / Patrz, panie! oto jaskółeczka sina / Zamiast wylecieć, kryje się pod słomą, / I cicho siedzi... (akt II, scena 2)
Alina:
WDOWA: Gdyby zaś Alina / Wracała z gaju, tobyś to, mój panie, / Usłyszał w belkach szum i świergotanie, / Jedna za drugą pyrr... pyrr... lecą z gnizdek / Do tej dziewczynki i nad nią się kręcą / Niby chmureczka małych, czarnych gwiazdek / Nad białą gwiazdką... (akt II, scena 2)
9. Ciekawostki
Myślę, że współczesnym uczniom badzo przypadłaby do gustu inscenizacja "Balladyny" z roku 1974 (czyli epoki kamienia łupanego ;-) w reżyserii Adama Hanuszkiewicza (1924-2011) - wieloletniego dyrektora warszawskiego Teatru Narodowego, który słynął z kontrowersyjnych pomysłów artystycznych. Otóż dla potrzeb spektaklu zakupił on trzy motocykle marki honda, na których z wielkim hałasem przemieszczali się ... Goplana oraz Chochlik i Skierka. Nie muszę chyba wspominać, jakie wrażenie wywarło to na publiczności ;-)

10. Szczegóły do testu wiedzy o lekturze: bez tych oczywistych typu: Alina i Balladyna to siostry. Kolejność wydarzeń nie jest zachowana!!!

1. Pustelnikto król Popiel III, wygnany 20 lat temu przez swego brata, panującego obecnie Popiela IV. (W wyniku tego zamachu Pustelnik stracił troje dzieci.)

2. Popiela IV zabił Kirkor, zdobywszy Gnezno.

3. Zamek Kirkora ma cztery wieże.

4. Fon Kostryn podsłuchał rozmowę Balladyny z Pustelnikiem i wie, że zabiła ona siostrę.

5. Wdowę oślepił piorun, kiedy córka wygnała ją z zamku podczas burzy.

6. Korona Popiela III to święta korona Lecha, pierwszego władcy Polan, który otrzymał ją od Scyty - jednego z Trzech Króli wracających z Betlejem.

7. Kostryn miał plan zabicia Balladyny, kiedy przyniósł jej koronę z komnaty Grabca,

8. Koronę Popiela znalazły duszki i przekazały ją Goplanie, a ona przystroiła nią Grabca.

9. Skierka jest pracowity a Chochlik leniwy.

10. Kolejność zbrodni Balladyny (dokonanych osobiście): Alina, Gralon, Grabiec, Kostryn.

11. Wawel to kronikarz.

12. Kirkor zakochał się w obu siostrach.

13. Filon-poeta to jedyna postać z akcji, która pozostaje przy życiu.

14. Nikt (łącznie z Kirkorem) nie wie, kim jest człowiek, którego armia napadła Gnezno, bo Balladyna nie wychodzi z namiotu, a ponadto jest w pełnej zbroi.

15. Matka Balladyny ginie na torturach.

16. Balladyna jest w ciąży, prawdopodobnie z Kostrynem.

17. Ludomor - to trucizna na nożu Balladyny.

18. Goplana zamieniła Grabca w wierzbę, a potem przebrała go za króla dzwonkowego.

19. Balladyna ostatni raz spotkala się z Grabcem w noc przed malinowym konkursem.

20. Goplana odleciała z kluczem żurawi na północ.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jasne wytłumaczenie zawiłych tematów w wykonaniu doświadczonej polonistki. TO NIE JEST BLOG DLA URODZONYCH HUMANISTÓW. Raczej dla tych, którzy niespecjalnie kochają lekcje polskiego, ale zależy im na przyzwoitej ocenie. UWAGA! Na dole strony głównej znajdziecie listę najpopularniejszych postów. Skorzystajcie też z wyszukiwarki.

# data[].attributes.headline
Afisze teatralne "Balladyny" z kolekcji polskiej biblioteki cyfrowej Polona

# data[].attributes.subject
Afisze teatralne "Balladyny" z kolekcji polskiej biblioteki cyfrowej Polona

# data[].attributes.headline
Przedstawienia "Balladyny" w Encyklopedii teatru polskiego

# data[].attributes.subject
Przedstawienia "Balladyny" w Encyklopedii teatru polskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
Wyszukiwarka ::: Sztuki ::: Encyklopedia teatru polskiego

# data[].attributes.headline
Cyfrowa kolekcja fotografii  z przedstawień teatralnych "Balladyny"

# data[].attributes.subject
Cyfrowa kolekcja fotografii  z przedstawień teatralnych "Balladyny"

# data[].attributes.attachment_link.title
Wyniki wyszukiwania - Szukaj w Archiwach

# data[].attributes.body
Balladyna : tragedija w 5 aktach / przez Juliusza Słowackiego. – Paryż : w Księgarni i Drukarni Polskiéj, 1839. – VIII, 212 s. ; 18 cm

# data[].attributes.headline
Kanał "słuchowisko" - "Balladyna" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.subject
Kanał "słuchowisko" - "Balladyna" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.body
Słuchowisko Balladyna w reż. Wojciecha Maciejewskiego

# data[].attributes.headline
Juliusz Słowacki – "Balladyna", reżyseria Ewa i Czesław Petelscy, śpiewa Anna German (1970)

# data[].attributes.subject
Juliusz Słowacki – "Balladyna", reżyseria Ewa i Czesław Petelscy, śpiewa Anna German (1970)

# data[].attributes.attachment_link.title
Juliusz Słowacki – Balladyna | reżyseria Ewa i Czesław Petelscy | śpiewa Anna German | 1970

# data[].attributes.headline
"Balladyna" Juliusza Słowackiego, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie

# data[].attributes.subject
"Balladyna" Juliusza Słowackiego, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie

# data[].attributes.body
Fot.
https://polona.pl/item/balladyna-tragedija-w-5-aktach,MTA3NTUw/2/#info:metadata

# data[].attributes.headline
Wystawa w Galerii Narodowego Centrum Kultury Kordegarda

# data[].attributes.subject
Wystawa w Galerii Narodowego Centrum Kultury Kordegarda

# data[].attributes.headline
Wystawa w Galerii Narodowego Centrum Kultury Kordegarda

# data[].attributes.subject
Wystawa w Galerii Narodowego Centrum Kultury Kordegarda

# data[].attributes.headline
Audycja "Balladyna" w teatrze - sceniczne odsłony dzieła Słowackiego w Kordegardzie

# data[].attributes.subject
Audycja "Balladyna" w teatrze - sceniczne odsłony dzieła Słowackiego w Kordegardzie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Całość przez część - taką metodę kurator Rafał Węgrzyniak wybrał do stworzenia wystawy o teatralnych adaptacjach „Balladyny" Juliusza Słowackiego. Ekspozycję można oglądać w warszawskiej Kordegardzie, Galerii Narodowego Centrum Kultury od dzisiaj, 20. sierpnia do 13. września.
Nasz rozmówca zdradza, jaki był klucz do wyboru przedstawień, bo od powstania działa - w 1834 r. - adaptacji było prawdopodobnie kilkaset. Rafał Węgrzyniak opowiada też historię dramatu. Przyglądamy się także samej postaci Balladyny, która, według kuratora, jest sprawdzianem dla dobrych aktorek.

Ekspozycja jest wydarzeniem towarzyszącym tegorocznego Narodowego Czytania, które jest zaplanowane 5. września. W tym roku w głosowaniu wygrała właśnie „Balladyna" Juliusza Słowackiego.

