# data[].attributes.body
Ætlað til við kennslu fyrir börn á leikskóla aldri og yngsta stigi grunnskólanna

# data[].attributes.body
Vinna sem hægt að sinna yfir netið er möguleg.

# data[].attributes.body
Eykur aðgengi að margskonar menntun sbr. Kennarafræði við Hug- og Félagsvísindasvið Háskólans á Akureyri

# data[].attributes.body
Rannsóknir sýna að einkennum mikillar netnotkunr svipar til einkenna fjárhættuspilafíknar. Einkenni eru togstreita á milli þess tíma sem varinn er á netinu á móti því að hitta vini sína eða mæta á æfingar. Smám saman draga einstaklingarnir sig út úr öllum félagsskap og samskiptum sem eru á annan hátt en með netsamskiptum.
(Hjördís Sigursteinsdóttir o.fl., 2014)

# data[].attributes.body
Læsi, Heilbrigði og velferð og, Lýðræði og mannréttindi

# data[].attributes.body
Heilbrigði byggist á andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings, aðstæðna og umhverfis. Allt skólastarf þarf að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla.
Skólastjórnendur, kennarar og annað starfsfólk skóla þarf að vera meðvitað um hvað felst í heilsutengdum forvörnum og geta nýtt sér áreiðanlegar upplýsingar um þætti sem hafa áhrif á heilbrigði.
Í skóla, sem leggur áherslu á daglega hreyfingu og markvisst hreyfiuppeldi, er lagður grunnur að líkamlegri, andlegri og félagslegri velferð til lífstíðar.
Starfsfólk skóla gegna miklu hlutverki sem fyrirmyndir. Einnig þarf að vinna náið með foreldrum, heilsugæslu og aðilum úr nærumhverfinu því að slík samvinna er forsenda þess að góður árangur náist. (Aðalnámskrá grunnskóla, 2011)

# data[].attributes.body
Í lýðræði taka einstaklingar afstöðu til siðferðilegra álitamála og virkan þátt í mótun samfélagsins. Í lýðræðisríki þurfa borgararnir að búa við mannréttindi og ráða öllum meiriháttar málum sínum sameiginlega.
Forsenda lýðræðis er samábyrgð, virkni og meðvitund  borgaranna sem gerir þá færa um að taka þátt í að móta sitt samfélag og hafa áhrif nær og fjær. Virðing fyrir manngildi og heilbrigði barna og ungmenna felur bæði í sér virðingu fyrir mannréttindum þeirra og viðurkenningu á hæfileikum þeirra og þroskamöguleikum.
Barna og ungmenna bíður að taka þátt í lýðræðissamfélagi og þurfa skólar því að sjá til þess að börn læri um þess háttar samfélög. Mikilvægt er að skólar taki mið af því í öllum starfsháttum og þannig sé borin virðing fyrir manngildi hvers og eins.
Lýðræðis- og mannréttindamenntun byggist á gagnrýnni hugsun og ígrundun um grunngildi samfélagsins.
Virkt samstarf á milli heimilis og skóla er mjög mikilvægt ásamt virku samstarfi sveitarfélaga, hverfiðs, æskulýðs- og íþróttastarfs. (Aðalnámskrá grunnskóla, 2011)

# data[].attributes.body
Læsi snýst um samkomulag manna um málnotkun og merkingu orða í málsamfélagi og er því félagslegt í eðli sínu. Það er háð hefð og er því ekki færni sem einstaklingar geta öðlast og beitt óháð stað og stund, menningu og gildum. Læsi krefst skriffæra, efnis til að skrifa á og miðils, t.d. bókar, til að koma ritsmíðinni á framfæri og snýst því að hluta til um tæknimiðla og verkkunnáttu.

