# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zasadą w prawie autorskim jest, iż z utworu może korzystać lub nim rozporządzać tylko osoba uprawniona. Najczęściej będzie to sam twórca lub osoba, która nabyła określone prawa majątkowe, lub na rzecz której ustanowiona została licencja. Jednak od tej reguły istnieją wyjątki, dzięki którym osoba w żaden sposób nie uprawniona do określonego utworu może z niego korzystać w oznaczonym zakresie.

Czy i w jakim zakresie można korzystać z rozpowszechnionego utworu? (dozwolony użytek prywatny)

Nawet jeśli osoba nie posiada praw do dzieła to może z niego korzystać dla własnych, prywatnych potrzeb, o ile jest to dzieło już rozpowszechnione. Korzystanie takie nie może być jednak źródłem zysku (np. nie można urządzać płatnych seansów filmu, który został pozyskany z wypożyczalni). Zakres podmiotowy prywatnego użytku obejmuje krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego. Oznacza to np., że można wypożyczać książki osobom, z którymi utrzymuje się stały kontakt towarzyski, ale nie można wymieniać się już książkami w ramach prywatnego klubu miłośników literatury, jeśli nie wszyscy członkowie się znają i utrzymują ze sobą stały kontakt.

W jakim zakresie można cytować inne utwory?

Jeśli określona osoba zamierza zawrzeć w swoim utworze fragment innego dzieła, a później swój utwór rozpowszechnić, to działanie takie nie mieści się w granicach dozwolonego użytku prywatnego. Utwór ten trafia bowiem do nieoznaczonego kręgu odbiorców a jego rozpowszechnianie często wiązać się będzie z osiąganiem korzyści majątkowych. Dlatego ustawodawca dopuścił możliwość przytaczania urywków rozpowszechnionychutworów lub rozpowszechnionedrobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym:

wyjaśnieniem lub analizą krytyczną (np. na przykładzie fragmentu jakiegoś utworu wyrażamy własne zdanie lub opinię),

prawami gatunku (np. Kowalski tworząc karykaturę cudzego utworu wykorzystuje jej elementy, jednak uzasadnione jest to prawami rządzącymi się formą karykatury),

nauczaniem (np. fragmenty występujące w podręcznikach lub czasopismach popularno-naukowych).

Jednak jeżeli fragmenty cudzych utworów, lub drobne utwory w całości umieszczone zostają w podręczniku, ale bez związku z własną twórczością cytującego(np. w przypisach), to osobie uprawnionej z tytułu autorskich praw majątkowych należeć się będzie wynagrodzenie. W przeciwnym wypadku, oraz w przypadkach wskazanych wyżej osoba cytująca nie jest zobowiązana do zapłaty wynagrodzenia.

Czy można publicznie śpiewać cudze piosenki?

Tak, wolno bowiem wykonywać publicznie opublikowane utwory literackie, muzyczne i słowo-muzyczne, jeżeli nie łączy się to z osiąganiem korzyści majątkowych. Przykładem jest okazjonalne wykonywanie na żywo (np. na ulicy), wykonywanie utworów związane z uroczystościami państwowymi, religijnymi czy szkolnym apelem. Nie dotyczy to jednak imprez reklamowych, promocyjnych czy wyborczych.

Również właściciel utworu plastycznegomoże go wystawiać publicznie, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych. Nie będzie więc można więc powiesić obrazu w sklepie, bowiem należy uznać, że obraz taki może potencjalnie przyciągać klientów, co jednoznaczne jest z osiąganiem korzyści majątkowych.

Czy można rozpowszechniać cudze utwory celem informacji?

Można rozpowszechniać w celach informacyjnych w prasie, radiu i telewizji:

1. rozpowszechnione sprawozdania o aktualnych wydarzeniach,

2. rozpowszechnione, aktualne artykuły i wypowiedzi na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione,

3. rozpowszechnione, aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie,

4. krótkie wyciągi ze sprawozdań i artykułów,

5. przeglądy publikacji i utworów rozpowszechnionych,

6. krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów.

W wypadku rozpowszechniania aktualnych artykułów i wypowiedzi na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne lub aktualnych wypowiedzi i fotografii reporterskich, twórcy tych utworów należy się wynagrodzenie.

Można też w sprawozdaniach o aktualnych wydarzeniachprzytaczać fragmenty utworów udostępnianych podczas tych wydarzeń, jednakże w granicach uzasadnionych celem informacji (np. relacja w programie informacyjnym o koncercie zespołu muzycznego).

Jakie są uprawnienia instytucji o charakterze oświatowym?