Więcej o wystawie „Balladyna w teatrze" na stronach: Narodowego Centrum Kultury i Kordegardy.

Rękopis „Balladyny" w serwisie polona.pl.

Darmowa, zarazem legalna wersja dzieła Juliusza Słowackiego dostępna w formie e-booka.

Polecamy też Państwu afisze teatralne inscenizacji „Balladyny", które mogą być uzupełnieniem wystawy w Kordegardzie.

I na koniec spis polskich adaptacji dramatu według internetowej Encyklopedii Teatru Polskiego.

Fot. plakat do wystawy autorstwa Wojciecha Korkucia.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Balladyna w teatrze" - sceniczne odsłony dzieła Słowackiego w Kordegardzie

# data[].attributes.attachment_link.description
Całość przez część - taką metodę kurator Rafał Węgrzyniak wybrał do stworzenia wystawy o teatralnych adaptacjach „Balladyny" Juliusza Słowackiego. Ekspozycję można oglądać w warszawskiej Kordegardzie, Galerii Narodowego Centrum Kultury od dzisiaj, 20. sierpnia do 13. września. Nasz rozmówca zdradza, jaki był klucz do wyboru przedstawień, bo od powstania działa - w 1834 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie zaprasza do obejrzenia wystawy „Bezczelna łatwość pięknych wierszy - krakowskie inscenizacje teatralne Balladyny Juliusza Słowackiego", która została zorganizowana w związku z ogłoszeniem Balladyny Juliusza Słowackiego jako lektury Narodowego Czytania 2020. Ekspozycja powstała dzięki współpracy WBP w Krakowie z teatrami krakowskimi. Zdjęcia i szkice zaprezentowane na wystawie możemy oglądać dzięki uprzejmości: Teatru Bagatela, Teatru Cracovia, Teatru Graciarnia, Teatru Groteska, Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Teatru STU oraz Marty Mazurkiewicz, która udostępniła fotografie Teatru M.I.S.T. Aby zaprezentować prawie wszystkie z 27 przedstawień, jakie odbyły się od 1868 do 2020 roku, wykorzystano też materiały ze zbiorów WBP w Krakowie

Jak przypuszczają badacze, na pomysł napisania Balladyny Juliusz Słowacki wpadł jeszcze jesienią 1833 roku. Ludowa i baśniowa wizja Polski przedhistorycznej ma w dramacie związek z koncepcjami Lelewela. Historyk zakładał, że ustrój feudalny był sprzeczny z charakterem Słowian, i że narzucony został szczepom słowiańskim, a wielką rolę odegrał w tym m.in. Kościół rzymski. Słowacki podchwycił tę myśl, a konsekwencją tego było uczynienie Polski ówczesnej, wbrew prawdzie historycznej, krajem chrześcijańskim. Na tle tej baśniowo ujętej rzeczywistości historycznej toczą się wydarzenia przedstawione również według wzorów baśni ludowej - o „Malinach", „Śpiewającej kości" czy o „Piszczałce oskarżycielce". Treścią tych opowieści jest śmierć dziewczyny z ręki zawistnej siostry - rywalki. Słowacki nie oparł się bezpośrednio na wątku baśniowym, lecz na balladzie „Maliny" Aleksandra Chodźki, której treść autor zaczerpnął z polskiej, prozaicznej baśni. Twórca Balladyny rozbudował wątek malin składnikami rozmaitego pochodzenia, mickiewiczowskimi i szekspirowskimi, ale także innymi motywami pochodzenia folklorystycznego, jak legenda o koronie Lecha otrzymanej od Scyty, towarzysza „dwóch Magów", a więc jednego z Trzech Króli betlejemskich. Utwór został napisany w 1834 roku w Genewie, ale drukiem poeta ogłosił go w lipcu 1839 roku.

Prapremiera Balladyny odbyła się 7 marca 1862 roku w Teatrze Skarbkowskim we Lwowie. Wówczas dramat wystawiono na benefis Juliana Wilkoszewskiego grającego Grabca. To źle przygotowane, jednorazowe przedstawienie zakończyło się klęską.

Balladyna jest najczęściej granym dramatem romantycznym, w którym role kobiece kreowały: Antonina Hoffmann, Stanisława Wysocka, Wanda Siemaszkowa (Balladyna), Helena Modrzejewska (Goplana), Maria Przybyłko-Potocka (Alina).

Ostatnia, najnowsza krakowska premiera przedstawienia dramatu Juliusza Słowackiego miało miejsce 7 lutego 2020 roku w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

Wystawę można oglądać od 2 września 2020, na parterze WBP w Krakowie

# data[].attributes.attachment_link.title
Bezczelna łatwość pięknych wierszy - krakowskie inscenizacje teatralne Balladyny Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie zaprasza do obejrzenia wystawy „Bezczelna łatwość pięknych wierszy - krakowskie inscenizacje teatralne Balladyny Juliusza Słowackiego", która została zorganizowana w związku z ogłoszeniem Balladyny Juliusza Słowackiego jako lektury Narodowego Czytania 2020. Ekspozycja powstała dzięki współpracy WBP w Krakowie z teatrami krakowskimi.

# data[].attributes.headline
"Balladyna" w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Kielcach

# data[].attributes.subject
"Balladyna" w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Kielcach

# data[].attributes.body
https://kielce-pbw.sowa.pl/sowacgi.php?KatID=0&typ=repl&plnk=__tytul_balladyna&sort=byscore&view=1

# data[].attributes.headline
"Balladyna" Juliusza Słowackiego -  zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.subject
"Balladyna" Juliusza Słowackiego -  zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.headline
"Balladyna" Juliusza Słowackiego - wybór materiałów dydaktycznych w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Kielcach

# data[].attributes.subject
"Balladyna" Juliusza Słowackiego - wybór materiałów dydaktycznych w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Kielcach

# data[].attributes.headline
Juliusz Słowacki - zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.subject
Juliusz Słowacki - zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.headline
"Balladyna" Juliusza Słowackiego - zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.subject
"Balladyna" Juliusza Słowackiego - zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.headline
"Balladyna" Juliusza Słowackiego - wybór literatury

# data[].attributes.subject
"Balladyna" Juliusza Słowackiego - wybór literatury

# data[].attributes.attachment_link.title
Balladyna J. Słowackiego - wybór literatury

# data[].attributes.attachment_link.description
Issuu is a digital publishing platform that makes it simple to publish magazines, catalogs, newspapers, books, and more online. Easily share your publications and get them in front of Issuu's millions of monthly readers. Title: Balladyna J. Słowackiego - wybór literatury, Author: Pbw Pszczyna, Name: Balladyna J.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mecenasem artykułu jest:

Piękne bohaterki, walka dobra ze złem, zbrodnie i zasłużona kara... a wszystko to osadzone w baśniowej, prasłowiańskiej scenerii. Balladyna Juliusza Słowackiego - bo o niej mowa - wydaje się idealnym źródłem inspiracji dla artystów. Rysownicy, malarze, a nawet rzeźbiarze mogli popuścić wodze wyobraźni, ilustrując konkretne sceny lub tylko luźno wzorując się na dramacie. Dzięki temu ich interpretacje Balladyny są niezwykle różnorodne i wzbudzają skrajnie odmienne emocje.