Hugtakið miðlamennt vísar til skólastarfs þar sem nemendur nota ýmsa miðla við nám sitt og læra í leiðinni sitthvað um notagildi þeirra og áhrif á menningu og lýðræði. Markmiðið er að þeir læri að leggja mat á miðlað efni en fái einnig þjálfun í að nota ýmsa miðla við efnisgerð og þekkingarsköpun. Orðið miðlalæsi er haft um þá færni og kunnáttu sem þeir öðlast við það nám sem í þessu felst. Meginmarkmið læsis er að nemendur séu virkir þátttakendur í að umskapa og umskrifa heiminn með því að skapa eigin merkingu og bregðast á persónulegan og skapandi hátt við því sem þeir lesa með hjálp þeirra miðla og tækni sem völ er á. (Aðalnámskrá grunnskóla, 2011)

# data[].attributes.body
Verkefni um stafræna borgaravitun

# data[].attributes.body
Halldóra Sædís Halldórsdóttir
Heiðdís Helga Guðnadóttir

# data[].attributes.body
Börn eiga að hreyfa sig í minnst 60 mínútur á dag.
Einungis 1/3 nemenda í 6., 8., 10 bekk ná þessu markmiði 5 daga vikunnar eða oftar. (Gígja Gunnarsdóttir, 2005)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Líkamleg áreynsla er börnum nauðsynleg svo þau vaxi eðlilega og öðlist nægan hreyfiþroska, styrk og fimi. Þá er vitað að regluleg hreyfing dregur úr líkum á geðrænum vandamálum og bætir sjálfstraust, sjálfsímynd og námsárangur.
Börn eiga að hreyfa sig í minnst 60 mínútur á dag
Almennt er ráðlagt að börn og unglingar hreyfi sig í minnst 60 mínútur á dag. Það er hins vegar ljóst að aðeins tæpur þriðjungur íslenskra nemenda í 6., 8. og 10. bekk nær þessu markmiði 5 daga vikunnar eða oftar.

Foreldrar gegna lykilhlutverki og geta haft mikil áhrif á hvort barnið fullnægir hreyfiþörf sinni. Þeir geta t.d. takmarkað þann tíma sem varið er í kyrrsetu svo sem í tölvuleiki og sjónvarpsáhorf og þess í stað hvatt og stutt barnið til frjálsra leikja og mögulega til þátttöku í skipulögðu tómstundastarfi sem felur í sér hreyfingu. Þá er mikilvægt að taka tillit til áhuga og getustigs hvers og eins og leita eftir tilboðum við hæfi. Það sem hentar einum hentar ekki öllum.

Ef barnið er mikið fyrir að „dunda sér" getur það þurft meiri hvatningu til hreyfingar en annars. Foreldrar eru fyrirmyndir og sameiginleg hreyfistund fjölskyldu er verðmæt gæðastund.

Ein besta leiðin til að auka hreyfingu í daglegu lífi er að nota eigin orku til að ferðast á milli staða. Er verið að keyra barnið styttri vegalengdir, s.s. í skóla eða tómstundastarf sem það gæti annars gengið eða hjólað?

Hlakkar barnið til íþróttatíma eða reynir það að koma sér undan þátttöku?

Skólar gegna einnig ábyrgðarmiklu hlutverki þegar kemur að heilsueflingu barna og er mikilvægt að foreldrar fylgist vel með og taki þátt í því starfi.

Samkvæmt aðalnámskrá grunnskóla eiga nemendur að fá lágmark 3 kennslustundir í íþróttum í hverri viku skólaársins. Þar af skal nemendum ætlaður a.m.k. einn sundtími í viku. Samtals þýðir þetta minnst 102 kennslustundir í íþróttum yfir veturinn. Ef aðstæður valda því að ekki er mögulegt að kenna sundið í þessu formi skulu nemendur fá samtals 20 kennslustundir í það minnsta í sundi og skal þá nýta þær stundir sem eftir standa til annarrar íþróttakennslu.

Það er ekki nóg að boðið sé upp á íþróttatíma heldur skiptir einnig máli hversu virk þátttaka barnsins er í tímum. Hlakkar það til íþróttatíma eða reynir það að koma sér undan þátttöku í þeim? Ef þannig háttar til er mikilvægt að komast að því hvað veldur og leita úrlausna.