Instytucje naukowe i oświatowe mogą, w celach dydaktycznych lub prowadzenia własnych badań, korzystać z opublikowanych utworów w oryginale i w tłumaczeniu oraz sporządzać w tym celu egzemplarze fragmentów opublikowanego utworu.

Biblioteki, archiwa i szkoły mogą:

udostępniać nieodpłatnie, w zakresie swoich zadań statutowych, egzemplarze utworów rozpowszechnionych,

sporządzać lub zlecać sporządzanie egzemplarzy rozpowszechnionych utworów w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony własnych zbiorów,

udostępniać zbiory dla celów badawczych lub poznawczych za pośrednictwem końcówek systemu informatycznego (terminali) znajdujących się na terenie tych jednostek.

Co wolno jeszcze bez zgody twórcy?

Wolno rozpowszechniać:

1. utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku,

2. w encyklopediach i atlasach - opublikowane utwory plastyczne i fotograficzne, o ile nawiązanie porozumienia z twórcą celem uzyskania jego zezwolenia napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Twórcy przysługuje wówczas prawo do wynagrodzenia

Poza powyższymi, dochodzą również specyficzne zezwolenia wynikające z prawa autorskiego m.in:

-Wolno korzystać z utworów dla celów bezpieczeństwa publicznego lub na potrzeby postępowań administracyjnych, sądowych lub prawodawczych oraz sprawozdań z tych postępowań.

-Wolno korzystać z utworów w celu reklamy publicznie dostępnej wystawy lub publicznej sprzedaży utworów, w zakresie uzasadnionym promocją tej wystawy lub sprzedaży, z wyłączeniem innego handlowego wykorzystania. Korzystanie, o którym mowa w ust. 1, dotyczy w szczególności publicznie dostępnych wystaw w muzeach, galeriach, salach wystawowych i obejmuje korzystanie z utworów w ogłoszeniach, katalogach i innych materiałach rozpowszechnianych dla promocji wystawy lub sprzedaży oraz wystawienie lub inne udostępnianie egzemplarzy utworów dla tych celów.

-Wolno korzystać z utworu w postaci obiektu budowlanego, jego rysunku, planu lub innego ustalenia, w celu odbudowy lub remontu obiektu budowlanego.

-Wolno korzystać z utworów w związku z prezentacją lub naprawą sprzętu.

-Wolno korzystać z już rozpowszechnionych utworów dla dobra osób niepełnosprawnych, jeżeli to korzystanie odnosi się bezpośrednio do ich upośledzenia, nie ma zarobkowego charakteru i jest podejmowane w rozmiarze wynikającym z natury upośledzenia.

-Wolno w sposób niezamierzony włączyć utwór do innego utworu, o ile włączony utwór nie ma znaczenia dla utworu, do którego został włączony.

Pamiętaj, że:

Można korzystać z utworów w granicach dozwolonego użytku, pod warunkiem wymienienia twórcy i źródła. Dozwolony użytek nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy (np. nie można zrobić sobie tysiąca kopii książki w ramach prywatnego użytku).

Dozwolony użytek prywatny nie upoważnia do budowania według cudzego utworu architektonicznego lub architektoniczno-urbanistycznego.

Przepisy dotyczące dozwolonego użytku prywatnego nie dotyczą programów komputerowych, korzystanie z nich uregulowane jest w specyficzny sposób.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz.U.2006.90.631 ze zmianami).

# data[].attributes.attachment_link.title
Kiedy możesz korzystać z cudzego utworu bez umowy? (dozwolony użytek)

# data[].attributes.attachment_link.description
Zasadą w prawie autorskim jest, iż z utworu może korzystać lub nim rozporządzać tylko osoba uprawniona. Najczęściej będzie to sam twórca lub osoba, która nabyła określone prawa majątkowe, lub na rzecz której ustanowiona została licencja. Czy i w jakim zakresie można korzystać z rozpowszechnionego utworu? (dozwolony użytek prywatny) W jakim zakresie można cytować inne utwory?

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
PrawoAutorskie.pl - comments and more... - Serwis Spełecznościowy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Instytucje oświatowe, uczelnie, instytuty badawcze prowadzące działalność, o której mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 736), instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk prowadzące działalność, o której mowa w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz.U. z 2017 r. poz. 1869 i 2201), biblioteki, muzea oraz archiwa mogą:

1) użyczać, w zakresie swoich zadań statutowych, egzemplarze utworów rozpowszechnionych,

2) zwielokrotniać utwory znajdujące się we własnych zbiorach w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony tych zbiorów,

3) udostępniać zbiory dla celów badawczych lub poznawczych za pośrednictwem końcówek systemu informatycznego (terminali) znajdujących się na terenie tych jednostek

- jeżeli czynności te nie są dokonywane w celu osiągnięcia bezpośredniej lub pośredniej korzyści majątkowej.