Zilustrować wieszcza

Na wstępie przypomnijmy krótko fabułę: tytułowa bohaterka zabija swoją siostrę Alinę, by zdobyć zebrany przez nią dzbanek malin, a wraz z nim miłość rycerza Kirkora, władzę i bogactwo. Na swojej drodze dopuszcza się jeszcze innych strasznych czynów, za co zostaje w końcu ukarana - ginie rażona piorunem. Sztuka napisana przez Słowackiego w Szwajcarii w 1834 roku i wydana pięć lat później w Paryżu do dziś jest chętnie wystawiana. Swoją premierę we Lwowie miała w 1862 roku, a sześć lat później mogli ją oglądać widzowie z Krakowa. Fantastyczny nastrój dramatu dawał pole do popisu projektantom kostiumów i scenografii, wśród których nie brakowało wybitnych artystów. Warto w tym miejscu przywołać chociażby projekty Ferdynanda Ruszczyca dla Teatru Polskiego w Warszawie z 1914 roku i Zofii Stryjeńskiej dla krakowskiego teatru im. Juliusza Słowackiego z 1927 roku, z okazji sprowadzenia na Wawel szczątków Słowackiego.

W 1943 roku miała miejsce inscenizacja Balladyny wg Tadeusza Kantora, która odbyła się w konspiracji, w prywatnym mieszkaniu na ul. Szewskiej, z bardzo ciekawą scenografią i kostiumami nawiązującymi do Bauhausu i przedwojennego teatru Cricot.

Inspiracja

W wydanym w stulecie urodzin Słowackiego Albumie sztuki polskiej i obcej Czesław Jankowski pisał:

„Ilustrowanie dzieł Słowackiego... Cóż za niemiłosiernie trudne zadanie [...]".

A jednak artyści dość często sięgali po dzieła wieszcza, próbując przekładać je na język plastyczny. Zwłaszcza w okresie Młodej Polski Słowacki był odkrywany i interpretowany na nowo. Jak wylicza w swoim artykule Urszula Makowska, w latach 1868-1939 wątki zaczerpnięte z Balladyny zobrazowało ok. 40 artystów. Wiele z tych dzieł ma charakter typowo ilustracyjny i wiernie odtwarza sceny z dramatu. Na przykład Michał Elwiro Andriolli przedstawił tytułową bohaterkę w lesie nad zwłokami siostry. We wspomnianym już Albumie reprodukowana jest z kolei akwarela Czesława Tańskiego, która charakteryzuje się dążeniem do archeologicznego odtworzenia realiów słowiańskiej chaty należącej do Wdowy.

Czesław Jankowski trudność w zilustrowaniu dzieł Słowackiego upatrywał głównie w doskonałości wizji poety, niemal niemożliwej do przedstawienia:

„[...] zawodowy artysta-rysownik lub artysta-malarz, biorący się do plastycznego odtwarzania pomysłu Słowackiego, a tembardziej sceny, skończenie odmalowanej przezeń słowami, czuć się musi niepomiernie skrępowanym... mistrzowskiemi wskazówkami poety".

Być może więc najlepsze efekty osiągali ci artyści, którzy nie starali się dokładnie odwzorować treści, a w swoich pracach zawierali własną interpretację Balladyny.

Morderczy szał

Do tej grupy zaliczyć można wykonany ok. 1868-1869 roku rysunek autorstwa Maksymiliana Gierymskiego. Artysta znany jest przede wszystkim z realistycznych scen powstańczych, widoków małych miasteczek czy scen polowań w rokokowych kostiumach. Na tym tle Balladyna wyróżnia się dość mocno, choć Gierymski nie sięgnął po żadne nadprzyrodzone elementy. W centrum swojego rysunku umieścił ubraną na biało kobietę, która kroczy w stronę widza. Za plecami ma las. Jej ręce uniesione są w górę w gwałtownym geście wyrażającym wściekłość... a może jednak rozpacz? Twarz, którą widzimy w lekkim skrócie perspektywicznym, wykrzywia szaleńczy grymas. Tego wizerunku dopełniają rozwiane, rozczochrane włosy. Resztę dopowiedzieć musi sobie widz, opierając się na znajomości dramatu. Być może ilustracja najlepiej pasuje do monologu, jaki wygłasza tytułowa bohaterka tuż po zabójstwie siostry:

„Któż zabija za malin dzbanek siostrę?... Jeśli z bora
Kto tak zapyta? powiem - ja. - Nie mogę
Skłamać i powiem: ja! - Jak to ja?... Wczoraj
Mogłabym przysiąc, że nie... W las!... w las!... w drogę".

Demony Balladyny

Wątek zaczerpnięty z dramatu Słowackiego podjął również sędziwy Wojciech Gerson w 1900 roku. Przemyślenia na temat Balladyny mogły zrodzić się w jego głowie już wcześniej, gdy projektował scenografię i kostiumy do inscenizacji sztuki Słowackiego oraz do opery Goplana.

W efekcie stworzył obraz pod wieloma względami nietypowy. Malowany jest farbami olejnymi na płótnie o dość monumentalny wymiarach: 189 cm wysokości i 114 cm szerokości. Taki rozmiar w przypadku tematu zaczerpniętego z literatury nie jest czymś szczególnie dziwnym. Raczej niespotykane jest jednak utrzymanie dużego olejnego obrazu w monochromatycznej gamie barwnej. Podobne prace, będące na ogół projektami ilustracji, charakteryzowały niewielkie formaty. Z pewnością nie jest to efekt przedwczesnego przerwania pracy, obraz jest bowiem starannie wykończony, a Gerson zdążył zaprezentować go jeszcze na wystawie. Balladynę oglądamy na pejzażowym tle, nad którym zdaje się unosić, a nie zwyczajnie stać.

Ta dość dziwaczna przestrzeń wprowadza nas w nierzeczywisty nastrój tekstu Słowackiego. Bohaterka w dramatycznym geście stara się osłonić przed znajdującymi się za nią duchami dwóch jej najważniejszych ofiar - siostry i matki. O ich niematerialności świadczy inny sposób modelowania przez malarza sylwetek i pozbawienie ich mocnych kontrastów widocznych w postaci Balladyny. Zachowanie zjaw różni się: podczas gdy Alina wydaje się spokojna i zdystansowana, matka wściekle wygraża pięściami.

Próżno szukać w treści Balladyny fragmentu, który Gerson ilustrowałby wiernie - zgodnie z tekstem Słowackiego matka ginie tuż przed Balladyną, a wszystko to rozgrywa się we wnętrzach zamku. Obraz jest raczej syntezą wątków, które malarz uznał za najważniejsze dla scharakteryzowania tytułowej bohaterki. Balladyna nie jest, jak u Gierymskiego, oszalała złością. Przeciwnie - widzimy ją bezbronną, osaczoną, jakby uwięzioną w płytkiej przestrzeni kompozycji. Gerson widzi ją jako postać wielowymiarową i tragiczną, a nie jednoznacznie złą.

Niewinna ofiara

Leon Wyczółkowski również zainspirował się dramatem Słowackiego, ale zamiast tytułowej bohaterki namalował jej pierwszą ofiarę, Alinę. Po raz pierwszy podjął temat w 1879 roku. Być może tematem zainteresował się pod wpływem Jana Matejki, u którego studiował w latach 1877-1879. Pierwsza wersja obrazu przedstawia martwą Alinę leżącą w dramatycznej pozie, z wyciągniętymi rękami pośród zarośli.