Skólaíþróttir eru ekki eini vettvangurinn fyrir hreyfingu í skólanum. Vel búin, aðlaðandi og örugg skólalóð ýtir undir hreyfingu barnanna í frímínútum og eins er mögulegt að flétta hreyfingu inn í aðrar kennslustundir.

Ekki má gleyma mikilvægi reglulegra, heilsusamlegra máltíða til að barnið hafi þá orku sem þarf til að hreyfa sig. Ef langt er á milli máltíða lækkar blóðsykurinn, barnið finnur fyrir orkuleysi og þreytu og er þannig ólíklegra til að taka þátt í fjörugum leikjum.

Gígja Gunnarsdóttir
verkefnisstjóri hreyfingar
Lýðheilsustöð

# data[].attributes.attachment_link.title
Börn og hreyfing - þáttur foreldra og skóla

# data[].attributes.attachment_link.description
Líkamleg áreynsla er börnum nauðsynleg svo þau vaxi eðlilega og öðlist nægan hreyfiþroska, styrk og fimi. Þá er vitað að regluleg hreyfing dregur úr líkum á geðrænum vandamálum og bætir sjálfstraust, sjálfsímynd og námsárangur. Börn eiga að hreyfa sig í minnst 60 mínútur á dag Almennt er ráðlagt að börn og unglingar hreyfi sig í minnst 60 mínútur á dag.

# data[].attributes.body
Rannsóknir sýna að leiðandi uppeldishættir sem einkennast af stuðningi, hlýju og skýrum mörkum getur dregið úr áhættuhegðun ungmenna á netinu (Steingerður Ólafsdóttir, 2017).

# data[].attributes.body
Kynferðlislegar myndir af börnum. Hópþrýstingur um að fá sendar myndir sín á milli sem sýna mismikið bert holt barna á mið- og unglingastigi. Myndir af íslenskum börnum finnast á erlendum klámsíðum! (Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir, 2021)

# data[].attributes.attachment_link.title
Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir -  Ný birtingamynd kynferðisofbeldis

# data[].attributes.body
Messenger, Watchapp, Facetime og Snapchat tengir fjölskylduna saman og viðheldur tengingu barnabarnsins við afa.
Mynd: (Halldóra Sædis Halldórsdóttir, 2021)

# data[].attributes.body
Aðalnámskrá grunnskóla 2011: Almennur hluti/2011.

Edda Rut Þorvaldsdóttir. (2018). Ég á lítinn skrítinn skugga: kennsluleiðbeiningar með verkefnum um stafræna borgaravitund. Skemman.is. Sótt af: https://skemman.is/handle/1946/31575?fbclid=IwAR2BiACTrI3Heiq893v1VaLO1R15zJ1OZSIlBGJ6o-0VrOSAoIhd53rT_G4skiptamiðla og snjalltækja í frekara námi

Fjóla Þorvaldsdóttir. (2021, 9. febrúar). Netöryggi ungra barna. [Alþjóðlegi netöryggisdagurinn]. Sótt af: https://www.youtube.com/watch?v=RPeFobAPiwg

Hjördís Sigursteinsdóttir, Eva Halapi og Kjartan Ólafsson. (2014). ,,Ég nota alla lausa tíma sem ég hef": Netnotkun íslenskra ungmenna og mörk sem foreldrar setja þeim um netnotkun.  Netla.is. Sótt af: https://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/008.pdf

Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir. (2021, 9. febrúar). Ný birtingamynd kynferðisofbeldis [#SID2021 #saferinternetDay]. Sótt af: https://www.youtube.com/watch?v=Qj3nqvc6jLM

Lýðheilsustöð. (2005). Börn og hreyfing - þáttur foreldra og skóla. Gígja Gunnarsdóttir. Sótt af: https://www.landlaeknir.is/um-embaettid/greinar/grein/item14788/Born-og-hreyfing---thattur-foreldra-og-skola

Steingerður Ólafsdóttir. (2017). Smábörnin með snjalltækin: aðgangur barnanna og viðhorf foreldra. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. Sótt af:  http://netla.hi.is/serrit/2017/menntakvika_2017/001.pdf

