# data[].attributes.body
1.       'Miel zegt dat ik altijd kusjes op de mond moet geven. Ik doe dat omdat hij anders boos is.' Josse (4 jaar) komt je dit vertellen.

2.       Bij Miel zelf en bij ouders van Miel en Josse, Praten met beide tesamen, vlaggensysteem, leeftijd Miel

3.       Rode vlag

4.       Het benoemen: Ik heb gehoord dat Josse jou kusjes moet geven.

Gevoel: Vind jij dat leuk, heb jij Josse gevraagd of hij dit leuk vindt en wilt doen.

Wat oké is en waarom: Jij krijgt graag kusjes.

Wat niet oké is en waarom: Niet iedereen vindt dit fijn, en je mag niemand dwingen dit te doen.

Afspraken en consequenties stellen: Wat gaan we hierover afspreken? Hoe ga jij je excuses aanbieden? We gaan er proberen voor te zorgen dat dit niet nog eens gebeurt.

Rapporteren: notitie maken hierover in het kindvolgsysteem.

5.       Kas en Lisa, kringgesprek over grenzen en nee, stop zeggen.

6.       De lessen die u gaf Het was heel leerrijk, voldoende uitgebreid, echte materialen waren handig en leuk, echte voorbeelden (praktijksituaties) zijn handig omdat je ze ook effectief tegenkomt.

# data[].attributes.body
1.  Nora (3 jaar) knijpt steeds in de borsten van de begeleidster

2. Het is normaal dat de kleuter nieuwsgierig is. Maar dat ze dit gedrag steeds vertoond is niet normaal in de ontwikkeling.

3. Rode vlag. Ze doet dit regelmatig.

4.
Benoem: Nora, je raakt steeds mijn borsten aan.
Gevoel: Vind je het leuk om dit te doen?
Wat oke en wat niet oke? Ik begrijp dat je hier nieuwsgierig naar bent, maar je mag niet zo maar in iemand haar borsten knijpen. Ik heb al eens gezegd dat ik dit niet fijn vind. Ik zou het fijn vinden moest je dit niet meer doen.

5. Uitleg over het lichaam en intiemere delen. Grenzen stellen. Concretiseren wat kan en niet kan.

6.  Niet toe geraakt

# data[].attributes.body
1.Nora (3 jaar) knijpt steeds in de borsten van de begeleidster

2. Kijken of het normaal is in die ontwikkeling. Intentie van de kleuter, vragen waarom?

3. Rode vlag, ze knijpt STEEDS in de borsten.

4. Benoem: Je bent de hele tijd in mijn borsten aan het knijpen.
Gevoel: Vind je dat leuk om dit te doen?
Wat oke is en waarom: Het is oke, dat je dit wil ontdekken en nieuwsgierig om er eens aan te voelen.
Wat niet oke is en waarom: Je mag niet zomaar in iemand borsten knijpen, want je weet niet of de andere persoon dit aangenaam vindt dat je steeds aan de borsten zit.
Afspraken en consequenties: In de toekomst zou ik het fijn vinden moest je dit niet meer doen zonder toestemming te hebben van de andere persoon.

5. Les geven over het lichaam, kijken wat kan en niet kan bij fysiek contact.

6. Evt. feedback op lesmateriaal

# data[].attributes.body
1. Veerle (4 jaar) gluurt onder de deur van de toilet naar een ander kindje.

2. Toestemming: vindt het andere kindje dit oké?

Gelijkwaardigheid: hoe oud is het andere kindje?

Vrijwilligheid: We weten niet of het andere kindje dit bewust laat gebeuren of niet.

Gepast voor de context: Waar bevinden de kleuters zich?

3. Geel: Het gebeurt eenmalig. Het is normaal voor de leeftijd en de ontwikkelingsfase van Veerle. Het is door de context echter niet gepast.

4. "Ik zie dat je onder de toiletten kijkt. Denk je dat dat oké is? Vinden andere kindjes dat leuk? Je mag nieuwsgierig zijn, maar de andere kindjes vinden het misschien niet zo fijn als je dat doet. Hoe merk je dat anderen dat niet fijn vinden? Wat spreken we hierover af?

5.  Wanneer er zich zo'n situatie voordoet kunnen we een kringgesprek doen met de kleuters. We geven hen daarbij deze en enkele andere situaties en laten hen daarbij hun gevoelens verwoorden.  We kunnen daarbij met gevoelsprenten werken en we zouden dit eventueel kunnen inleiden met een prentenboek over grenzen stellen en respecteren.

6. Het document over emoties en Ja/Nee is leuk omdat de kleuters er zelf ook actief kunnen meedoen. Het andere pakket is volgens ons net niet speels genoeg voor kleuters.

# data[].attributes.body
Korte samenvatting casus:

kleuter hangt rond been, probeert met hand tussen been te zitten

1.      Welke info nodig en bij wie?
intentie kleuter, bewust of onbewust door kleuter, welk gevoel had lk hierbij

2.      Kleur vlag en waarom?
Gele vlag: eenmalig, niets echt gebeurt

3.      Reactie korte termijn. Schrijf uit.
rustig vragen om hand van been te halen of van persoon af te blijven

4.      Hoe les over geven? Bedenk een oefening of een werkvorm.
Naar elkaar lopen, elkaar op bepaald lichaamsdeel aanraken/op een bepaalde manier en aangeven of ze da willen of niet

5.      Evt. feedback op lesmateriaal

# data[].attributes.body
Stap 1

Veerle (4 jaar) gluurt onder de deur van de toilet naar een ander kindje

Stap 2

Is dit eenmalig?
Gebeurt dit vaker?
Is dit telkens bij dezelfde kleuter of ook bij anderen?
In welke context gebeurt dit?