2. Zwielokrotnianie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, nie może prowadzić do zwiększenia liczby egzemplarzy utworów i powiększenia zbiorów, odpowiednio użyczanych i udostępnianych na podstawie ust. 1 pkt 1 i 3.

3. Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się, jeżeli udostępnianie w określony w nim sposób odbywa się na podstawie uprzednio zawartej umowy z uprawnionym.

4. Z tytułu użyczania egzemplarzy utworów wyrażonych słowem, powstałych lub opublikowanych w języku polskim w formie drukowanej, przez biblioteki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz.U. z 2018 r. poz. 574), zwane dalej „bibliotekami publicznymi", przysługuje wynagrodzenie określane i wypłacane na zasadach określonych w oddziale 4.

5. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 4, przysługuje po spełnieniu warunku, o którym mowa w art. 35 ² ust. 1:

1) twórcy utworu wyrażonego słowem, powstałego i opublikowanego w języku polskim;

2) tłumaczowi na język polski utworu wyrażonego słowem, powstałego w języku obcym i opublikowanego w języku polskim;

3) współtwórcy utworu, o którym mowa w pkt 1, którego wkład jest utworem plastycznym lub fotograficznym;

4) wydawcy utworu wyrażonego słowem i opublikowanego w języku polskim.

6. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 4, nie przysługuje za użyczenie egzemplarza utworu w celu korzystania z niego wyłącznie na terenie biblioteki publicznej.

7. Przepisu ust. 4 nie stosuje się do użyczania egzemplarzy przez Bibliotekę Narodową.

# data[].attributes.attachment_link.title
PrawoAutorskie.pl - comments and more... - Serwis Spełecznościowy

# data[].attributes.attachment_link.description
1. Instytucje oświatowe, uczelnie, instytuty badawcze prowadzące działalność, o której mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 736), instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk prowadzące działalność, o której mowa w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r.

# data[].attributes.body
Często zadawane pytania na temat praw autorskich

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pewne elementy strony np. filmy nie miały przycisku "pobierz", więc zostały opublikowane na stronie, ale czy rozpowszechnione?
Zgodnie z definicją zawartą w art. 6 ust. 1 pkt. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie.

W związku z tym, każda publikacja utworu, pod warunkiem, że po raz pierwszy odbyła się za zgodą twórcy (lub innej osoby do tego uprawnionej) stanowi rozpowszechnienie utworu.

Jeżeli utwór został udostępniony publicznie, ale nastąpiło to bez zgody twórcy (lub wbrew jego sprzeciwowi), to wówczas nie można legalnie korzystać z takiego utworu - tzw. prawo dozwolonego użytku osobistego nie obejmuje bowiem utworów, które zostały upublicznione bez zgody twórcy. Przykładem takiej sytuacji jest wyciek np. do Internetu filmu przed jego oficjalną premierą kinową.

Użytkownikowi, który chce skorzystać z utworu opublikowanego w Internecie może być trudno zweryfikować czy dana treść została wcześniej rozpowszechniona (czy dokonano wcześniej publicznego udostępnienia utworu za zgodą twórcy). Jednym ze sposobów na sprawdzenie czy utwór został rozpowszechniony jest sprawdzenie czy odbyła się już jego oficjalna premiera - w przypadku filmu będzie to premiera kinowa, w przypadku utworu muzycznego - wpuszczenie na rynek płyty lub singla z danym utworem, w przypadku utworu literackiego - publikacja.

Emilia Chmielewska

Prawnik
Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy sp.j. fot. archiwum LK

# data[].attributes.attachment_link.description
Pewne elementy strony np. filmy nie miały przycisku "pobierz", więc zostały opublikowane na stronie, ale czy rozpowszechnione? Zgodnie z definicją zawartą w art. 6 ust. 1 pkt. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dziś każdy może być twórcą. Dzięki smartfonom i aparatom z wbudowanymi kamerami dobrej jakości "kręcimy" filmy i dzielimy się nimi na portalach społecznościowych. Często filmy ilustrujemy znanymi utworami muzycznymi, łamiąc prawa autorskie. Jak zrobić to legalnie i z poszanowaniem twórców?

Nawet w przypadku filmów niekomercyjnych czy amatorskich, konieczna jest zgoda twórcy utworu muzycznego na wykorzystanie go w filmie i rozpowszechnienie video w Internecie (fakt, iż nie czerpiemy korzyści majątkowych z udostępnienia filmu, jest w tym wypadku bez znaczenia). Również nieistotna jest długość fragmentu, który używamy. Nawet w przypadku pięciosekundowego fragmentu utworu konieczne może okazać się uzyskanie zgody na jego wykorzystanie.