SAFT. (e.d.). Netöryggi 1. - 4. bekkur: Hvaða upplýsingum má deila á netinu? Sótt af: https://www.youtube.com/embed/A8PV2VJpbAI?feature=oembed&modestbranding=1&rel=0&showinfo=0&autoplay=1

SAFT. (2022, 8. febrúar). Skilaboð til foreldra - UngSaft. Sótt af: https://www.youtube.com/watch?v=vmBwGR8LYf4

SAFT. (2022). SAFT - Samfélag, fjölskylda og tækni. Sótt af: https://www.saft.is/

# data[].attributes.body
Miðlæsi fjallar um þekkingu, færni og skilning til að nýta fjölmiðla á öruggan og skilvirkan hátt þegar fjallð er um miðla er átt við dagblöð, tímarit, bækur, sjónvarp, kvikmyndir, tölvuleiki, netið, og tónlist

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Miðlalæsi fjallar um þekkingu, færni og skilning til að nýta fjölmiðla á öruggan og skilvirkan hátt ¹. Þegar fjallað er um miðla er átt við dagblöð, tímarit, bækur, sjónvarp, kvikmyndir, tölvuleiki, netið og tónlist. Oft er vísað til fjölmiðla sem fjórða valdsins til þess að undirstrika mikilvægi þeirra í lýðræðissamfélögum. Með örum tækniframförum skipa miðlar jafnframt veigamikinn sess í öllum nútímasamskiptum bæði meðal barna og fullorðinna.

Með því að efla miðlalæsi eykst færni barna til að skilja hvernig fjölmiðlar hafa áhrif á þau sem einstaklinga þar sem miðlar geta mótað val, myndað skoðanir og skapað barnamenningu. Miðlalæsi hvetur börnin til gagnrýnnar hugsunar og gefur þeim tækifæri til að skilja samfélag sitt á greinargóðan hátt.

Hvað er verið að efla? Tæknikunnáttu, samskiptafærni, samfélagsvitund og gagnrýna hugsun

# data[].attributes.attachment_link.description
Miðlalæsi fjallar um þekkingu, færni og skilning til að nýta fjölmiðla á öruggan og skilvirkan hátt ¹ . Þegar fjallað er um miðla er átt við dagblöð, tímarit, bækur, sjónvarp, kvikmyndir, tölvuleiki, netið og tónlist. Oft er vísað til fjölmiðla sem fjórða valdsins til þess að undirstrika mikilvægi þeirra í lýðræðissamfélögum.

# data[].attributes.body
Mikið af rannsóknunum tengjast börnum og fjölmiðlum og snýst um hættuna af fjölmiðlanotkun og áhrifin sem það getur haft og hvernig foreldrar geta takmarkað notkunina eða dregið úr áhrifum hennar, með því að auka miðlæsi barnana (Steingerður Ólafsdóttir, 2017)

# data[].attributes.headline
Aukið miðlæsi barna eykur öryggi þeirra á netinu.

# data[].attributes.subject
Aukið miðlæsi barna eykur öryggi þeirra á netinu.

# data[].attributes.body
Foreldrar og börn geta leikið saman í tölvunni og farið yfir reglur og rætt um þau forrit sem eru örugg.

# data[].attributes.body
Samfélag, fjölskylda og tækni

# data[].attributes.attachment_link.description
Samfélag, fjölskylda og tækni er vakningarátak um örugga tækninotkun barna og unglinga á Íslandi.

# data[].attributes.body
90% leikskólabarna með aðgang að snjalltæki
(Fjóla Þorvaldsdóttir, 2021)

# data[].attributes.body
Skilaboð til foreldra fá ungu fólki

# data[].attributes.body
Sáttmáli um bekkjarhópa á samfélagsmiðlum, hvað má og hvað ekki

# data[].attributes.body
Hvernig viljum við bregðast við?

# data[].attributes.body
Kemur fram á ýmsa vegu, hvort sem um hótanir, móðganir, ljót orð í garð annarra eða kynferðisbrot

# data[].attributes.body
Netið, samskiptamiðlar og snjalltækni