Kompozycja wiele czerpie z akademickiej tradycji, w której lubowano się w ukazywaniu zbrodni, a ich ofiary układano zwykle w podobnej pozycji. U Wyczółkowskiego kontekst dopowiadają szczegóły, takie jak rozsypane z przewróconego dzbanka maliny. Martwa Alina wygląda niewinnie, bardziej jak dziecko. Być może to wynik zmiany tematu obrazu, który ponoć najpierw miał przedstawiać ofiarę bazyliszka. Dzieło utrzymane jest w konwencji realistycznej, ale oświetlenie zwłok nienaturalnym światłem i wtopienie ich w gąszcz roślin nadaje mu baśniowości. Mimo to gdy Wyczółkowski w 1880 roku przeniósł się do Lwowa i poznał tam Adama Chmielowskiego, ten miał powiedzieć:

„Bardzo dobry obraz, ale rzuć ją na zieleń jako legendę. [...] To legenda, mit. Dlaczego malujesz to realnie, zrób to jako legendę".

W ten sposób powstała druga wersja obrazu. Tutaj również widzimy Alinę leżącą wśród roślinności, która tym razem zdaje się ją oplatać. Tym razem dziewczyna ułożona jest w innej pozycji, można nawet pomyśleć, że jest pogrążona we śnie - rozsypane maliny i porzucony nóż łatwo przeoczyć pośród bujnych zarośli. Nad głową Aliny krążą błękitne motyle, które zgodnie z tradycją ikonograficzną można zinterpretować jako symbol duszy. Obraz ma symbolistyczny charakter. Nastrojem zbliża się wręcz do onirycznych dzieł Odilona Redona, choć nie może tu być mowy o jakiejkolwiek inspiracji. O ten brak realizmu mieli do Wyczółkowskiego żal niektórzy z krytyków. W 1909 roku Czesław Jankowski nie miał już jednak wątpliwości, że właśnie taka konwencja najlepiej oddaje charakter Balladyny. Jego zdaniem Wyczółkowski zobrazował punkt widzenia pasterza Filona, w momencie gdy ten odnajduje ciało Aliny:

„Cóż to za bóstwo?... Jak marmury blada!
Nieżywa?... Boże! a taka podobna
Do nieśmiertelnych bogiń - i nieżywa -
Jak nad nią płacze ta wierzba żałobna!".

Jankowski zauważył także podobieństwo do motywu Ofelii. I w tym przypadku trudno nie przyznać mu racji. To po prostu inna wersja motywu związku piękna i śmierci, który nieodmiennie fascynował artystów.

Dwie siostry

Obie siostry przynajmniej dwa razy namalował Wlastimil Hofman (1881-1970). Artysta sięgał po inspiracje z bardzo różnych źródeł literackich, często powracając do tych samych wątków i przetwarzając je z dużą swobodą, a do oryginału nawiązując jedynie subtelnymi aluzjami. Swojemu obrazowi z ok. 1930 roku nadał tytuł Wiosna i podtytuł Alina i Balladyna.

Bez tego trudno byłoby się domyślić literackich konotacji. To po prostu podwójny portret dwóch młodych kobiet, w dodatku ubranych i uczesanych zgodnie z modą dwudziestolecia międzywojennego. Jedna jest blondynką, druga brunetką. Blondynka stoi nieco z tyłu, brunetka trzyma w dłoni mały żółty kwiatek. Trudno ocenić, która jest którą z sióstr, choć zgodnie z charakterystyką zawartą w literackim pierwowzorze należałoby przypuszczać, że brunetka jest Balladyną. W tym momencie w zasadzie nic nie zapowiada przyszłej zbrodni, jednak każda z kobiet spogląda w dal, w zupełnie inną stronę. Czyżby był to jedyny zwiastun ich dalszych losów?
Balladynę Wojciecha Gersona, dzieło o unikatowej monochromatycznej kolorystyce, można było do 13 września 2020 podziwiać w Kordegardzie - Galerii Narodowego Centrum Kultury w ramach wystawy: Balladyna w teatrze. Więcej o wystawie "
Bibliografia:
1. Album sztuki polskiej i obcej. Słowacki 1809-1849, Warszawa 1909.
2. Kossowska I., Kossowski Ł., Malarstwo polskie. Symbolizm i Młoda Polska, Warszawa 2010.
3. Makowska U., „Balladyna" w obrazach, „Teksty Drugie" 2014, nr 2 (146), s. 218-238.
4. Słowacki J., Balladyna, https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/balladyna.pdf [dostęp: 24.08.2020].
Wielkie podziękowania dla Muzeum Krakowa za udostępnienie prac Zofii Stryjeńskiej - szkiców kostiumów do inscenizacji „Balladyny" z 1927 roku. Dziękujemy Ci, że czytasz nasze artykuły. Właśnie z myślą o takich cudownych osobach jak Ty je tworzymy. Osobach, których nie przerażają długie artykuły, które lubią czytać i doceniają nasze publikacje. Wszystko, co widzisz na portalu jest dostępne bezpłatnie, a ponieważ wkładamy w to dużo serca i pracy, to również zajmuje nam to sporo czasu. Nie mamy na prowadzenie portalu grantu ani pomocy żadnej instytucji. Bez Waszych darowizn nie będziemy miały funduszy na publikacje. Dlatego Twoje wsparcie jest dla nas bardzo ważne. Jeśli lubisz czytać niezłosztukowe artykuły - wesprzyj nas. Nawet niewielka kwota ma ogromne znaczenie. Zwłaszcza teraz potrzebujemy Twojej pomocy bardziej niż kiedykolwiek.
Dziękujemy Ci bardzo, Asia i Dana, założycielki Fundacji Niezła sztuka
A może to Cię zainteresuje:

# data[].attributes.attachment_link.description
Mecenasem artykułu jest: Piękne bohaterki, walka dobra ze złem, zbrodnie i zasłużona kara... a wszystko to osadzone w baśniowej, prasłowiańskiej scenerii. Balladyna Juliusza Słowackiego - bo o niej mowa - wydaje się idealnym źródłem inspiracji dla artystów. Rysownicy, malarze, a nawet rzeźbiarze mogli popuścić wodze wyobraźni, ilustrując konkretne sceny lub tylko luźno wzorując się na dramacie.

# data[].attributes.headline
"Balladyna" w malarstwie, muzyce, plakacie

# data[].attributes.subject
"Balladyna" w malarstwie, muzyce, plakacie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na lekcjach w II gimnazjum fragmenty czytaliśmy fragmenty Balladyny Juliusza Słowackiego. Oglądaliśmy też na lekcjach (w podłej kopii... Jak to jest, że spektakli Teatru Telewizji nigdzie nie można zdobyć??) fragmenty inscenizacji w reż. Olgi Lipińskiej. W Balladynę rzecz jasna jasny piorun trafił (wyrażenie kolokwialne, czyli potoczne, nie zostało tu użyte bezzasadnie!), ale mimo to popatrzcie, jak dramat Słowackiego zainspirował malarzy, rysowników, twórców plakatu...

Michał Elwiro Andriolli, ilustracja do Balladyny [źródło]

Wojciech Gerson, Balladyna [ źródło]

Plakat spektaklu Teatru Nowego w Słupsku [ źródło]

I mój ulubiony, przypominający „truskawkową" scenę z Across the Universe, plakat spektaklu Teatru Narodowego w Warszawie [źródło]

Dla otwartych na nowe doznania muzyczne - piosenka z płyty Renaty Przemyk Balladyna (piosenki napisane do specjalnie do spektaklu):

# data[].attributes.attachment_link.description
Na lekcjach w II gimnazjum fragmenty czytaliśmy fragmenty Balladyny Juliusza Słowackiego. Oglądaliśmy też na lekcjach (w podłej kopii... Jak to jest, że spektakli Teatru Telewizji nigdzie nie można zdobyć??) fragmenty inscenizacji w reż. Olgi Lipińskiej. W Balladynę rzecz jasna jasny piorun trafił (wyrażenie kolokwialne, czyli potoczne, nie zostało tu użyte bezzasadnie!), ale mimo to popatrzcie, jak dramat Słowackiego zainspirował malarzy, rysowników, twórców plakatu...