Od tej ogólnej reguły istnieją jednak wyjątki. Są nimi dozwolony użytek osobisty (pozwalający nam na dzielenie się utworem z cudzą muzyką w gronie rodziny i znajomych), prawo cytatu i wyjątek edukacyjny, pozwalający na wykorzystanie cudzych utworów bez zgody autora, ale wyłącznie w celach dydaktycznych. Warto również zwrócić uwagę, na czasowy charakter autorskich praw majątkowych, który powoduje, ze po upływie określonego czasu, nie musimy mieć zgody na wykorzystanie utworu.

Po 70 latach od końca roku kalendarzowego, w którym zmarł autor utworu, dzieło przechodzi do domeny publicznej i na jego wykorzystanie nie potrzebujemy zgody ani spadkobierców ani innych podmiotów. Nie znaczy to oczywiście, że możemy korzystać z cudzego dzieła tak, jakby było naszym własnym. Wygaśnięcie autorskich praw majątkowych jest bez wpływu na konieczność poszanowania praw osobistych twórcy. Krótko mówiąc, musimy zawrzeć informację o autorze utworu.

Natomiast w przypadku dzieł muzycznych do których autorskie prawa majątkowe nie wygasły, by móc je zgodnie z prawem umieścić je we własnym filmie, konieczne jest uzyskanie zezwoleń. Możemy zgłosić się bezpośrednio do twórcy utworu (autora muzyki) albo podmiotu uprawnionego do rozporządzania autorskimi prawami majątkowymi do interesującego nas dzieła (np. wydawnictw, firm fonograficznych), wskazując jaki utwór chcemy umieścić w filmie i w jaki sposób chcemy z niego korzystać (poprzez określenie pól eksploatacji utworu). Jeżeli twórca/podmiot uprawniony zgodzi się na wykorzystanie danego utworu, jako ścieżki dźwiękowej do naszego filmu, wyrażenie zgody następuje najczęściej poprzez zawarcie umowy licencyjnej. W przypadku utworów słowno-muzycznych, których inny podmiot jest twórcą muzyki a inny tekstu do niego, konieczne będzie uzyskanie zezwolenia zarówno kompozytora jak i autora warstwy tekstowej.

Drugim sposobem uzyskania zezwolenia jest zgłoszenie się do odpowiedniej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Kontakt z organizacją zbiorowego zarządzania jest też dobrym rozwiązaniem w przypadku utworów, których autorów nie znamy lub nie wiemy, kto jest dysponentem praw majątkowych. Co więcej, na mocy odpowiednich umów z organizacjami zbiorowego zarządzania z innych krajów, mogą one również udzielać licencji na zagraniczne utwory muzyczne.

W Polsce, organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w zakresie utworów muzycznych i słowno-muzycznych są: Stowarzyszenie Autorów ZAiKS; Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych SAWP, Związek Artystów Wykonawców STOART oraz Związek Producentów Audio-Video ZPAV.

Mimo, że uzyskanie zezwolenia wymagać będzie od nas pewnych zabiegów i może wydawać się czasochłonne, warto o tym pamiętać, gdyż korzystanie z cudzej twórczości bez zezwolenia, może być złamaniem prawa i skutkować odpowiedzialnością cywilną (w tym m.in. odpowiedzialnością odszkodowawczą), a w niektórych przypadkach nawet odpowiedzialnością karną (np. w przypadku rozpowszechnienia cudzego dzieła bez uprawnień).

Dlatego też, jeżeli uzyskanie zezwolenia jest dla nas niemożliwe bądź utrudnione, a opłata licencyjna zbyt wysoka, zamiast łamać prawa twórców i narażać się na odpowiedzialność prawną, warto rozważyć wykorzystanie utworu np. z serwisów umożliwiających darmowe i legalne korzystanie z cudzej twórczości.

Sara Dobrzańska

# data[].attributes.attachment_link.description
Dziś każdy może być twórcą. Dzięki smartfonom i aparatom z wbudowanymi kamerami dobrej jakości "kręcimy" filmy i dzielimy się nimi na portalach społecznościowych. Często filmy ilustrujemy znanymi utworami muzycznymi, łamiąc prawa autorskie. Jak zrobić to legalnie i z poszanowaniem twórców?

# data[].attributes.body
Czym są prawa autorskie?

# data[].attributes.attachment_link.title
Prawo autorskie – Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.body
Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

# data[].attributes.body
Symbole związane z prawem autorskim.