Stap 3

Gele vlag. Geen toestemming van de andere kleuter(s) è geen wederzijdse toestemming. Niet vrijwillig bij de andere kleuter. Past niet in de context.

Stap 4

Ik zie dat je onder de deur kijkt van de toiletten.
Vind je dit fijn om onder de deur te kijken? Vond de andere kleuter dit leuk?
Ik begrijp dat je nieuwsgierig bent.
Maar de andere kindjes vinden dit niet zo fijn dat je onder de deur kijkt als ze op het toilet zitten.

Stap 5
Een les over hygiëne en toiletbezoek. Wat kan als we naar toilet gaan, wat kan niet?

Stap 6
Duidelijk. Leuke en bruikbare prenten. Goede structuur duidelijk gemaakt door het 'verhaaltje' waardoor het goed te begrijpen is.

# data[].attributes.body
1. 'Miel zegt dat ik altijd kusjes op de mond moet geven. Ik doe dat omdat hij anders boos is.' Josse (4 jaar) komt je dit vertellen.

2. De leeftijd van Miel

3. Rode vlag = indien Miel ongeveer even oud is als Josse.
Zwarte vlag = indien Miel veel ouder is dan Josse.

4. Benoem = Ik hoor van Josse dat hij jouw altijd kusjes moet geven omdat je anders boos wordt.

Gevoel = Vind jij dat leuk om kusje te krijgen? Vind Josse het wel leuk om jouw kusjes te geven?

Wat oke is en waarom = Het is oke om kusjes te willen krijgen

Wat niet oke is en waarom = Je mag niet dwingen om iets te doen, misschien vindt Josse het niet fijn om jouw kusjes te geven.
Afspraken & consequenties =  Samen met de klasjuf, Josse en Miel een gesprek over de gevoelens is deze situatie. Met Miel afspreken dat Josse de kusjes geven niet fijn vindt en dat we dit dan ook niet meer gaan doen.
Rapporteer = ingeven in het volgsysteem.

5. Een les maken rond gevoelens, wat vinden we fijn, wat niet? Wat kan er qua fysiek contact en wat niet? Bv: stellingenspel over gevoelens met duim omhoog & duim omlaag + duim naar de zijkant.

6. Leuke lesfiches, bruikbaar zeker bij oudere kleuters maar de prenten en de korte vragen kunnen ook bij de jongste kleuters.
Leuke prenten!

# data[].attributes.body
1.       Jona en Ahmed (4) wrijven hun piemels tegen elkaar aan de toiletten.

2.       Toestemming: ik vraag aan de kls of ze dit fijn vinden? Willen ze dit allebei?
Context: waar speelt het zich af?
3. Geel: het is een gedrag dat niet past in de context.
4. Vind je dit fijn om te doen?  Ik  weet dat je nieuwsgierig bent, maar ik heb niet graag dat je dit doet waar anderen bij zijn.
5. Dit vonden we moeilijk
6. Hoe gebruiken? vrije invulling? (doc. ja gevoel)
Op wie is de tekst gebasseerd? (doc. Ja gevoel)
Hele leuke emotie prenten, heel bruikbaar/herkenbaar in de kleuterklas

# data[].attributes.body
1. Korte samenvatting casus:

2. Welke info nodig en bij wie?

3. Kleur vlag en waarom?

4. Reactie korte termijn. Schrijf uit.

5. Hoe les over geven? Bedenk een oefening of een werkvorm.

6. Evt. feedback op lesmateriaal

# data[].attributes.body
1.    Veerle (4 jaar) gluurt onder de deur van de toilet naar een ander kindje.

2.    Vlaggensysteem Sensoa (vrijwillig?, wederzijdse toestemming, gelijkwaardigheid, passend voor de ontwikkeling of leeftijd, gepast voor de context, zelfrespect)

Bij de beide partijen en/of leerkracht informeren voor de concrete situatie

3.    Geel want de anderen hebben geen toestemming gegeven

4.    Ik zie/ ik hoor dat je onder het hokje hebt gekeken. Nieuwsgierig zijn mag, maar de andere kleuters vinden dit niet leuk. Het is onbeleefd om onder de toiletten te kijken.

5.    Rollenspel in de kring over het toiletbezoek. Met verschillende situaties. De kleuters krijgen een rode en een groene kaart en mogen aantonen wat ze leuk en niet leuk vinden.

6. Sommige vragen zijn gelijkaardig. (Wat zie je aan Bas/ Waaraan zie je dat Bas verdrietig is) Let op met waarom vragen, is te moeilijk voor kleuters. Een aantal typfoutjes, verdrietig gezicht = blij gezicht,

“Hoe gaan de andere twee zich nu voelen?” hier kunnen kleuters moeilijk op antwoorden