# data[].attributes.headline
Anna Kurska O "Balladynie" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.subject
Anna Kurska O "Balladynie" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.body
Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Kielcach

# data[].attributes.headline
Współczesna ekranizacja "Balladyny" Juliusza Słowackiego; reżyseria Dariusz Zawiślak

# data[].attributes.subject
Współczesna ekranizacja "Balladyny" Juliusza Słowackiego; reżyseria Dariusz Zawiślak

# data[].attributes.attachment_link.description
Współczesna ekranizacja jednego z najsłynniejszych dramatów Juliusza Słowackiego.

# data[].attributes.headline
"Balladyna", reżyseria Dariusz Zawiślak (2009)

# data[].attributes.subject
"Balladyna", reżyseria Dariusz Zawiślak (2009)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
{"id":"487931","linkUrl":"/film/Balladyna-2009-487931","alt":"Balladyna","imgUrl":"https://fwcdn.pl/fpo/79/31/487931/7254804_1.2.jpg"}

Balladyna zakochuje się w Kirkorze, który jednak darzy sympatią jej siostrę Alinę. Dziewczyna postanawia zamordować bliźniaczkę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Balladyna (2009) - Balladyna Dariusza Zawiślaka jest pierwszą realizacją filmową dramatu Juliusza Słowackiego. Reżyser stworzył film we współczesnej konwencji. Akcja Balladyny toczy się w...

# data[].attributes.headline
Projekt czytelniczy - adaptacja czy ekranizacja "Balladyny"?

# data[].attributes.subject
Projekt czytelniczy - adaptacja czy ekranizacja "Balladyny"?

# data[].attributes.attachment_link.title
Projekt Czytelniczy- Adaptacja czy ekranizacja "Balladyny" ?

# data[].attributes.headline
Audycje: "Raptularz Słowackiego" i "Mickiewicz w oczach Słowackiego"

# data[].attributes.subject
Audycje: "Raptularz Słowackiego" i "Mickiewicz w oczach Słowackiego"

# data[].attributes.body
Cz. 1. Dlaczego zapiski Słowackiego nazwano „Raptularzem”.
Cz. 2 Kwestia polskości widziana przez pryzmat zapisków z „Raptularza”.
Cz. 3 Jak wyglądało życie duchowe Słowackiego?

Cz. 4 O samotności poety.

Cz. 1 O spotkaniu nastoletniego Juliusza z Mickiewiczem w salonie państwa Bécu.
Cz. 2. O mitach i plotkach narosłych wokół konfliktu między poetami.
Cz. 3 O słynnym wieczorze improwizatorów z 25 grudnia 1840 roku.
Cz. 4 Wieszcze i towianizm.
Cz. 5 O „Panu Tadeuszu” Juliusza Słowackiego.

# data[].attributes.body
"Balladyna" – dramat Juliusza Słowackiego napisany
w Szwajcarii w 1834 r.,
a wydany drukiem w Paryżu
w 1839 r. Rękopis sprzedał w 1937 r. Bibliotece Narodowej hr. Zdzisław Tarnowski  z Dzikowa. Podczas II wojny światowej wywieziony przez Niemców, do kraju powrócił w 1946 r.

# data[].attributes.headline
Adam Setkowicz "Balladyna" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.subject
Adam Setkowicz "Balladyna" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
platform system manage digital libraries

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
poznan foundation of scientific libraries

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
PSNC, Poznan Supercomputer and Networking Center

# data[].attributes.headline
"Balladyna" Juliusza Słowackiego, w reżyserii prof. Jana Gałeckiego; Teatr Słowa przy Klubie Kultury Scena (2014)

# data[].attributes.subject
"Balladyna" Juliusza Słowackiego, w reżyserii prof. Jana Gałeckiego; Teatr Słowa przy Klubie Kultury Scena (2014)

# data[].attributes.attachment_link.description
3 kwietnia w ramach Artystycznych Czwartkowych Spotkań w BCK odbyła się premiera „Balladyny" Juliusza Słowackiego. Spektakl w reżyserii prof. Jana Gałeckiego przygotował Teatr Słowa (znany z wcześniejszej nazwy Jesienny Liść) działający przy Klubie Kultury Scena.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Andrzej Mężyński
Wędrująca „Balladyna"
Burzliwe dzieje rękopisu
Juliusza Słowackiego
¹
Na wystawie poświęconej Juliuszowi Słowackiemu w dwóchsetlecie jego urodzin
(4.09.1809 r.), zorganizowanej przez Bibliotekę Narodową (BN) w 2009 r., pokazano autograf
Balladyny - dramat powstały w Szwajcarii w 1834 r., a wydany drukiem w Paryżu w 1839 r.
Rękopis sprzedał Bibliotece Narodowej Zdzisław Tarnowski w 1937 r. W Bibliotece nadano
mu sygnaturę rps BN 6001 II. Podczas II wojny światowej spotkały go - tak jak wiele innych
cennych manuskryptów BN - niebezpieczne przygody i niewiele brakowało, by stał się jednym
z obiektów opisywanych w „Cenne, Bezcenne/Utracone" jako utracony.
Z
niszczona została bowiem
większość z przedwojennych rękopisów narodowej
książnicy. W 1941 r. zostały
one, w łącznej liczbie
23 751 wol., przywiezione do gmachu
Biblioteki Ordynacji Krasińskich przy ul.
Okólnik 9, gdzie w październiku 1944 r.
zostały spalone przez oddział Brandkommando. W wyniku szczęśliwego
zbiegu okoliczności pewna liczba rękopisów BN ocalała, a perypetie towarzyszące uratowaniu każdego z nich zasługują na osobne omówienie. W artykule
odpowiemy na pytanie, w jaki sposób
Balladyna uniknęła hekatomby, która
zniszczyła inne rękopisy narodowej
książnicy.
Cofnijmy się do czasów przedwojennych. W 1939 r. przygotowywano uroczyste obchody stutrzydziestolecia urodzin poety. Centralne imprezy miały się
odbyć 4 września 1939 r. w Krzemieńcu,
miejscu przyjścia na świat Słowackiego.
Powołano tam „Ogólnopolski Komitet
Uczczenia Juliusza Słowackiego"
i w Liceum Krzemienieckim przygotowano wystawę poświęconą poecie. Organizacji jej podjęła się Maria Danilewicz
Zielińska, rzutka i energiczna bibliotekarka Biblioteki Narodowej. Jej zainteresowania naukowe Wołyniem i Krzemieńcem zaowocowały pracą doktorską
(Londyn 1961 r.) na podstawie rozprawy
Życie naukowe dawnego Liceum Krzemie-
22
nieckiego („Nauka Polska" 1937 r.).
Współpracowała również z redagowanym przez Jakuba Hoffmana „Rocznikiem Wołyńskim".
Koncepcja wystawy była bardzo szeroka. Zgromadzone eksponaty miały
przypomnieć atmosferę Krzemieńca
i Wołynia w początkach XIX w. Z okolicznych domów wypożyczono meble
z epoki, na ścianach powieszono odpowiednie pejzaże, kilka portretów samego
Juliusza, a także duchowych przewodników epoki: Adama Jerzego Czartoryskiego czy Tadeusza Czackiego. Na
wystawie znalazły się też osobiste przedmioty poety, jak na przykład sekretarzyk
podróżny. Uprzywilejowaną pozycję zajmowały pamiątki literackie i teatralne,
tutaj prym wiodły eksponaty ze zbiorów
Jana Michalskiego, przywiezione przez
Danilewicz Zielińską z Warszawy, a także
sprowadzone ze Lwowa. Biblioteka
Narodowa wypożyczyła Balladynę i 59
druków. Organizatorce udało się zgromadzić wszystkie pierwodruki dzieł poety
i większość zagranicznych wydań jego
utworów. Biblioteka Ordynacji Krasińskich udostępniła dwa rękopisy Juliusza:
Dziennik podróży na Wschód i trzy karty
z Odpowiedzi na Psalmy przyszłości Spirydionowi Prawdzickiemu oraz rękopis jego
matki Sztambuch Salomei Bécu. Hojne
okazały się również instytucje lwowskie.
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
wysłał 5 rękopisów, m.in. Genezis
z ducha, Muzeum im. Lubomirskich
wypożyczyło m.in. jeden portret i sekretarzyk podróżny, a Biblioteka Pawlikowskiego (część zbiorów Ossolineum)
dodała do eksponatów lwowskich akwarelę i portret.
Dużą rolę miały odegrać na wystawie dokumenty dotyczące inscenizacji
teatralnych poszczególnych utworów
dramatycznych wieszcza. Danilewicz
Zielińska wydobyła m.in. od Juliusza
Osterwy szkice scenografii spektakli,
które reżyserował w Wilnie i w Warszawie. Dużo miejsca zajęły projekty scenograficzne Wincentego Drabika. Teatralia,
które zaprezentowano w Krzemieńcu,
liczyły ogółem ponad 1000 sztuk.
Wystawę otworzono nieoficjalnie
w maju i zwiedzili ją krzemieńczanie
oraz liczne wycieczki szkolne z Wołynia.
Wybuchła jednak wojna, uroczyste
otwarcie wystawy 4.09.1939 r. było niemożliwe, a zasadniczą troską jej organizatorów stało się zabezpieczenie eksponowanych na wystawie zbiorów. Wydarzenia toczyły się jednak zbyt szybko, by
można było przewieźć je do Warszawy
czy Lwowa. M. Danilewicz Zielińska
opuszczając we wrześniu Polskę, przejeżdżała przez Wołyń i w połowie miesiąca
znalazła się w Krzemieńcu. Udało jej się
podczas dwóch dni spakować część eksponatów w dwie skrzynie, które ulokowała w ogniotrwałych kasach Liceum
Krzemienieckiego. Warszawska bibliote-
karka omal nie straciła wtedy życia, bo
gdy zmierzała w kierunku budynku
Liceum, niemiecki lotnik zrzucił bombę,
która ją kontuzjowała. Według niej -
bomba była przeznaczona dla budynku
Liceum, tylko lotnik się pomylił o kilka
ulic. A więc być może, gdyby nie ten błąd
pilota, wystawa Słowackiego mogła być
zniszczona już w połowie września,
a wraz z nią, strach pomyśleć - rękopis
Balladyny.
Losy zarówno tych dwóch skrzyń,
spakowanych przez M. Danilewicz Zielińską, jak i reszty eksponatów, pozostawały przez długi czas nieznane. Biblioteka Ordynacji Krasińskich (BOK) zdecydowała się w 1942 r. na wysłanie
monitów do wszystkich instytucji, którym wypożyczono przed wojną książki,
upomnienie takie wysłano również do
Krzemieńca, w sprawie przekazanych na
wystawę rękopisów. Listy zaadresowano
do organizatora wystawy: „Ogólnopolskiego Komitetu...". Komitet ten, oczywiście, dawno już nie istniał - tak jak
i wystawa Słowackiego - toteż odpowiedzi tą drogą nie uzyskano. Oficjalne
zapytania Generalnego Zarządu Bibliotek z Krakowa też nie przyniosły rezultatu; nawet potężne Ministerstwo Rzeszy
dla Zajętych Terenów Wschodnich,
poproszone przez ten Zarząd, nie potrafiło uzyskać informacji co do losów eksponatów wystawy. Dopomógł jednak
przypadek. W Warszawie zjawił się Stanisław Niedźwiecki, dziewiętnastoletni
uczeń Liceum Krzemienieckiego. We
wrześniu 1943 r. poinformował on
bibliotekarzy warszawskich o losach
instytucji krzemienieckich, a wśród nich
Liceum Krzemienieckiego i eksponatów
pechowej wystawy. Po wkroczeniu wojsk
sowieckich na obszary polskie we wrześniu 1939 r. zgromadzone zbiory przeniesiono do „Domku Słowackiego",
który był filią muzeum miejskiego.
W tym samym czasie część obiektów
wystawy rozdano między obywateli
Krzemieńca, licząc na to, że ich los
w uczciwych polskich rękach będzie bezpieczniejszy niż we władaniu okupantów.
Z „Domku Słowackiego" eksponaty
wywieziono jednak na powrót do
Liceum, gdy jego pomieszczenia zajęły
rodziny ukraińskie. To jeszcze nie był
koniec przenosin. Po wejściu 2 lipca
1941 r. wojsk niemieckich do Krzemieńca, Wehrmacht urządził w szkole
sanatorium i zbiory muzealne wraz
z eksponatami wystawy umieszczono
w niewielkim, zniszczonym, drewnianym
budynku. Obiekty wystawy złożono
w pakach i szafach u dyrektora muzeum,
Aleksandra Cynkałowskiego.
Ukrainiec Cynkałowski, pracujący
przed wojną w Warszawie, był przy-
chylny polskim staraniom dotyczącym
zwrotu obiektów z wystawy. Bibliotekarze warszawscy, z poparciem niemieckiego komisarycznego kierownika stołecznych bibliotek naukowych, Wilhelma
Wittego, powzięli zamiar - dysponując
informacjami Niedźwieckiego - sprowa-
dzenia zbiorów do Warszawy. Nie udało
się jednak załatwić tego drogą oficjalną.
Kluczowym dokumentem powinno być
zezwolenie na wjazd na teren obszaru
zarządzanego przez generalnego komisarza dawnego województwa wołyńskiego. Ten jednakże takiego pozwolenia
nie chciał wydać, mimo że skłaniała go
do tego również... niemiecka policja
w Warszawie.
Witte zdecydował się więc na krok
ryzykowny: po odbiór części eksponatów
z Krzemieńca wysłał - bez wymaganych
zezwoleń - Niedźwieckiego. Niebezpieczna wyprawa (7-17 października
1943 r.) powiodła się. Niedźwiecki odebrał od Cynkałowskiego najcenniejsze
zbiory, przede wszystkim rękopisy, przywiózł je do Warszawy i oddał do rąk
Józefa Grycza. Był on polskim mężem
zaufania w niemieckiej Bibliotece Państwowej (BP), utworzonej w lipcu 1940 r.
w Warszawie. Grycz schował je w szafie
pancernej w swoim gabinecie przy ul.
Rakowieckiej. Wśród rękopisów znajdowała się Balladyna oraz rękopisy lwowskie.
Plon wyprawy Niedźwieckiego nie
usatysfakcjonował w pełni ani Grycza,
ani Wittego. Z początkiem grudnia
odbyła się następna wyprawa, w której
uczestniczył Niedźwiecki i zatrudniony
wtedy w Bibliotece Uniwersyteckiej
młody historyk Stanisław Herbst. Obaj
nie mieli dokumentów pozwalających na
wjazd na tereny Wołynia. Dotarli jednak
szczęśliwie do Krzemieńca. Odebrali
kolejną część eksponatów, w tym sekretarzyk podróżny J. Słowackiego i zbiór
szkiców scenograficznych Władysława
Drabika. W drodze powrotnej spotkało
ich jednak niepowodzenie. Zostali złapani na próbie przekroczenia granicy bez
przepustek i biletu, a następnie osadzeni
w więzieniu w Dubnie. Energiczne interwencje władz bibliotecznych Generalnego Gubernatorstwa spowodowały ich
uwolnienie. Strudzeni wysłannicy powrócili do Warszawy 24 grudnia 1943 r.
i oddali przywiezione zbiory J. Gryczowi.
Z obu tych wypraw udało się przywieźć
rzeczy najcenniejsze, niemniej pozostało
w Krzemieńcu jeszcze ok. 600 eksponatów. Część z nich odzyskano już po wojnie niespodziewaną zupełnie drogą.
23
Teatralia i portrety, łącznie 119 jednostek, zwróciło Polsce w drugiej połowie
1959 r. Ministerstwo Kultury niezawodnego Związku Radzieckiego. Przekazując
te obiekty władze radzieckie oświadczyły:
To co wam okupant hitlerowski zrabował,
uratowała armia radziecka ². W tymże
1959 r. w Muzeum im. Adama Mickiewicza w Warszawie otwarto wystawę
pamiątek po Juliuszu Słowackim, eksponując w znacznym stopniu zbiory odzyskane ze Związku Radzieckiego.
Powrót do Warszawy Balladyny
w końcu 1943 r. nie oznaczał końca jej
wojennych przygód. Rękopis ukryty
został przez Grycza w szafie pancernej
nie przez przypadek. Wspomniano już,
że wszystkie zbiory specjalne Biblioteki
Narodowej, w tym i rękopisy, zwieziono
w połowie 1941 r. do magazynów Biblioteki Ordynacji Krasińskich. I tam powinien trafić również, po powrocie z Krzemieńca, nasz rękopis. Grycz oceniał jednak negatywnie sam pomysł ulokowania
wszystkich zbiorów specjalnych, a przede
wszystkim rękopisów, na Okólniku i robił
wszystko, żeby do tego przemieszczenia
nie doszło, a potem, by przynajmniej
niektóre obiekty, szczególnie cenne,
mogły być stamtąd wydobyte i przechowane przy ul. Rakowieckiej. Sądził
bowiem, że zawilgocone magazyny mogą
spowodować zniszczenie papieru,
a ponadto położenie Biblioteki w strategicznym punkcie (bliskość linii średnicowej) może narazić gmach na niebezpieczeństwa w czasie przyszłych walk frontowych. Dzięki takiej strategii Grycza
uratowano na przykład Pamiętniki Paska,
czy Liber chamorum Waleriana Nekandy-Trepki, a Balladyna i odzyskane rękopisy
Ossolineum dotrwały w ten sposób do
czasów powstania 1944 r.
Powstanie warszawskie otworzyło
następny etap perypetii rękopisu Słowackiego. Gdy dobiegało ono kresu, pojawiły się informacje, że Warszawa ma
zostać zrównana z ziemią. Niespodziewanie zjawił się w Warszawie porucznik
SS Moritz Arnhardt, który - na podstawie rozkazu samego Hitlera - miał
zabezpieczyć najcenniejsze kulturalne
zbiory Warszawy, poprzez wywóz ich na
24
tereny Rzeszy. Hitler rzeczywiście wydał
takie polecenie. Zostało ono przekazane
Erichowi von dem Bachowi, dowódcy
wojsk niemieckich walczących z powstańcami w Warszawie, przez generała
SS Hermanna Fegeleina. Bibliotekarze
warszawscy, którzy mieli wpływ na wybór
wysyłanych księgozbiorów, stanęli przed
trudnym dylematem: czy wydawać
wysłannikowi Hitlera najcenniejsze
obiekty, które ten miał wywozić w niewiadomym kierunku, czy przeciwnie -
ukrywać je i chronić przed przemieszczeniem. Bibliotekarze wybierali różne rozwiązania. Józef Grycz pamiętał o rozkazie Hitlera spalenia Warszawy i uważał,
że trzeba wydać Arnhardtowi możliwie
jak najwięcej przedmiotów, gdyż lepiej je
później rewindykować, niż narazić na spalenie, którym ustawicznie nam grożono³.
Wychodząc z takiego założenia, spakował wraz z robotnikami 4 ciężarówki najcenniejszych zbiorów, w tym także
egzemplarz Balladyny i rękopisy Ossolineum przywiezione z wystawy krzemienieckiej.
Polacy nie wiedzieli, gdzie ulokowano zbiory zarekwirowane przez Arnhardta. Łącznie wywiózł on 50 skrzyń
książek i duże partie grafiki z BN, przeszło tysiąc niemieckich rękopisów z BOK
i 200 skrzyń druków z Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Grycz dowiedział
się jedynie, że zbiory w zaplombowanych
wagonach wyjechały do Wrocławia.
Przewieziono je jednak dalej - do zamku
Fischhorn w Tyrolu austriackim. Zamek
został w czasie wojny własnością generała Fegeleina i tam właśnie skierował
Moritz Arnhardt transporty warszawskich dóbr kultury. Po zakończeniu działań wojennych informację o złożeniu tam
polskich zbiorów uzyskał przypadkiem
w lipcu 1945 r. Bohdan Tadeusz Urbanowicz, prawnik i artysta malarz, wówczas porucznik zwolniony z oflagu
w Murnau. Urbanowicz okazał się człowiekiem opatrznościowym. Zorganizował akcję transportu zbiorów do Polski,
przezwyciężając wszystkie przeszkody
administracyjne, które piętrzyły się ze
strony władz alianckich, jak i administracji polskiej. 23 kwietnia 1946 r. transport
złożony z 12 wagonów przyjechał do
Warszawy.
Pakując zbiory, Urbanowicz natknął
się na rękopisy z Biblioteki Narodowej.
Przeglądając je zauważył: Wśród rękopisów na uwagę zasługują: fragmenty „Grażyny" Mickiewicza oraz Słowackiego -
„Genezis z Ducha", „Balladyna", „Beatrix
Cenci", „Złota Czaszka", wiersze, rysunki
i listy, prywatne notatki - ze zbiorów Ossolineum4. Porucznik wymienił tylko kilka,
wcześniej znanych mu najpewniej ze słyszenia, manuskryptów. Genezis z Ducha
był jednym z pięciu rękopisów wypożyczonych na wystawę Słowackiego przez
Ossolineum, natomiast Balladyna była
własnością BN. Choć Urbanowicz nie
wymienił innych autografów poety, nie
można przecież wykluczyć, że na zamku
Fischhorn znajdowały się również pozostałe zbiory rękopiśmienne Ossolineum
(Szanfary, Konrad Wallenrod, Raptularz,
Album podróży na Wschód). Wszystkie
one, jeżeli przyjmiemy taką hipotezę, wraz z Balladyną sprowadzono
23.04.1946 r. do Warszawy. Balladyna
wróciła do Działu Rękopisów Biblioteki
Narodowej, a rękopisy Ossolineum do
Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
we Wrocławiu5.
Rękopis Balladyny znalazł swoje
miejsce, jak i inne zbiory specjalne BN -
w Pałacu Krasińskich. To oczywiście
zupełny przypadek, że w 1829 r. w gmachu tym pracował młody Juliusz jako
aplikant w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu (8.03.1931 r. opuścił Warszawę).
n
PRZYPISY:
1 Materiały do tego artykułu autor zebrał pracując nad
monografią Biblioteki Warszawy w latach 1939-1945.
Warszawa 2010 [w druku]. W książce tej czytelnik znajdzie
obszerną podstawę źródłową, która posłużyła do opisu
perypetii rękopisu Balladyny (są to przede wszystkim dokumenty archiwalne, wydobyte i zinterpretowane po raz
pierwszy w wymienionej monografii). Obecnie rękopis Balladyny można obejrzeć na stronach zasobów cyfrowych BN
„Biblioteka Polona".
2„Teatr" 1959, nr 24, s. 11.
3 J. Grycz: Dzienniczek z okresu powstania warszawskiego
1944 r. w: Walka o dobra kultury. Warszawa 1939-1945.
T. 1. Warszawa 1970, s. 252.
4 Bohdan T. Urbanowicz: Dziennik Fischhornu. w: Walka
o dobra kultury..., t. 2, s. 379.
5 Monografista Ossolineum M. Matwijów nie jest pewien,
w jaki sposób eksponaty krzemienieckie z tej Biblioteki
zostały zwrócone jej po wojnie (Zakład Narodowy imienia
Ossolińskich w latach 1939-1946. Wrocław 2003, s. 162).
W czasie tych peregrynacji zaginął rękopis Szanfarego.
45

# data[].attributes.attachment_link.description
Andrzej Mężyński Wędrująca „Balladyna" Burzliwe dzieje rękopisu Juliusza Słowackiego ¹ Na wystawie poświęconej Juliuszowi Słowackiemu w dwóchsetlecie jego urodzin (4.09.1809 r.), zorganizowanej przez Bibliotekę Narodową (BN) w 2009 r., pokazano autograf Balladyny - dramat powstały w Szwajcarii w 1834 r., a wydany drukiem w Paryżu w 1839 r.

# data[].attributes.headline
Adam Setkowicz "Balladna" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.subject
Adam Setkowicz "Balladna" Juliusza Słowackiego

# data[].attributes.body
Fot.
https://polona.pl/item/balladyna-j-slowackiego,ODQzMjg1NzU/0/#info:metadata

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(Cyfrowa Biblioteka Narodowa) Rękopis Balladyny Juliusza Słowackiego to najcenniejszy eksponat prezentowany na wystawie „Wokół Balladyny", którą otwarto we wtorek w Warszawie w związku z 200. rocznicą urodzin wybitnego poety.
Ekspozycja - w Sali Rycerskiej Pałacu Rzeczypospolitej (Pałacu Krasińskich) przy pl. Krasińskich - zorganizowana jest w ramach projektu „ Maska Słowackiego", wspólnego przedsięwzięcia Biblioteki Narodowej (BN) i Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza.

Drugi element projektu to poświęcona Słowackiemu instalacja poetycka w arkadach pałacu, w której tworzeniu brało udział ośmioro polskich poetów, m.in. Wisława Szymborska , Adam Zagajewski , Julia Hartwig , Urszula Kozioł .

- Ze Słowackim mamy pewien kłopot, ponieważ nie bardzo umiemy pokazywać wielkość osoby, która od samego początku była skazana na bycie „tą drugą" postacią - powiedziała podczas otwarcia wystawy „Wokół Balladyny" zajmująca się historią literatury prof. Grażyna Borkowska .

Przywołała słowa innej historyk literatury, Marii Żmigrodzkiej : „My, Polacy, mamy małe serduszka, w których poza Mickiewiczem nie może się zmieścić nawet Słowacki ".
- Nie ustawiajmy wielkich pisarzy w rankingu. Zróbmy trochę więcej miejsca w naszych głowach i sercach, również dla Słowackiego " - mówiła prof. Borkowska .
- Przyjmijmy, że obok walecznego, ekstrawertycznego, odważnego i męskiego Mickiewicza naszej kulturze potrzebny jest introwertyczny, delikatny, chorowity i kobiecy Słowacki - powiedziała żartem.

Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających przez miesiąc, do środy do 16 października. Oprócz rękopisu Balladyny (który na co dzień przechowywany jest w skarbcu BN), prezentowane są na niej pierwodruki dzieł Słowackiego , m.in. Kordiana , Mazepy i Anhellego. Jest też oryginalna korespondencja poety, w tym listy, które Słowacki w 1849 r. - będąc już na łożu śmierci - pisał do swojego lekarza, Antoniego Hłuszniewicza.

Uzupełnieniem są fotografie z inscenizacji dramatów Słowackiego wystawianych w teatrach dziewiętnastowiecznych i współczesnych oraz recenzje jego utworów, publikowane na łamach prasy współczesnej poecie.

Z listu Zygmunta Szczęsnego Felińskiego - który umieszczono w jednej z gablot - pochodzi dość szczegółowy opis tego, jak wyglądał Juliusz Słowacki w ostatnim okresie życia.

Instalację poetycką będzie można z kolei podziwiać do końca roku na zewnątrz Pałacu Rzeczypospolitej. W arkadach pałacu zaprezentowano utwory, które specjalnie w 200. rocznicę urodzin Słowackiego napisali: Szymborska , Zagajewski , Hartwig , Górzański , Karasek , Kozioł , Mikołajewski i Różycki . Teksty umieszczono na dużych planszach, które ułożone kolejno tworzą widoczny z daleka kolorowy napis „Słowacki".

Rocznicowy projekt „Maska Słowackiego" obejmuje też m.in. cykl wykładów, które w Pałacu Rzeczypospolitej we wrześniu i październiku wygłaszać będą wybitni znawcy życia i twórczości Słowackiego . Cykl otworzy 18 września wykład prof. Aliny Kowalczykowej pt. „Poeta? Dramaturg? Słowacki współczesny?".

Ponadto Biblioteka Narodowa udostępniła w internecie prawie dwieście cyfrowych wersji dzieł i korespondencji Słowackiego.

Na stronie Cyfrowej Biblioteki Narodowej (www.polona.pl) zobaczyć można m.in. rękopis Balladyny , listy Słowackiego do jego przyjaciółki Joanny Bobrowej i do doktora Hłuszniewicza oraz pierwodruk Kordiana .
„Internauci mogą zapoznać się także z opiniami o twórczości Słowackiego , które wyszły spod pióra Cypriana Norwida , Michała Bałuckiego czy Piotra Chmielowskiego" - informuje BN.

200. rocznica urodzin Juliusza Słowackiego przypadała 4 września. Balladynę , tragedię w pięciu aktach, Słowacki napisał w 1834 r. w Genewie; utwór został wydany w 1839 r. w Paryżu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rękopis Balladyny Słowackiego na wystawie w Warszawie

# data[].attributes.attachment_link.description
(Cyfrowa Biblioteka Narodowa) Rękopis Balladyny Juliusza Słowackiego to najcenniejszy eksponat prezentowany na wystawie „Wokół Balladyny", którą otwarto we wtorek w Warszawie w związku z 200. rocznicą urodzin wybitnego poety. Ekspozycja - w Sali Rycerskiej Pałacu Rzeczypospolitej (Pałacu Krasińskich) przy pl. Krasińskich - zorganizowana jest w ramach projektu „ Maska Słowackiego", wspólnego przedsięwzięcia Biblioteki Narodowej (BN) i Towarzystwa Literackiego im.